Recenzenci:

prof. dr hab. Henryk Ćwięk

prof. dr hab. Wiesław Wróblewski

Korekta

Joanna Szwed-Kostecka

Projekt okładki i stron tytułowych

Mariusz Mrozowicz

Skład, druk

Drukarnia Technet

Zdjęcia pochodzą ze zbiorów:

Narodowego Archiwum Cyfrowego

Centralnego Archiwum Wojskowego

Prywatnych zbiorów autorów

Copyright by Piotr Kołakowski, Andrzej Pepłoński, Kraków 2014

Wydawnictwo AVALON

ISBN 978-83-7730-314-6

Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e

Wydawnictwo AVALON Sp. z o.o.

ul. Fiołkowa 4/13; 31-457 Kraków

tel. +48 606 750 749

zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl

www.wydawnictwoAVALON.pl

Spis treści

Wstęp

Autorzy publikacji

Artykuły

Aleksander Holiczenko

Działalność wywiadowcza Polskiej Organizacji Wojskowej na Wschodzie w świetle dokumentów rosyjskich i ukraińskich archiwów

Artur Jendrzejewski

Współpraca niemiecko-radziecka w rejonie Wolnego Miasta Gdańska i Morza Bałtyckiego w latach 1920–1933 w świetle dokumentów polskiego wywiadu wojskowego

Justyna Kędziora-Płachciak

Od dyplomacji wojskowej do cywilnej. Personel ataszatów wojskowych II RP — nabór i przygotowanie oraz funkcjonowanie w strukturach Ministerstwa Spraw Zagranicznych

Grzegorz Płachciak

Zarys działalności ataszatów wojskowych RP w państwach bałtyckich (Finlandia, Estonia, Łotwa) w latach 1919–1930

Konrad Paduszek

Okoliczności odwołania gen. bryg. Romualda Wolikowskiego ze stanowiska attaché wojskowego w ZSRS w 1923 roku i 1942 roku

Andrzej Krzak

Jerzy Sosnowski — obraz życia i działalności wywiadowczej w opracowaniu pt. „Afera Sosnowskiego” (Synopsis)

Hiroaki Kuromiya

Andrzej Pepłoński

Piotr Kołakowski

Sprawa dezercji do Mandżurii naczelnika Zarządu NKWD Kraju Dalekowschodniego Gienricha Luszkowa w połowie 1938 roku

Piotr Kołakowski

Organizacja i działalność Ekspozytury nr 4 Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Katowicach na Niemcy hitlerowskie

Ireneusz Bieniecki

Łączność Flotylli Rzecznych Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej w działaniach na rzecz radiowywiadu w latach 1919–1939

Michał Jarnecki

Ukraińska emigracja i ruch nacjonalistyczny oczyma polskiego wywiadu w latach trzydziestych

Andrzej Żebrowski

Sytuacja operacyjna w państwach graniczących z Polską znajdujących się w zainteresowaniu Oddziału II Sztabu Głównego WP (wybrane aspekty)

Andrzej Pepłoński

Współpraca Oddziału II Sztabu Głównego WP i Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach dywersji wojskowej i politycznej

Andrzej Olejko

Zapalne pogranicze 1939 roku — działania wywiadowczo-dywersyjne na granicy polsko-słowackiej latem 1939 roku

Marek Kornat

Attaché wojskowy ppłk dypl. Stefan Brzeszczyński i sprawa jego telegramu ostrzegawczego z Moskwy do Naczelnego Dowództwa sprzed 17 września 1939 roku

Adam Nogaj

Próba oceny wyników niemieckiego wywiadu wojskowego w rozpracowaniu organizacji i składu Wojska Polskiego na stopie pokojowej w 1939 roku

Zdzisław J. Kapera

Trzecia konferencja radiowywiadu alianckiego Château de Vignolles, koło Gretz-Armainvilliers, 28 lutego 1940 roku

Mieczysław Starczewski

Działalność wywiadu ofensywnego ZWZ-AK (Straganu) w Austrii

Materiały źródłowe

Artur Jendrzejewski

Tomasz Wojciechowski

Polsko-francuska współpraca wywiadowcza na obszarze Gdańska w 1920 roku w raportach informacyjnych „Biura Wywiadowczego Gdańsk”

Janusz Czechowski

Obronność Finlandii w ocenie pracowników polskiego ataszatu wojskowego w Helsinkach na początku lat dwudziestych XX wieku na przykładzie wybranych dokumentów

Ryszard Techman

Początki współpracy Pomorskiego Inspektoratu Okręgowego Straży Granicznej w Czersku z polskim wywiadem i kontrwywiadem w dokumentach Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie

Adam Szymanowicz

Sprawozdanie z działalności Ekspozytury nr 3 Oddziału II Sztabu Głównego WP za rok 1935/1936 (okres budżetowy)

Piotr Kołakowski

Ryszard Techman

Współpraca Straży Granicznej z Odziałem II Sztabu Głównego WP w dokumentach Pomorskiego Inspektoratu Okręgowego SG z lat 1936–1937

Tomasz Gajownik

Wywiad Obronny Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w latach 1942–1945. Organizacja i zakres prac

Indeks osób

Wstęp

Do rąk czytelników oddajemy trzeci już zbiór materiałów poświęconych organizacji i działalności polskiego wywiadu wojskowego w okresie dwudziestolecia międzywojennego oraz w czasie II wojny światowej, ukazujący się pod naszą redakcją1. Pierwszy wydany został w 2006 roku i stanowił pokłosie międzynarodowej konferencji naukowej, która odbyła się w dniach 18 i 19 listopada 2005 roku w Słupsku. Warto wspomnieć, iż te przedsięwzięcia były jednymi z pierwszych. Oba zbiory artykułów obejmujących dzieje polskiego wywiadu wojskowego spotkały się z dużym zainteresowaniem i życzliwym przyjęciem nie tylko osób profesjonalnie zajmujących się historią, ale też pasjonatów. Ten szeroki oddźwięk skłonił nas do rozpoczęcia prac nad kolejnym.

Widoczny w ostatnich latach znaczny postęp w badaniach dotyczących organizacji i działalności wywiadu wojskowego II Rzeczypospolitej coraz częściej pozwala na weryfikację wcześniejszych opinii, poglądów, a także odsłania kulisy wielu nieznanych przedsięwzięć i akcji polskich służb specjalnych. Nowe ustalenia historyków ujawniają istotne elementy polityki wewnętrznej oraz zagranicznej państwa polskiego. Umożliwiają również lepsze zrozumienie uwarunkowań wywierających wpływ na decyzje czynników politycznych i wojskowych, związane z przygotowaniami Polski do wojny.

Niestety, ze względu na wciąż ograniczony dostęp do części polskich materiałów archiwalnych przechowywanych nadal w Rosji, najnowsze publikacje nie mogą w pełni wyjaśnić wszystkich ważnych kwestii. Istotnym problemem jest także praktycznie brak możliwości wglądu do materiałów archiwalnych służb specjalnych Związku Sowieckiego dotyczących II Rzeczypospolitej oraz polskich struktur politycznych i wojskowych w okresie II wojny światowej. Niewątpliwie podjęcia badań wymagają zagadnienia związane z działalnością innych wywiadów, a szczególnie niemieckiego, które prowadziły aktywne rozpoznanie ziem polskich. Bez zapoznania się ze skalą penetracji potencjału militarnego — zwłaszcza Wojska Polskiego — niemożliwe jest dokonanie oceny skuteczności wywiadu, w tym przede wszystkim kontrwywiadu II Rzeczypospolitej.

Potrzeba pogłębionych badań wynika z faktu, iż w minionych latach dominował w historiografii negatywny obraz niemal wszystkich przedsięwzięć związanych z obronnością międzywojennej Polski, a zwłaszcza z rolą wywiadu w rozpoznaniu zagrożenia wojennego. Obecnie również nie brak tendencyjnych opinii wynikających z powierzchownego traktowania tej problematyki lub selektywnego wykorzystywania dostępnych źródeł. Autorzy surowych ocen, obarczający wywiad główną winą za klęskę wrześniową, zapominają o trudnej sytuacji gospodarczej państwa, o niekorzystnym położeniu geopolitycznym, biernej postawie sojuszników czy o wielokrotnej przewadze militarnej obu agresorów.

Z pewnością wywiad powinien i mógł lepiej funkcjonować, lecz byłoby to możliwe, gdyby najwyższe czynniki państwowe doceniały jego działania, a rezultaty rozpoznania wykorzystywano zgodnie z ich znaczeniem. Niestety, wiadomo jednak, że nawet najlepiej udokumentowane informacje o stanie potencjału wojennego Niemiec i Związku Sowieckiego, a szczególnie bezcenne dane o najnowszym uzbrojeniu i taktyce walczących stron, uzyskiwane z frontu hiszpańskiej wojny domowej, przyjmowano w Warszawie z niedowierzaniem, a nawet z lekceważeniem. Warto też zauważyć, że wywiad był ważnym, ale tylko jednym z wielu elementów przygotowań armii do wojny.

