Tytuł oryginału
Fire-Maker: How Humans Were Designed to Harness Fire and Transform Our Planet

Copyright © 2016 by Discovery Institute, All Rights Reserved
Copyright © for the Polish edition by Fundacja En Arche, Warszawa 2023

Przekład
Zbigniew Kościuk

Redaktor naukowy serii
prof. dr hab. KAZIMIERZ JODKOWSKI

Redaktor prowadzący
KATARZYNA ŁOPACIUK

Redakcja merytoryczna
dr hab. KRZYSZTOF KILIAN, prof. UZ

Redakcja językowa
PAWEŁ MICHALCZYK

Korekta
MAŁGORZATA KONIARSKA

Projekt okładki
EWA JABŁOŃSKA

Projekt graficzny
MARIA ROSŁONIEC

Skład
ELŻBIETA PICH

Wydanie I

ISBN 978-83-67363-27-3 (PDF)
ISBN 978-83-67363-28-0 (EPUB)
ISBN 978-83-67363-29-7 (MOBI)

Fundacja En Arche
al. Jana Pawła II 80 lok. 15
00-175 Warszawa
biuro@enarche.pl
Księgarnia internetowa:
enarche.pl/ksiegarnia/

SERIA WYJĄTKOWY GATUNEK

Czy ludzie są przypadkowymi wytworami ślepego i obojętnego Wszechświata? A może są beneficjentami uprzednio zaplanowanego kosmicznego porządku, dzięki któremu mogli powstać i się rozwijać? Michael Denton, światowej sławy australijski biochemik, przedstawia serię danych naukowych z takich dziedzin, jak fizyka, chemia czy biologia – szczególną uwagę zwracając na właściwości węgla, wody i tlenu – i dochodzi do nieoczywistego dla dzisiejszych badaczy wniosku, że nasz Wszechświat został tak zaprojektowany, by pojawiło się życie, a zwłaszcza inteligentne życie.

Denton w pewnym sensie wraca do idei uprzywilejowanej pozycji człowieka, która od czasów Darwina nie cieszyła się większym zainteresowaniem, ale ten powrót nie jest motywowany religijnie, lecz naukowo. Australijski uczony jest krytykiem kreacjonistycznego podejścia do świata przyrody, zgodnie z którym człowiek jest istotą odrębną od innych organizmów. Denton twierdzi, że istnieje nieprzerwana ciągłość świata organicznego, a wszystkie żywe istoty występujące na Ziemi są formami naturalnymi w najgłębszym sensie tego słowa – podobnie jak naturalne są kryształy soli, atomy, wodospady czy galaktyki. Człowiek także jest istotą naturalną, niemniej jego niepowtarzalne cechy sprawiają, że można uznać go za wyjątkowy gatunek.

.

Ilustracja 1.1. Łazik Curiosity poszukuje śladów życia na Marsie (źródło: NASA/JPL-Caltech).

Rozdział 1

Ogień

Starożytni Grecy, którzy znali odpowiedź na niemal wszystkie pytania, wierzyli, że Prometeusz przyniósł ogień z nieba – przez co naraził się poważnie Zeusowi. „Żem światła skryte otworzył im źródło”, powiada Ajschylos w Prometeuszu w okowach, „sztuk niezliczonych skarbnicę bogatą”[1], [2].

– Arthur Wilson

Kiedy piszę te słowa, mały robot Curiosity eksploruje powierzchnię innej planety, Marsa, w poszukiwaniu śladów życia. Małe zautomatyzowane laboratorium analizuje i bada glebę, szukając związków organicznych i wody. Zasilany baterią słoneczną robot będzie mógł działać kilka lat bez żadnej pomocy ze strony swoich twórców, którzy znajdują się miliony kilometrów dalej, skrzętnie dekodując i analizując zagadkowe komunikaty wysyłane przez niego na Ziemię.

Łazik Curiosity to tylko jedno urządzenie z mnóstwa współczesnych cudów techniki. A są one naprawdę zdumiewające. Zaledwie 200 pokoleń po wynalezieniu pierwszego metalowego narzędzia technika doszła do poziomu, na którym jej osiągnięcia coraz bardziej przypominają coś, co nasi przodkowie uznaliby za jakąś formę magii.

Efektem wielkiego postępu technicznego, jaki dokonał się w ciągu ostatniego stulecia, były niezwykłe urządzenia, które pozwoliły ludziom zdobyć ogromną wiedzę o świecie przyrody – od budowy kosmosu po strukturę DNA – większą od tej, jaką dysponowaliśmy we wszystkich poprzednich stuleciach. Używając światła i radioteleskopów, obserwowaliśmy galaktyki oddalone o miliardy lat świetlnych od Ziemi. Patrzyliśmy w przeszłość, na początki czasu i kulę ognia, z której powstał nasz Wszechświat. Potrafiliśmy oszacować jego wiek i rozmiar. Odkryliśmy inne ziemie orbitujące wokół odległych gwiazd i określiliśmy, że ich liczba, tylko w naszej galaktyce, sięga dziesiątków miliardów[3]. Dowiedzieliśmy się też, w jaki sposób dochodzi do syntezy atomów w gwiazdach.

Techniczne cuda naszej cywilizacji oraz gruntowna wiedza naukowa dotycząca fundamentalnej natury rzeczywistości, którą zdobyliśmy razem z nimi, nie przyszły nam łatwo. Wszystko to było efektem wielu odkryć technicznych i postępu, który na przestrzeni kilku tysięcy lat sprawił, że nasz gatunek przeszedł od stosowania prymitywnej techniki epoki kamiennej do magii nanotechnologii XXI wieku: od wytworzenia kamiennego przecinaka po skonstruowanie boeinga 787.

Wśród wszystkich odkryć dokonanych podczas długiej drogi ludzkości ku współczesnej cywilizacji było jedno podstawowe, które sprawiło, że możliwe stały się wszystkie pozostałe. Wykorzystujemy je codziennie i uznajemy za coś zupełnie oczywistego. Jednak to właśnie ono zmieniło wszystko.

Gatunek ludzki odkrył, jak rozniecić i ujarzmić ogień.

Darwin słusznie uważał to za „bodaj najdonioślejsze [odkrycie] – poza mową – spośród wszystkich kiedykolwiek dokonanych przez człowieka”[4].

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Ajschylos, Prometeusz w okowach, tłum. J. Szujski, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Lwów 1866, 100.

[2] A. Wilson, The Living Rock: The Story of Metals since Earliest Times and Their Impact on Developing Civilization, Woodhead Publishing Limited, Cambridge, England 1994, s. 9.

[3] Por. A. Cassan, D. Kubas, J.-Ph. Beaulieu et al., One or More Bound Planets per Milky Way Star from Microlensing Observations, „Nature” 2012, Vol. 481, s. 167–169.

[4] K. Darwin, O pochodzeniu człowieka, tłum. S. Panek, w: tenże, Dzieła wybrane, t. IV, „Biblioteka Klasyków Biologii”, Polskie Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1959, s. 105–106.