WARSZAWA 2016

Redakcja: Karolina Oponowicz

Korekta: Marta Śliwińska

Fotoedycja: Katarzyna Stańczuk

Projekt graficzny okładki, infografiki,

makieta i skład: Fajne Chłopaki

Przygotowanie zdjęć do druku: Paweł Bajer

ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa

WYDAWNICTWO KSIĄŻKOWE:

DYREKTOR WYDAWNICZY: Małgorzata Skowrońska

REDAKTOR NACZELNY: Paweł Goźliński

KOORDYNACJA PROJEKTU: Katarzyna Kubicka

© copyright by Agora SA 2016

© copyright by Filip Springer 2016

Wszelkie prawa zastrzeżone

Warszawa 2016

ISBN: 978-832-681-836-3 (epub); 978-832-681-837-0 (mobi)

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

S P I S   T R E Ś C I

WSTĘP – Nauka z wrzasku

Pomorze Zachodnie

Prymus

Pod placem

Kosmos problemów

W siną dal

Pomorze i Kujawy

Pierwsza ikona wolnej Polski

Surowość drewna

Kampus totalny

Wielopłatowiec

Ryba albo okręt

Superbloki

Wypełnianie pustek

Muzeum na gruzach

Z ziemi

Powitalna elegancja

Modernizm na nowo

Stacja Kultura

Podlasie, Mazury, Warmia

Święte wzgórze

Wielki zryw

Wycinanka po raz n-ty

Szacunek dla krajobrazu

Pozostałość po ustroju

Stare-nowe

Stare Miasto na nowo

Wielkopolska i Lubuskie

Najgorszy dworzec w Polsce

Ikona socmodernizmu

Pałac sportu

Patio i żyletki

Z widokiem na rzekę

Po prostu „Karolek”

Pixel i kontener

Wstęp do historii

Cud na przedmieściu

Koniński siłacz

Architektura wiejska

Biały Batman

Filharmonia z rogami

Otwarcie na zieleń

Mazowsze

Lekcja historii

Być może żart

Bloki między drzewami

Ukryta perła

Początki rewolucji

Ruch radykalny

Pokaz siły

Świątynia wiedzy

Inwestycja sztandarowa

Dekonstrukcja akademii

Wiejskość

Biurowiec ze snów

Osiłek kontra intelektualista

Nowe oblicze czynszówki

Klejnot z Mławy

Najpiękniejsza owczarnia

Votum Aleksa

Łódzkie

Przystanek Architektura

Skromność, która popłaca

Nad rzeką

Nienachalna nowoczesność

Sztuka w elektrowni

Stajnia dla jednorożców

Dolny Śląsk

Wieża Saurona

Wrocławski elegant

Pomnik transformacji

Luksus po wsze czasy

Piękno prostoty

Total Grunwald

Ceglany mur

Przystanek na pocieszenie

Wielki jak muzyka

Niespełniona obietnica

Nowoczesna stodoła

Trzy hamburgery

Śląsk

Układ słoneczny

Nieśmiertelne

Modernizm do bólu

Nowe centrum, stare błędy

Piękna katastrofa

Najważniejszy budynek w Polsce

Balustrada z trawy

Druga katedra

Śląskie piramidy

Małopolska i Świętokrzyskie

Duch

Japońska fala

Architektura zapraszająca

Betonowe śmigiełko

Kantor w szczegółach

Radykalny beton

Jedyna taka

Niebieskie Jeruzalem

Otwarcie na krajobraz

Na okrągło

Import z Gdyni

Lubelszczyzna i Podkarpacie

Bez kontekstu

Miasto linearne

Podróż w czasie

Szept zamiast krzyku

W Drzewach

Pomnik ciszy

Wielki eksperyment

Aureola pełna grzechu

Dźwięk idealny

Wieczna rozbudowa

Bunkier pełen światła

Spis rzeczy

Autorzy fotografii

NAUKA Z WRZASKU

1

A może by tak coś pozytywnego? Ciągle tylko narzekanie! Uczmy, pokazując dobre przykłady, a nie tylko krytykując! Takie głosy pojawiały się niemal za każdym razem, gdy decydowałem się krytycznie wypowiedzieć o polskiej przestrzeni. Nie ma wątpliwości – pole do krytyki jest duże, wręcz nie ma granic. Rzeczywistość nam skrzeczy, na każdym kroku natykamy się na dowody architektonicznej przesady, dzieła zbudowane z kiczu albo takie, w których ktoś postanowił odpuścić sobie troskę o jakąkolwiek formę. Ciasne osiedla, kolorowe bloki, pseudodrapacze chmur, weneckie pałace pośrodku mazowieckich równin. Dość. Architektoniczne portale i fanpejdże na Facebooku pękają od takich przykładów. Arkitekczer w Polsce kwitnie. A co z architekturą?

