Ireneusz Iredyński

ZWIĄZKI UCZUCIOWE

Wydawnictwo Estymator
www.estymator.net.pl

Warszawa 2021

ISBN: 978-83-66719-64-4

Copyright © Ireneusz Iredyński

Tekst: Czytelnik, Warszawa 1970

Korekta: Monika Siemieniacka

Projekt okładki: Karolina Lubaszko

SPIS RZECZY

ARMELLE

FASCYNACJA

KONIEC I POCZĄTEK

ARMELLE

I

Lato było wtedy deszczowe, znajomi, którzy wyjechali nad morze lub jeziora, przysyłali kartki w rodzaju tej zachowanej nie wiadomo w jaki sposób do dzisiaj „leje, leje, leje, a poza tym pada”, w radio słyszało się ciągle pocieszenia, że już niedługo tej pluchy i zaciągniętych dni, że można rozkosznie spędzać słotne urlopy, na dowód czego cytowano wiersze o brodzeniu z ukochaną po wodzie. Lato było deszczowe, ale ja nie narzekałem. Miałem dwadzieścia jeden lat, ukończoną przed miesiącem socjologię i wolne, trzypokojowe mieszkanie. Stary wyjechał w góry do Domu Techniki kończyć jakąś skomplikowaną rozprawę dla angielskiego pisma naukowego, wziął ze sobą asystentkę, pannę Moll, która miała zdrowego hyzia na punkcie skrawania metali albo zależało jej na starym. Jakkolwiek by było, prezentowała się nieźle i wszystko miała na swoim miejscu, na co stary był szczególnie uczulony. Wolał, żeby studentka była kompletną idiotką, niżby miała mieć płaski biust, tak mi przynajmniej tłumaczył. Studentki wiedziały o tym i każde najbardziej płaskie biedactwo wkraczało do starego na egzamin w sweterku opiętym na strzelistościach z gąbki. Nieźle mi się żyło tego lata, stary zostawił mi dość dużo gotowizny, tak że starczyło mi na wszystko. Nie miałem zresztą zbyt dużych wymagań, jadałem w barach samoobsługowych, piłem umiarkowanie. Dwa razy na tydzień przychodziła pani Sasowa, żeby posprzątać. Przedpołudnia spędzałem na pływalni, gdzie było paru fanatyków kąpieli, leżąc w ubraniu na leżaku, byłem dla nich intruzem, przypomnieniem, że dzień jest pochmurny. Dobrze się czytało mając na sobie ciepłą marynarkę i wełniane spodnie, gdy przenikliwy wiatr marszczył pustą wodę basenu. Obiad zjadałem w jakimś barze, a potem szedłem do kina sam albo z Lucyną. Po filmie wracaliśmy do domu, gdzie Lucyna siadała w kącie na podłodze przeglądając płyty. Pomimo tych pozorów i tak zawsze puszczała Bacha na zmianę z jazzem, potrafiła siedzieć w pozycji Buddy przez kilka godzin, nie drętwiały jej nogi. Wypijała przez ten czas kilka kieliszków i wypalała mnóstwo papierosów, odzywała się rzadko. Ci ze znajomych, którzy zostali w mieście, przyłazili koło piątej, niektórzy z dziewczynami. Słuchaliśmy płyt, graliśmy w pokera, trochę pili. Co pewien czas jakaś para znikała w sypialni starego, a gdy wychodzili, dziewczyna była świeżo uczesana. Gdy wreszcie wszyscy sobie poszli, Lucyna szła do łazienki, skąd wracała w jednej z dwóch pidżam przyniesionych przez nią na początku wakacji, ścieliła tapczan, właziła pod kołdrę i czekała, aż posprzątam po gościach. W nocy też nie była gadatliwa, zasypialiśmy nad ranem, a gdy się budziłem, Lucyny już nie było. Jako studentka miała praktykę wakacyjną w jednej z dużych fabryk, polegało to na tym, że namawiała robotników do wypełniania ankiet, które dawno zużyli do celów higienicznych.

Któregoś ranka leżałem w wannie, gdy zadzwonił telefon. Stary, do którego dzwoniono o każdej porze, zainstalował drugi aparat w łazience, był to mały zielony telefon, wyglądający jak dziecinna zabawka, ale działał doskonale.

– Piotrek? – zapytał sopran, a gdy potwierdziłem, kazał mi przyjść jak najszybciej do „Głosu Stolicy”. – Jak najszybciej – powtórzył i to był koniec rozmowy.

Telefonował Humer, znajomy starego, człowiek, który zdążył przez dwadzieścia lat być wszystkim albo prawie wszystkim. Był pułkownikiem, dyrektorem filharmonii, przewodniczącym Związku Pływackiego, prezesem spółdzielni, ważną figurą w filmie, a obecnie redaktorem naczelnym „Głosu Stolicy”. Zdążyłem się już przyzwyczaić, że z jego grubego cielska wydobywał się głos kastrata, kiedyś, gdy byłem kilkunastoletnim chłopcem, śmieszyło mnie to do tego stopnia, że nie potrafiłem z Humerem normalnie rozmawiać, nie brał mi tego za złe, śmiał się razem ze mną, a potem piszczał jeszcze cieniej.

– Jesteś pracownikiem „Głosu” – powiedział zamiast przywitania, gdy zjawiłem się w redakcji.

– Ja? To niemożliwe.

– Nie ma dyskusji.

– Mam od września objąć...

– Masz etat i nie chcę nic więcej słyszeć. Jako pierwszą pracę napiszesz reportaż z hotelu robotniczego w Owocowie. Nie żadne dyrdymałki, tylko prawdziwy reportaż. Mięso... Kawał mięsa... Tadeusz już wrócił?

– Nie – odpowiedziałem. Tadeusz to mój stary.

– To dobrze. Chcę mieć za tydzień reportaż, a teraz idź do sekretarki i podpisuj wszystkie papiery. Jak to będzie do dupy, to zacznę mówić basem.

Na dowód, że nie zamierza się więcej mną zajmować, zaczął kartkować terminarz. Powiedziałem „cześć” i wyszedłem. Sekretarka rzeczywiście miała przygotowane wszystkie formularze, a nawet trzystuzłotową zaliczkę. Tak uprzejme urzędniczki spotyka się rzadko, Humer musiał ją nielicho poinstruować. Podpisałem wszystko, co mi podsunęła, wziąłem pieniądze i pożegnałem się jako etatowy pracownik „Głosu”.

Nie byłem tego dnia na pływalni, czytałem w domu. Po południu przyszła Lucyna. Opowiedziałem jej o mojej nowej funkcji. Skwitowała to kiwnięciem głowy i puściła Bacha. Gdy płyta się skończyła, Lucyna łyknęła kieliszek, oparła się o ścianę i powiedziała:

– Dostałam list od Romana. Wraca pojutrze. Ślub weźmiemy w sierpniu.

– Wszystkiego najlepszego.

– Dziękuję – odparła i nałożyła na krążek płytę z Ellingtonem. – Cieszę się z tej twojej posady.

Teraz ja z kolei powiedziałem: dziękuję i poszedłem do kuchni, by zrobić Lucynie jajecznicę.

Wieczorem po pokerze powiedziałem chłopcom, że jadę do Owocowa na reportaż.

– Nic ci nie powiedzą ciekawego – zawyrokował Staszek. – Z takimi gośćmi nie tak łatwo. Zrobią cię w konia, nie lubią gadać z tak ubranymi facetami jak ty. Jesteś ubrany jak... no, rozumiesz, za gładko.

– No to co?

– To są przeważnie chłopcy ze wsi. Jak cię takiego zobaczą, w marynarce, w koszulce polo, włoskich butach, od razu zaczną mówić świątecznie, Władza równa się dla nich dostatek, dostatek równa się elegancja. Naturalnie, że możesz i tak napisać reportaż. Ale jeżeli chcesz zrobić coś ekstra, to powinieneś przyjechać inaczej ubrany.

– No to wbiję się w stare ciuchy i nie powiem, że jestem dziennikarzem. Powiem, że będę pracować. Jutro jest sobota, zanocuję z soboty na niedzielę i z niedzieli na poniedziałek. Pójdę z nimi na wódkę i pogadamy. Wtedy mi powiedzą wszystko, czego by nie powiedzieli dziennikarzowi.

W sobotę wieczorem zjawiłem się na dworcu-śródmieście w starych farmerkach, zielonej koszuli i spłowiałej marynarce. Na nogach miałem wysłużone półbuty, a głowę wieńczył mi klasyczny kaszkiet. Niosłem tekturową walizeczkę, przewiązaną paskiem, w której kołatały się szczotka i pasta do zębów. Deszcz siąpił lekko, postawiłem więc kołnierz marynarki. Ludzi na dworcu nie było, wielka fala wracających z pracy wsiąkła we wcześniejsze pociągi, stanąłem pod jarzeniówką, postawiłem walizkę na peronie i zapaliłem papierosa. Gdy rzuciłem zapałkę, zatrzymał się przede mną milicjant.

– Dowód – powiedział ostro.

Podałem mu dowód. Patrzył nań długo, a potem spytał: – Student?

– Student – potwierdziłem. – Przed miesiącem skończyłem studia.

– A co macie w tej walizce?

– Szczotka i pasta do zębów.

– Otwórzcie.

Otworzyłem. Patrzył na szczotkę i pastę, jakże mizerne w pustej walizce.

– Teeek – powiedział. – Możecie zamknąć – i oddał mi dowód.

