Frances Alice Forbes

Św. Ignacy Loyola

Żołnierz Jezusa

„Mądrzy będą świecić jak blask sklepienia,
a ci, którzy nauczyli wielu sprawiedliwości,
jak gwiazdy przez wieki i na zawsze.”

Dn 12, 3

Seria Przyjaciele Pana Jezusa:

Św. Ignacy Loyola. Żołnierz Jezusa

Św. Wincenty à Paulo. Apostoł miłosierdzia

Św. Atanazy. Strażnik wiary

Św. Monika. Ideał matki chrześcijanki

Św. Teresa z Avili. Odnowicielka Karmelu

Św. Katarzyna ze Sieny. Doktor Kościoła

Św. Jan Bosko. Przyjaciel młodzieży

Św. Pius X. Dobry pasterz

+ A. M. D. G. +

Frances Alice Forbes

Św. Ignacy Loyola

Żołnierz Jezusa

„Cóż bowiem za korzyść odniesie człowiek,

choćby cały świat zyskał, a na swej duszy szkodę poniósł?

Albo co da człowiek w zamian za swoją duszę?”

Mt 16, 26

Wydawnictwo Diecezjalne

i Drukarnia w Sandomierzu

Nihil obstat:

John N. Strassmaier SI, Censor Deputatus

Imprimatur:

kanonik Edmund Surmont, Wikariusz Generalny,

Westminster, 1 sierpnia 1913 r.

Tytuł oryginału:

Saint Ignatius Loyola. Founder of the Jesuits

Tłumaczyła:

G. M. Wachowiak

Ilustracje:

Artur Orłowski

Projekt okładki:

Robert Gospodarczyk

Skład i łamanie:

Krystian Rzemień, Damian Karaś

Korekta:

Magdalena Broniarek

Wydanie drugie

Wszystkie cytaty biblijne za Biblią Tysiąclecia

Podziękowania dla wydawnictwa TAN Books and Publishers Inc. za możliwość propagowania wśród polskich Czytelników dobrej literatury katolickiej

Copyright © 2012 Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu

ISBN 978-83-257-0993-8

Sandomierz 2016

WSTĘP

Wiemy z jakim zapałem dzieci czytają i rozmyślają o życiu tych, których czyny i charaktery wzbudziły ich dziecięcy podziw. Identyfikują się nawet ze swoimi bohaterami i w wyobraźni wędrują ich śladami. Często się zdarza, że właśnie to wczesne podążanie za ideałami wywiera przemożny wpływ na dalsze życie. Po części, w taki właśnie sposób kształtowały się osobowości wielkich ludzi – kobiet i mężczyzn – którzy później dokonali wspaniałych czynów.

W sferze duchowej podobny wpływ na młodych ludzi wywierają żywoty świętych. Dzieci zdają sobie doskonale sprawę, że święci w niebie czuwają nad nimi i prowadzą je, zupełnie tak jak – według słów psalmisty – strzegące ich anioły. Z tego też powodu dzieci czynią świętych towarzyszami swych myśli, zawierzają ich pośrednictwu, starają się duchowo do nich upodobnić, cenią ich ulubione sentencje i próbują na swój skromny sposób naśladować ich czyny. Dzieci są różne i jest nieuniknione, że to naśladownictwo, poza paroma wyjątkami, nie dorównuje wzorcowi. A jednak postępowanie takie ma zawsze budujący i krzepiący wpływ na nie i stanowi potężne narzędzie rozwoju duchowego.

Jeżeli jednak żywoty świętych mają przemówić do młodego czytelnika, muszą zostać napisane szczególnym stylem. Nie mogą to być opowieści zbyt złożone, czy subiektywne; nawet próbując opisać dokładnie wszystkie fakty i kreśląc cele i osiągnięcia bohatera, można popaść w przesadę. Najlepszym wyjściem jest pokazanie ludzkiej strony osobowości świętego oraz duchowego piękna jego życia wraz z wydarzeniami dla tego życia najistotniejszymi i opowiedzenie historii językiem prostym, acz obrazowym. Właśnie na tych zasadach autorka, znająca gusta katolickiej młodzieży, oparła opowieści o życiu świętych, które tworzą tę oto serię.

Żywot, który ową serię rozpoczyna i który jest opisany na tych kartach, znakomicie nadaje się do tego by o nim opowiedzieć, ponieważ jest to żywot świętego żołnierza, który rozmyślając nad życiem Pana Niebieskiego, wystąpił z armii ziemskiej, a wstąpił do Boskiej. Stał się również, według słów kardynała Newmana, „współczesnym świętym Jerzym”, ojcem długiej linii duchowych potomków, którego zapał służenia Kościołowi jest dobrze znany i którego motywy, chociaż często niezrozumiałe, są zgodne z intencją jego Założyciela.

ks. Sydney F. Smith SI

wrzesień 1913 r.

„Najdroższy Panie, naucz mnie być hojnym. Naucz mnie służyć Tobie tak, jak na to zasługujesz: dawać i nie liczyć jakim kosztem; walczyć i nie zważać na rany; trudzić się i nie szukać odpoczynku; pracować i nie szukać nagrody innej niż wiedza, że wykonuję Twoją Wolę, Boże” – modlitwa św. Ignacego Loyoli.

„Zaprawdę powiadam wam: Nikt nie opuszcza domu, braci, sióstr, matki, ojca, dzieci i pól z powodu Mnie i z powodu Ewangelii, żeby nie otrzymał stokroć więcej teraz, w tym czasie, domów, braci, sióstr, matek, dzieci i pól wśród prześladowań, a życia wiecznego w czasie przyszłym.”

Mk 10, 29–30

Rozdział I

Pampeluna i co zdarzyło się później

W Pampelunie, miasteczku leżącym w prowincji Nawarra, zaczynał się mglisty i szary dzień. Wielu ludziom wewnątrz fortu wydawało się, że szarość poranka zapanowała także w ich sercach; po tym co miało niedługo nastąpić, nie spodziewali się niczego dobrego. Ich niewielki garnizon został osłabiony z powodu wycofania się znacznej części hiszpańskich oficerów, fortyfikacje były niewystarczające, brakowało amunicji, a u bram czekała armia francuska. Atak mógł rozpocząć się w każdej chwili i nic nie mogło ocalić fortu, chyba że przybyłyby z dawna oczekiwane posiłki1.

Pomysł poddania się zaświtał w wielu głowach i byłby z całą pewnością wprowadzony w czyn, gdyby nie wysiłki młodego hiszpańskiego oficera, Inigo (czy też Ignacego) de Loyola. Całymi dniami podtrzymywał on na duchu słabych, dodawał odwagi lękliwym i każde serce napełniał własnym męstwem i nadzieją.

Wicekról na pewno przybędzie z pomocą, mówił. Warunki jakie oferowała Francja były upokarzające dla dumnych Hiszpanów; ze względu na honor kraju należy jeszcze trochę wytrzymać, a wszystko się ułoży.

Nie było nic niezwykłego w tym, że młody Loyola, obdarzony zadziwiającą umiejętnością wpływania na innych, był kochany przez swoich ludzi. Jego rodzina była jedną z najznamienitszych w Hiszpanii, a on sam zdążył już zdobyć sławę na polach bitewnych, lecz celował nie tylko w żołnierskim rzemiośle. Był biegły we wszystkich ówczesnych dyscyplinach sportowych, potrafił z równą łatwością napisać sonet miłosny jak i wiersz religijny, a później umiejętnie je zilustrować. Był też świetnym tancerzem – pochodził przecież z kraju, gdzie kobiety i mężczyźni rodzili się z rytmem i muzyką we krwi. Jednakże przede wszystkim był wojownikiem. Szczerze pragnął zdobyć sławę i poważanie jako żołnierz, tak aby jego imię przeszło do historii kraju.

