Korekta:

Barbara Głogowska-Gryziecka

Katarzyna Kusojć

Okładka:

Kata Keresztély

Opracowanie graficzno-techniczne:

Wanda Mierzejewska

© Copyright by Ewa Singh

and Fundacja Sztuki na rzecz „Integracji”

Przy współpracy edytorskiej, promocyjnej i dystrybucyjnej Wydawnictwa Anagram

ISBN 978-83-939105-8-8

Księgarnia internetowa

www.anagram.com.pl

e-mail: anagram@adres.pl

Publikacja elektroniczna

Nie wątpij w błękit nieba, gdy nad twoim dachem stoją ciemne chmury

(przysłowie hinduskie)

Virender Sehvag o czymś poważnie myślał. Nie było to jednak zamyślenie, towarzyszące handlowym obliczeniom, nad którymi codziennie pracował w swojej hurtowni na obrzeżach Warszawy. Obecne zamyślenie było inne — nostalgiczne, porywające duszę gdzieś, hen, daleko, tam, dokąd tęsknota może pociągnąć za sobą człowieka. Wpatrywał się w kartki zapisane cyframi, ale widział rodzinny dom. Dom, po którym krzątała się osamotniona matka. Osamotniona i przez niego — Virendra, i przez ojca, który zmarł niedługo po osiedleniu się syna w Polsce. Dom, który opuścił, żeby poznać świat, zobaczyć, jak żyją inni ludzie, co myślą i mówią. Pragnienie pogłębiania wiedzy o życiu pokierowało jego krokami i wprowadziło na wspólną drogę z Dorotą. Dorota była mądrą i pracowitą osóbką. W dodatku bardzo ładną. Virender zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia. — „Że też podkusiło mnie na ten wyjazd! — wypominał sam sobie. — Nie byłoby problemów!”.

Zaraz po ślubie chciał wrócić do Indii, do swojej matki, ale Dorota nie zgadzała się na wyjazd z Polski. Co miała robić jako znawca polskiego prawa w obcym kraju? Problem rozwiązała matka Virendra: — Zostań w Polsce!

Przesłała synowi pieniądze na rozpoczęcie biznesu. Virender otworzył hurtownię z towarem pochodzenia hinduskiego. Z początku miał małe obroty, później było już całkiem nieźle. Z Dorotą zaczęli myśleć nawet o kupnie działki pod Warszawą i budowie domu. Kiedy wprowadzili się na swoje, ich syn, Radek, miał dziesięć lat. W tej chwili kończył siedemnaście. Był o krok od dorosłości.

„Jutro ma urodziny! — przypomniał sobie Virender. — No to babcia się ucieszy!”.

Virender od dawna chciał zrobić synowi niespodziankę, tylko zawsze brakowało mu odpowiedniej okazji. Teraz już miał. Odszukał właściwy numer w książce telefonicznej i zadzwonił.

— Chcę zarezerwować lot z Warszawy do Delhi na początku lipca, z lotem powrotnym w ostatnich dniach sierpnia.

Virender tradycyjnie wrócił do domu późnym wieczorem. Dorota przywitała go, jak zawsze, miłym uśmiechem i gotową kolacją.

— Zobacz, co przyniosłem!

Virender wyciągnął z kieszeni bilet lotniczy.

— Lecisz do Indii? — zaniepokoiła się Dorota.

— Nie ja. Wysyłam Radka!

— Radka?! — wykrzyczała. — Samego?

— Jaki problem? Przecież pojedzie do swojej babci!

— Nie jest za młody na tak daleką, samodzielną podróż? Nawet nie wie, jak do niej trafić! — argumentowała jednym tchem Dorota.

— Babcia wyjedzie po niego na lotnisko.

Virender podszedł do swojej żony, uścisnął jej ramię i pocieszył:

— Dla nas zawsze będzie dzieckiem. Pozwól mu wydorośleć!

— Ale... — próbowała jeszcze coś powiedzieć.

— Nie pamiętasz, jak dobrze sobie radził, kiedy wszyscy byliśmy w Indiach? Sama nie mogłaś wyjść z podziwu, w jaki sposób dogaduje się ze swoim kuzynostwem z sąsiedztwa. Wtedy znał tylko kilka słów po hindusku, a o angielskim jeszcze mowy nie było. Jest zaradny! — Wypiął dumnie pierś. — Mój syn! — Kątem oka spojrzał na Dorotę i szybko się poprawił: — No... Twój syn!