Gdy odszedł, przejrzałem się w kieszonkowym lusterku. Mój stary miał rację: w każdym nakryciu głowy wyglądałem jak rzezimieszek, oprychówka jeszcze to potęgowała. Nadjechał mój pociąg, nacisnąłem mocniej samodziałową ozdobę na głowę i wszedłem do wagonu. W kącie siedziała dziewczyna opierając nogi na przeciwległej ławce. Najpierw zobaczyłem te nogi, długie, o pięknie sklepionej łydce, silnych, napiętych udach, okrytych lekką spódnicą, nie zdjęła stóp obutych w sandałki z ławki, usiadłem więc obok nich i patrzyłem na dziewczynę. Była zgrabna i śliczna. Była tak śliczna, że miałem uczucie, jakby mnie ktoś uderzył w żołądek. Siedziałem naprzeciw niej, a właściwie po małej przekątnej, i patrzyłem. Gdy pierwszy bolesny zachwyt minął, poczułem się jak ktoś, kto po długich poszukiwaniach znalazł żywą i ciepłą kobietę ze snów. Nie myślałem wtedy, żeby się do niej odezwać, nie zastanawiałem się nad tym, że może na następnym przystanku wysiąść, nic, w ogóle o tym nie myślałem. Było we mnie spokojne szczęście. Pociąg zahamował i dopiero wtedy uświadomiłem sobie, że zajęty patrzeniem nie zauważyłem, że od kilkunastu minut jedziemy. I naszedł mnie strach, że dziewczyna może już zaraz wysiąść, zniknąć, a ja zostanę tylko z jej obrazem w oczach. Ona jednak nie poruszyła się, siedziała wpatrzona w jakiś punkt na oparciu obok mnie. Nie zwracała na mnie uwagi. Jakby na moim miejscu nie było nikogo, jakby miała przed sobą puste oparcie, wybite zieloną dermą. I wtedy zrozumiałem, jak wyglądam: nieokrzesany wyrostek w oprychówce, z brudnymi rękami, trzymający na kolanach tekturową walizkę przewiązaną paskiem. A ona o świetlistej pomimo deszczowego zmierzchu cerze, wypielęgnowanych kasztanowych włosach, dobrze dobranym sweterku, spódniczce i sandałkach, ta giętka, pełna i śliczna dziewczyna, na którą wystarczyło spojrzeć, by wiedzieć, że żyje w luksusie. Do wagonu wchodzili ludzie, zerwałem się i prawie pobiegłem do toalety. Przekręciłem zasuwkę, zdjąłem czapkę i rzuciłem ją na migający słupami peron. Pociąg nabierał rozpędu, zerwałem pasek z walizki, wyjąłem szczotkę i pastę, po czym odsunąłem jeszcze bardziej okno i wypchnąłem walizkę, stoczyła się podskakując po nasypie, pociąg dudnił na złączach szyn; poddając twarz pod chłodną strugę powietrza wsunąłem szczotkę i pastę do wewnętrznej kieszeni marynarki, wyjąłem lusterko i przejrzałem się. Wyglądałem lepiej. I nagle przestraszyłem się, że dziewczyny już nie ma na ławce. Pomyślałem tak, mimo że wiedziałem, iż nie mogła wysiąść w biegu. Kilkoma ruchami wytarłem ręce w chusteczkę i wyszedłem. Dziewczyna siedziała. Nie trzymała już nóg na ławce. Naprzeciw niej usadowiło się dwóch mężczyzn w granatowych ubraniach w paski, a obok niej siedział ich kolega. W białych koszulach ozdobionych fabrycznie wiązanymi krawatami na gumce, w tych pancernych ubraniach z tenisu i solidnych, grubo zelowanych butach, wyczyszczonych do połysku, byli klasycznymi żulami z przedmieścia, jadącymi na sobotnią zabawę. Bił od nich mocny zapach wody kolońskiej i alkoholu, musieli się już przedtem zaprawić. Usiadłem po drugiej stronie przejścia, na jednej linii z tymi dwoma, by móc patrzeć na dziewczynę. Nie zwróciła na mnie uwagi, oglądała przez okno ciemniejący w zmierzchu las. Wyobraziłem sobie, że jeden z kiziorów odzywa się ordynarnie do dziewczyny, ja wstaję i uderzam go efektownym sierpowym, dwaj jego koledzy zwalają się na mnie, tłuką i uciekają. Dziewczyna pochyla się nade mną i delikatnym ruchem ociera mi twarz. To przeze mnie – mówi – niepotrzebnie pan to robił, ale dziękuję, dziękuję. Niestety, kiziory popatrywali na dziewczynę, ale milczeli, a ta siedziała zapatrzona w okno, tak piękna, tak piękna, że ucisk żołądka powrócił. Ściemniło się, na tle zmętniałej szyby jaśniał profil dziewczyny. Zapaliłem papierosa, rycerze tenisu spojrzeli na mnie i uczynili to samo. Paliliśmy i nikt się nie odzywał. W odrętwieniu, paląc jednego papierosa za drugim, przejechałem trzy przystanki, wtedy w wagonie zabłysło światło. Znów ujrzałem zielone obicia, trzech młodych ludzi o włosach namaszczonych brylantyną i ją, obojętną, zapatrzoną w mrok, w którym migotały dalekie światła domów. Wróciłem z daleka, z sadów, po których się z nią przechadzałem, z ulic, po których biegliśmy trzymając się za ręce, z jakiegoś małego przytulnego mieszkanka, gdzie słuchaliśmy płyt leżąc obok siebie i gdzie czułem się tak swobodnie, iż musiało to być nasze mieszkanie. Pokazywałem jej też, jak się lata w powietrzu, wystarczyło tylko rozłożyć ręce, przesunąć nimi do tyłu, a gęste powietrze niosło jak woda. Patrzyła na mnie stojąc z zadartą do góry głową, śmiała się, a ja zataczałem nad nią koła.

– Zaświecili – powiedział ten siedzący obok dziewczyny.

– No... Ale Józki chyba nie będzie – odpowiedział mu siedzący naprzeciw.

– Ona niezwyczajna, żeby jej od maciów.

– Pewnie. A kto zwyczajny? Mógł nie mówić.

Pokiwali zgodnie głowami i umilkli. Nienawidziłem ich, tej świątecznej godności, sztywnych ubrań, lustrzanych, topornych butów, zaczerwienionych twarzy, niezdarnej mowy, dziewczyna musiała mnie brać za takiego samego jak oni. Wyobrażałem sobie, że wchodzi jakiś znajomy, siada naprzeciw mnie i powiada: – Czytałeś o tych odkryciach w grobach etruskich? – a ja mu na to odpowiadam zabawnymi zdaniami młodego erudyty, dziewczyna patrzy z zainteresowaniem, jestem kimś, kto się odbija od reszty. Zamiast znajomego wszedł konduktor. Podałem mu bilet. Widocznie druk był zamazany, bo spytał, dokąd jadę. – Do Owocowa – odparłem. Skinął głową i oddał mi kartonik. Dziewczyna sennym ruchem podniosła w górę bilet miesięczny i równie płynnie włożyła go do kieszeni spódnicy. Gdy konduktor przeszedł na drugi koniec wagonu, jeden z mężczyzn zapytał:

– Koleżanka daleko jedzie?

Dziewczyna popatrzyła na niego i mimo że nie zmieniła wyrazu twarzy, poczułem się głupio. Tak się patrzy na kamień albo drzewo. On to widocznie też tak odczuł, bo kiedy odwróciła wzrok i znów zaczęła wpatrywać się w migocącą światłami ciemność, spąsowiał od szyi po skronie i zaśmiał się, ale koledzy nie podtrzymali jego śmiechu. Tylko ja teraz wpatrywałem się w dziewczynę. I mimo że od dawna się już nie modliłem, że Bóg odszedł ode mnie wraz z mutacją, odmawiałem w myślach coś w rodzaju hymnu.

– Boże – prosiłem – niech ona jeszcze nie wysiada. Wszystko możesz, przesuwać ziemię i muszki, spraw, żeby jeszcze siedziała, to nic wielkiego, jeżeli już musi wysiąść, niech o tym zapomni, wielki, potężny Boże, uczyń to, niech siedzi i niech jeszcze trochę będę szczęśliwy.

Wtedy właśnie mężczyźni siedzący naprzeciw dziewczyny wsunęli nogi pod ławkę, zrobili miejsce do przejścia, z czujnością zdenerwowanych domyślili się, że dziewczyna będzie wychodzić, mimo iż tylko sięgnęła po torebkę. I rzeczywiście. Po chwili podniosła się, przeszła pomiędzy ich podciągniętymi nogami i stanęła przy drzwiach. Stanąłem za nią. Wiedziałem, że jej nie zaczepię, że nie będę próbował się przedstawić, a jednak stanąłem za nią. Wystarczyło mi, że będę ją jeszcze jakiś czas widział, odprowadzając ją z daleka. Nie byłem nieśmiały, miałem nawet pewną rutynę w rwaniu dziewczyn, ale teraz byłem pewny, iż do niej nie zagadnę, jej widok był dla mnie zbyt wielkim wstrząsem. Pociąg zaczął hamować, dziewczyna przesunęła dłonią po włosach, silna dłoń o długich palcach, z których każdy był przez moment myszkującym spojrzeniem, gdyby dłużej przetrzymała rękę we włosach, ucałowałbym jej ruchliwe palce. Wiedziałem, że mógłbym za to otrzymać tak samo obelżywe w swej obojętności spojrzenie, jak przed chwilą facet w granatowym garniturze, ale pragnienie było silniejsze od rozsądku. Pociąg zatrzymał się i drzwi rozsunęły się z sykiem. Konduktor krzyknął: Dąbrówka. Dziewczyna wysiadła po przeciwnej stronie stacji, był tam wąski pas żużlu, na którym stała, a dalej trawa i las. Wyskoczyłem z wagonu. Dziewczyna obróciła się do mnie, jej oczy lśniły w pasie światła, padającego przez drzwi.

– Musimy się śpieszyć – powiedziała. – Za chwilę będzie deszcz. Weź mnie za rękę, w lesie jest nierówno.

Nigdy w życiu nie zemdlałem, ale myślę, że wtedy byłem tego bliski. Głos był godny jej ciała i twarzy. Gdy się wreszcie opanowałem, podszedłem do niej i wziąłem ją za rękę, tak jak się biorą dzieci. Poszliśmy w stronę lasu. Była we mnie taka radość, że chciałem krzyczeć. A potem nagle zachciało mi się śmiać, pomachałem ręką i to mi pomogło.

– Gdzie masz walizkę i czapkę?

– Wyrzuciłem – głos mi się łamał.

Natomiast jej głos był czysty. Było w nim dzwonienie.

– I nie pojechałeś do Owocowa – stwierdziła.

Weszliśmy na drogę wiodącą wśród lasu. Było tu zupełnie ciemno, potknąłem się na nierówności.

– Przepraszam – powiedziałem bez większego sensu.

– Podnoś wysoko nogi, korzenie wystają z ziemi.

Pokiwałem potakująco głową, ale gdy uświadomiłem sobie, że w ciemności nie może tego zobaczyć, powiedziałem: dobrze.