Później zobaczymy jak realizował to pragnienie, lecz na razie zarówno pole bitwy, na którym miał walczyć, jak i sposób w jaki miał owe bitwy toczyć, istniały jedynie jako zamysł Boży.

Nadzieja Ignacego na to, że posiłki wkrótce przybędą, okazała się płonna. Wicekról nie pojawił się, a atak zaczął się jeszcze tego samego dnia. Szturm był gwałtowny, ale młody Hiszpan walczył niczym starożytny bohater. Można było go ujrzeć tam, gdzie na wale obronnym ogień bitewny był najgorętszy. W błyszczącej zbroi walczył z siłą dziesięciu mężów. Najeźdźcy, jeden po drugim, padali martwi u jego stóp lub byli zrzucani z umocnień, lecz los cytadeli był już przesądzony. W blanki, tam gdzie z mieczem w ręku, niczym młody Achilles, stał Loyola, uderzyła kula armatnia, która odbiwszy się, strzaskała mu prawą nogę i zadrasnęła lewą. Ignacy upadł, a wraz z nim i Pampeluna.

Kiedy ranny odzyskał przytomność, zobaczył, że leży w namiocie w obozie francuskim, a jeden z najznakomitszych oficerów Francji siedzi obok jego łóżka. Powoli do znużonego umysłu Ignacego zaczęła docierać prawda: on sam był więźniem, a Pampeluna została zdobyta. Potem spostrzegł swój miecz i widok ten go zastanowił.

– Jestem więźniem – odezwał się Ignacy, zwracając się do Francuza – a jednak zostawiono mi broń.

Oficer skłonił się z kurtuazją.

– Odważni ludzie potrafią docenić prawdziwe męstwo, don Inigo – odpowiedział. – Jest pan naszym gościem, czy życzy pan sobie czegoś? Może pan mną rozporządzać.

Młody Hiszpan myślał przez chwilę.

– Mój wuj, książę Najery, jedzie właśnie do Pampeluny. Byłbym wdzięczny gdyby mu przekazano, że zrobiłem co tylko mogłem.

Gdy Ignacy odzyskał siły na tyle by znieść podróż, został przewieziony do rodzinnej posiadłości, gdzie czekał na niego starszy brat, don Martin. Na miejscu trzeba było powtórnie łamać nogę, ponieważ wcześniej została nieumiejętnie nastawiona, i przez kilka dni życie Ignacego znajdowało się w prawdziwym niebezpieczeństwie.

Później nastąpiły męczące tygodnie wypełnione cierpieniem, które było tym dotkliwsze dla żywej natury Ignacego, że musiał leżeć nieruchomo, bowiem każde poruszenie wywoływało ból. W końcu rana się zagoiła, a lekarze dokładnie zbadali nogę. Postanowili wówczas, że muszą powiedzieć o jednej rzeczy: prawa noga będzie nieco krótsza i mniej foremna niż lewa. Chory wszczął alarm. Z powodu ówczesnych strojów – długich, obcisłych spodni – każda osobliwość w chodzie była natychmiast zauważalna, a Ignacy był dumny z tego, że był przystojny i poruszał się z gracją.

– Czy nie ma żadnego lekarstwa? – pytał z niepokojem. – Czy nic nie można zrobić?

Lekarze popatrzyli poważnie jeden na drugiego i odpowiedzieli, że jest jeden sposób, ale oni go nie zalecają.

Rana musiałaby zostać otwarta ponownie, część kości należałoby odpiłować, a nogę rozciągnąć przy pomocy metalowego aparatu. Wtedy, być może, wszystko będzie dobrze.

– Zróbcie tak – odpowiedział Ignacy bez wahania.

