Dotychczas w serII ukazały się

Joanna Lewandowska, Trach (2019)

Mariusz Jochemczyk, W poszukiwaniu utraconej afazji (2019)

Sylwia Jaworska, Mistrzowskie trójki (2020)

Wojciech Brzoska, Plejady (2021)

Sylwia Jaworska, Echo serca (2021)

Michał Muszalik, Hotel Globo (2021)

Joanna Lewandowska, Kreaturia (2021)

Krzysztof Muszyński, Ma na noc (2021)

Piotr Lamprecht, Fabryka papieru (2021)

Enormi Stationis, Duat (2021)

Jan Strządała, Milczenie (2021)

Dorota Szatters, Jerozolima. Fragment większej całości (2021)

Każdy ma swoją jedyną melodię istnienia.

Maria Janion

Awatara [sanskr. avatāra ‘zstąpienie’, ‘zejście’], mit. ind. wcielenie, inkarnacja bóstwa, które zstępuje do świata śmiertelnych w postaci zwierzęcej, ludzkiej lub hybrydalnej, wyposażone w nadprzyrodzoną moc, przywracające ład świata, ilekroć zostanie on zachwiany.

Encyklopedia PWN

W samym bycie musi znajdować się coś, co zmusza nas do jego wielorakiego doświadczenia i co pozwala w konsekwencji ująć go jako jedność, prawdę czy dobro.

Władysław Stróżewski, Transcendentalia i wartości

Dzięki wydarzeniu piękna człowiek dotyka rdzeniem swej osoby czegoś, co ma moc usprawiedliwiania lub odmowy usprawiedliwienia jego obecności na scenie świata.

Józef Tischner, Filozofia dramatu

One truth, one law: I am, I create. We are all God. We have just forgotten.

Erin Werley

W Twoich żyłach płynie moc, która buduje wszechświaty. Jesteś żywym, oddychającym wcieleniem Boga. Jesteś mną, a ja jestem nieograniczonym twórcą, a więc i Ty jesteś nieograniczonym twórcą. Masz całą twórczą moc wszechświata przepływającą przez Ciebie, ale to, co nazywasz niedoskonałością, pochodzi z wątpliwości, strachu i przekonania o braku, które stworzyłeś, ponieważ nie masz wiedzy. Jesteś nieograniczonym twórcą, co oznacza, że możesz stworzyć dla siebie to, czego pragniesz, ale także to, czego nie chcesz.

Neville Goddard

Paulina – ród kobiet

Mama mówiła o niej z żalem i nutką niechęci:

– Ona nadała ci imię, wybrała chrzestnych, kołysała w nocy, stroiła. Byłaś jej księżniczką. Chwaliła się tobą, zabierając wszędzie. Miałaś czarne, długie warkocze i oczy jak węgielki. Była dumna, gdy mówili: „Cyganom tę lalkę porwałaś, Paulinko? Toż to śliczne takie, jak nie twoje. Tylko po oczach widać, że podobna”.

Było kilka powodów, dla których mama nie czuła więzi ze swoją rodzicielką. Czy byłam nim i ja? Bo kochała mnie bardziej, bo jej nie kochała wcale?

Wiele razy słuchałam historii o moim wspinaniu się do babci w trumnie, stojącej na dwóch krzesłach w pokoju zaciemnionym i cichym, „bo babcia poszła spać beze mnie i muszę z nią”, targały mną ambiwalentne uczucia mamy.

– Byłaś już prawie jedną nogą w trumnie. Gdyby ktoś nie wszedł do pokoju i nie oderwał cię od niej, krzesła by cię nie utrzymały. – Mama wzdychała głęboko, oddalając się spojrzeniem w obrazy pamięci, których ja nie mogłam znać. – Zabrałaby cię ze sobą babka – stwierdzała z mieszanką trwogi w oczach i nikłą, a dobrze mi znaną, iskrą żalu za niespełnionym: „Gdyby ta trumna spadła, byłoby mi lżej w życiu”.

Nie pamiętam zdarzenia, miałam tylko trzy lata. W zakamarkach świadomości zostały obrazy i emocje, ból: piekące powieki i twarz pięknej, przeraźliwie smutnej kobiety na czarnym płótnie zawieszonym na wysokim drągu, opartym o ścianę domu, obraz widziany przez łzy, przyciągający bolesnym spojrzeniem. Stałam przed nią, i gdy tylko wspomnę, stoję wciąż przed żałobnym sztandarem z wizerunkiem Matki Boskiej Bolesnej. Zadzieram głowę i już wiem, dlaczego wyrzucono mnie wtedy z domu, zbitą, zapłakaną. Wówczas jednak nie rozumiałam, dlaczego ta czarna pani odebrała mi babcię-mamulkę i zastąpiła raj – piekłem.

W dniu pogrzebu mamy poznałam brata babci Pauliny. Zobaczyłam go po raz pierwszy, a jakbym znała go od zawsze. Patrzyłam w oczy, które śmiały się do mnie znanym blaskiem. Gdy podeszłam, poznał mnie: „Tak wyrosła księżniczka Paulinki”.