Dyplomacja wojskowa, której poświęcono w tej publikacji sporo miejsca, stanowiła istotny składnik działalności Oddziału II Sztabu Głównego (do 1928 r. Generalnego) Wojska Polskiego. Oficerowie delegowani na placówki informacyjne funkcjonujące w stolicach najważniejszych państw realizowali skomplikowane zadania, dysponując ograniczonymi możliwościami operacyjnymi, co wynikało z obowiązujących przepisów regulujących status attachés wojskowych. Zdobywanie ważnych informacji wyłącznie oficjalnymi metodami wymagało umiejętnego utrzymywania przyjaznych kontaktów z przedstawicielami władz w państwach nie zawsze przyjaźnie nastawionych do II Rzeczypospolitej, a także z innymi attachés wojskowymi, dlatego dobór kandydatów wymagał starannej selekcji i przygotowania specjalistycznego.

Wbrew niektórym opiniom utrwalanym w powojennej historiografii, oficerowie kierowani na placówki zagraniczne w zdecydowanej większości dobrze wykonywali powierzone im zadania. Potwierdzają to ustalenia zawarte w kilku publikacjach niniejszego zbioru materiałów. Należy podkreślić, iż wewnętrzne rozgrywki polityczne i personalne w II Rzeczypospolitej oraz przypadki nieuzasadnionego przerywania misji, negatywnie wpływały na stan rozpoznania sytuacji polityczno-wojskowej, a także odbudowę nawiązanych wcześniej kontaktów i znajomości.

W prezentowanym zbiorze materiałów na uwagę zasługują nowe ustalenia odnoszące się zwłaszcza do organizacji i działalności Polskiej Organizacji Wojskowej na Wschodzie czy też roli attachés wojskowych w rozpoznaniu zagrożenia wojennego. Niezmiernie cenne są zaprezentowane wyniki analizy informacji, jakimi dysponował wywiad hitlerowski w przededniu ataku na Polskę. Ukazują one, że Niemcy poprawnie rozpoznali organizację i skład poszczególnych rodzajów wojsk. Dysponowali zbliżonymi danymi odnoszącymi się do struktury i obsady sztabów, stanu lotnictwa oraz uzbrojenia. Niestety, brak dostępu do archiwaliów sowieckich nie pozwala porównać stanu rozpoznania Wojska Polskiego przez wschodniego agresora latem 1939 roku.

Na uwagę zasługuje również artykuł przedstawiający rzekome sygnalizowanie przez attaché wojskowego w Moskwie płk. Brzeszczyńskiego możliwości ataku ze strony Armii Czerwonej. Cenne jest też nowe spojrzenie na kontrowersyjną działalność rotmistrza/majora Jerzego Sosnowskiego — eksponenta Oddziału II w Berlinie. Wszechstronna, krytyczna i kompetentna analiza znanych i nowych źródeł pozwala zweryfikować wiedzę o jego berlińskiej misji.

W publikacji przedstawiono interesujący epizod w działalności Oddziału II, jakim była jego współpraca z wywiadem japońskim, mająca na celu wyjaśnienie okoliczności ucieczki do Mandżurii wysokiego funkcjonariusza NKWD na Dalekim Wschodzie Gienricha Luszkowa. Na uwagę zasługuje tekst poruszający problem współdziałania „dwójki” z MSZ. Został on ukazany na tle tzw. akcji prometejskiej oraz przedsięwzięć dywersyjno-propagandowych podejmowanych wobec państw sąsiadujących z Polską.

W zbiorze sporo miejsca poświęcono też Ekspozyturze nr 4 w Katowicach, de facto pomijanej w ostatnim czasie przez historyków zajmujących się problematyką polskiego wywiadu wojskowego, przedstawiając jej organizację oraz działalność. Poruszono również rozpoznanie współpracy niemiecko-sowieckiej w rejonie Bałtyku. Strategiczna rola tego akwenu była doceniana zarówno przez Niemcy, jak i Związek Sowiecki, o czym świadczyła wyjątkowa aktywność obu wywiadów, czy częste manewry oraz ćwiczenia sił morskich obu państw. Z tego powodu „dwójka” obserwowała wszelkie przejawy współpracy, ujawniając jednocześnie fakty działalności szpiegowskiej przyszłych agresorów wobec państwa polskiego z terenu Wolnego Miasta Gdańska. Na uwagę zasługują teksty poświęcone mało znanej problematyce prac specjalnych na kierunku słowackim, a także infiltracji przez Oddział II organizacji nacjonalistów ukraińskich.

Warto też zwrócić uwagę na interesujące rozważania dotyczące funkcjonowania polskiego wywiadu w czasie II wojny światowej — artykuł poświęcony działalności wywiadu Armii Krajowej na terenie Austrii oraz nowe, wartościowe ustalenia dotyczące współpracy polskich kryptologów we Francji.

W publikacji zaprezentowano także dokumenty archiwalne, mające znaczną wartość poznawczą oraz korespondujące z tematyką kilku artykułów. Dotyczą one m.in. problemu obronności Finlandii w raportach personelu polskiego ataszatu wojskowego w Helsinkach, polsko-francuskiej współpracy wywiadowczej na terenie Gdańska w okresie wojny polsko-bolszewickiej, współdziałania Straży Granicznej z Oddziałem II, czy też funkcjonowania wywiadu obronnego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (1939–1945).

Oddając do rąk czytelników niniejszy zbiór, mamy świadomość, iż istnieje jeszcze wiele ważnych zagadnień związanych z działalnością wywiadu II Rzeczypospolitej i polskich służb informacyjnych w czasie II wojny światowej wymagających zbadania i wyjaśnienia, a które nie zostały poruszone w prezentowanym tomie. Mamy jednak nadzieję, że materiały te będą pomocne w prowadzeniu dalszych badań naukowych.

Na koniec chcielibyśmy dopełnić miłego obowiązku i podziękować wszystkim Autorom za podjęcie — w wielu przypadkach kolejny raz — współpracy i za zaangażowanie w przygotowanie artykułów i materiałów źródłowych.

Piotr Kołakowski i Andrzej Pepłoński

1 Zob. Polski wywiad wojskowy 1918–1945. Materiały, pod red. P. Kołakowskiego i A. Pepłońskiego, Toruń 2006, ss. 593 oraz Wywiad wojskowy II Rzeczypospolitej. Materiały, pod red. P. Kołakowskiego, A. Pepłońskiego, Kraków 2011, ss. 409.

Autorzy publikacji

Ireneusz Bieniecki — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Pomorskiej w Słupsku. Autor wielu publikacji dotyczących problematyki organizacji ochrony granic oraz przestępczości granicznej.

Janusz Czechowski — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny Instytutu Historii i Politologii Akademii Pomorskiej w Słupsku. W sferze jego zainteresowań badawczych leży wielopłaszczyznowa problematyka dotycząca relacji II Rzeczypospolitej z państwami bałtyckimi.

Tomasz Gajownik — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warmińsko--Mazurskiego w Olsztynie. Jest autorem wielu opracowań poświęconych działalności polskiego wywiadu wojskowego w okresie międzywojennym i w czasie II wojnie światowej.

Aleksander Holiczenko — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warmińsko--Mazurskiego w Olsztynie. Zainteresowania naukowe obejmują historię dyplomacji, Afrykę Subsaharyjską, stosunki polsko-ukraińskie oraz działalność Polskiej Organizacji Wojskowej na Wschodzie (POW-KN–3).

Michał Jarnecki — doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W kręgu jego zainteresowań znajdują się kwestie relacji polsko-czechosłowacko-ukraińskich w dwudziestoleciu międzywojennym, dzieje Rusi Zakarpackiej w pierwszej połowie XX wieku oraz polskie plany emigracyjne i kolonialne.

Artur Jendrzejewski — doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się działalnością polskich służb informacyjnych w dwudziestoleciu międzywojennym i w czasie II wojny światowej, a także konfliktami zbrojnymi oraz stosunkami polityczno-wojskowymi w XX wieku.

Zdzisław Kapera — doktor nauk humanistycznych, absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Członek m.in. Komisji Historii Wojen i Wojskowości Polskiej Akademii Umiejętności oraz International Intelligence History Association. Zajmuje się radiowywiadem, a w szczególności odtworzeniem dorobku Biura Szyfrów. Autor wielu opracowań naukowych i popularnonaukowych z tej tematyki.

Justyna Kędziora-Płachciak — absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończyła studia podyplomowe w Heriott-Watt University w Edenburgu w Wielkiej Brytanii. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół współczesnych stosunków międzynarodowych, historii dyplomacji, integracji europejskiej.