Dorota, rozbawiona ostatnimi słowami, uśmiechnęła się. Dla Virendra był to znak udobruchania.

Na urodziny Radka przyszli jego najbliżsi koledzy z klasy. Miał ich pięciu.

— Co? — Koledzy byli zawiedzeni. — Przez całe wakacje nie będzie cię w Polsce?

— A co z naszym wyjazdem pod namioty?

— Masz przekichane! Całe wakacje do bani!

Radek też nie był zadowolony z faktu, że musi spędzić swój wolny czas bez przyjaciół, i to w zamian za co? Za towarzystwo starej kobiety, której nawet dobrze nie znał!

— Mój tato nie da się przekonać... — Ze smutkiem opuścił głowę.

— Ja to bym uciekł z domu, gdyby moi starzy tak mi nakazali! — ocenił konkretnie jeden z kolegów.

— Jeśli odmówię wyjazdu do babci... — zamyślił się Radek — ...tato nie puści mnie na praktyki do Francji, o które z trudem go uprosiłem.

Dla grona przyjaciół szkolne praktyki miały większą wagę niż kilka dni pod namiotami w pobliskim lasku.

— Lepiej jedź, skoro musisz!

— Pewnie!

— I tak nie wiadomo, czy uda nam się wyjechać pod namioty. A w sprawie Francji wszystko masz już dograne!

Rok szkolny dobiegał końca. Gorączka poprawiania ocen sięgała zenitu. Radek był dobrym uczniem. Miał czystą sytuację z każdego przedmiotu. Nie musiał martwić się o dodatkowe zaliczenia. Kiedy inni zakuwali, on się nudził. Z braku lepszego zajęcia sięgnął po mapę Indii. Odszukał miejsce, gdzie mieszkała jego babcia. Obliczył, jak daleko jest ono od stolicy, do której miał dotrzeć samolotem. Chciał wiedzieć, dokąd niesie go los.

— Babcia po ciebie wyjedzie! — Tato przysiadł się do Radka i też popatrzył na mapę.

— Skąd pomysł, żebym jechał tam na wakacje? — W słowach Radka ukryta była doza smutku.

Virender położył dłoń na ramieniu syna i zaczął tłumaczyć:

— Jesteś prawie pełnoletni. Czas zrozumieć, kim jesteś i kim możesz być — Polakiem czy Hindusem — w którym zakątku świata chcesz mieszkać i co w życiu osiągnąć.

— Tato... — W głosie Radka brzmiała nagana.

— OK. Rozumiem, że są to dla ciebie oczywiste sprawy, niegodne marnowania czasu, ale... Może jednak... Pobyt w nowym miejscu często zmienia pogląd na niektóre sprawy!

— Co za różnica, czy będę podawał się za Polaka, czy za Hindusa? I tak będę tutejszy.

Virender poklepał syna po ramieniu i odszedł. Na jego ustach malował się tajemniczy uśmiech.

Dorota była pełna obaw, czy jej syn da sobie radę podczas samodzielnej wyprawy.

— Obiecaj mi jedno — zwróciła się do niego.

— Co?

— Przyrzeknij, że cały czas będziesz mi o wszystkim mówił przez telefon.

— Mamo! — Radek był zmęczony nadopiekuńczością mamy. — Nie jestem małym dzieckiem!

— Całkowicie w to wierzę. — Nie była zła na syna za jego niechęć do rozmowy i niezrażenie kontynuowała: — Wiem również, że jesteś roztropnym chłopakiem. Jednak... jedziesz do kraju, którego nie znasz!

— Ty też go nie znałaś, a wyszłaś za mąż za Hindusa.

Dorota się zafrasowała. Faktycznie, bardzo mało znała Indie, a może w ogóle ich nie znała...

— No dobrze. Obiecaj, chociaż... — Dorota zająknęła się i cicho dodała: — Obiecaj, że będziesz słuchał babci.

— Obiecuję... — wymruczał pod nosem Radek. Wiedział, że inaczej nie uwolni się od maminej troski.

Babcia, zgodnie z umową, czekała na lotnisku. Radek pewnie by jej nie poznał, niepozornej starszej pani, skrytej w fałdach tradycyjnego sari, owijającego jej ciało od stóp po samą głowę, gdyby sama do niego nie podeszła. Zamiast przytulić na powitanie, uchwyciła jego dłonie i ucałowała od wewnątrz, jak przystało na kochającą babcię Hinduskę. Jednocześnie otarła łzy radości, pogłaskała wnuka po policzkach i wskazała drogę, którą mieli pójść. Szła przodem. Radek dreptał tuż za nią, nie mogąc oderwać wzroku od jej sari.

W dzieciństwie świat widział z innej perspektywy. Teraz wszystko postrzegał inaczej, chociażby ubranie babci. Wiedział, że jest to długi, prawie sześciometrowy, i szeroki na ponad metr zwój materiału. Mama też miała kilka takich w swojej szafie, tylko że nigdy ich nie zakładała. Nie podobał jej się ten strój. W Indiach prawie co druga kobieta nosiła sari. Radek uśmiechnął się na słowo „ubrana”. Raczej omotana! Tylko że istniała konkretna technika takiego omotania, ponieważ na każdej kobiecie sari układało się podobnie. Niektóre kobiety, te cierpliwsze, jak jego babcia, końcówkę sari miały zarzuconą na głowę, z której niesforny materiał co chwilę się osuwał i, przytrzymywany ręką, musiał być ponownie przywołany do porządku. Z kolei mniej cierpliwe kobiety przerzucały końcówkę materiału przez ramię na plecy i tylko w wybranych momentach przykrywały nim włosy, a na prowincji nawet twarz.

Radek ponownie się uśmiechnął. Tym razem kokonowy styl ubierania się Hindusek skojarzył mu się ze strojem polskich, przedwojennych kobiet, o których często opowiadał mu dziadek Mruczała. One też bywały tak samo szczelnie opatulone, nosiły również chusty na głowach, zwłaszcza w kościele, dla okazania Bogu szacunku. Polskie kobiety już dawno zapomniały o takiej formie wyrażania uczuć, zaś w Indiach nadal pochyla się okrytą głowę nie tylko przed Bogiem, ale także przed starszymi ludźmi i mężem, czy z powodu kultury osobistej. „Jaki świat jest okrągły!” — pomyślał. — „Bardziej, niż ludzie myślą...”.

Już w pierwszych minutach obecności Radka na hinduskiej ziemi podzwrotnikowy klimat dał o sobie znać gorączką i trudną do zniesienia duchotą. A była dopiero szósta rano. Co miało być później, w ciągu dnia? W drodze od drzwi wyjściowych z lotniska do taksówki ciało Radka zrobiło się wilgotne od potu. Jakim zbawiennym wynalazkiem techniki okazała się klimatyzacja w samochodzie!

Do domu dotarli po kilku godzinach, prawie wcale się nie zatrzymując. Jedynym dłuższym postojem był korek przed wjazdem na most — ze względu na jakieś utrudnienia techniczne bardzo długo trwało pobieranie opłat za korzystanie z trasy. Nie mając nic lepszego do roboty, Radek bezmyślnie wlepił wzrok w przestrzeń rozciągającą się za oknem samochodu. Patrzył w hinduską dal, a widział polskie krajobrazy, polskie drogi... Indyjskie autostrady, kontrolowane przez prywatnych przedsiębiorców, nie miały kolein jak polskie „smołówki”. Nie roztapiały się, mimo że hinduskie słońce ogrzewało je bezlitośnie. Za to, im dalej od stolicy, tym częściej pojawiały się w nich dziury. W jednym miejscu nawierzchnia była szczególnie zepsuta. Na drodze migotały jedynie jakieś kawałki ocalałego asfaltu — namacalny dowód istnienia tu w przeszłości gładkiej jezdni. A obecnie? Radek miał wrażenie, jakby ją całkiem zwinięto, zastępując „kocimi łbami”, a może czymś jeszcze gorszym... Samochód bujał się na wszystkie strony, kołysząc siedzących w nim pasażerów. — „Niesamowite! Po jakich niedobrych drogach ludzie się tutaj poruszają. A Polacy narzekają na swoje jezdnie! Jakby też mieli na co!” — myśli Radka były skupione na niewygodach podróży.

Nagle auto, pokonując wysoki uskok na drodze, przechyliło się gwałtownie, sprawiając, że Radek z rozmachem wylądował głową na szybie. Syknął z bólu. Niechcący wyrwało mu się jakieś przekleństwo.

— Cudze chwalicie... — mruknął pod nosem, niezadowolony, i zaczął energicznie masować obolałe miejsce. — Jak ludziom chce się tutaj podróżować?

Właśnie... Podróże... Zapominając o bólu, zaczął dokładniej wpatrywać się w ruch na drodze, który, ku jego zdziwieniu, był o wiele większy niż w Polsce. Samochód gonił za samochodem, ścigając się z ciężarówkami, ciągnikami, a nawet konnymi czy bawolimi pojazdami, tak jakby nikomu nie przeszkadzała zepsuta jezdnia. Odnosiło się wrażenie, że wszyscy pędzą jak w wyścigach, byle do przodu, byle szybciej, jakkolwiek i czymkolwiek się da. Kto nie posiadał czterokołowego pojazdu, zadowalał się motocyklem. W ostateczności pozostawała piesza wędrówka. Nie byłoby nic dziwnego w widoku pieszych, gdyby maszerowali w środku jakiejś miejscowości albo chociaż na jej obrzeżach, a nie w szczerym polu, gdzie Radek widział ich także.

„Szczere pole” wywołało uśmiech na jego twarzy — było to coś zupełnie abstrakcyjnego w porównaniu z polskimi krajobrazami, gdzie przy głównych drogach, między jedną a drugą miejscowością, zawsze pojawiał się niezabudowany teren, bez pieszych. A tu? To, co widział, wydawało mu się jednym urbanistycznym ciągiem, gdzieniegdzie przerzedzającym się, by szybko przekształcić się w wieś i niepostrzeżenie zmienić w miasto.

I te przydrożne restauracje! To był szczyt niesamowitości. Z reguły mała chałupina... o ile trzy ściany można nazwać chałupiną. Zdarzały się murowane, ale były też sklecone z czegoś podobnego do bambusa i przykryte słomą ryżową. Brak czwartej ściany powodował, że już z daleka można było dostrzec ogromne garnki usmolone od ognia, wydobywającego się z nieszczelnych pieców, na których stały. Tuż obok kuchni, nieodgrodzonej od jadalni, stało kilka stołów dla gości. Kto nie miał ochoty jeść w oparach gotowanych potraw, mógł zająć miejsce na zewnątrz, pod drzewem, gdzie czekały drewniano-sznurowe łóżka, przypominające hamaki. Po posiłku można było się na nich położyć i odpocząć. Były to miejsca przeznaczone głównie dla kierowców ciężarówek. Przy niektórych tego typu restauracjach pasły się krowy. No bo czego potrzebowali kierowcy po długiej podróży? Dobrze zjeść, napić się mleka czy maślanki, a potem zdrzemnąć się w cieniu drzew, przy powiewie zefirka, wiejącego z pobliskich zielonych pól. Lepiej być nie mogło, nawet w klimatyzowanym, pięciogwiazdkowym hotelu.

Radek tylko patrzył i kręcił głową z podziwem, zachwycał się, jak ludzie potrafią żyć. W Polsce nie byłoby to do pomyślenia. Wyglądało na to, że klimat sprzyjał w rozwoju kreatywności. Teraz rozumiał, dlaczego mama powtarzała, że Hindusi są jednymi z najlepszych na świecie biznesmenów — zawsze coś wykombinują, i to z niczego.

Samochód zjechał z głównej drogi, w poboczną, prowadzącą do babcinej posiadłości.

Wcześniej przejeżdżali przez pewną wieś. Właściwie przez dwie wsie obok siebie. Pierwsza znajdowała się tuż przy głównej drodze, dzięki czemu biznes dobrze się kręcił, ludzi przybywało, a wieś się rozrastała. Była tam szkoła, mała przychodnia, a niedaleko nawet lecznica dla zwierząt. Druga wieś, położona około pół kilometra od drogi, nie była już tak bogata, co od razu dało się zauważyć po budynkach; już nie murowanych, a w większości drewnianych ze słomianym pokryciem. Domki były wybudowane blisko siebie, bez płotów. Za to z malutkimi piecami do gotowania pod gołym niebem, usytuowanymi tuż obok głównego wejścia do środka. Uwiązana sznurkami zwierzyna pasła się nieopodal.

Koniec wersji demonstracyjnej.