– Czujesz? Pachnie deszczem.

Szliśmy wśród zapachu sosen i wilgotnej podściółki, ręka dziewczyny była ciepła, wydawało mi się, że gdy dotykałem jej palcami, cichutko szeleści.

– Jak masz na imię? – spytałem.

– Tak jak będziesz chciał. Nazwij mnie.

– Armelle.

– Armelle? – powtórzyła przeciągle, jakby smakując to słowo, i dodała szybko: – Może być Armelle.

– Nie podoba ci się?

– Nie wiem, jeszcze nie wiem. Znasz francuski?

– Słabo.

– Armelle? Teraz jestem Armelle.

Nie wiem, dlaczego tak ją nazwałem. Musiałem to imię znaleźć w jakiejś książce i czekało ono, by wśród zapachu sosen pod zaciągniętym bezgwiezdnym niebem oblec tę dziewczynę jak wilgotna tkanina, przylec do niej tak dokładnie, żeby się na zawsze kojarzyć z jej postacią, głosem, twarzą.

– Wiesz, dlaczego wyrzuciłem czapkę i walizkę?

– Bo tak chciałeś.

– Masz rację. Bo tak chciałem.

– Ile masz lat?

– Dwadzieścia jeden.

– Powiedz, dwadzieścia jeden, Armelle, chcę się przyzwyczaić.

– Dwadzieścia jeden, Armelle.

– Dziękuję... A ja dwadzieścia cztery. Zawsze robisz takie miny, jak ci się dziewczyna podoba?

– Miny?

Roześmiała się. Jej śmiech, jak przedtem nasze głosy, wydawał się słaby wśród wilgotnej ciszy lasu.

– Mówię o pociągu... Wyglądałeś zabawnie w tej czapce. Zdziwiony chuligan.

– Myślałem, że mam pokerową twarz.

– A ja kiedyś wierzyłam, że wystarczy... Teraz ja się potknęłam. Wezmę cię pod rękę.

Poczułem jej ramię pod swoim. Zacząłem iść sztywno, każdy krok wydawał mi się niezdarnym.

– Zaczęłaś mówić, nim się potknęłaś.

– Zapomniałam. Teraz myślę tylko o tym, że przestaje mnie boleć palec, w który się uderzyłam. Ale zaraz będę gotowa do rozmowy.

Szliśmy po miękkiej nawilgłej drodze. Powoli zaczynałem oswajać się z cudem. Dotykałem ramienia Armelle obleczonego w delikatną materię sweterka, pomiędzy włoskami zachowały się drobiny ciepła, wśród chłodnej ciemności było to jak dotknięcie sierści zwierzątka. Czułem jej biodro ocierające się o moje, raz, dwa, raz, dwa, ten rytm uspokoił mnie, był zwyczajny, przestałem iść sztywno.

– Widzisz jak kot – powiedziałem. – Ja jestem zupełnie ślepy.

– Przyzwyczajenie... Będę szła trochę szybciej, dobrze? Nie chcę, żebyśmy zmokli.

Szliśmy bezgłośnie po uginającej się ścieżce.

– Jak byłam mała, bałam się lasu, aż kiedyś się zgubiłam.

– I strach minął, tak?

– Nie, boję się jeszcze bardziej.

Roześmieliśmy się, przez chwilę Armelle była do mnie przytulona, jakby szukała u mnie obrony. Potem znów było ocieranie biodrami, raz, dwa, raz, dwa.

– Deszcz będzie na pewno – powiedziała. – Jak jechaliśmy pociągiem, pomyślałam, że gdy konduktor sprawdzi mój bilet, to się nie rozpada. Ale on tylko spojrzał.

– To jest dowód.

– Nie śmiej się. Na pewno będzie deszcz, zobaczysz.

I jakby na znak, że Armelle zawarła przymierze z chmurami, duża kropla spadła mi na policzek. Chwilę później jeszcze jedna i jeszcze. Powiał wiatr, las zaszumiał.

– Do arki – krzyknęła i pociągnęła mnie za sobą. Zaczęliśmy biec.

Biegliśmy wśród coraz gęstszych kropel, aż wreszcie przemieniły się one w ciepłe strugi. Po twarzy spływała mi woda, nie widziałem nawet biegnącej obok mnie Armelle.

– Uważaj, tutaj trzeba przejść przez płot – powiedziała zatrzymując się. – Nie warto wchodzić od frontu.

Płot był niezbyt wysoki, jakoś przez niego przelazłem. Dziewczyna zrobiła to pierwsza. Podeszliśmy pod gęstą ciemność, która okazała się domem. Słyszałem, jak Armelle otwiera drzwi, potem chwyciła mnie za rękę i pociągnęła za sobą. Pstryknięcie kontaktu i w potokach światła patrzyliśmy na siebie zmoknięci, z włosami przylepionymi do głów. Staliśmy w małym przedpokoju.

– Zgrzeszyłeś – odezwała się dziewczyna ocierając wodę z mego policzka. – Musiałeś bardzo dużo nagrzeszyć i stąd ten potop. Najpierw pójdziemy do łazienki... Tylko zamknę drzwi... Tylko zamknę drzwi.

Uprzedziłem ją i zatrzasnąłem drzwi zaopatrzone w automatyczny zamek. Stała przede mną patrząc na wnętrze swojej mokrej dłoni.

– Chodź – powiedziała po chwili, podnosząc na mnie wzrok. – Zanika mi linia szczęścia, ale to nic. Chodź.

Otworzyła drzwi w prawej ścianie, weszliśmy do pokoju zastawionego starymi meblami. Armelle pochyliła się nad stolikiem, zaświeciła małą lampę z abażurem z brązowego jedwabiu.

– Zamknij drzwi od korytarza, mamy już swoje światło. A tutaj jest łazienka – wskazała biało lakierowane drzwi. – Idź pierwszy, zaraz podam ci płaszcz kąpielowy.

Zamknąłem drzwi od przedpokoju i wszedłem do łazienki. Na półkach zauważyłem oprócz kobiecych męskie przybory toaletowe. Odkręciłem kurek, gaz w piecyku strzelił z sykiem i do wanny zaczęła się lać ciepła woda. Gdy zatykałem wannę, zapukano do drzwi i na moje proszę weszła Armelle z płaszczem kąpielowym na ręce. Powiesiła go na wieszaku dla ręczników.

– Tylko nie kąp się za długo. Ja też chcę. Tu są pantofle.

– To idź pierwsza.

– Nie, muszę coś jeszcze zrobić. Powieś ubranie na tym, niech wyschnie.

Uśmiechnęła się i wyszła, cicho zamykając za sobą drzwi. Szybko rozebrałem się i wszedłem do wanny, ciepła woda zamknęła się nad moimi udami, zdjąłem z widełek prysznic, przekręciłem kurek i zacząłem wodzić po ciele nitkami wody. Kąpałem się krótko, po kilku minutach wyszedłem z wanny, wypuściłem wodę i zmyłem osad z mydła. Nad umywalką wyczyściłem zęby szczoteczką wyjętą z kieszeni marynarki, wraz z nią schowałem do marynarki slipy, ten objaw wstydliwości pozostał we mnie z dzieciństwa. Otuliłem się frotowym płaszczem w biało-czarne pasy, był na mnie w sam raz, wbiłem stopy w skórzane pantofle i otworzyłem drzwi. Dziewczyna siedziała na tapczanie, który był jedynym nowoczesnym sprzętem w tym pokoju zastawionym starymi ciemnymi meblami, i trzymała nad pochyloną głową cicho huczący aparat do suszenia włosów, na stoliku przysuniętym do tapczanu stała butelka rosyjskiego koniaku, dwa baniaste kieliszki, papierosy i zapalniczka.

– Uważaj – powiedziała. – Zaraz ci się rozwiąże płaszcz.

Zawiązałem na nowo kokardę czarno-białego sznura.

– Wystarczy, są prawie suche – orzekła wyciągając sznur suszarki z kontaktu. – Teraz idę się kąpać.

Położyła aparat obok tapczanu, wzięła leżący koło niej biały płaszcz kąpielowy i wstała.

– Łyknij sobie na rozgrzewkę. Nie lubię, by chorowano przeze mnie na zapalenie płuc. Nawet – uśmiechnęła się, a był to uśmiech, który czynił ją jeszcze ładniejszą – jeżeli to jest grzesznik uratowany przez przypadek od potopu. Do zobaczenia. Jak chcesz, nastaw sobie radio – obróciła się i poszła do łazienki.

Usiadłem na tapczanie i nalałem do kieliszka koniaku. Wypiłem go jednym łykiem. Smak miętowej pasty i koniaku pozostawił na podniebieniu drażniącą, ożywczą smugę. Miałem ochotę krzyczeć, jakbym był w lesie. Zamiast tego nacisnąłem klawisz radia, przypadek był za mną, głośnik rozedrgał się synkopami. Ściszyłem go nieco i zapaliłem papierosa, były to grube greckie papierosy o jasnym tytoniu, dawały dużo dymu. Poklepałem się po piersi, poczułem twarde mięśnie, potem sprawdziłem brzuch, był twardy i płaski. Czułem się młody, silny i sprężysty. Miałem dwadzieścia jeden lat, wcześnie skończone studia, żadnych kłopotów i tam za drzwiami łazienki była dziewczyna, którą przeczuwałem, a która objawiła mi się, nic nie tracąc ze zjawiskowości.

Jej portret wisiał naprzeciw mnie, w rozpylonym brązowym świetle twarz Armelle jaśniała jakby oblana księżycową poświatą, za nią były dachy, zgiełk połamanych płaszczyzn i przez to jej twarz wydawała się nieruchomą i spokojną maską, zastygłą pośród ruchomego chaosu świata. Przyjrzałem się pokojowi, jego urządzenie składające się ze starej rzeźbionej komody, ciężkiego masywnego stołu z ciemnego drzewa, takiego samego krzesła, stolika i głębokiego, pokrytego skórą fotela, nie mówiło mi nic o dziewczynie prócz tego, że musiało kosztować kupę forsy. Nie wiedziałem jednak, czy dziewczyna, mieszkająca w tym olbrzymim jak na współczesne warunki pokoju, jest jego właścicielką, czy tylko go wynajmuje. Nie wiedziałem o niej nic. Sięgnąłem po książkę leżącą na stoliku. Była to „Historia o ludziach chroniących się przed kurzą stopą długą na trzy łokcie”, modna w tym czasie, stylizowana na przypowieść średniowieczną powiastka R. M. Dołęgowskiego. Na stronie tytułowej narysowano długopisem wąsatego kota. Zacząłem czytać, śmieszność tej książki wywołana celebrancką powagą, z jaką autor opowiadał o perypetiach dziwnego ludu, współgrała z moim nastrojem oczekiwania. Doczytałem do sceny, w której Długostopi na uroczystym wiecu uchwalają rozprawić się z szewcami, gdy weszła Armelle. Biały płaszcz kąpielowy otulał jej ciało, oczy lśniły.

