© edu-Libri s.c. 2017

Redakcja merytoryczna: Barbara Wardein

Korekta: edu-Libri

Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS

Ilustracja na okładce: Zffoto/iStock

Publikacja napisana na podstawie pracy doktorskiej

Promotor pracy doktorskiej: dr. hab. inż. Janusz Zawiła-Niedźwiecki, prof. PW

Recenzenci: prof. dr hab. Andrzej Gospodarowicz

prof. dr hab. Jerzy Nowakowski

prof. dr hab. Andrzej Sopoćko

Wydawnictwo edu-Libri

ul. Zalesie 15, 30-384 Kraków

e-mail: edu-libri@edu-libri.pl

Skład i łamanie: GRAFOS

ISBN druk 978-83-65648-05-1

ISBN e-book (ePDF) 978-83-65648-06-8

ISBN e-book (epub) 978-83-65648-07-5

ISBN e-book (mobi) 978-83-65648-08-2

Spis treści

Streszczenie

Wstęp

Rozdział 1. Kluczowe zagadnienia związane z nadzorem bankowym

1.1. Ryzyko jako główny powód wprowadzenia nadzoru nad rynkiem bankowym

1.2. Nadzór a kontrola i inspekcja

1.3. Modele organizacji

1.4. Modele nadzoru finansowego

1.5. Wnioski

Rozdział 2. Organizacja i funkcjonowanie nadzoru bankowego w Polsce na tle krajów europejskich

2.1. Geneza krajowego nadzoru bankowego

2.2. Konstytuowanie organizacji nadzoru bankowego w Polsce do roku 2006

2.3. Organizacja nadzoru bankowego w Polsce po roku 2006

2.4. Organizacja nadzoru bankowego w wybranych krajach europejskich

2.4.1. Model organizacji nadzoru bankowego we Francji

2.4.2. Model organizacji nadzoru bankowego w Niemczech

2.4.3. Model organizacji nadzoru bankowego w Szwajcarii

2.4.4. Model organizacji nadzoru bankowego w Wielkiej Brytanii

2.4.5. Model organizacji nadzoru bankowego na Węgrzech

2.5. Wnioski

Rozdział 3. Determinanty zmian organizacji nadzoru bankowego – synteza badań

3.1. Procesy globalizacyjne

3.2. Deregulacja i liberalizacja rynków

3.3. Rozwój nowych technologii

3.4. Zmiany struktury usług i produktów bankowych

3.5. Utworzenie Unii Europejskiej i wprowadzenie waluty euro

3.6. Kryzys międzynarodowych rynków finansowych

3.7. Integracja nadzoru bankowego na poziomie Unii Europejskiej

3.8. Wnioski

Rozdział 4. Polski nadzór bankowy w zmieniającej się Unii Europejskiej

4.1. Otoczenie nadzorcze

4.2. Model organizacji nadzoru bankowego w Polsce

4.3. Dylematy nadzoru finansowego w Polsce

4.4. Zagadnienia do dalszych badań naukowych

4.5. Wnioski

Podsumowanie

Spis rysunków

Spis tabel

Bibliografia

Wspólnotowe i unijne akty prawne, decyzje, komunikaty

Krajowe akty prawne

Krajowe uchwały, zarządzenia i rekomendacje nadzorcze

Zagraniczne akty prawne

Inne źródła

Strony internetowe

Indeks

Streszczenie

Niniejsze opracowanie przedstawia możliwe przyszłe warianty organizacji nadzoru bankowego w Polsce, biorąc pod uwagę zbiór zidentyfikowanych determinant ekonomicznych, technologicznych, prawnych i politycznych. W wyniku przeprowadzenia analizy literaturowej i usystematyzowania pojęć; ustalenia czynników wpływających na organizację nadzoru bankowego w ramach grup modeli nadzoru finansowego w wybranych krajach Unii Europejskiej; przeprowadzenia badań i analiz dotyczących przekształceń i rozwoju organizacji nadzoru bankowego w Polsce; przeprowadzenia badań dotyczących kierunków przemian organizacji nadzoru bankowego w wybranych krajach Europy w powiązaniu z trendami rozwoju Unii Europejskiej oraz trendami integracji krajowych rynków finansowych; usystematyzowania i scharakteryzowania determinant zmian w organizacji nadzoru bankowego w Polsce – zostały opracowane różne modele organizacji nadzoru bankowego w Polsce, które antycypują możliwe kombinacje decyzji dotyczących przystąpienia Polski do unii walutowej i / lub unii bankowej.

Wstęp

Niniejsza publikacja powstała na bazie rozprawy doktorskiej autora i jest wynikiem jego zainteresowań badawczych oraz zawodowych, obejmujących zagadnienia nadzoru finansowego, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji funkcji nadzoru nad sektorem bankowym. Poruszana problematyka dotyczy aspektu organizacyjnego sprawowania nadzoru bankowego, którego efektywność i skuteczność można analizować z punktu widzenia zarządzania. Specyfika tematyki wymaga włączenia do niej także zagadnień z obszaru finansów i ekonomii oraz prawa polskiego i europejskiego.