Piotr Kołakowski — prof. dr hab., pracownik Instytutu Historii i Politologii Akademii Pomorskiej w Słupsku. Zajmuje się dziejami polskich oraz obcych służb wywiadowczych, a także stosunkami polityczno-wojskowymi w dwudziestoleciu międzywojennym oraz w okresie II wojny światowej.

Marek Kornat — doktor habilitowany, historyk dziejów najnowszych i dyplomacji II Rzeczypospolitej, a także polskiej myśli politycznej XIX i XX wieku, sowietolog. Pracownik Instytutu Historii PAN oraz profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Andrzej Krzak — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny Uniwersytetu Szczecińskiego. Zajmuje się badaniami nad polemologią, dziejami wywiadu i kontrwywiadu oraz teorią i organizacją służb specjalnych, a także konfliktami i stosunkami polityczno-wojskowymi w XX wieku na Bałkanach. Autor kilku monografii oraz kilkunastu artykułów poświęconych działalności polskich służb specjalnych.

Hiroaki Kuromiya — absolwent Uniwersytetu w Tokio, doktor filozofii (Uniwersytet Princenton). Współpracował z Uniwersytetem Harwardzkim i Kings College Cambridge. Profesor historii na Uniwersytecie Indiana. Opublikował wiele prac dotyczących terroru stalinowskiego w Związku Sowieckim.

Adam Nogaj — doktor nauk humanistycznych. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się w obszarze historii wojskowości XX wieku, w tym szczególnie w problematyce dotyczącej rozpoznania i wywiadu wojskowego, a także działań specjalnych. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych poświęconych tej tematyce.

Andrzej Olejko — doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Rzeszowskiego. Zajmuje się historią lotnictwa ze szczególnym uwzględnieniem lotnictwa morskiego oraz Wielką Wojną w Karpatach i stosunkami polsko-słowackimi w XX wieku. Autor wielu opracowań naukowych i popularnonaukowych z tej tematyki.

Konrad Paduszek — absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w dziejach służb wywiadu i kontrwywiadu, a także wojny polsko-sowieckiej, II wojny światowej i „sprawy Katynia”. Autor artykułów popularnonaukowych, naukowych, monografii i edycji zródeł.

Andrzej Pepłoński — prof. zw. dr hab., historyk dziejów najnowszych. Specjalizuje się w problematyce dotyczącej organizacji i działalności polskiego wywiadu wojskowego (1918–1945) oraz Policji Państwowej II Rzeczypospolitej. Pracuje w Instytucie Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Pomorskiej w Słupsku.

Grzegorz Płachciak — doktor nauk humanistycznych, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Rozprawę doktorską obronił w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Szczecińskiego. Interesuje się historią dyplomacji wojskowej, międzynarodowymi stosunkami wojskowymi, bezpieczeństwem narodowym i międzynarodowym.

Mieczysław Starczewski — doktor nauk humanistycznych. Zajmuje się działaniami specjalnymi Wojska Polskiego w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej. Autor i współautor kilku monografii, a także ponad 150 artykułów naukowych, popularnonaukowych i recenzji.

Adam Szymanowicz — doktor nauk humanistycznych, pracownik naukowo-dydaktyczny Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu. Specjalizuje się w działalności Oddziału II Sztabu Generalnego/Głównego Wojska Polskiego, a także w polityce wschodniej II Rzeczypospolitej.

Ryszard Techman — doktor nauk humanistycznych, historyk i archiwista. Autor wielu prac dotyczących administracji i gospodarki morskiej, armii radzieckiej oraz konsulatów na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej, a także polskich formacji granicznych.

Tomasz Wojciechowski — doktorant w Instytucie Historii i Politologii Akademii Pomorskiej w Słupsku. Zajmuje się polsko-francuskimi stosunkami polityczno-wojskowymi w dwudziestoleciu międzywojennym.

Andrzej Żebrowski — doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Autor wielu publikacji z zakresu bezpieczeństwa państwa, służb specjalnych, walki informacyjnej, zarządzania bezpieczeństwem informacji.

Artykuły

Aleksander Holiczenko

(Olsztyn)

Działalność wywiadowcza Polskiej Organizacji Wojskowej na Wschodzie w świetle dokumentów rosyjskich i ukraińskich archiwów

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Artur Jendrzejewski

(Pruszcz Gdański)

Współpraca niemiecko-radziecka w rejonie Wolnego Miasta Gdańska i Morza Bałtyckiego w latach 1920–1933 w świetle dokumentów polskiego wywiadu wojskowego

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Justyna Kędziora-Płachciak

(Warszawa)

Od dyplomacji wojskowej do cywilnej. Personel ataszatów wojskowych II RP — nabór i przygotowanie oraz funkcjonowanie w strukturach Ministerstwa Spraw Zagranicznych

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Grzegorz Płachciak

(Warszawa)

Zarys działalności ataszatów wojskowych RP w państwach bałtyckich (Finlandia, Estonia, Łotwa) w latach 1919–1930

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Konrad Paduszek

(Warszawa)

Okoliczności odwołania gen. bryg. Romualda Wolikowskiego ze stanowiska attaché wojskowego w ZSRS w 1923 roku i 1942 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Andrzej Krzak

(Szczecin)

Jerzy Sosnowski — obraz życia i działalności wywiadowczej w opracowaniu pt. „Afera Sosnowskiego” (Synopsis)

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Hiroaki Kuromiya

(Indianapolis)

Andrzej Pepłoński

(Słupsk)

Piotr Kołakowski

(Słupsk)

Sprawa dezercji do Mandżurii naczelnika Zarządu NKWD Kraju Dalekowschodniego Gienricha Luszkowa w połowie 1938 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Piotr Kołakowski

(Słupsk)

Organizacja i działalność Ekspozytury nr 4 Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w Katowicach na Niemcy hitlerowskie

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Ireneusz Bieniecki

(Słupsk)

Łączność Flotylli Rzecznych Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej w działaniach na rzecz radiowywiadu w latach 1919–1939

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Michał Jarnecki

(Poznań, Kalisz)

Ukraińska emigracja i ruch nacjonalistyczny oczyma polskiego wywiadu w latach trzydziestych

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Andrzej Żebrowski

(Kraków)

Sytuacja operacyjna w państwach graniczących z Polską znajdujących się w zainteresowaniu Oddziału II Sztabu Głównego WP (wybrane aspekty)

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Andrzej Pepłoński

(Słupsk)

Współpraca Oddziału II Sztabu Głównego WP i Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach dywersji wojskowej i politycznej

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Andrzej Olejko

(Rzeszów)

Zapalne pogranicze 1939 roku — działania wywiadowczo-dywersyjne na granicy polsko-słowackiej latem 1939 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Marek Kornat

(Warszawa)

Attaché wojskowy ppłk dypl. Stefan Brzeszczyński i sprawa jego telegramu ostrzegawczego z Moskwy do Naczelnego Dowództwa sprzed 17 września 1939 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Adam Nogaj

(Warszawa)

Próba oceny wyników niemieckiego wywiadu wojskowego w rozpracowaniu organizacji i składu Wojska Polskiego na stopie pokojowej w 1939 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Zdzisław J. Kapera

(Kraków)

Trzecia konferencja radiowywiadu alianckiego Château de Vignolles, koło Gretz-Armainvilliers, 28 lutego 1940 roku

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Mieczysław Starczewski

(Warszawa)

Działalność wywiadu ofensywnego ZWZ-AK (Straganu) w Austrii

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Materiały źródłowe

Artur Jendrzejewski

(Pruszcz Gdański)

Tomasz Wojciechowski

(Lębork)

Polsko-francuska współpraca wywiadowcza na obszarze Gdańska w 1920 roku w raportach informacyjnych „Biura Wywiadowczego Gdańsk”

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Janusz Czechowski

(Słupsk)

Obronność Finlandii w ocenie pracowników polskiego ataszatu wojskowego w Helsinkach na początku lat dwudziestych XX wieku na przykładzie wybranych dokumentów

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Ryszard Techman

(Szczecin)

Początki współpracy Pomorskiego Inspektoratu Okręgowego Straży Granicznej w Czersku z polskim wywiadem i kontrwywiadem w dokumentach Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Adam Szymanowicz

(Wrocław)

Sprawozdanie z działalności Ekspozytury nr 3 Oddziału II Sztabu Głównego WP za rok 1935/1936 (okres budżetowy)

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Piotr Kołakowski

(Słupsk)

Ryszard Techman

(Szczecin)

Współpraca Straży Granicznej z Odziałem II Sztabu Głównego WP w dokumentach Pomorskiego Inspektoratu Okręgowego SG z lat 1936–1937

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Tomasz Gajownik

(Olsztyn)

Wywiad Obronny Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w latach 1942–1945. Organizacja i zakres prac

Treść dostępna w pełnej wersji książki.