– Sugestywna książka, zaczęła mi rosnąć prawa stopa – powiedziała siadając obok mnie na tapczanie. – Nalej koniaku.

Łyknęliśmy. Siedziałem wsłuchany w muzykę.

– Lubię koniak i lody cassate. I to, i to ma warstwy smakowe. Ale koniak lepszy.

Obracała w palcach baniasty kieliszek. Chciałem jej powiedzieć, że jest wspaniałą dziewczyną, że czuję się teraz dobrze i oswoiłem się z cudem jak krótkowidz, który bez okularów trafił w dziesiątkę, że nic nie jest ważne prócz tego, że siedzimy obok siebie. Zamiast tego powiedziałem:

– Ja też lubię koniak. Kiedyś nie lubiłem.

– To dobrze... Coś nas łączy. Na początku było upodobanie do stokrotek, a później zawiązał się spisek.

– Gdzie?

– Nie wiem, ale gdzieś tak musiało być. Może w Południowej Ameryce... Co w ogóle robisz?

– Nic.

– To też zajęcie.

– Skończyłem socjologię, jeżeli ci chodzi o konkrety.

– To jesteś piekielnie ważny.

– Jak generał w Ekwadorze.

– A ja... A ja lubię koniak.

– To też jesteś ważna.

– A co myślałeś?

Deszcz bił o szyby ciężkimi kroplami.

– Niedługo się uspokoi – powiedziałem. – Lubię siedzieć w pokoju, gdy w okno tak bębni.

– Ja też. Koniak i deszcz, dwa wspólne punkty. Nie jesteś głodny?

– Nie.

– Miałeś jechać do Owocowa, słyszałam, jak mówił konduktor. Tam na pewno czekała kolacja.

– Nie jestem głodny, słowo.

– Jak będziesz, to powiedz, zrobimy sobie coś do jedzenia.

– Powiem.

– I nie będziesz się wstydził.

– Nie będę.

– Wierzę... Jak ci na imię?

– Piotr.

– Imieniny dwudziestego dziewiątego czerwca.

– Zgadza się.

– Miałeś miłe imieniny?

– Męczące, kupa ludzi.

– To zapalmy.

Wzięliśmy po papierosie, podałem jej ognia. Armelle podciągnęła się wyżej i oparła plecami o ścianę. Patrzyła na swój portret.

– Już dawno chciałam schować ten portret. Jestem na nim jak z gipsu.

– Mnie się podoba.

– Nie patrzysz na niego codziennie.

Patrzyła w skupieniu na portret i pomyślałem, że ona teraz żałuje tego, co zrobiła, zaproszenia i w ogóle. Powinienem ją pocałować – myślałem – i to zaraz. Policzę do dziesięciu i pocałuję. Kiedy doszedłem do pięćdziesięciu, zrezygnowałem z liczenia. Paliłem i patrzyłem tak jak ona na obraz.

– Przypomniała mi się moja kuzynka – powiedziała. – Gdy słyszy jazz, musi do rytmu stukać nogą. Na pewno by ci się podobała.

Zrobiłem minę, która według mego przekonania miała oznaczać, że skądże, że nigdy, że przy takiej dziewczynie jak Armelle inne dziewczyny są niczym.

– Ma pięć lat. Wielka kokarda na cienkich nóżkach. Dlatego się przestałeś wykrzywiać, że ona ma pięć lat?

Roześmiałem się. Odpowiedziała mi uśmiechem.

– Widziałam kiedyś zdjęcie rzeźby japońskiej. Stróż świątyni. Też miał taką ruchomą twarz – nachyliła się i powiodła palcem po moich policzkach. Potem cofnęła rękę i położyła ją na tapczanie. Siedziałem nieruchomo.

– Podobasz się dziewczynom, co?

– Armelle, może wypijemy?

– Piotr, Pietrek, Piter, Piotruś – powiedziała prędko. – Może być Piotr – rozstrzygnęła. – Twoje zdrowie, Piotr.

– Tak jest najlepiej – odezwała się po wypiciu. – Nic o sobie nie wiemy. Lubimy siedzieć podczas deszczu w ciepło oświetlonym pokoju, lubimy koniak, a ty skończyłeś socjologię. Nic prócz tego o sobie nie wiemy. Tak jest najlepiej... Naprawdę tak jest najlepiej – powtórzyła z uporem. – Jak się wie o kimś dużo – powtórzyła z uporem – jak się wie o kimś dużo, to albo się cierpi, albo jest tak jak przy słuchaniu zaciętej płyty.

– Kwitną kasztany, kwitną kasztany, kwitną kasztany.

– O właśnie tak.

– Słuchaj, nie wiem, dlaczego cię nazwałem Armelle. To trochę pretensjonalne, co?

– Mnie się podoba, może kiedyś napiszę do ciebie list, a na końcu będzie: żegnaj, Armelle.

– Popiół ci spadnie do kieliszka.

– Dziękuję – pochyliła się do przodu i strząsnęła papieros nad popielniczką, przy tej okazji odchylił się jej płaszcz kąpielowy, przez sekundę widziałem jej gładkie, napięte piersi, później znów był szorstki materiał.

– To miło, że się jeszcze rumienisz – powiedziała.

– Zastanawiam się, kiedy się opaliłaś.

– Kwarcówka... Ale to naprawdę miło.

Im więcej myślałem o tym, że muszę się opanować, tym bardziej stawałem się czerwony. Wreszcie zacząłem starannie gasić papierosa. Gniotłem go, aż niedopałek się rozsypał. Wiedziałem, że wygląda to dość głupio, ale nie mogłem przestać.

– Zgaś też mojego – powiedziała Armelle.

Z tym bawiłem się krócej.

– Został mi jeszcze kieliszek do zabawy – odezwałem się podnosząc wzrok na Armelle.

– Jesteś śmieszny – powiedziała miękko.

Potem ujęła moją dłoń, podniosła do oczu i powiedziała: – długa linia szczęścia – i odstawiła na poprzednie miejsce jak przedmiot. Nie bardzo wiedziałem, co z nią robić. Dłoń spoczywała na tapczanie. Chwytliwe palce stawały się bezbronne.

– No dobrze – powiedziała cicho i jakby ze znużeniem Armelle. – No dobrze – i po raz drugi ujęła moją bezwładną dłoń i wsunęła ją pod płaszcz na piersiach.

– Już? – spytała i nie czekając na odpowiedź wyjęła moją dłoń. Przypomniało to wyjęcie termometru spod pachy.

– Już – odpowiedziałem trochę ostrzej, niż chciałem.

– Nie gniewaj się.

– Nie gniewam.

– Grzesznicy powinni być tolerancyjni... Dobrze mi się z tobą siedzi. Jak w uchu.

Przymknąłem oczy. Było dobrze. Wtedy poczułem na włosach palce Armelle. Podniosłem oczy i z bliska zobaczyłem jej lśniące oczy. Pociągnąłem ją do siebie i opadliśmy na tapczan. Jej język wspinając się walczył z moim, by wreszcie opaść, stać się dla mego łagodnym przewodnikiem w wędrówkach.

– To był długi pocałunek, najdłuższy, jaki widziałem w życiu – usłyszałem męski głos.

Podniosłem głowę. W drzwiach, o których nie wiedziałem, dokąd prowadzą, a za którymi widziałem teraz jadalnię, stał mężczyzna w ciemnym, spływającym wodą płaszczu. Średniego wzrostu, o nijakiej twarzy. Zaczął iść ku nam. Wtedy się podniosłem. Ściana się przeniosła na miejsce sufitu. Było to ostatnie wrażenie.

Odzyskałem przytomność i zobaczyłem nad sobą twarz dziewczyny, leżałem na podłodze, Armelle klęczała obok mnie. W tyle czaszki biło gorące źródło bólu. Kiedy uświadomiłem sobie, że zostałem znokautowany przez mężczyznę w ciemnym płaszczu, podniosłem się na łokciach. W pokoju już go nie było.

– Gdzie on jest?

– Poszedł – odpowiedziała Armelle. – Możesz wstać?

– Pewnie, że mogę.

Nie było to takie proste. Nogi uginały się pode mną, musiałem przytrzymać się tapczanu. Wreszcie usiadłem na nim i głęboko łapałem powietrze. Podłoga podniosła się i opadała jak wówczas, gdy pierwszy raz się upiłem. Przymknąłem oczy. Dziwny ból spływał z wierzchołka czaszki w dół. Jakby z bardzo daleka słyszałem głos piosenkarki:

Gdzie jest Edek, krzyczący Ed?
Nie ma Edka, bowiem mama
co dzień brała globulki Zet.

A męski głos troskliwie poinformował: do nabycia w każdej aptece.

– Zgaś to – powiedziałem otwierając oczy. Chwiejnym krokiem poszedłem do łazienki. Zostawiłem uchylone drzwi, radio umilkło. Nachyliłem się nad umywalką i puściłem na włosy zimną wodę. Trochę pomogło. Gdy ostrożnie ocierałem włosy, weszła Armelle.

– Kochanie – powiedziała – bardzo cię przepraszam, nie wiedziałam, że on przyjdzie... A teraz musisz iść.

– Gdzie on jest?

– Nieważne.

– Ważne... Uderzył mnie kastetem?

– Nie wiem.

– Powiedz mi, gdzie on jest?

– Piotr, proszę cię, jeśli mnie choć troszeczkę lubisz, to idź. I przepraszam cię. Jeżeli chcesz... Jeżeli się na mnie nie gniewasz, to przyjdź jutro o piątej. Będę czekała... Tylko nie wiem, czy będziesz chciał.

– Najpierw chcę zobaczyć jego.

– Piotr – wyszeptała – idź już.

Po chwilowej przerwie ból spadł spod wierzchołka czaszki piekącymi kaskadami. Przytrzymałem się umywalki.

– Dobrze – powiedziałem. – Przyjdę jutro. Punktualnie o piątej po południu. A teraz wyjdź.

Wyszła, a ja zacząłem się ubierać. Trwało to dość długo. Przez mózg w rytmie bólu przepływały obrazy. Widziałem stojącego w drzwiach mężczyznę. Armelle siedzącą w pociągu, potem nieśli ją na ramionach świątecznie ubrani kiziory, Lucyna siedziała przy adapterze w pozycji Buddy, robiła unik i moja pięść trafiała w żołądek mężczyzny w ciemnym płaszczu, ten zwijał się i padał przy komodzie z ciemnego drzewa, sztych na pożółkłym papierze, przedstawiający kobietę rozpiętą na kole do łamania, ojciec trzymał go w swoim biurku, rysy tej kobiety stały się twarzą Armelle. „Wpisana w koło” jak nazywał sztych ojciec, Jaś mówił: mam królewskiego fula, Armelle była blisko, jej oczy lśniły, biegliśmy wśród deszczu, mężczyzna w ciemnym płaszczu padał na podłogę, pusta pływalnia i woda basenu pomarszczona przez wiatr.

Kilka razy głęboko wciągnąłem powietrze. Pomogło na tyle, że zdołałem zasznurować półbuty. Pomyślałem, że to ładny koniec cudnego wieczoru: siedzę w łazience pobity i jestem zadowolony, iż mogłem zawiązać buty nie obsuwając się na posadzkę. Policzyłem do dziesięciu i wstałem. Na kafelkach leżał rozrzucony płaszcz kąpielowy; wijące się czarne i białe pasy. Otworzyłem drzwi. Na mój widok siedząca na tapczanie Armelle podniosła się.

– Chodź – powiedziała.

Wyszliśmy do przedpokoju. Tam dziewczyna wzięła moją głowę w dłonie i lekko pocałowała w usta. Ból bił pod czaszką coraz szybciej. Armelle odjęła dłonie od mej twarzy i otworzyła drzwi.

Powiało podeszczowym chłodem. Stałem poddając twarz powiewowi. Pulsowanie bólu zelżało; przerwy były coraz dłuższe.

– Piotr – odezwała się dziewczyna.

– Tak. Już idę.

– Do jutra, Piotr.

Kiwnąłem jej ręką i wyszedłem. Cicho zamknęły się za mną drzwi. W smudze światła stała pokrzywiona mazowiecka sosna. Jej igły błyszczały tłusto. Dalej była ciemność, w którą wszedłem, przełażąc przez płoty, natykając się na druciane siatki, cofając się i znów idąc naprzód po błocie, a potem po osypującym się piasku, gałęzie karłowatych sosen biły mnie po twarzy, przekłuwając na chwilę ból, spływający spod czaszki. Dotarłem do torów i posuwałem się wzdłuż nich ku lampom otaczającym przystanek, każde stąpnięcie wyznaczone było bólem.

II

Gruby paluch o spękanym paznokciu czerniejącym brudem pchał się ku memu oku, odrzuciłem głowę do tyłu, a wtedy na usta spadła mi ciężka dłoń cuchnąca tytoniem i szlamem. Obudziłem się dusząc. Do warg i nosa przywarł mi koc. Oderwałem go. Zostałem zalany słońcem i rześkim powietrzem. Przez otwarte okno słychać było świergot wróbli. Leżałem na żelaznym łóżku w pobielonym pokoiku, naprzeciw mnie stało takie samo łóżko, porządnie zaścielone. W kącie taboret z misą, obok wiadro z wodą. Uświadomiłem sobie, że jestem w pokoju gościnnym hotelu robotniczego w Owocowie. Przypomniałem sobie, jak zjawiłem się nocą w portierni, pokazałem delegację „Głosu Stolicy” i nie ogolony mężczyzna po długiej medytacji, podczas której zdawało mi się, że żarówka przygasa i rozjarza się, zaprowadził mnie do pokoju gościnnego.

Umywszy się w zimnej wodzie, szybko się ubrałem. W głowie szumiało mi jak w morskiej muszli, ale nie był to już rytmiczny przeszywający ból. I odtąd wszystko, co się działo w następnych godzinach, owiane zostało szumem, zniekształcającym widzenie i rozmazującym słowa.

Rozmawiałem z kierownikiem hotelu, który ostemplował mi delegację, a potem zaprowadził do pokoju, gdzie stały piętrowe, żelazne łóżka, a trzech niedzielnie ubranych robotników grało przy stole w tysiąca. Zostawił mnie tam mówiąc, że jestem ich nowym kolegą.

Powiedziałem do nich, że warto by się napić, ale nie znam mety, gdzie można kupić harę, a w knajpie nie chcę siedzieć. Wyciągnąłem czerwieńca, jeden z nich wziął go i mruknął, że da się załatwić. Siedzieliśmy potem przy butelce, ktoś opowiadał o żniwach, o Jadźce z uciętymi nogami, nienażartej jak świnia, silnej jak wół i rozgrzanej jak piec, amatorska rzecz – śmiali się, o machlojkach, które robił Musiał z normami, znowu o Jadźce, posprzeczali się, czym najlepiej spryskiwać drzewa, a później mówili o wypłacie. Zaczerwienione twarze, kłębiący się dym, rozpływające się słowa. Siedząc nad pustą musztardówką myślałem o wczorajszym wieczorze. Jeszcze raz przypomniałem sobie olśniewający uśmiech Armelle, dotknięcie jej napiętej i rtęciowo ciężkiej piersi, jej długie nogi położone na ławce w pociągu, i to coś w jej uśmiechu, słowach i ruchach, co czyniło je właśnie tymi, które się widziało w porannym śnie, w marzeniu sytnego popołudnia, co czaiło się w dalekich uniesieniach dzieciństwa, wśród pierwszych przeczuć rozbłyskujących biało jak uda kobiet.

– W mordę mu dam, jak znowu obetnie – powiedział Włodek.

– Sto dwadzieścia obciął, skubany.

– Chciał więcej.

Mówili o jakimś kierowniku, słowa się rozpływały, znów wróciłem pamięcią do Armelle, jej wdzięku, a właściwie była czymś więcej niż wdziękiem ta łagodna pewność własnej piękności, poddająca się rozmówcy. Tak ufnie i zwyczajnie. I ta właśnie ufność pokrywała się z moimi rojeniami sprzed kilku lat, gdy jako dojrzały chłopak marzyłem w nocach udręki, spowodowanej jakimiś wstydliwymi gafami, popełnionymi wobec tej czy innej koleżanki z klasy, o spotkaniu dziewczyny pięknej, ofiarującej swoją urodę tak zwyczajnie i z sympatią, jak podaje się kwiat. Te kompensacyjne rojenia przetrwały we mnie stłumione przez szybkie higieniczne znajomości z dziewczynami z uniwersytetu, aby podsycić ten gwałtowny zachwyt Armelle podobny do rozjarzonego utleniania.

– On jemu...

– Kiedy?

– Jak jechały Szwedy.

– Nie mógł.

– Co nie mógł.

Byłem przekonany, iż Armelle nie wiedziała, że ma przyjść ten mężczyzna w ciemnym płaszczu, że jego wejście było dla niej takim samym zaskoczeniem, jak i dla mnie. Dziewczyna będzie czekać o piątej, gibka i ufna, aby wreszcie stało się to, co zamierzyła wczoraj, kierowana impulsem, wspaniałomyślnością czy ujęta moim zachwytem, „Zawsze robisz taką minę, gdy ci się dziewczyna podoba?” A nawet gdyby był ten facet, to muszę tam wejść. Widziała mnie znokautowanego od jednego ciosu, nie może pomyśleć, że się zląkłem szybkiej pięści, że wystarczy mnie uderzyć, abym tchórzliwie zniknął. Nawet jeżeli do czegoś to jej było potrzebne, ta scena pocałunku i ciosu, to zjawię się tam. I jeśli spotkam się z facetem o nijakiej twarzy, będę wiedział, co robić. Żadnego czekania. Kopnięcie w kolano, każdy musi się wtedy zwalić, i kilka ciosów w splot słoneczny. Widziała mnie leżącego jak bezwładny worek. Czy nie odczuła pogardy? A może była to litość? Może dzięki mnie chciała wyrwać się z koła, które stanowią ramiona tego mężczyzny, a ja ją zawiodłem? Zwaliłem się na podłogę śmieszny, bezradny szczeniak. Muszę tam być o piątej, obojętne, czy spotkam się z tym facetem, czy nie. Jeżeli go nie będzie, powiem Armelle choć część tego, co mógłbym jej powiedzieć. Powiem jej, że jest tą dziewczyną, na którą czekałem, a w której nadejście przestałem już wierzyć. Powiem jej o moich rojeniach, o nocach udręki i o tym, jak bardzo chciałem wczoraj mówić. O mojej radości, ale zapewnię, że milczenie i wymiana krótkich śmiesznych zdań też były dla mnie ekstatyczne. Wszystko było dla mnie ekstatyczne: jej pierwsze słowa, bieg wśród deszczu, muzyka w ciepło oświetlonym pokoju, picie koniaku i patrzenie na portret.

– ... Nie ma listy...

– ... Frączek zgubił...

– ... Zawsze w lecie...

– ... spadła wtedy.

– ... jaki ubaw

– ... niekiepsko

– ... to mu mówię, to on mi mówi...

– ... jak Boga kocham, że wilki...

– ... nie dam się wystawić...

– ... frajerska mowa...

– ... kosmacz był...

– ... świeciło się...

– ... ile...

– ... dupiasta jak Pan Bóg przykazał...

– ... skoki trza kupić...

– ... magiel ma...

– ... jak tam stówka...

– ... to ja jej mówię...

Czerwone, sperlałe twarze robotników wśród kłębów dymu; wspiąłem się na łóżko i otworzyłem okno, dym ciągnął ku niemu falującą smugą i znów szum pod czaszką, i siedzenie nad napełnioną na powrót musztardówką, bo jeden z mężczyzn wyciągnął skądś następną flaszkę, słowa wirujące teraz w czystym powietrzu pokoju i ten szum, ulatujące słowa. Podniosłem do ust grube szkło i kwaśny odór wódki wstrząsnął mną.

– Gdzie kibel, chłopaki?

– Jak wyjdziesz, to na lewo.

Zbiegając po schodach, a potem idąc na stację, myślałem o tych zaprawiających się chłopakach, będą się sprzeczać, dlaczego dałem nogę, na mnie czekała Armelle, będą mówić, że na pewno nasłał mnie kierownik, sprężyste nogi Armelle na ławce, albo że się przestraszyłem picia, głos Armelle, w którym jest dzwonienie. Szedłem kołysany szumem.

Wysiadłem z pociągu w Dąbrówce po przeciwnej stronie budynku stacyjnego; pas żużlu, potem trawa i las. Droga pośród drzew podeschła, wolno szedłem wśród sosen. Z pociągu po tej stronie, gdzie ja, nikt nie wysiadł, była niedziela i ludzie siedzieli w domach. Po dwustu metrach las się skończył. Stałem na ulicy zabudowanej standardowymi domkami; niektóre były cofnięte do tyłu. Trawniki przed nimi ogrodzone siatkami. Coś się tu nie zgadzało. Biegnąc z Armelle w ciemności zatrzymaliśmy się przed niskim płotem; dom był zwrócony tyłem do lasu. „Nie warto wchodzić od frontu” – powiedziała. Przed tyłem domu rosła karłowata sosna.

Szum pod czaszką znikł. Stałem na pustej niedzielnej uliczce małego podwarszawskiego miasteczka pod niedzielnym słońcem nie dającym ciepła, przesłoniętym opalizującą chmurką, podobną do strzępka mgły. Było cicho; zobaczyłem szpaka o czarnym metalicznym upierzeniu, siedział na słupie elektrycznym i milczał. Spojrzałem na zegarek; piąta za dwadzieścia. Czekanie na pustej uliczce nie miało sensu. Postanowiłem szukać domu Armelle idąc skrajem lasu. Cofnąłem się i poszedłem na lewo, idąc po uginającej się trawie, patrząc na tyły domów. Już pierwsze trzy były od strony lasu ogrodzone płotami z poczerniałych palików z przybitymi poprzecznie dla umocnienia deskami. Przed każdym z nich rosły karłowate sosny, resztki z lasu, które oszczędzono dla ozdoby. Zdecydowałem się szukać systematycznie i przelazłem przez płot pierwszego domu.

W chwilę potem pukałem w brązowo lakierowane drzwi. Otworzyła mi dziewczyna w okularach.

– Przepraszam bardzo, czy tu nie mieszka taka... – przerwałem i nie wiedziałem, jak określić Armelle. Każdy z przymiotników, o jakich myślałem, był za ubogi. W końcu wybrałem najbanalniejszy. – Taka bardzo ładna.

– Jak się pan tu znalazł?

– Przedarłem się przez płot. Niech pani się nie gniewa.

Dziewczyna energicznie skinęła głową, co zrozumiałem jako znak, że się nie gniewa.

– Taka bardzo ładna – powtórzyłem bezradnie.

– Jak się nazywa?

– Nie wiem.

– Nie wie pan?

– Nie...

– Co robi albo...

– Też nie wiem.

– A jak wygląda?

– Długie nogi, zgrabna, duże lśniące oczy.

– Kolor?

– Niebieskie... Ale mogą też być brązowe... Nie za ciemne.

– Pan jest pijany.

– Nie, daję słowo. Już wiem!

– Co?

– Kasztanowe włosy. Prawie rude.

– Hmmmm. I co jeszcze?

– Znakomita dziewczyna. Naprawdę znakomita.

– W Dąbrówce pan takiej nie znajdzie.

Roześmiała się, a ja za nią, żeby jej nie zrazić.

– Wie pan, mieszkam tu od dziecka. Gdyby taka dziewczyna była, tobym ją znała. Znam wszystkie dziewczyny w Dąbrówce. Ile ma lat?

– Dwadzieścia cztery.

– Tyle co ja. Musiałabym ją znać. Albo ze szkoły, albo tak.

– Mieszka w pokoju, gdzie są ciemne meble, tapczan kryty skórą, na ścianie jej portret na tle dachów.

– Na tle dachów?

– Tak.

– Nie wiem. Chciałabym panu pomóc, ale nie wiem jak. Jest pan pewny, że to w Dąbrówce?

– Tak.

– Żal mi, lubię pomagać zakochanym, ale nic nie poradzę.

Prychnęła krótkim śmieszkiem, lecz tym razem już jej nie zawtórowałem.

– Proszę pani, a w tych domach obok?

– Nie. W trzecim mieszka moja koleżanka, ale ona ma białe włosy. Bardzo duża, rzuca dyskiem.

– Białe włosy to nie.

– No właśnie.

– A po drugiej stronie drogi?

– Tam mieszka Michalakówna. To znaczy mieszkała. Miesiąc temu wyjechała do Australii, ślub przez telefon, wie pan... A kiedy pan widział tę swoją dziewczynę ostatni raz? Michalakówna niektórym się podobała.

– Wczoraj.

– Aaa... No to niech pan nie zwali płotu, jak pan będzie z powrotem przełaził.

– Postaram się. Dziękuję pani.

– Nie ma za co.

Odwróciłem się i poszedłem przez trawnik. Usłyszałem, że dziewczyna zamknęła drzwi. Wtedy zrobiłem w tył zwrot i pobiegłem ku oknu. Blacha przykrywająca mur pod oknem była śliska, zdołałem się jednak podciągnąć i spojrzeć do pokoju. To nie był pokój Armelle. Odpadłem od muru, ręce piekły mnie boleśnie, pod czaszką szumiało. Po kilkunastu sekundach pieczenie ustało. Przelazłem przez płot i wróciłem na ulicę. Gdzieś przede mną terkotał motocykl, cichł, aż wreszcie było tylko dzwonienie niedzielnej ciszy. Zegarek wskazywał za piętnaście piątą.

Poszedłem ulicą na prawo; nie chciałem pukać do domów od tyłu. Wybrałem drugi z kolei dom. Stał przy ulicy, nie był ogrodzony od niej siatką. Zadzwoniłem. Otworzył tęgi mężczyzna w koszuli rozpiętej na piersiach.

– Czego?

– Tu gdzieś mieszka taka ładna dziewczyna. Bardzo ładna. Nie wie pan, w którym domu?

– Nie wiem. Ale znam Krupę.

– Krupę to ty możesz pocałować, durniu.

– Chamski ci róg w oko – odpowiedział i zatrzasnął drzwi.

Za dwanaście piąta. Postanowiłem spróbować w następnym domu. Stał w głębi, ogrodzony siatką. Zadzwoniłem do furtki. Po chwili odezwał się brzęczyk, nacisnąłem klamkę, żelazna furtka ustąpiła. W progu stał chłopak w spranych drelichowych spodniach i koszulce z krótkimi rękawami.

– Sie masz – powiedział.

– Cześć. Taka sprawa. Szukam babki, znakomita sztuka. Mieszka gdzieś w tych domach. Kasztanowe, prawie rude włosy. Nie wiem, jak się nazywa. Dwadzieścia cztery lata. Niższa ode mnie o pół głowy.

– Zdjęcie?

– Nie mam.

– Szałowa?

– Szałowa.

– Skąd jesteś?

– Z Warszawy.

– Bracie, tu prowincja, takiej nie ma. Ja też jestem z Warszawy. Z Żoliborza. Wyskoczyłem tu do ciotki. Wszystkich znam. Takiej tu nie ma. Wskakuj – wskazał mi przedpokój i odsunął się.

– Kto przyszedł, Jureczku? – zapytał kobiecy głos z głębi domu.

– Kumpel z Warszawy.

Przeszliśmy do pokoju, gdzie na stole leżał silnik motocyklowy.

– Siadaj – powiedział chłopak. – Szukasz babki i nie wiesz, jak się nazywa?

– Poznałem ją wczoraj. Byłem u niej w domu, jak wyszedłem, było ciemno. I jak szliśmy, też było ciemno. Bardzo ładna. Mieszka z facetem w ciemnym płaszczu.

– Chyba go kiedyś zdejmuje – powiedział wyciągając paczkę papierosów.

Uśmiechnęliśmy się do siebie i zapaliliśmy.

– Jak wracałem przez las, natykałem się na jakieś siatki, kołowałem.

– Tu w lesie nie ma żadnych siatek.

– Przed domem, to znaczy od tyłu, rosła karłowata sosna. Ale tu wszędzie rosną karłowate sosny.

– Rosną... Daj spokój, stary. Ja cię znam z uniwersytetu, znasz Maniewskiego?

– Znam.

– No właśnie. Byliśmy we trójkę na piwku u Babci Malarki.

– Aha.

– Poznałem cię od razu. Pomógłbym ci, ale takiej tu nie ma.

– Ale ja ją muszę znaleźć.

– Dlaczego?

– Muszę.

– Mało to jest towaru na mieście?

– Dużo. Do cholery i trochę. I dlatego muszę ją znaleźć.

I niespodziewanie zrobiło mi się niedobrze. Patrzałem na silnik i łykałem ślinę.

– Co ci jest? Jesteś po byku blady.

– Chwileczkę – wykrztusiłem.

– Zaprawił mnie jeden wczoraj – powiedziałem, gdy nudności minęły. – Trzasnąłem łbem o podłogę. Chyba dlatego zrobiło mi się niedobrze.

– Oddałeś mu?

– Nie. To był nokaut. Dlatego chcę znaleźć tę dziewczynę,

– Rozumiem.

– Ale nie tylko dlatego.

– Stary, tu takiej nie ma. Musiałeś pobłądzić. Żadnych siatek w lesie. Ani siatek, ani cizi. Ale znam jedną dosyć chętną. Rzucanie dyskiem wcale jej nie wystarcza.

– Daj spokój. Słyszałem o niej... Pytałem się dziewczyny w okularach, po tamtej stronie drogi, powiedziała mi o tej, co rzuca dyskiem. Białe włosy.

– Zgadza się, prawie albinoska.

– Karłowata sosna przed domem... Potem błądziłem w ciemności. Drzewa, siatki, lazłem przed siebie nie bardzo przytomny.

– Wracasz do Warszawy?

– Nie. Znajdę ją. Muszę ją znaleźć.

– Jakbyś tu kiedy był, to wpadnij. Po byku nudno. Ta w okularach też nudna. Ja bym na twoim miejscu dał spokój z tym szukaniem. Znalazłbym w Warszawie. A tak to możesz się jeszcze nadziać po raz drugi na lufę od tego gościa. Poszło wam o tę dziewczynę, co?

– Tak.

– No widzisz, przecież w Warszawie towaru a towaru.

– Są. I dlatego... Spływam. Cześć.

– Dobra jest. Jakby co, to wpadnij.

Na ulicy spojrzałem na zegarek. Za pięć piąta. Pobiegłem na leśną drogę. Postanowiłem przechodzić przez płoty i patrzeć w okna. Domy z prawej strony i lewej; wiedziałem, że dom Armelle jest blisko drogi, i dobrze pamiętałem pokój z portretem, pokój, z którego światło padało na karłowatą sosnę. Przechodziłem przez płoty, przytrzymywałem się występów muru i zaglądałem w okna. Sprawdziłem tak siedem domów po lewej stronie i pięć po prawej. Opuściłem te, które od lasu ogrodzone były siatkami, i te, których od lasu nie grodziły drewniane płoty. W żadnym z nich nie znalazłem pokoju Armelle. Gdy skończyłem mój przegląd, była godzina piąta dziesięć. I poczułem się tak, jakby czekała mnie długa wędrówka przez jałową ziemię.

Tej nocy leżałem pod kołdrą obok Lucyny. Objęła mnie za szyję i powiedziała: – Nie spodziewałeś się mnie dzisiaj, prawda? Ja też nie myślałam, że już dzisiaj przyjedziesz. Przyszłam tak sobie... I nie przejmuj się, że byłeś dzisiaj do niczego. To było... To było wspaniałe... Naprawdę... Nie wiedziałam, że możesz być tak smutny dlatego, że wychodzę za mąż. I że to tak na ciebie wpłynie. O czym myślisz?

– O tym, że muszę wstać bardzo wcześnie rano i być na bardzo małej stacji. Może tam kogoś spotkam, na kim mi zależy.

– Chcesz udawać brutala, a ja przecież wiem, dlaczego ci jest smutno. Nie musisz się tego wstydzić. Jesteś czułym chłopcem i niepotrzebnie się tego wstydzisz.

– Masz rację – powiedziałem. – Jestem czułym chłopcem. Nawet nie wiesz, jak czułym.

III

Do Dąbrówki przyjechałem o szóstej rano w poniedziałek; pod powiekami nosiłem piasek niewyspania, a odrodzony podczas nocy szum pod czaszką co chwilę tężał w ból. Usiadłem na ławce, której siedzeniem był podkład kolejowy, i zacząłem czekać na Armelle. Wierzyłem, że przyjdzie. Byłem pewny, że jej nie będzie. Obmywały mnie na przemian zwątpienie i nadzieja. A pociągi zatrzymywały się i odjeżdżały. Wpatrywałem się w twarze ludzi, szukałem Armelle albo mężczyzny, który mnie uderzył. Trwałem w tym narkotycznym patrzeniu do dwunastej. Wtedy zdałem sobie sprawę, że ołowiane niebo poranka zmieniło się w cynkowe południe i że moje ciało jest zdrętwiałe. Zamachałem ramionami i było tak, jakbym się budził z ciężkiego snu. Przeszedłem na drugą stronę torów i w bufecie stacyjnym zjadłem czerstwą bułkę z kiełbasą; popiłem ją herbatą o metalicznym smaku. I postanowiłem przejść się po Dąbrówce; w centrum znalazłem się za parę minut. W domach otaczających niewielki placyk z trzema rosnącymi pośrodku sosnami mieściły się: apteka, sklep, księgarnia, posterunek milicji i gospoda. Z placyku biegły gwiaździście uliczki, tylko dwie z nich były asfaltowane. Wszystkie niknęły w lesie. Tam spotkałem Jurka, który podobno znał mnie z uniwerku. Niósł w siatce dwie butelki wina.

– Cześć – powiedział. – Jeszcze tu jesteś?

– Tak. Jeszcze tu jestem.

– I co?

– Nic. Przyjechałem dzisiaj rano, czekałem na stacji, ale jej nie było.

– Czekałeś od rana na stacji?

– Tak. Myślałem, że będzie gdzieś jechać.

– Twardy jesteś. Niech mnie krew zaleje, jak nie jesteś twardy.

– Węgierskie wino, tak?

– Węgierskie... Ale to nie ma sensu. Jesteś bez szans. Jeśliby taka dziewczyna tu była, to musiałbym ją przyuważyć.

– Może.

– Nie wiesz, gdzie mieszka, nie wiesz, jak się nazywa... Czysty zajob... Wczoraj, jak wyszedłeś, przyklepał do mnie kumpel. Miejscowy. Pytałem go. Zna jedną rudą, ale jest mała i pękata.

– Ta nie jest pękata.

– Długo chcesz jej jeszcze szukać?

– Nie wiem.

– Dobra... Trzym się. Ja tu skręcam. Ktoś na mnie czeka. Sześćdziesiąt kilo żywej wagi, a nie Królewna Śnieżka... Jakby co, to wpadnij.

– Wpadnę.

Wróciłem na ławkę naprzeciw stacji. Było pusto, wiatr gnał po peronie papierki. I znów rozpoczęło się oczekiwanie. Pociągi zatrzymywały się i odjeżdżały, a Armelle nie nadchodziła. Siedziałem wpatrzony w żużel, gdy w moim polu widzenia zjawiły się kobiece stopy w sandałach. W takich samych, w jakich zobaczyłem przedwczoraj Armelle. To, co odczułem, było podobne do orgazmu, tylko bardziej rozłożone w czasie i łagodniejsze. Bałem się podnieść wzrok. W końcu spojrzałem. Przede mną stała dziewczyna w okularach. Patrzyła na mnie ze skupieniem. Pomyślałem, że musiała być pilną uczennicą bardzo starającą się zrozumieć tajniki nauk ścisłych. I chciałem jej powiedzieć, że ma najgłupszą mordę na świecie. Lecz zaraz obmyła mnie nadzieja, że może coś wie o Armelle.

– Ciągle pan szuka? – spytała.

– Tak... Dzień dobry.

– Dzień dobry. Znalazł pan?

– Nie.

– Jedzie pan do Warszawy?

– Nie. Będę czekał. Kiedyś wreszcie musi przyjść na stację.

– Długo pan tu już czeka?

– Od rana.

– Zazdroszczę jej – powiedziała siadając na ławce. – Naprawdę jej zazdroszczę.

– Nic pani nie wie?

– Nic. Ale jej zazdroszczę...

– Jej nie ma – powiedziałem i wydawało mi się, że to zabrzmiało żałośnie.

– Jak się czegoś bardzo chce, to wtedy przychodzi.

– Jak w bajce.

– Jak w bajce – zgodziła się.

– Zdarzyło się to pani kiedyś?

– Tak, chciałam, żeby przyszedł jeden chłopak. Płakałam, zaklinałam, ściągałam go telepatycznie. Niech się pan nie śmieje.

– Nie śmieję się.

– I on przyszedł. Zabrać płyty, które u mnie zapomniał... Ale przyszedł. Nie śmieje się pan.

– Nie.

– To źle. Garbaty zawsze powinien rozśmieszać. Albo okularnik.

– Bardzo pani ładnie w okularach.

Przez chwilę milczała. Wiatr przyniósł pęk włosia pod nasze nogi i poniósł je dalej.

– Może lepiej, żeby pan nie spotkał tej dziewczyny – powiedziała. – Tak by zostało romantyczne wspomnienie. A tak może wszystko okazać się zwyczajne, wszystko może się utopić w słowach, zniszczyć jak ubranie... Albo zedrzeć jak płyta.

– Pani coś wie?

– O czym?

– O tej dziewczynie.

– Nie, skądże.

Z popielato otynkowanego budynku stacyjnego wyszedł zawiadowca. Spojrzał w blade niebo, ziewnął, schował ręce do kieszeni. Zwrócił głowę na prawo, tam gdzie błyszczące kreski szyn roztapiały się w ciemniejącym tle podkładów i drobno tłuczonych kamieni. Stał tam samotnie, jego czerwona czapka tworzyła jeszcze jedną barwną plamę obok pelargonii rosnących w doniczkach wmontowanych w żelazne ogrodzenie.

– Deszczowe lato – powiedziała dziewczyna.

– Lubię takie dnie między pogodą a zachmurzeniem.

– Ja też. Ale to już za długo trwa.

W tych samych drzwiach, z których przed chwilą wyszedł zawiadowca, ukazała się teraz drabina, za nią niosący ją kolejarz. Szedł trzymając ją w prawej ręce, drabina kołysała się lekko; oparł ją o mur pod elektrycznym zegarem. Wszedł na piąty stopień i plastrem zakleił tarczę na krzyż. Zawiadowca przyglądał mu się z zadartą do góry głową. Kolejarz zszedł i obaj mężczyźni niosąc wspólnie drabinę znikli we wnętrzu budynku.

– Pan się nie omylił?

– Nie rozumiem?

– Czy naprawdę pan ją widział. Może tylko tak się panu wydaje?

– Tak już wyglądam?

– Nie – zaczęła się tłumaczyć. – Tylko można czegoś chcieć, a potem się wierzy, że to coś istnieje naprawdę.

– Widziałem ją tak, jak panią widzę.

– Przepraszam.

– Nie ma za co.

– Zdawało mi się, że się pan żachnął.

– Nie... Wie pani, ma pani takie sandały jak ona.

– One są popularne. Jugosłowiańskie. Zaraz je wykupiono. Dużo kobiet nosi.

– Nie wiedziałem.

– Pojawiły się w maju. Na początku maja. Po tygodniu już ich nie było.

Zadzwoniły druty i podniosło się ramię semafora. Za zakrętem słychać było daleki łoskot pociągu. Dziewczyna kopnęła nogą kawałek żużlu; porowata bryłka spadła z peronu. Stopa dziewczyny znieruchomiała; jej paznokcie pociągnięte perłowym lakierem błyszczały martwo w cynowym świetle nieba.

– Długo pan będzie czekał?

– Nie wiem.

– Nadjeżdża mój pociąg – powiedziała podnosząc się. – Ona na pewno przyjdzie – i wyciągnęła do mnie dłoń. Uścisnąłem ją. – Cieszę się, że pana poznałam – dodała ze spojrzeniem utkwionym w las. – To pomaga... Jest się bardziej ufnym.

Pociąg wyjechał zza zakrętu; toczył się wśród zgrzytu hamulców i dudnienia ziemi, aż zatrzymał się przed nami. Wzdłuż wagonów przeszedł syk otwieranych drzwi.

– Do widzenia – krzyknęła dziewczyna, odwróciła się i weszła do wagonu.

Zobaczyłem ją stojącą przy oknie. Podnosiła w górę palec gestem Cezarów dających łaskę gladiatorom. Odpowiedziałem jej tym samym. Pociąg ruszył. Szczęk wagonów i migające za oknami twarze. I znów pusty żużlowy peron, oślepiony zegar, czerwone plamki pelargonii i rozbielone niebo bez ptaków.

Po godzinie ósmej byłem w gospodzie. Na ścianach różowiały piwonie w trawiastym świetle. Jadłem powoli kanapki, popijając piwem. I to żucie było przedłużeniem dnia oczekiwania, patrzenia na twarze podróżnych i zdrętwiałych mięśni. W kącie siedziało trzech mężczyzn nad opróżnionym do połowy litrem. Milcząc wpatrywali się w marmurkowy wzór ceraty. Za bufetem koścista kobieta o żółtej twarzy czytała ,,Express”. Było cicho i w tej ciszy granie dużej muchy daremnie atakującej szklaną gablotkę z zakąskami niosło się wyraźnie przez całą salę. Niezłe były te kanapki, skomponowane z masła, jajek, rzodkiewek, bryndzy i wędlin, lecz jadłem je tak, jakbym przeżuwał masę papierową. Niewyspanie i szum pod czaszką stały się częścią tego odrętwienia, które mnie znieczuliło po gorących przypływach nadziei i chłodnych odpływach zwątpienia. Wierzyłem w cud. Wierzyłem, że Armelle wejdzie do gospody i powie tak, jakbyśmy się rozstali przed chwilą: chodź, musimy się śpieszyć. A ja jej opowiem o drodze do tego domu, którego nie mogłem znaleźć, o moim czekaniu, o tym, że czułem się bez niej pusty jak hucząca tykwa i wezmę ją za rękę tak, jak się biorą dzieci, tak jak ją wziąłem w sobotę wieczorem.

– Co pan będziesz tam siedział, chodź pan do nas na kielicha.

Przede mną stał jeden z trzech mężczyzn, którzy opróżniali litra w kącie.

– Na kielicha? W porządku, tego mi właśnie potrzeba.

– Gites – powiedział mężczyzna i wziął z lady czysty kieliszek. Zachwiał się przy tym, potrącona pryzma szkła brzdęknęła, zamigotało w niej światło.

– Kieliszek kosztuje piątkę – odezwała się bufetowa nie odrywając wzroku od gazety.

– Dobra, ciotuchna, dobra.

– Ciotuchny to szukaj gdzie indziej – kobieta przewróciła stronę gazety.

Mężczyzna wykrzywił się, musiał dużo wypić, miał miękką zmienność rysów. Poszliśmy do stolika, mruknąłem: czołem i usiadłem na wolnym taborecie. Mężczyźni kiwnęli mi głowami, a ten, który ze mną przyszedł, rozlał wódkę do kieliszków: ani jedna kropla nie spadła na ceratę.

– Za tych, co na stacji – powiedział.

Wypiliśmy i podnieśliśmy do nosów kwaśno pachnące kromki chleba. Potem wyjąłem paczkę papierosów i poczęstowałem ich. Brali papierosy niezdarnie swoimi grubymi stwardniałymi paluchami.

– Za tych, co na stacji – powtórzył ten, który mnie przyprowadził, podając ogień.

Pierwszy raz słyszałem taki toast, ale nic nie powiedziałem. Paląc wpatrywaliśmy się w żyłkowatą ceratę.

– W milicji robota fartowna – odezwał się jeden z nich.

– Niby chodzi się tylko, ale jak na łobuza człowiek się natnie, to... W gazecie pisało, że łobuzy milicjanta skopały na śmierć. Było tak? – zwrócił się drugi do mnie.

– Nie wiem, może tak było.

Mężczyźni zaśmiali się.

– Mownych w milicji nie trzymają – powiedział ten, który mnie przyprowadził.

– Ano nie – zgodził się siedzący obok.

– Ale wypić można. Prawda, panie sierżant? – zapytał mnie trzeci.

– Nie jestem sierżantem.

– Albo ktoś mówił, że pan jest?

Rozlano wódkę. Wypiliśmy, a potem powąchaliśmy chleb.

– Panie sierżant – nachylił się do mnie ten, który mnie przyprowadził – powiedz pan, czego wy szukacie na stacji? Jakaś grubsza sztuka, co?

– Panie, ja nie jestem z milicji.

– Milicja, fach fartowny, nie ma się pan czego zapierać... Może by tak po śledziku, chłopaki?

– Wódkę chcesz psuć?

– Ano niby racja... A pan by śledzika skonsumował, panie sierżant?

– Nie. I nie jestem sierżantem.

– Wiadomo, mownych w milicji nie trzymają... To kogo wy tam wypatrujecie? Przyuważyli pana na stacji, panie sierżant. Obcinał pan każdy pociąg?

– Obcinał?

– No... Patrzył pan, znaczy się.

– Aha.

– To tajemnica? Ktoś ma tu wysiąść, co?

– Nie jestem z milicji. Szukam dziewczyny. Wiem, że mieszka w Dąbrówce, ale nie wiem, w którym domu i jak się nazywa.

– Nie?

– Fakt.

– Toś pan dla baby tyle czekał?

– Tak.

– I znalazłeś ją pan?

– Nie.

Mężczyźni zarechotali.

– Dla baby!

– Jechał to rudy Mojżesz!

– Jak pies.

– Zamknijcie się, panowie, jestem zmęczony.

Ten, który mnie przyprowadził, wykrzywił się.

– A ja myślałem, żeś pan z milicji.

Nikt mu nie odpowiedział. Znów patrzyliśmy w ceratę. Byli tacy, jacy byli, ale nie chciałem być sam.

– Pół litra poproszę – powiedziałem do bufetowej.

– Nie pij pan z takimi. Nie widzisz pan, co za ludzie – odparła kobieta sięgając po flaszkę.

– Spokój, ciotuchna, spokój – powiedział ten, który mnie przyprowadził.

– Zdechła krowa była twoją ciotką – bufetowa odbiła korek jednym uderzeniem dłoni w dno butelki.

– Masz pan za co zapłacić pół basa? – zapytał siedzący obok mnie.

– Frajerska mowa – odpowiedziałem – Jakbym nie miał, tobym nie zamawiał.

– To zapomnij pan o tej milicji, myśmy tylko tak żartowali.

– Humor i satyra – dodał drugi.

Wstałem i przyniosłem odkorkowane pół litra.

– Może byś pan zjadł śledzika? – zwrócił się do mnie siedzący obok.

– Nie.

– Pewnie – przytaknął z powagą. – Po co psuć smak.

Rozlałem wódkę do kieliszków.

– Jeszcze jest nasza.

– Zdążymy ją też wykończyć – odpowiedziałem.

– Za te, co mają w poprzek.

– Znalazł się poeta – odezwała się kobieta zza lady.

– Spokój, ciotuchna, spokój.

– Świnia była twoją ciotką.

– Wobec tego zdrowie pań – powiedział siedzący obok.

Wypiliśmy. Gdy wąchałem chleb, do gospody wszedł dziesięcioletni chłopak o poobijanych kolanach. Stanął w drzwiach.

– Tata, do domu! – wykrzyknął. – Mama każe!

Twarz mężczyzny, który mnie przyprowadził, zaczęła poruszać się, jakby była z gumy. Uchwycił się obiema dłońmi stolika.

– Spokojnie, tata – powiedział chłopak. – I tak mnie nie dogonisz.

Mężczyzna odjął ręce od blatu i wpatrzył się w ceratę. Twarz mu znieruchomiała.

– Tata! – ton chłopca był natarczywy.

– Czego?

– Do domu. Mama każe.

– Synuś, powiedz jej...

– Do domu, tata.

– Powiedz jej, synuś, że ja się muszę opiekować tym panem – wskazał na mnie. – On jest tego... – narysował kółko na czole. – Czeka na stacji na gwiazdkę z nieba. Cały dzień czeka.

Chłopak nie odzywając się patrzył na mnie.

– Już wiesz, synek?

– Kto to jest?

Mężczyzna znów narysował kółko na czole. Chłopak pokiwał ze zrozumieniem głową.

– Powiem mamie – powiedział i wyszedł.

– Przepraszam, panie sierżant. Moja stara nie lubi trunkowych.

– Nie jestem sierżantem.

– Dobra, panie sierżant. Nic mnie nie obchodzi, po co pan tam sterczy. Moja stara musi mieć powód. Przepraszam, panie sierżant. Trzeba wypić.

Wypiliśmy, potem jeszcze, jeszcze i jeszcze. Wiem, że zmieniały się butelki i od czasu do czasu mówiłem do nich; ona myśli, że nie przyszedłem, bo się bałem, a ja tylko nie mogę znaleźć jej domu. Nie mówiłem nic innego tylko to. Milczałem, a potem to mówiłem. Pamiętam jeszcze, że byłem później na stacji i kładłem się na ławce w hallu. I kiedy się rano budziłem, jakbym wypływał z ciemnej wody, byłem pewny, że w nocy obudziło mnie dotknięcie, że zobaczyłem nad sobą Armelle.

– Co tu robisz – spytała.

– Ciebie przecież nie ma.

– Masz rację, mnie nie ma.

Zniknęła z mego pola widzenia, a ja znów począłem opadać w ciężki sen. Lecz gdy rano wypłynąłem w jaśniejące pasmo świadomości, pewność, że widziałem Armelle, została za mną.

IV

Dzieci pojawiły się wcześnie. Było chyba po ósmej. Stanęły stłoczoną gromadą na żwirowym peronie i obserwowały mnie w milczeniu. Podniosłem się z ławki, aby rozprostować kości, a wtedy dzieci cofnęły się. Zauważyłem, że nie było w nich popłochu; metodyczne cofnięcie jak na lekcji gimnastyki. