© edu-Libri s.c. 2013

Redakcja merytoryczna: Katarzyna Kaczmarek

Korekta: edu-Libri

Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS

Ilustrację na okładce otrzymano dzięki uprzejmości Auckland Castle Trust

Recenzent: dr hab. Paweł Łuków, prof. UW

Wydawnictwo edu-Libri

ul. Zalesie 15, 30-384 Kraków

e-mail: edu-libri@edu-libri.pl

Skład i łamanie: GRAFOS

Druk i oprawa: Sowa Sp. z o.o.
Warszawa

ISBN 978-83-63804-22-0

ISBN e-book 978-83-63804-23-7 (PDF)

ISBN e-book 978-83-63804-24-4 (epub)

ISBN e-book 978-83-63804-25-1 (mobi)

Spis treści

Przedmowa tłumacza

O autorze

Życie i twórczość

Butler kaznodzieja – filozof a jego otoczenie

Rola w czasach późniejszych

Piętnaście kazań z translatorskiego punktu widzenia

Podstawa tłumaczenia

Forma tekstu

Język

Joseph Butler, Lord Biskup Durham, Piętnaście kazań

Przedmowa

Kazanie I. O naturze ludzkiej

Kazanie II, III. O naturze ludzkiej

Kazanie II

Kazanie III

Kazanie IV. O kierowaniu językiem

Kazanie V. O współczuciu

Kazanie VI. O współczuciu

Kazanie VII. O charakterze Balaama

Kazanie VIII. O urazie

Kazanie IX. O wybaczaniu krzywd

Kazanie X. O oszukiwaniu siebie

Kazanie XI. O miłości bliźniego

Kazanie XII. O miłości bliźniego

Kazanie XIII, IV. O miłości do Boga

Kazanie XIII

Kazanie XIV

Kazanie XV. O niewiedzy człowieka

Bibliografia

Przedmowa tłumacza

We współczesnej filozofii moralnej, społecznej i politycznej ważne miejsce zajmują prace powstające w ramach typowo anglosaskich kierunków myślowych. Początki głównych nurtów tej filozofii łączy się z takimi nazwiskami, jak: Thomas Hobbes i David Hume. Istnieją jednak również autorzy nieznani większości polskich czytelników. Należy do nich Joseph Butler, w tradycji angielskiej zwykle nazywany biskupem Butlerem.

Ten filozofujący teolog, o pokolenie młodszy od Hobbesa, niecałe 20 lat starszy od Hume’a, pozostaje bardzo szanowaną postacią anglosaskiej filozofii moralnej i filozofii religii. Szczyt jego popularności przypada na wiek XIX, gdy teksty jego autorstwa stały się obowiązkową lekturą dla studentów wydziałów teologicznych i filozoficznych na angielskich uniwersytetach. Wtedy też jego dzieła zawędrowały do Ameryki. David E. White w swoim wstępie do wydania dzieł zebranych Butlera z 2006 r. stwierdza nawet, że w początkach XIX wieku teksty Butlera były w świecie anglojęzycznym, także w Ameryce, lekturą obowiązkową dla osób uważających się za wykształcone.

Chociaż apologetyczna część jego twórczości zdezaktualizowała się w pewnym stopniu, to Butler do dziś pozostaje, zdaniem niektórych komentatorów, jednym z najczęściej cytowanych autorów w analitycznej filozofii religii1. Na przykład często powołuje się na niego Richard Swinburne2, a w znaczących podręcznikach historii etyki można znaleźć poświęcony mu rozdział.

Poważną barierą przeszkadzającą w zapoznaniu się z myślą tego autora jest bardzo trudna, niefilozoficzna forma jego tekstów oraz brak przekładów na język polski. W połączeniu z archaicznym językiem oryginału ogranicza to grono możliwych odbiorców. Był to jeden z powodów, dla których postanowiłem przetłumaczyć jedno z dwóch głównych dzieł Butlera koncentrujące się przede wszystkim na kwestiach etycznych.

Piętnaście kazań to zbiór piętnastu tekstów kazań wygłoszonych w kościele, które autor zebrał i przygotował do wydania drukiem. Rozważa w nich między innymi kwestie z zakresu moralności prywatnej i publicznej, relacji między nimi oraz zagadnienia psychologii moralności, a także powiązań tychże z religią objawioną.

W dalszej części przedmowy zaprezentuję specyficzne cechy tego tekstu z punktu widzenia tłumacza. Przedstawię także miejsce, jakie twórczość tego autora zajmuje w dziejach filozofii moralnej i sposób, w jaki przyczyniła się do jej rozwoju. Ze względu na to, że rozwój ten w znacznym stopniu dotyczył języka, którym filozofia posługuje się w odniesieniu do moralności, przyjrzę się także bliżej zastosowanym w oryginale pojęciom oraz zaproponuję ich polskie tłumaczenia.

Taki sposób prezentacji podstaw teoretycznych mojego tłumaczenia powinien ułatwić lekturę tekstu Butlera, umieszczając go we właściwym kontekście historycznym i lingwistycznym.

Jakub Zawiła-Niedźwiecki

1Ziemiński (2002).

2Penelhum (1985).

[…]