Indeks osób

Abłamowicz-Tatar Konstanty 57, 59, 87, 88, 90

Achtamzjan A.A. 397

Almon 424

Ałksnis Jakow 149

Anders Władysław 108

Andrew Christopher 330

Andruszkiw Wołodymyr 199

Andrzejkowicz-Piechowska W. 21

Ankerstein Feliks 250, 256

Annequin 334

Antonow Władimir 114

„Amirchanow” pseud. zob. Gryf-Czajkowski Józef

Articzenko 207

Awramenko 251

Babiński Ludwik 367

Babiński Władysław 360, 367, 368

Bach 133

Badach Józef 366

Bader Karol 249

Badziak Kazimierz 202

Bagiński Henryk 277

Bajer Michał 417

Baka Igor 269, 272

Baliński Michał 208

Bandera Stepan 206

Baniewicz Marek 435

Barabasz Hryhorij 201

Baraniecki Bolesław 203

Baranowski Jarosław 207, 210

Baranowski Ludomir 29

Baranowski Władysław 247

Baranowskij Roman 210

Bardach Juliusz 349

„Barta” pseud. zob. Barthel de Weydenthal Przemysław Marian Antoni

Barthel de Weydenthal Przemysław Marian Antoni 22-24

Bartik Josef 198

Bartlewicz Jan 175

Batey Mavis 331-333, 338, 339

Batowski Henryk 290, 403

Bauer Gustav 391

Bączkowski Włodzimierz 254, 259

Beck Józef 57, 59, 61, 64-68, 250, 254, 280, 281, 285, 288, 293

Becker 41

Benson Robert L. 347

Berberian Katja 133

Berg Benita von zob. Falkenhayn Benita von

Berg Josef von 127, 133

Beria Pawłowicz Ławrentij 114, 116, 142

Berka Stanisław 350

Berka Wacław Rudolf 350, 351, 353, 355-357, 359, 360, 362, 363

Bertrand Gustaw 329, 330, 332-336, 338, 340, 343-345

Bey-Sułtanow Rusłan 250

Będźmirowski Jerzy 188, 189

Bhigler 393

Biedrzyński Adam 45, 154, 406, 409

Bielak Feliks 222, 223, 225

Bielak Monika 476

Bielanin Jan 44

Bieniecki Ireneusz 13

Bierzin Jan 42

Biesiadecki Maciej 387

Bińkowski Józef 263

Birkenmayer Alfred 37

Blaude Wiktor 263

Blecha Rudolf 374, 377

Bloch Gilbert 330

Blücher Wasilij 143, 149, 150

Błaszczyk Karol 358, 378

Błosky – zob. Włosky

Bobicki Leon 247

Bobrowski Tadeusz 26

Bochaczek-Trąbska Joanna 153, 156, 418

Bocheński Adolf 221, 254

Bocheński Józef 406

Bociański Ludwik 125, 127

Bock Feliks 80

Bogucka M. 21

Bołdok-Kamieńska M. 21

Bonnet Georges 297

Borak Mecislav 201

Borowski Edward 75

Borowski Michał 387

Borowski-Kieczyk Józef 183, 189

Bortnowski Leon 110

Boruta-Spiechowicz Mieczysław 134, 135

Braquenié Henri 331, 332, 334, 336, 338, 340

Brennan Earl 379

Brezkun Tarasowicz Siergiej – zob. Kriemljow Siergiej

„Brodowicz” pseud. – zob. Berka Wacław Rudolf

Bromirski Józef 21

Brykowicz Emil 44

Brzeszczyński Stefan 275-288, 293-295

Buja Roman 185, 187

Bujdinuk 207

Bukowiecki Stanisław 220

Bukowski Seweryn 178, 190

Bukraba Piotr 176

Burek Józef 368

Burg-Piwowarczyk Antoni 108,110

Bush 168

Buszkow Aleksander 115

Butkowśkyj Iwan 201

Canaris Wilhelm 112

Čapek 361

Castillon de Saint-Victor Odon 70

Čatloš Ferdinand 268

Centek Jarosław 116

Chałupczyński Mieczysław 272, 273

Charaszkiewicz Edmund 249-254

Charwat Franciszek 254

Chełmecki Tadeusz 406

„Chewet” pseud. 252

Chłoń 48

Chmarzyński Jan 45

Chmielarz Andrzej 347

Chochołow Wasilij 139

Chodacki Marian 57, 59, 67, 87, 90

Chortulański Władysław 368, 370, 377

Chruściel Antoni 476

Chruściel Bronisław 284, 287

Chudienko Grigorij 139, 140

Churchill Winston 345, 372, 378, 380

„Chewet” pseud. 252

Chymenec Julian 200

Ciano Galeazzo 297

Ciechanowski Jan Stanisław 329, 339, 340, 347, 379, 382

Cienciała Adam 377

Cienciała Anna Maria 293

Cieplewicz Mieczysław 262, 264

Ciepły Józef 355

Ciężki Maksymilian 334, 345

Cisek Janusz 59

Clabby John F. 336, 340

Clausewitz Carl von 222, 237

Colvin Ian 112

Colwill John 378

Coox Alvin D. 141, 150

Coulondre Robert 297

Cuhn 50

Cygan Wiktor Krzysztof 65, 70, 71, 74, 75, 88, 92, 97

Czaplicki Marian 166

Czarlińska-Piekarska Stefania 21

Czarliński Olgierd 276, 294

Czechowicz Konstanty 222, 237, 242

Czechowski Emilian 199

Czechowski Janusz 13, 396, 398

Czmur Stefan 305

„Czop” pseud. 252

Czuczkiewicz 207

Czuszkiewicz Józef 39

Ćwięk Henryk 36, 37, 39, 41, 42, 113, 115, 121, 122, 125, 226, 416, 418

Dalecki Ryszard 263, 270, 271

„Daleski Emil” pseud. zob. Brykowicz Emil

Darowski Ludwik 102

Dąb-Biernacki Stefan 362

Dąbrowski Dariusz 198, 200, 201, 203, 204, 235

Dąbrowski Henryk 424

Dąbrowski Włodzimierz 253

Dąbrowski Zdzisław 29

Debeney Marie Eugène 74

Delinger Stanisław 425

Denikin Anton 25

Denniston Alasdair 330, 332, 333, 336, 337, 339, 345, 346

Deszczyński Marek Piotr 201, 234, 235

Dettmann Alex 342

Dębicki Roman 76

Dębińska Z. 21

Ditte 394

Długajczyk Edward 170, 201

Dobrzycki Wiesław 36, 84

Domaszewicz Michał 253

Dominiczak Henryk 216, 219, 232, 405

Doudeuille Henry 388, 390-394

Dragon Antoni 375

Drapa Emil 381

Drexel-Biddle Anthony 293

Drobik Marian 351

Drobniak Tadeusz 424

Drymmer Wiktor Tomir 57,59, 62, 67-69, 76, 88-90, 250, 254

Dub Iwan 207

Dubicki Tadeusz 45, 165, 288, 344

Dubicz-Penther Karol 37, 38, 44, 122, 251-253, 387-392

Dubik Mieczysław 134

Dukielskij S. 20

Dulowski Henryk 375

Dumin Osip 196, 208

Dunderdale Wilfred A. 380

Dunin-Wąsowicz Wiktor 415, 440, 451

Durski-Trzaska Antoni 57

Dybczyński Andrzej 215

Dybkowski Stefan 476

Dyskant Józef 175

Dytka Adolf 374

Dzierżykraj-Morawski Witold 59

Dzierżykraj-Stokalski Wiktor 24

Dzierżyńska Wanda 21

Dzierżyńska Władysława 21

Dzieślewski Zdzisław 198

Dzięciołowski Jan 406

Eden Anthony 372

Elms 41

Enckell Carl 399

Engelbrecht Ervin von 268

Englert Adam 29

Englicht Józef 252

Englisch Jerzy 152

Englisch Karol zob. Ritter de Englisch-Payne Karol Bernard

Erasmus Johannes 222

Erny zob. Reny

Erskine Ralph 332, 336, 339, 340, 342, 347

Fabian Richard 299

Falęcki Tomasz 170

Falkenhayn Benita von 121, 126, 127, 133

Federer 162

Fedyna Andrej 206

Fencik Stefan 209

Fenner Wilhelm 342

Fenycz W. 201

Ferek-Błeszyński Jerzy 57

Filipow Krzysztof 331

Filipowicz Mieczysław 175

Filipowicz Tytus 102

Flicke Wilhelm 342

Floyar-Rajchman Henryk 57