Ta wbrew powszechnym utyskiwaniom ma się coraz lepiej. Postanowiłem więc odpowiedzieć na te wszystkie apele i poszukać dobrych przykładów – takich, którymi można się zachwycić. Z tych poszukiwań wyłonił się niniejszy przewodnik – subiektywny przegląd tego, co w polskiej architekturze może i powinno urzekać, ujmować albo chociaż skłaniać do namysłu.

„Księga zachwytów” nie jest kompendium najlepszych budynków w Polsce powstałych po 1945 roku. To po prostu katalog obiektów, z których może wypłynąć dla odbiorcy jakaś nauka (albo nauczka) – o przestrzeni, o Polsce i jej historii, o ludziach. To także przewodnik po olśnieniach, zachwytach i kilku rozczarowaniach, których doświadczyłem, podróżując w ostatnich latach po Polsce.

2

W swoim czasie jeden z uznanych polskich architektów skontaktował się ze mną, by zaproponować spotkanie i rozmowę. Propozycja brzmiała intrygująco.

– Muszę powiedzieć panu o czymś ważnym – mówił do słuchawki. – Pan na pewno mnie wysłucha.

Jako że to twórca ze wszech miar nietuzinkowy, przystałem na propozycję. O wyznaczonej porze stawiłem się w jego pracowni. Usadził mnie naprzeciwko swojego biurka, na niewielkim stoliku postawił szklankę z wodą.

– Chciałem panu opowiedzieć – oświadczył – o pewnej koncepcji, którą niedawno wymyśliłem. Jest niezwykle interesująca, ale moi koledzy nie chcieli o niej słuchać.

A potem przez godzinę mówił o swoich pomysłach na architekturę, urbanistykę, ład przestrzenny, demokratyczny i światowy. Próbowałem mu przerywać, ale unosił wtedy mentorsko palec, przypominając mi, że przyszedłem słuchać, a nie rozmawiać.

– A teraz – zakończył – pan wybaczy, ale muszę wracać do pracy.

Do drzwi odprowadziła mnie jego asystentka, która na pożegnanie wręczyła mi książkę swojego szefa opatrzoną zamaszystą dedykacją.

Nie był to pierwszy raz, gdy przekonałem się, że mało jest grup zawodowych, które pielęgnowałyby miłość własną tak czule jak architekci. W gabinecie znakomitego śląskiego architekta Aleksandra Franty oprócz niezliczonych książek piętrzyły się też skoroszyty, w których spisał swoje najważniejsze przemyślenia. Zaczął od rzeczy mu najbliższych – architektury i urbanistyki. Skończył na polityce, społeczeństwie, ekonomii, transcendencji, początku świata i sensie życia.

– Sama idea tych tekstów jest prosta – wyjaśniał skromnie. – Wyprzedzam ewentualne wspomnienia o mnie.

W 2014 roku w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej otwarto wystawę makiet 25 najlepszych budynków zaprojektowanych w Polsce po 1989 roku. Wystawa odbywała się w związku z dwudziestoleciem istnienia najważniejszego czasopisma branżowego „Architektura-Murator”. Wśród zaprezentowanych realizacji znalazły się tak ikoniczne dla tego ćwierćwiecza obiekty jak Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie, Służewski Dom Kultury, poznański Stary Browar czy krakowskie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”. Swą krótką recenzję tej wystawy opublikowaną na łamach „Dużego Formatu. Magazynu Reporterów Gazety Wyborczej” Agata Pyzik zaczęła od słów:

„Gratulowanie samym sobie i brak autokrytycyzmu to nasze narodowe specjalności”. Kończyła zaś gorzką konstatacją: „Wolność, architektura, zmiana? To tylko propaganda sukcesu, zupełnie jak za czasów komunizmu. Często szafujemy w Polsce wielkimi, górnolotnymi określeniami, ale chyba nadal nie zrozumieliśmy ich znaczenia”. W środku znalazła się dość bezpardonowa krytyka wyboru obiektów, którego dokonali autorzy wystawy.

Można się z uwagami Pyzik zgadzać lub nie, nie sposób jej jednak odmówić słuszności, gdy pisze, że jeśli w konkursach architektonicznych nagradzać będziemy tylko estetykę, architektura stanie się niczym więcej, jak festiwalem narcyzmu.