Lekarze nadal nie byli pewni. Operacja byłaby niezmiernie bolesna, następne tygodnie również nie byłyby wolne od cierpienia, a ponadto pacjent musiałby leżeć w zupełnym bezruchu.

– Zróbcie to – Ignacy był uparty.

W owych czasach nie znano środków uśmierzających ból, jakimi posługuje się współczesna medycyna. Pacjent był mocno przywiązywany i, całkowicie przytomny, znosił operację najlepiej jak potrafił. Ignacy, jak na dzielnego żołnierza przystało, zacisnął zęby i nawet nie drgnął, lecz kiedy było już po wszystkim i ból w udręczonej kończynie nieco zelżał, perspektywa wielu nużących dni okazała się niemal ponad jego siły.

– Dajcie mi jakąś książkę, powieść, obojętnie co, bylebym tylko miał się czym zająć! – zakrzyknął.

W zamku znajdowało się niewiele książek, ponieważ druk był stosunkowo nowym wynalazkiem, lecz przyniesiono mu to, co było, i Ignacy zaczął czytać.

Może się wydawać, że światem rządzi przypadek, a ludzie mają tendencję do zapominania, że za wszystkimi wydarzeniami kryje się wola Boga, który nimi kieruje. Jedną z książek, jakie wpadły w ręce Ignacego, była historia, która zawsze poruszała serca ludzi i skłaniała do najszlachetniejszych myśli i czynów. Był to Żywot Chrystusa, napisany przez kartuskiego mnicha z Saksonii, który włożył w swe dzieło czyste serce i światły umysł, poprzedzając jego powstanie godzinami modlitw i studiowaniem Pisma Świętego.

W duszy młodego żołnierza zapłonął ogień. Oto tutaj jawił się Mistrz, o jakim zawsze marzył, król-bohater, któremu służyć byłoby zaszczytem, przywódca, za którym z pewnością warto byłoby pójść. Ignacy, leżąc w swym łożu, modlił się i uczył przyjaźni z Panem, którego zaczynał poznawać. Duchem podążał za Nim przez miasta i wsie Galilei, radując się, że nareszcie znalazł swój ideał i ciesząc się Jego szlachetną i łaskawą obecnością. Była to przyjaźń, która miała trwać przez resztę życia Ignacego i która w miarę upływu lat miała się umacniać.

Zmiana w młodzieńcu nie dokonała się jednak w ciągu jednej chwili. Marzenia, jakim oddawał się poprzednio, uparcie powracały. Dlaczego miałby zrezygnować z tego, co podpowiadały mu młodość i ambicja? Służba u nowego Pana oznaczałaby konieczność wyrzeczenia się tego wszystkiego, co sprawiało człowiekowi przyjemność. Co powiedzieliby jego przyjaciele? Czy nie będą się z niego śmiali? Głos Władcy rozbrzmiewał jednak silniej niż rozkazy ciała i wzywał młodego Loyolę do służby Bogu.

Pewnej nocy, gdy pragnienie uczynienia tego, co najlepsze, odezwało się z mocą w duszy Ignacego, padł przed figurą Najświętszej Maryi Panny i przyrzekł w prostych, żołnierskich słowach podążać za Jej Synem aż do śmierci. W tym momencie przez zamek przeszedł wstrząs, podobny trzęsieniu ziemi, od którego roztrzaskały się szyby w oknach, a w pokoju Ignacego pękła ściana od sufitu do podłogi.

1 W 1512 roku Nawarra została przyłączona do Hiszpanii przez Ferdynanda Katolickiego. Dziewięć lat później, Jan z Albret, prawowity dziedzic, usiłował ją odzyskać przy pomocy Francuzów. Sympatie mieszkańców Nawarry leżały całkowicie po stronie najeźdźców, którzy bez przeszkód dotarli do murów Pampeluny (stolicy), która wcześniej została naprędce i tylko częściowo umocniona przez Hiszpanów. Francuzi weszli do fortu 20 maja 1521 roku – przyp. aut.