Foch Ferdinand 388, 393

Foester Lothar 42

Fokczyński Edward 334

Francewicz 147

Frankowski 256

Frankowski Stefan 59

Freeman Peter 336, 340, 342, 347

Freudenreich Wilhelm 371, 377, 378-379

Friederichson Kurt 342

Frinowski Michał 145

Front zob. Francewicz

Furmański Piotr 220

Fyda Wojciech 57

Gaca Kazimierz 334, 343

Gaj Krzysztof 330

Gajownik Tomasz 13, 112, 113, 416

Gamarnik Jan 143

Gano Stanisław 59, 127

Garczakow Borys 84

Gauché Maurice 345

Gaul Jerzy 55, 214

Gawroński 126

Gawroński Jan 254

Gawryś Michał 154, 166

Gegeczkori Ewgeni 248

Georges Alfonse 340

Gibas-Krzak Danuta 42, 163, 196, 197

Gilbert Martin 346

Gliński 253

Gmitruk Janusz 276

Gnatkowski Stanisław 23

Gnauck 394

Godlewska A. 21

Goetel Z. 270

Gojniczek Władysław 358, 360-362, 366-368, 370, 372, 374-378

Golasowski Karol 371

Gołębiowski Jerzy 73

Gondek Leszek 113, 115-116, 125, 153, 201, 205, 206, 263, 270, 287

Goodall G. F. 340

Göring Hermann 197

Gorłow Siergiej A. 35, 46, 53

Goryński Grzegorz 405, 434

Gosławska-Hryhorczuk Anna 404, 406, 433, 434

Gotówka Michał 362

Górczyk Eugeniusz 183

Górczyńska A. 21

Górka Olgierd 57, 59

Górski Władysław 190

Grabarczyk Tomasz 241

Grabowski Bronisław 27

Grajek Marek 329, 338

Gralewski Leszek 338

Graliński Jan Józef 334, 340

Graliński Jerzy 329

Graniczny Józef 182

Grey N. de 331

Grodkowski F. 270

Grodzki Stanisław 59

Gronkowski Leon 424

Grosfeld Leon 35, 277

Grott Bogumił 471

Grünberg Karol 229, 230

Gryf-Czajkowski Józef 112, 116, 130-132

Grzelak Czesław 275, 276, 282, 295, 304, 306, 308, 311, 313, 319, 322

Grzybowski Wacław 257, 276, 277, 283-284, 288-291, 293-296

Grzywacz Andrzej 96, 202

Guczkow Aleksander 393

Gurbski Jan 263

Guttry Władysław 253

Guziur Oswald 358, 373, 376, 381

Gwiazdowski 300

Haffner Sebastian 35

Hahm Walter 393

Halder Franz 333

Halpern Samuel 342

Hanecki Jakub 106

Hannebach Antoni 23

Hanusek Błażej 153

Harland Władysław 281

Harski Ignacy 29

Hauss Pierre J. 120

Heinrich Wilhelm 128

Helcman Jan 254

Heller Karl 376

Heller Michał 368

Hempel Stanisław 254

Henrys Paul Prosper 388, 390, 392, 393

Herman Franciszek 362

Herrivel John 331

Hertz Józef 122

Herwarth Hans von 297

Hilger Gustaw 36

Himmler Heinrich 114, 230, 421

Hindenburg Paul von 41

Hinsley Francis Harry 330, 331, 335, 339, 345, 346

Hitler Adolf 48, 50, 53, 154, 169, 205, 285, 297, 333, 334, 419, 421

Hodges Andrew 332

Hoefs 300

Holiczenko Aleksander 13, 19, 23, 27, 33

Holma 399, 400

Hołówko Tadeusz 199, 210, 246, 247, 249

Hornborg Erik 401

Hrabec O. 207

Hrnko A. 272

Huczyński Józef 377

Hughes Dawid 391

Hulewicz Bogdan 59

Hull Cordell 297

Hutschinski Rudolf 381

Ingman Lauri J. 398

Insabato Enrico 253

Islemiew W. 250

Iwanow 370

Iwanowski Wincenty 270

Izdebski Julian 23

Jabłonowski 256

Jabłonowski Marek 228, 232-234, 260, 406

Jabłoński Romuald 29

„Jacek” pseud. zob. Siemiginowski Antoni

Jacyna Wacław 107, 109, 110

Jagiełło Stefan 344

Jagodziński 470

Jaklicz Józef 283, 284, 2989, 291, 292, 297

Jakubowski Wiktor 37, 411, 416

Janeczek Andrzej 186

Jankowski Tadeusz 284, 294

Jarnecki Michał 13, 195, 196, 200, 204

Jarociński Bohdan 57, 90, 94-97

Jaroszewicz Tadeusz 69, 254

Jaroszewska Magdalena 329

Jary Richard 206

Jasieński 370

Jasiewicz Krzysztof 296

Jassel 300

Jastrzębiec Witold 27

Jastrzębski Włodzimierz 37, 153, 416

Jaworski Feliks 24

Jaworski Jerzy 329

Jedynak Józef 278, 294

Jeffrey Ronald („Rony”) 372, 373

Jeffreys John 331, 338

Jeleński 358

Jena Irene von 121, 126, 127

Jendrzejewski Artur 13, 37, 42, 44, 387, 390, 405, 409

Jezierski Zygmunt 204

Jeziorański Zdzisław zob. Nowak-Jeziorański Jan

Jeżow Nikołaj Iwanowicz 141, 142 150

Jędrzejewski Stefan 379

Jędruszczak Tadeusz 283

Jędrzejewicz Janusz 21, 70

Jędrzejewicz Wacław 21, 57, 59, 62, 63, 69, 70, 75, 76, 89, 106, 138, 248

Jędrzejewska Iwona 49, 52

Jodko-Narkiewicz Witold 102

Joffre Joseph 393

Johnson Thomas R. 342

Josiek Jan 371

Jost Henryk 264

Jougan Alfred 191

Józewski Henryk 205

Junosza-Gzowski Aleksander 117, 135

Jurga Tadeusz 320

Jur-Gorzechowski Jan 21

Just 394

Kaczorowska Blanka 376

Kahn David 332, 342

Kajzar Paweł 373

Kajzar Władysław 370

Kalina Ignatij 52

Kalkstein Ludwik 376

„Kałuża” pseud. zob. Trojanowski Karol

Kamiński Henryk zob. Stein Henryk

Kanafoyski Roman 188

Kaniewski Eugeniusz 92, 93

Kańska-Danielkiewicz I. 21

Kapera Zdzisław J. 14, 329, 330, 340, 356

Kapp Wolfgang 390

Kara Stanisław 57, 59, 70, 71, 90, 91, 97

Karaszewicz-Tokarzewski Michał 350-352

Karczewśkyj Osyp 201

Karpow W. 114, 115

Karpowicz Michał 104

Karpus Zbigniew 196

Kasparek Józef 201

Kasperek Józef 264

Kasprzycki Tadeusz 253

Katz-Suchy Juda 470

Kawalec Rajmund 153, 154, 166

Kawalec Tadeusz 250

Kawałkowski Aleksander 76

Keen John 338

Kempter Rudolof 127, 133

Kersaudy François 346

Kędzior Aleksander Karol 57

Kędziora-Płachciak Justyna 14

Kiciński Czesław 131

Kierzkowski Kazimierz 65, 74, 348

Kieszniewska M. 21

Kilarski Roman 298

Kintopf Henryk 90

Kinzel Eberhard 299, 326

Kirilin I. A. 397

Kirklis 91

Kiślański Tadeusz 368, 378

Kivekäs 400

Klafkowski Alfons 348

Kleeberg Juliusz 57-59

Klimecki Tadeusz 107, 109, 110

Klimow 208

Klimpusz Dmytro 200

Klistała Jerzy 362

Kłoczkowski Wacław 26

Kłoczowski Jan Maria 296

Klotz Aleksander 93,94

Kmiecik Tadeusz 385

Knieciński Roman Józef 263

Knoll Roman 248

Knox Alfred Dillwyn „Dilly” 331, 332, 338, 345

Kobiela Rudolf Zdzisław 257

Kobylański Tadeusz 59, 71, 76, 98, 254, 273, 281

Koc Adam 21

Koch 170

Kochanowski 390

Kochanowski Jerzy 102, 104, 106, 107

Kocoń Michał 23

Koeltz Louis 333

Kołakowski Piotr 9, 12, 14, 35, 37-39, 44, 46, 51, 71, 114-116, 120, 138, 145, 146, 153, 154, 156, 163, 164, 167, 169, 196-198, 201, 203, 208, 210, 226, 227, 234, 236, 330, 338, 339, 405, 407, 416, 419, 434-436

Kolankowski Witold 44

Kołczak Aleksander 82

Kołodziejczak Julian 154

Kołodziejczyk Arkadiusz 350

Kołodzinskij Mychajło 201

Komarnicki Tytus 247

Komppa 401

Konowalec Jewhen 196, 197, 206-208, 210

Kontimirow 249

Kontrym Bolesław 103, 105, 106

Kopański Stanisław 283, 284

Kopczyk Henryk 41, 42, 48, 116

Kopiec Karol 175

Koprowski Jan Mieczysław 271

Kornas Karol 358

Kornat Marek 14, 277, 292, 296

Korniłowicz Tadeusz 247

Korsten 401

Kosior Zygmunt 263, 270, 271

Kossak Zenon 199, 201

Kot Stanisław 107, 109, 110, 466

Kotwicz-Dobrzański Mieczysław 102

Kowalczyk J. 269

Kowalenko Wasyl 210

Kowalewski Jan 59, 281

Kowalski Robert 263, 264

Kowalski Włodzimierz T. 275, 278, 293

Kozaczuk Władysław 113, 115, 116, 125, 130-132, 135, 228, 229, 237-239, 242, 243, 261, 329-332, 340, 419

Kozieł Karol 371

Kozłowski Eugeniusz J. 261, 302, 315, 316, 318, 320, 323

Kozłowski Piotr 199

Kozłowski Wacław 26

Koźmiński Maciej 273

Kraemer 394

Krajewski Bronisław 334, 343

Krasuski Jerzy 36, 388

Krawczak Tadeusz 324

Kretkowski Franciszek 166

Kriemljow Siergiej 113, 114

Król Eugeniusz Cezary 297

Królikowski Roman 153, 160

Kroner Hayes A. 379

Krupp Friedrich 402

Krupp Gustav von Bohlen und Halbach 393

Kruszyński Marcin 105, 139

Kryska-Karski Tadeusz 277, 280

Krywicki Walter 46

Krzak Andrzej 14, 42, 47, 48, 98, 116, 127, 163, 196, 197, 209

Krzymowski Jerzy 197, 198, 253

Krzyżanowski Kazimierz 97

Kubalenko 40

Kubiak Franciszek 257

Kubiak Tomasz 329

Kubik 368

Kubitzki Walter 133

Kubuśko Zofia 362, 376

Kukiel Bronisława 104

Kuklik Barbara 331

Kukliński Ryszard 111

Kukowski Witold 387

Kukułka Józef 388

Kula Henryk Mieczysław 51, 404, 405, 434, 435

Kułakowski Mirosław 175

Kulczycki Eygeniusz 207

Kuliczkowski Michał 131

Kulińska Lucyna 195-197, 201, 206, 209-212

Kunert Andrzej Krzysztof 351

Kuniczak Stanisław 153, 165, 166, 169, 172

Kupiecki Robert 214, 215

Kupliński Jerzy 269, 272, 273

Kurkowski Mieczysław 166

Kurlański 44

Kurmanowicz Wiktor 206

Kuromiya Hiroaki 14, 138, 139, 144, 250

Kuropieska Józef 269

Kurpis Witold 112, 132

Kwaśny 371

Kwiatkowski Aleksander 76, 251, 253

Kwiatkowski Eugeniusz 126

Kwiecień Marcin 202

Kwieciński Bogdan 59, 61, 63

Kwieciński Józef 91, 198

Lach Eugeniusz 377

Lacko Martin 265-268

Lagenfeld Witold 152, 463

Lampen 401

Langer Gwidon Karol 329-346

Langert Wanda 29

Langner Władysław 296

Lankosz Zygmunt 366, 369, 374-376

Larcher 334

Laroche Jules 73, 74

Leczyk Marian 39, 388

Legierski Stanisław 368, 374

Lehmann Willy 114

Lemański Jan 83, 94

„Lemmel” pseud. 126

Lenin Włodzimierz Iljicz 52, 226

Lesiński Julian 166

Leśkiewicz Henryk 406

Lessie 84

Leśniak Jan 163

Leśnodorski Bogusław 349

Levassoin 339

Leverkuehn Paul 116

Lewandowski Krzysztof 195

Lewandowskij Michaił 143

Lewicki Bolesław 182, 191

Libicki Konrad 59, 72, 85, 86, 90, 247, 401, 402

Lichter Ignacy 269

Lieser 300

Lieven Aleksander 251

Lipa Antoni 25

Lipiński Wacław 296

Lipiński Wojciech 250, 257

Lipski Józef 285

Lisicki Tadeusz 329, 330

Lis-Kula Leopold 22, 24, 28, 29

Lissner Ivar 149

List Wilhelm 168

Liszewski Karol zob. Szawłowski Ryszard

Litewski Jerzy 138

Litwiniak W. 336

Litwinow Maksim 149, 278

Liwicki/Liwycki Andriej 210, 254

Löfström 400

Lohmeyeri 41

Loss Werner 299

Louis Honoré Français-Yvon 336

Lubomirski Stefan 76

Ludwig Włodzimierz 62

Luszkow Gienrich Samojłowicz 11, 140-151

Luszkow Ina 141

Lüttwitz Walther von 391

Lwow Georgij 393

Łach Wiesław B. 416

Łaniewski Stanisław 87, 254

Łapin Albert 142

Łaptos Józef 70, 72-74, 85

Łojek Jerzy 275, 276, 292

Łopatyńskij Jurij 201

Łossowski Piotr 61, 79

Łubieński Aleksander 59, 72, 83, 85

„Łuk” pseud. 252

Łukasiak 470

Łukasiewicz Juliusz 68, 88, 248

MacFarlan K. 331

Mach Aleksander 272

Mach Kazimierz 57, 59

Machaliński Zbigniew 26

Maciejewska M. 21

Maciejko Grzegorz 198

Maciesza Władysława 374

Macura Leonard 154

Maczek Stanisław 314, 322

Magnusek Maria 370, 381

Mahonin Jacob zob. Mahonin Jakiw

Mahonin Jakiw 209

Majchrowski Jacek Maria 69, 389

Majmieskułow L. H. 20

Majski Iwan 107, 108

Majta Antoni 153, 166

Majzner Robert 61, 110, 138, 278, 281, 379

Malachowski Johannes von 394

Malahnkoff 393

Malak Kazimierz 35

„Machius von” pseud. 126

Maleciński Stanisław 278, 281, 283, 284, 294

Malinowski Tadeusz 23

Malmberg Lauri 398

Małujło Witold 178

Mania Andrzej 72, 85

Mannerheim Carl Gustaw 398

Maresch Eugenia 339

Maresch Stefan 463

Margiciok Jan 380

Margosz Ryszard 356

Marszałek-Kawa Joanna 196

Martinowa Halina 373, 375

Martyniec Wołodymyr 207

Marx Jerzy 188

Massenbach 133

Materski Wojciech 102, 104, 275, 276

Matuszewski Franciszek 178

Matuszewski Ignacy 22, 28, 57, 59, 73, 74, 76, 93, 102, 106, 247

Matwiejew Giennadij 202

May Ernest R. 346

Mayer Stefan 119-121, 127, 129, 210, 254, 292, 293, 295, 337, 345

Mazur Grzegorz 69, 202, 389

Mazurkiewicz Bruno 263

Mazurowa Kazimiera 388

Mechlis Lew 145

Melnyk Andrij 206

Menzies Stewart 138, 330, 332, 333

Mertz Aleksander 104-106

Meyerson 41

Michajłow Aleksander 251

Michałowski Roman 57, 59, 63, 73, 76

Michałowski Wiktor 335, 343

Michejda Władysław 373

Michniewicz Władysław 98, 105, 198

Mickiewicz Piotr 386

Miedziński Bogusław 21-24

Mikładze Bondo 255

Mikulicz Sergiusz 246

Milanowski 256

Milata Robert 377

Mildner Rudolf 380

Miniewski Stanisław P. 472

Mironowicz Roman 207

Misiuk Andrzej 89, 94, 207, 208, 236, 238, 241, 263, 386, 433

Misiunas Eugenia 104

Misiurewicz Paweł 103

Miszczuk S.M. 33

Mitkiewicz Leon 61

Mizgalski Stanisław 37, 416

Modelski Izydor 109

Molin 361

Mołotow Wiaczesław 53, 108, 150

Monczulewicz T. 188

Mongird W. 28

„Morski” pseud. zob. Żymierski Michał

Morstin Ludwik Hieronim 57

Mossor Stefan 259

Mostowski Zygmunt 253

Moszczeński J. 28