Tekst spotkał się z ostrą reakcją przytoczonego w nim z nazwiska Grzegorza Stiasnego. Architekt w polemicznym liście odniósł się do kilku stawianych przez Pyzik zarzutów. Najciekawszy w nim jest jednak ten fragment, który odnosi się do wątku narcyzmu:

„Przypisuje pani architektom narcyzm, być może nie zdając sobie sprawy, że jest on częścią ich profesji prowadzącą do wykształcenia twórczej osobowości, faktycznie skupionej na sobie i swojej pracy, z której efektów korzystają następnie użytkownicy. Równie dobrze można zarzucać dziennikarzom ciekawskość, dzięki której powstają gorące wiadomości czy poczytne reportaże”.

Trzy razy musiałem przecierać oczy, nim uwierzyłem, że on to naprawdę napisał i że nie było to 1 kwietnia.

3

„Nietrwałość dzieł powstałych z najbardziej trwałej materii, z jakiej robi się sztukę, sprawia, że oczy wielkiego architekta są zawsze oczami melancholika” – zauważa profesor Ryszard Koziołek w swojej znakomitej książce „Dobrze się myśli literaturą”. „Pisanie o nowoczesnej architekturze to prosta droga do chronicznej melancholii albo już manifestacja jej zaawansowanego stanu”. Czytając te słowa, zaczynam tych biednych architektów wręcz żałować i rozumieć ich niekiedy wręcz groteskowe próby zaistnienia obok swoich dzieł. Koziołek ten nasz żal podsyca: „Być może spośród wszystkich sztuk architektura jest dziełem najbardziej bezwzględnie lekceważącym twórcę. Najskuteczniej go pochłania, rozpuszcza w sobie, czyni niewidzialnym jako stworzyciela, któremu zawdzięcza swe powstanie”. I gdy już jesteśmy gotowi nad losem architektów niemalże zapłakać, przychodzi otrzeźwienie. Otwieramy okno mieszkania i widzimy mur, wychodzimy na osiedle pozbawione drzew, wędrujemy ulicą, na której nie ma choćby dwóch podobnych do siebie budynków, wchodzimy na plac, na którym nie ma choćby skrawka cienia, i odwiedzamy muzeum czy filharmonię, które może i są piękne, ale co z tego, skoro pomieszczenia dla pracowników zostały w nich jakimś cudem pozbawione okien, a ławki są cholernie niewygodne. Nagle nasza empatia wobec architektów znika. Odkrywamy, że w architekturze najważniejsi jesteśmy my, użytkownicy, a nie oni, twórcy. Oni mają nam służyć najlepiej, jak potrafią, ale jednak tylko służyć. Architektura nie zawsze jest sztuką, tylko czasem nią bywa. Nawet jednak wtedy jest sztuką służebną wobec ludzi.

– Bez architektury nie ma życia – powiedział Aleksander Franta, gdy wychodziłem z jego pracowni. Po plecach przebiegł mi dreszcz – dopiero wtedy sobie to uświadomiłem. Tak, od architektury nie ma ucieczki. Nawet gdybyśmy chcieli się zaszyć w najdalszej głuszy, będziemy musieli wybudować sobie choćby rachityczny szałas, igloo albo zaaranżować jakąś jaskinię. Bez architektury zginiemy.

Architekci kreują nasze życiowe przestrzenie. Dzięki ich dziełom nasza egzystencja ma się stać bądź to tylko znośniejsza, bądź wręcz przyjemniejsza. Otrzymali wielką władzę, od nich zależy jakość naszego życia – oto ich jedyna nagroda i jedyna odpowiedzialność. Ich narcyzm nas, użytkowników, nie obchodzi.