Trzymając moje zmarznięte ręce w swoich delikatnych, dużych dłoniach, z jej uśmiechem w oczach, opowiedział mi prawdę o Paulinie, o której od mamy wiedziałam tylko to, co było gorzkie, wręcz nikczemne w jej przekonaniu, w żalu odrzuconej. Z wypiekami i łzami radości na porysowanej bruzdami lat twarzy opowiedział mi o pięknej kobiecie, zawsze roześmianej, błyskotliwej i utalentowanej: „Gdy wjeżdżała na drogę do dworku, bryczką pełną dzieci i kwiatów, śpiewem i wrzawą przyciągała wszystkich sąsiadów, a my, dużo młodsi bracia, wybiegaliśmy jej naprzeciw, szczęśliwi, by móc ją uściskać i śpiewać z nią, i się radować, mimo sprzeciwu, gromiącego głosu i spojrzenia pani matki”.

Paulina, babcia-mamulka, dała mi od siebie to, co najcenniejsze, nawet lata czarnej, piwnicznej madonny nie zdołały mi tego odebrać.

Gdy patrzę na nagrobne fotografie babci i mamy, widzę, jak bardzo były podobne do siebie. Tak oddalone za życia, każda – z ciężarem rodu kobiet wszczepionym jak implant – żyła, jak umiała najlepiej.

Te bliskie mi kobiety, niekochane przez swoje matki albo kochane zbyt surowo, już od przeszło dziesięciu lat pogodzone są tą samą ziemią i – wierzę – tym samym niebem. A jeżeli jest to tylko energia, to wspólna – miłości, wybaczenia i zrozumienia. Czuję to, gdy patrzą na mnie z nagrobnej tablicy skośnymi, uśmiechniętymi oczyma.

Męski ród – Michał

Michał był ułanem, może jednym z tych na fotografii znalezionej w necie. Z pochodzenia – góral. Jako czternastolatka byłam w miejscu, w którym się wychował, w Zubrzycy Górnej. Pamiętam tylko dom z bali. W dzieciństwie mieszkałam w identycznym drewnianym domu, który dziadek zbudował dla swojej pierwszej żony i dzieci, przybywszy do B.

Michał był zaradny, niezłomny i oddany rodzinie, pracował ciężko jako sztygar w kopalni soli (na strychu często znajdowaliśmy, poutykane na gontach, karbidówki) i był jednym z trzech najbogatszych gospodarzy we wsi, których szanowano i podziwiano.

Po śmierci swojej pierwszej żony, która dała mu siedmioro dzieci, ożenił się z moją babcią Pauliną. Spośród czwórki dzieci podobno najbardziej kochał moją mamę i wiem, że z wielką wzajemnością. Był jej ideałem, często opowiadała, jak się ubierał. Zawsze zadbany, ogolony, pachnący, nawet po ciężkiej pracy. W niedzielę „wyelegantowany” – długi, czarny płaszcz, kapelusz i czarna laska, która dodawała szyku – jechał do kościoła z rodziną. Był w oczach mamy doskonały.

Za to jej dużo młodsza siostra zapamiętała go inaczej: „Byłam mała, więc co ja tam mogłam widzieć i wiedzieć, w sumie prawie go nie znałam. Pamiętam tylko, jak był bardzo chory, nie mógł chodzić, leżał w pokoju, cierpiał i był niedobry dla mamy, bardzo jej dokuczał. Bałam się go”.

Nie wiem, jak ciocia, ale ja chyba go rozumiem. Najgorsze, co mogło spotkać takiego człowieka, jakim całe życie był, to unieruchomienie i zdanie się na łaskę i opiekę żony, która musiała przejąć również wszystkie gospodarskie obowiązki. Miał nie tylko hart, siłę i wytrwałość prawdziwego górala, ale również zasady, których nie wolno było łamać; uczciwy, pobożny, odpowiedzialny za swoją rodzinę i bardzo honorowy.

Jedyną jego porażką życiową, hańbą na honorze, której nigdy sobie nie wybaczył, była utrata dwóch najstarszych synów podczas okupacji.

Zadenuncjowany przez miejscowego konfidenta (zazdrosnego sąsiada) za ukrywanie krowy, jedynej żywicielki licznej rodziny, tylko dzięki błaganiom babci i lamentowi dzieci nie został wywieziony do obozu koncentracyjnego. Jednak zamiast niego Gestapo zabrało dwóch najstarszych synów: Wojciecha wywieziono na roboty do Niemiec, Józefa do obozu w Oświęcimiu.

Wszystko to wiem z opowieści mamy. Nigdy nie widziałam fotografii dziadka, zatem tylko moja wyobraźnia może tworzyć obraz mężczyzny, który zmarł 27 listopada 1959 roku – sześć lat później urodziłam się ja.

Moja mama odeszła 29 listopada. I tak mi się zdaje, że dziadek jako jedyny z męskiego rodu trzymał zawsze (nadal trzyma) nad nami pieczę.