Moszumański Zbigniew 269

Mrózek Ewa 361, 362, 369, 375, 376

Mrózek Jan 360-363, 365, 367-375, 377, 378, 380, 381

Mrózek Rudolf 370

Mueller 394

Murgaš Karol 272

Musioł Paweł 373

Mussolini Benito 160, 253

Muszkiet-Królikowski Henryk 25

Muzyczka Ludwik 349

Mychak 199

Myrdaczówna Milada 361, 371

Myrowycz Roman 201

Myszkowski Aleksander 57, 82, 92-94

Nałęcz Tomasz 20

Nanonen 401

Natzmer Renate von 126, 127

Navarre Henri 335

Nawrocki Zbigniew 116

Neonen 398

Neuman Władysław 62

Niako Lea 126

Nicolai Walter 228, 237, 299

Niessel Henri Albert 388

Niewęgłowski Cezary 59

Niezbrzycki Jerzy 68, 119-121, 128, 129

Nižńanský E. 272

Noël Bronisław 59, 167, 263

Noël Leon 66, 71

Nogaj Adam 14

Notecka Z. 21

Nowak-Jeziorański Jan 372, 373, 378

Nowak-Kiełbikowa Maria 283

Nowik Grzegorz 137, 176, 330, 346

Nowobilski Józef 263

Oakley Brian 331-333, 336

Obuch Teodor 268

Odziemkowski Janusz 324

Oktriabski Filip 143

Olejko Andrzej 14, 264

Olżycz-Kandyba Ołeh 200

Onuki 141

Orlof Ewa 235, 272, 273

Osiecki Aleksander 24,25

Osietrow 282, 283

Oslin von 294

Osten-Sacken 122

Oster 364

Ostrowski Stanisław 280

Ott Eugen 269

Ożana Gustaw 366, 377, 379

Paduszek Konrad 15, 90, 116

Paillole Paul 331, 335

Palluth Sylwester 334, 335, 343

Palonek Stanisław 406

Pałasz-Rutkowska Ewa 386

Paradowskij Teodor 207

Partacz Czesław 237

Paschke Adolf 342

Pasek Witold 103

Paszkowski Henryk 334

Paszkowski Jerzy 256

Patek Stanisław 63, 69

Patschowski Günther 133

Pawłowicz Czesław 138-140, 145

Pawłowski Alojzy 189

Pawłowski Michał 26, 27

Pawłowski Tymoteusz 304

Peake Hayden B. 342

Pelc Władysław 254

Pełczyński Tadeusz 128, 148, 160

Pepłoński Andrzej 9, 12, 15, 20, 25, 28, 30, 33, 34, 37, 38, 42, 44, 50, 56, 58, 67, 68, 71, 82, 84, 92, 102, 116, 120, 137-139, 144, 145, 147, 148, 167, 197, 204, 205, 208, 227, 228, 236, 237, 239, 240, 242, 245, 250, 263, 330, 331, 385-388, 395, 416, 463, 464

Pertek Jerzy 26, 188

Petlura Semen 25

Petruszewicz Jewhen 195, 196, 207

Pędracki Józef 59

Pfeifer Franz 121, 127, 133, 134

Piasecki Adam 166

Piasecki Karol 153

Piasecki Kazimierz 406

Pieracki Bronisław 198, 206, 207, 210

Pietrow Nikita 142

Pietrzak Mieczysław 349

Pilz Leo 377

Piłsudski Józef 22, 25, 30, 59, 61, 64-66, 73, 75, 85, 105, 106, 221, 246, 248, 249, 278, 386

Pindel Kazimierz 350

Pindela-Emisarski Jan 59, 102

Piotrowski Eugeniusz 382

Piotrowski Marian 25

Pipping 399

Pirko Michał 35, 46, 53

Pirog 251

Pirszel Witold 269

Piskor Tadeusz 58, 59, 70, 278

Piwnicki 253

Plackowski Franciszek 377

„Platten von” pseud. 126

Plocek Rudolf 463

Pluta-Czachowski Kazimierz 349

Płachciak Grzegorz 15

Pobóg-Malinowski Władysław 239

Podobalska J. 21

Podolski Karol 45, 406

Podoski Bohdan 74

Pohl Walter 250

Pohoreckyj Mychajło 206

Polak Bogusław 260, 406

Popow Aleksander 47

Porch Douglas 346

Porębski Kazimierz 57

Pożerski Mieczysław 80-84, 397

Pragier Adam 466

Prichard Richard P. 336

Prochwicz Jerzy 228, 232-234, 404, 433

Procopé 398, 401

Protasewicz Michał 372, 373, 379

Protassowicki Rafał 288

Protze 112, 127, 133

Prus-Bogusławski Stanisław 81, 82, 87, 88, 93

Pruski Alfred 381

Przecławski Wiktor 103

Przewłocki Józef 107, 108, 110

Przybylski Adam 57

Puacz 470

Pukacz Franciszek 178, 182

Puszkow 143

Raczkiewicz Władysław 348, 353

Raczunas Eugeniusz 370, 371, 377, 378

Raczyński Edward 280

Radek Karol 36

Radomski Jerzy 270

Radomski Jerzy 31

„Radwan” pseud. zob. Trojanowski Karol

Radziwiłłowicz Dariusz 416

Rajchman Janusz 349

„Rakoń” pseud. zob. Rowecki Stefan

Ramiszwili Noe 248

Ramme Alwin 228, 230, 231

Rasul-Zadze Mehmed Amin 254

Rawicz Dymitro 207

Razmadze Konstanty 254

Redl Alfred 120

Reile Oscar 48, 116, 432

Rejewski Marian 329, 330, 334, 339, 347

Renard 334

Reny 263

Rewaj Julian 201

Ribbentrop Joachim von 53

Ritter de Englisch-Payne Karol Bernard 357, 358, 360, 361, 366, 369, 370, 372, 377, 378

Rivet Louis 330, 332, 345

Robak Józef 203, 263

Rodzajewski Konstanty 251

Rogoyski Doman 293

Rogozin A.I. 20

Roher Steph 263

Röhm Ernst 197

Rojek Wojciech 277, 330

Rokowski Stefan 376

Rolland Romain 252

„Rollin Gustaw” pseud. 246

Rollins 394

Romanow Andrzej 35

Romanow Nikołaj Nikołajewicz 250

Romanowowie ród 216

Romer Adam 83

Romer Andrzej T. 386

Romer Tadeusz 277, 288

Romeyko Marian 75

Ronge Max 222, 223, 224

„Rony” zob. Jeffrey Ronald

Roos 398

Roos Hans 116

Rosemal Henryk zob. Stein Henryk

Rosenberg Alfred 197

Rosnikow 40

Rosso Augusto 297

Roszkowski Janusz 115

Rowecki Stefan 314, 322, 352-356

Rómmel Juliusz 296

Różycki Jerzy 334

Różycki Marian 476

Rucka Anna 367

Rudnicki Tadeusz 110

Rudloff Günther 113, 123-125, 134

Rudzki Czesław 308

Rutkowski Mieczysław 198

Rutkowski Witold 178

Rzymowski Wincenty 254

„Sabala” zob. Hannebach Antoni

Sadowski Ludwik 119, 153, 203, 209, 236, 389

Said Bey Szamil Muhammad 254

Sajdamet Dżater 248

Salkowska Jadwiga 281

Samuś Paweł 202

Sawicki Jan Kazimierz 94

Schaetzel Tadeusz 57, 59, 70,71, 74, 76, 247-249, 251-254, 257

Schellenberg Walter 116

Schillinger August 206

Schler 394

Schmidt Henryk 45

Schmitzek Stanisław 71, 73, 387, 388

Schneider Magda 424

Schnell Edward 263

Scholl Erwin 150

Schramm Tomasz 388

Schroeiber von 300

Schultz von 398

Schwindt 399

Sebag-Montefiore Hugh 332

Sebahtarichwili S. 247

Seeckt Hans von 39

Seeds William 289, 291

Segeš Dušan 274

Sekunda Włodzimierz 37, 416

Senyk Omelian 198

Seroczyński Grzegorz 33

Severy 247

Seyda Marian 466

Siedennyeyer L. 334

Siedlecki Stanisław 246, 254

Siehr 41

Siemiginowski Antoni 357-360, 366, 380

Siemka Tadeusz 376

Sierpowski Stanisław 214, 216, 218, 221,225, 386, 396

Sikora Bogusław 361

Sikorski Władysław 70, 100, 107-109, 282, 283, 348-350, 352-354, 377, 379, 462, 463, 466