4

Tymczasem to narcyzm funduje dziś głównie architekturę w Polsce. Trzeba tu jednak oddać sprawiedliwość architektom, że nie tylko o ich narcyzm chodzi. Może zresztą wcale nie chodzi o nich. Narcyzami nadrzędnymi są dziś głównie inwestorzy, i nie ma tu większego znaczenia, czy są nimi podmioty publiczne, czy prywatne. W 2012 roku Piotr Sarzyński wydał swoją książkę „Wrzask w przestrzeni”, która rozpoczęła debatę o jakości przestrzeni publicznej w Polsce. Sarzyński wychodzi w niej z polskiego mieszkania i analizując jego wystrój, dowodzi, że dominujące w nim elementy (wersalka, meblościanka, turecki dywan, boazeria, telewizor przykryty serwetką) znajdują architektoniczne czy urbanistyczne ekwiwalenty w przestrzeni polskich miast, miasteczek i wsi. W jego analizie najciekawsze jest użycie słowa „wrzask”, które najlepiej opisuje cechę charakterystyczną większości przemian naszej przestrzeni. Wrzask narcyzów słychać i widać jak Polska długa i szeroka. Przy czym każdy narcyz wrzeszczy nieco inaczej. Ton jego wrzasku zależy od wielu czynników – głównie od klasy i kasy. Gdy brakuje obu, wrzask kończy się zwykle typowym architektonicznym gargamelem obśmiewanym potem bezlitośnie na internetowych forach poświęconych architekturze i przestrzeni. Gdy pieniędzy jest więcej, kończy się czymś w rodzaju Sky Tower we Wrocławiu – jedynym prawdziwym drapaczem chmur w tym mieście, którego powstanie było precedensem nawet w Polsce, a różne rzeczy już się tu przecież działy.

Architektoniczny wrzask towarzyszy też realizacjom, którym trudno odmówić architektonicznej jakości i klasy. Koronnym przykładem jest warszawski dom handlowy Vitkac. To architektura najwyższej próby, zaprojektowana z dbałością o detale, której największym problemem jest to, że całkowicie ignoruje kontekst (co ją ostatecznie dyskwalifikuje i kompromituje). Co więcej, wrzask jest tutaj jednym z podstawowych środków architektonicznego wyrazu. Ma wyrażać pogardę dla tego, co wokół, artykułować nieliczącą się z niczym siłę.

Z obiektami użyteczności publicznej budowanymi za nasze (czytaj: unijne) pieniądze rzecz ma się podobnie, choć źródło wrzasku jest nieco inne. W ich przypadku musi być po prostu widać, że publiczne środki zostały wydane z rozmachem. Historia projektu Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie szwajcarskiego architekta Christiana Kereza jest tego świetnym przykładem. Minimalistyczna bryła, która w zamierzeniu autora miała stanowić formalną odwrotność przeładowanego ozdobnikami Pałacu Kultury i Nauki, była dla warszawskich decydentów nie do zaakceptowania właśnie dlatego. Jej oszczędność nie uzasadniała poniesionych kosztów. Musi być na bogato – wystarczy spojrzeć na wystrój stacji II linii metra, by zrozumieć tę filozofię.

5

Wittgenstein pisał, że „architektura jest gestem”. Odczytanie intencji tego gestu jest możliwe tylko w uważnym spotkaniu z dziełem architektonicznym. Wynikać z niego może niezwykle cenna nauka. Nie umiem sobie wyobrazić, jak miałbym objaśnić przybyszowi z zagranicy stalinizm bez pokazania mu Pałacu Kultury i Nauki. Nie ma też lepszej ilustracji dla pierwszych lat polskiej transformacji niż wrocławski Solpol. Trudno o bardziej wymowny symbol niekontrolowanego brutalnego kapitalizmu niż wspomniany już Vitkac.

Na tym jednak edukacyjna rola architektury się nie kończy. Spacerując po osiedlach zaprojektowanych przez Halinę Skibniewską (Warszawa), Oskara Hansena (Lublin) czy duet Buszko i Franta (Katowice), nie sposób nie popaść w zadumę nad jakością przestrzeni oferowaną nam dziś przez deweloperów. Czy mieszkania na osiedlach dalekiej Białołęki będą za 50 lat towarem tak pożądanym na rynku jak lokale na Sadach Żoliborskich? Śmiem wątpić. Z tej konstatacji już prosta droga do sformułowania postulatów przywracających nieco ludzki wymiar architekturze powstającej dzisiaj.