Obserwowane dążenie Unii Europejskiej oraz poszczególnych jej członków do podniesienia rangi i roli banku centralnego w pełnieniu funkcji nadzorczych uruchomiło szeroką polemikę teoretyków i praktyków polskiego sektora bankowego. Docelowo powinno to doprowadzić do wypracowania modelu organizacji nadzoru europejskiego.

W ramach pierwszego rozdziału przedstawiona została tematyka jednego z głównych czynników stanowiących o potrzebie istnienia funkcji nadzoru bankowego – ryzyka bankowego. W ramach analizy dokonano przeglądu etymologii terminu ryzyka oraz przedstawiono wiodące zagadnienia problematyki z nim związanej. W literaturze przedmiotu można wyróżnić kilka głównych nurtów podejścia do ryzyka, aczkolwiek w zakresie działalności bankowej – przede wszystkim na terenie Unii Europejskiej – przeważa koncepcja opracowana i promowana przez Bazylejski Komitet ds. Nadzoru Bankowego. Wszystkie koncepcje są zgodne co do tego, że istotność ryzyka w działalności instytucji finansowej, szczególnie instytucji kredytowej (a taką jest bank), jest tak duża, że konieczność powołania i rozwijania funkcji nadzoru bankowego jest już warunkiem sine qua non stabilnego rozwoju gospodarczego państw i regionów. Tym bardziej że funkcjonowanie podmiotów nadzorowanych stanowi wartość sui generis istoty nadzoru bankowego. Problematyczne jest jednak zdefiniowanie terminu – nadzór bankowy. Ze względu na uwarunkowania historyczne jest on związany z pojęciami bliskoznacznymi, takimi jak kontrola, inspekcja czy audyt. W rozdziale tym podjęto także analizę wieloaspektowego charakteru funkcji nadzoru bankowego oraz modelu jego organizacji, w tym modelu organizacji nadzoru bankowego w ramach nadzoru finansowego. W jej wyniku nastąpiło usystematyzowanie podziału modeli organizacji nadzoru bankowego w grupach nadzoru finansowego (sensu largo).

Rozdział drugi poświęcono badaniom rozwoju modeli organizacji i regulacji nadzoru bankowego w Polsce na tle rozwiązań w wybranych krajach europejskich. Zakres opracowania obejmuje nie tylko aspekty podmiotowe, ale także przedmiotowe funkcji nadzoru bankowego w Polsce. Zagadnienie zostało przedstawione w sposób chronologiczny, począwszy od faktycznego ustanowienia nadzoru bankowego w Polsce do chwili obecnej. W ramach analizy zastosowano podejście dwuwymiarowe. Pierwsze prezentuje stanowisko badawcze danego okresu. W drugim została dokonana analiza ex post z uwzględnieniem obecnego stanu wiedzy.

W rozdziale tym zaprezentowano także rozwiązania z zakresu nadzoru bankowego przyjęte w wybranych krajach europejskich. Analizie zostały poddane różne gospodarki europejskie w celu uwidocznienia relacji między funkcjonującymi w nich organami nadzoru bankowego a skutkami wynikającymi z kryzysu finansowego zapoczątkowanego w 2007 r. Do analizy poszukiwano rozwiązań prezentujących różne warianty zastosowanych modeli nadzoru bankowego, dlatego wybrano Wielką Brytanię, Niemcy, Francję, Szwajcarię i Węgry. Ujęcie obejmuje modele organizacji obowiązujące przed zaistnieniem kryzysu finansowego z lat 2007–2009. Następnie przeprowadzono badania skutków kryzysu w analizowanych krajach, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na sektor bankowy. W efekcie wskazano przyjęte i wdrożone (lub planowane do wdrożenia) zmiany w modelach organizacji nadzoru bankowego w każdym z badanych krajów.

W trzecim rozdziale została przeprowadzona analiza determinant mających wpływ na zmiany funkcji nadzoru bankowego. Wyniki wskazują na ich cztery główne grupy. Pierwsza – utworzona z determinant o charakterze politycznym, druga obejmuje determinanty o charakterze prawnym, w trzeciej znajdują się determinanty technologiczne, w ostatniej zaś o charakterze ekonomicznym.

W ostatnim rozdziale przedstawiono konkluzje z badań oraz wyprowadzono wnioski. W ich wyniku został zaprojektowany model organizacji nadzoru bankowego, który mógłby zostać zaaplikowany w praktyce w Polsce. Model został przedstawiony w ujęciu wariantowym w celu zapewnienia jego uniwersalności, niezależnie od ostatecznych decyzji dotyczących przystąpienia Polski do unii walutowej lub unii bankowej. W propozycji uwzględniono postępującą integrację nadzoru bankowego na poziomie Unii Europejskiej, wymuszającą wprowadzenie zmian nie tylko w regulacjach i przepisach prawnych, ale także dotyczących modeli organizacji nadzorów krajowych, w tym między innymi roli i celów organu nadzoru, jego konstrukcji organizacyjnej, umiejscowienia, czy też standardów nadzorczych. W nowym modelu uwzględniono aspekty społecznej użyteczności funkcji nadzoru bankowego, gdyż w ostateczności to właśnie klient banku stanowi jego wartość sui generis.

Opracowanie uwzględnia porządek organizacyjny i prawny nadzoru bankowego w Polsce według stanu obowiązującego na dzień 31 grudnia 2016 r.