Sinclair Hugh 138, 330

Sipo 253

Skarplik Józef 166

Skarżyński 253

Skiba 424

Skibiński Marian 154

Skillen Hugh 330

Skoropadski Paweł 23-26, 197

Skóra Wojciech 45, 387, 409

Skrzyp Julian 217, 219

Skrzypek Andrzej 35

Skrzywan Kazimierz 119

Skwarczyński A. 21

Sławiński 253

Smaczny Henryk 318

Smal-Stocki Roman 253

Smirnow Piotr 143

Smoleński 343

Smoleński Marian Józef 283, 291, 294

Smoliński Józef 465

Sokolnicki Michał 83

Sokołowski Seweryn 76

Soltikow Michael 116

Sorge Richard 150

Sosnkowski Kazimierz 184, 347, 352-354, 356, 373

Sosnowski Jerzy 11, 111-136, 156

Sowińska Barbara 138

Spore 400

Stachiewicz Julian 249, 253

Stachiewicz Wacław 160, 250, 278, 283, 284, 291, 304, 313, 315, 319, 322, 323

Stachiw Jewhen 201

Stachniuk Jan 471

Ståhlberg Kaarlo Juho 398

Stalin Józef Wissarionowicz 142, 144, 146, 149-150, 285, 297, 342, 346

Stamer 41

Stanak Stanisław 127

Stanek Imrich 272, 273

Stankiewicz Jan 57, 102

Stańczyk Henryk 303, 304, 308, 311, 313, 319, 322

Stapff 42

Starczewski Mieczysław 15, 350, 353, 356, 368, 373, 374, 380, 381

Starzyński Mieczysław 57

Staszis W. W. 20

Stawecki Piotr 57, 58, 63, 64, 87, 92, 320

Steblik Władysław 261, 269

Stefans 401, 402

Steifer Marian 37, 43, 44, 416

Stein Henryk 47

Steinhardt Laurence 297

Stempowski Stanisław 254

Stepan Kamil 389

Stępniak Henryk 35

Stęsłowska-Dzierżyńska J. 21

Stolarczyk Józef 201

Stpiczyński Wojciech 254

Strauch Joanna 373

Stresemann Gustav 38

Stripp Alan 347

Strong George V. 379

Strong Kenneth 345

Stroński Henryk 33

Stroński Stanisław 466

Studencki Adam 127, 412

Suchcitz Andrzej 119, 165, 288, 344

Suchenek-Suchecki Henryk 249, 254

Sudopłatow Paweł 115, 134, 209

Sufin Tomasz 271

Sułtanow-Chorsow-Bek 249

Sungurow Bronisław 178

Sunsz Girey Mahomet 254

Suszko Roman 206

Sybiński 394

Sylwestrzak Janina 330

Szachno Stanisław 334

Szagon Karol 252

Szaposznikow Boris 280

Szathmáry Ladisław 273

Szawłowski Ryszard 275, 276

Szczekowski Stanisław 278

Szczepanik Kazimierz 37, 416

Szczepanik Krzysztof 214, 215

Szczepańska Anna 276

Szczepański Kazimierz 154, 166

Szczepański Tomasz 471

Szczepkowski Jan 107

Szczerbiński Zdzisław 76

Szelechow 251

Szembek Jan 61, 296, 297

Szordykowska Barbara 398

Szota Wiesław 205

Szotkowski Franciszek 377

Szpądrowski Kazimierz 153, 158, 165

Szubański Rajmund 323

Szubtarska Beata 107

Szuchewycz Roman 201

Szulejewski Zbigniew 435

Szulgin 252, 253

Szumowski Tadeusz 119, 129, 134, 167

Szumski Leopold 463

Szuszka Chrystyna 210

Szyller Leon 251

Szymanowicz Adam 15, 417-419

Szymanowski Czesław 29

Szymański Antoni 59, 167, 285

Ściborski Mykoła 207, 210

Ścieżyński Mieczysław 57

Śliż Józef 377

Śmigły-Rydz Edward 285, 293, 295

Świerczek Gertruda 374

Świerzbiński Michał 62

Świrski Jerzy Włodzimierz 26

Świtkowski Adam 119, 127, 156, 157

Tarasow Siergiej 139

Tatara Jan 37, 127, 416

Taube Karol 175

„Tauscher von” pseud. 126

Techman Ryszard 15, 51, 154, 405-407, 434-436

Tedli Boris Mediejew 251

Terej Jerzy Janusz 353

Terlecki Michał 67

Terlecki Olgierd 66

Teslar Tadeusz 259

Thirsk James 332

Thümmler Johannes 380

Tiedemann 394

Tiltman John Hessell 336, 337, 340, 342, 347

Tiso Jozef 273, 274

Tiutinnik Jurko 196

Tokarz Tadeusz 463

Toller 250

Tomaszewski Jerzy 76

Tomczuk Franciszek 89

Tomms 394

Topór Marian 267

Torzecki Ryszard 197, 201, 205, 206, 210

Tower Reginald 386

Travis Edward 333, 336, 338, 344, 346

Triper Jean 72

Trocki Lew 142

Trojanowski Karol 359-361, 366-371, 374, 376

Turing Alan 332, 338

Tusk 43, 44

Tynczenko Ja. 25, 27

Ulatowski Łukasz 120, 138, 139

Umański Władysław 166

Urbaniec Jan 198

Uspieński Aleksander 142

Voldemaras Augustinas 393

Vogel 394

Vollmann Walter 368

Wacławik Edward 368

Wagelius 399

Wagner 21

Wajdowicz Zygmunt 166

Waligórski Andrzej 203

Wallenius Kurt Martti 81

Walter-Janke Zygmunt 378

Wandycz Piotr 64, 75, 76

Wańkowicz Melchior 247

Wasielewska J. 21

Wasilewski Leon 254

Wasilewski Tadeusz 347

Wassin-Girej Dżabagijew 249

Waśko Zdzisław 306, 308

Wawer Zbigniew 119

Weinberg Gerhard L. 346

Welchman Gordon 330, 333, 346

Wermiej F. Z. 269

Werner 50

Wetzer 398

Whymant Robert 150

Widacki Jan 233

Wider Witalis 263

Wieczorkiewicz Paweł 43, 71, 141, 142, 147, 150, 151

Wieczorkiewicz Wacław 406

Wieliczka Joanna 35

Wielogłowski Witold 59

Wieniawa-Długoszowski Bolesław 19, 27, 28, 57, 74, 75

Wiklicki Józef 166

Wilanowski 470

Wilcox Jennifer 338

Winterbotham Frederic W. 345

Wirth Joseph 391

Witkowski Bronisław 182, 183

Witkowski Rafał 306, 308

Wiżyn-Jastrzębski Wojciech 406

Włodarkiewicz Marian 160

Włodarkiewicz Wojciech 106, 147, 152, 276, 283, 288

Włosky 40

Wnuk Rafał 377, 380

Wojciechowski Tomasz 15

Wojciechowski Zbigniew 175

Wojnar Tadeusz 371

Wojnicz Wiktor 25

Wojtaszczyk Konstanty A. 134

Wojtkowiak Jakub 141, 145

Wolfram 370

Wolikowski Romuald 100-110

Wolski Władysław zob. Burg-Piwowarczyk Antoni

Wołkow F. D. 397

Wołoszyn Augustyn 201, 204, 207

Wood 250

Woroszyłow Klimient 143, 149, 150, 280

Woskriesjieńska-Rybkina Zoja 114, 115

Woszczenkow K. P. 397

Woźny Aleksander 114, 116, 153, 166, 171

Wójcicki Józef 35, 48, 386

Wójcik Witold 183, 184

Wraga Ryszard zob. Niezbrzycki Jerzy

Wrangel Piotr 82

Wreciona Jewhen 201

Wrona Stanisław 348

Wszelaki Jan 63, 253

Wysocki Roman 195, 196, 207

Wyszczelski Lech 311, 317, 320, 321

Yamawaki Matasaka 137

Yeaton Ivan D. 382

Young Owen 49

Zabawski Włodzimierz 198

Zabłocki 89

Zaborowski Konstanty 278, 280

Zacharski Marian 111-113

Zając 41

Zakrzewski Jan 198

Zakrzewski Stanisław 37, 416, 417

Zakrzewski Tadeusz 277, 288

Zaleski August 257, 280, 283, 466

Zaleski Ksawery 253

Zaleski Władysław Józef 250, 253

Zarembski Wincenty 476

Zarubin Wasilij M. 114, 115

Zatorski Wacław 259

Zdoń Marian 261

Zemanek 376

Zgórniak Marian 55, 116, 147, 262, 264

Zieleziński Adam 105

Ziemiańska B. 21

Ziemiański Ignacy 20, 21

Ziemiański Władysław 25

Zięba Andrzej 209

Złudkin 207

Zonczyk 409

Zubow Piotr 114, 115

Zwasta Josefine 369, 372

Zwasta Rudolf 369,370, 372, 377, 378

Zwierzewicz Wiktor 192

Zygalski Henryk 330-334, 339, 345

Zygalski-Cannon Anna 331

Zyndram-Kościałkowski Marian 21

Żarnowski Janusz 214

Żebrowski Andrzej 15, 227

Żeleński Władysław 198, 210, 292, 293

Żeligowski Lucjan 65, 277, 278

Żordanja Noe 254

Żukowski Olgierd 175

Żukowski Przemysław Marcin 389

Żurakowski Stanisław 277, 280

Żurawik 375

Żychoń Jan Henryk 37, 45, 111, 152, 153, 167,411, 416, 418, 420, 463

Żydowski Piotr 204

Żymierski Michał (właśc. Michał Łyżwiński) 23