Ponad wszystko jednak dobra architektura, tak jak każda inna sztuka, uwrażliwia nas na piękno, uczy doceniać harmonię i umiar. Stanowi oprawę dla życia, jak powiedziałby właśnie Oskar Hansen. Dzięki niej nawet najbardziej przyziemne czynności zostają uwznioślone. Przestrzenie stworzone przez Marka Budzyńskiego w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie wręcz zmuszają do lektury zgromadzonych tam książek, kaplica w Tarnowie nad Wisłą oferuje ciszę i skupienie zbliżające do Boga tych, którzy w niego wierzą (a może i tych, którzy nie wierzą zupełnie). Budynki objawiają swą magiczną moc zawsze w momentach całkowicie nieoczekiwanych. Umożliwiają dialog z pejzażem, pozwalają się nim zachwycić, lepiej go poczuć i zrozumieć. Rozumienie architektury to rozumienie świata, w którym na co dzień przebywamy. Nie wystarczy jednak patrzeć. Znakomity szwajcarski architekt, laureat Nagrody Pritzkera Peter Zumthor w swoim „Myśleniu architekturą” przytacza pierwsze wspomnienie związane z doświadczeniem przestrzeni – był to zapach mosiężnej klamki w jego rodzinnym domu. Jego fiński kolega Juhani Pallasmaa dodawał zaś w „Oczach skóry”, że „podstawowe doświadczenia architektoniczne wyrażają się poprzez czasowniki, a nie rzeczowniki”, przy czym każde z tych doświadczeń jest wielozmysłowe. W kontekście tych słów żadna książka nie zastąpi osobistego spotkania z architekturą. Może być jedynie dla tego spotkania pretekstem.

6

Część zawartych w „Księdze zachwytów” tekstów została opublikowana w nieco dłuższej formie na łamach weekendowego magazynu Gazeta.pl, w którym od 2014 roku co dwa tygodnie publikuję felieton o jakimś budynku. Co ciekawe, zdecydowana większość tych tekstów miała wydźwięk pozytywny i pochwalny, krytyczne były raptem cztery – to jednak one cieszyły się największą popularnością na portalu.

Wybór obiektów do tamtego cyklu, ale nade wszystko do tej książki okazał się niełatwy. Pierwszym kryterium był czas. Szukałem budynków czy ich zespołów powstałych w Polsce po 1945 roku. Ta cezura dawała z jednej strony dość duży zasób obiektów do wyboru, z drugiej pozwalała dotknąć wszystkich najważniejszych zjawisk w architekturze, które dotyczą nas dziś i które są żywiołowo dyskutowane. Chodzi tu przede wszystkim o spuściznę powojennego modernizmu. Powoli kończymy już rozmowę o tym, czy zachowywać tego typu obiekty. W tej kwestii bliscy jesteśmy osiągnięcia pewnego konsensusu, dziś tylko najwięksi ignoranci i wolnorynkowi doktrynerzy pozwalają sobie na lekceważenie i potępianie w czambuł największych dzieł socmoderny w Polsce. Wraz z dyskusją o modernizacji siedziby Fundacji Galerii Foksal w Warszawie zaczęliśmy nowy rozdział debaty o tego typu budynkach. Jej tematem jest sposób modernizacji, a nie jej sensowność.

Istotne były tu także wszystkie te obiekty, które powstały w Polsce po 1989 roku – bądź jako reakcja (niekiedy wręcz alergiczna) na wieloletnią dominację modernizmu, bądź jako odpowiedź na modernizacyjne wyzwania, przed jakimi stanęła Polska.

Chcąc zachować przewodnikowy charakter publikacji, starałem się znaleźć ciekawe realizacje we wszystkich województwach. To okazało się najtrudniejsze, architektoniczna mapa Polski odsłania bowiem smutną prawdę o nierównomiernej modernizacji naszego kraju. Mazowsze (a zwłaszcza Warszawa), Górny i Dolny Śląsk, Wielkopolska to regiony, w których przez lata budowało się najwięcej i najciekawiej. Na uboczu pozostawały i nadal pozostają Warmia i Mazury, ziemia lubuska czy Podkarpacie – tutaj wybór był o wiele bardziej ograniczony. Istotna dla idei przewodnika była też kwestia dostępności budynków – z tego powodu zdecydowałem się zrezygnować z opisywania domów jednorodzinnych, których sporo, i to całkiem niezłych, powstało w ostatnich latach w Polsce. Trudno bowiem oczekiwać, że ich właściciele z radością przyjmą kolejne odwiedziny potencjalnych spacerowiczów zafascynowanych tym czy innym budynkiem.

Niektóre teksty zaopatrzyliśmy w ramki z informacjami uzupełniającymi bądź odsyłające do dodatkowej literatury, która pozwoli odbiorcy uszczegółowić wiedzę na temat konkretnych realizacji czy architektów. Tutaj wybór pozycji również nie był łatwy – w ostatnim czasie polskojęzyczny księgozbiór poświęcony architekturze i urbanistyce cudownie i spektakularnie się powiększył.

Czytając „Księgę zachwytów” czy inne książki poświęcone architekturze, proszę jednak nade wszystko pamiętać słowa duńskiego architekta Steena Eilera Rasmussena, który mówił, że „budynki należy poznawać czynnie”. Po lekturze należy wyjść z domu i spotkać się z nimi osobiście.

Prymus

Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie

130 lat temu, gdy Szczecin nazywał się Stettin, stanął w tym miejscu Konzerthaus. Było to dość przysadziste neorenesansowe gmaszysko. Jego architektem był Franz Schwechten, ten sam, który zaprojektował między innymi tak ikoniczne obiekty jak berliński Kościół Pamięci czy poznański Zamek Cesarski. Przez ponad 50 lat to właśnie tutaj ogniskowało się życie muzyczne miasta. W czasie pierwszej wojny światowej działał tu szpital, podczas drugiej obiekt został poważnie uszkodzony podczas alianckich nalotów. Miał być odbudowany przez polskie władze miasta, ale nigdy do tego nie doszło. W 1962 roku jego ruiny zostały wymazane z mapy Szczecina.

W 2007 roku ogłoszono konkurs na nową siedzibę Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie. Wygrała go pracownia Estudio Barozzi Veiga z Barcelony. Katalończycy zaproponowali projekt niezwykle odważny. Pustą działkę u zbiegu ulic Małopolskiej i Matejki postanowili wypełnić oszczędną białą bryłą. Z zewnątrz budynek wygląda tak, jakby był wyciosany z jednego kawałka lodu lub białego tworzywa. Można wręcz odnieść wrażenie, że jego obróbka nie została ukończona, że to jedynie architektoniczny model wstawiony w to miejsce na chwilę – po to aby zobaczyć, jak jego kształt będzie współgrał z otoczeniem. Bo to, co tu stanęło, jest właściwie tylko kształtem, niczym więcej. Jedynym nawiązaniem do okolicznych zabytkowych budynków jest postrzępiony dach. Jego zmultiplikowane białe szczyty są ukłonem w stronę typowej dla Szczecina niemieckiej architektury. Dzięki takiemu rozwiązaniu bryła nabrała niezwykłej dynamiki. Wygląda to trochę tak, jakby budynek sam się reprodukował, mechanicznie i intensywnie namnażał dane zebrane z otoczenia i na ich podstawie tworzył nowe struktury. Jego kształt jest bowiem bezkompromisowym i daleko posuniętym architektonicznym uproszczeniem tego, co znajduje się w pobliżu. Architekci bawią się tu kontekstem – nawiązują do niego, a jednocześnie zaskakują oszczędnością środków wyrazu.

Takie rozwiązanie, rzecz jasna, znalazło swoich wrogów. „Barak z blachy falistej” – to jedno z najłagodniejszych określeń, jakimi niektórzy mieszkańcy miasta obdarzają nową siedzibę filharmonii. Niesłusznie, choćby z tego powodu, że jej elewacja nie ma nic wspólnego z blachą. Jest półprzezroczysta, dzięki czemu będzie mogła być podświetlana na różne kolory, w zależności od sytuacji – na co dzień może pozostawać biała i niewinna, w dni ważne dla Szczecina zielono-niebiesko-biała, w święta narodowe biało-czerwona itd. Może, ale nie musi – ten budynek stwarza bowiem możliwości, ale nie oferuje ostatecznie zdefiniowanych rozwiązań.

Nie dziwi jednak, że obiekt budzi w mieście kontrowersje. Architektura zaproponowana przez Katalończyków jest wymagająca, bo taka będzie muzyka wykonywana we wnętrzu filharmonii. I to właściwie jedyne nawiązanie do muzyki, jakie można dostrzec w działaniu architektów. Budynek nie schlebia najprostszym gustom, nie idzie na kompromisy. Trzeba się na nim skupić, zapatrzyć się w niego. Wymaga obycia, architektonicznej kultury, odrobiny wiedzy i zmysłu obserwacji. W tym sensie jest elitarny, ale można mu to wybaczyć. Aby docenić jego wartość, potrzeba też spaceru. Krążąc wokół niego, łatwiej dostrzec, jak gra w przestrzeni, jak zwraca na siebie uwagę, przyciąga, uwodzi. Stawia pytania, ale nie daje odpowiedzi.

Filharmonia bez wątpienia będzie nową ikoną Szczecina. To cieszy, nawet jeśli nie wszyscy kupują jej architektoniczną wartość. To w końcu świątynia muzyki poważnej, a nie kolejna galeria handlowa. Z takiego obrotu spraw nie sposób się nie cieszyć.

[...]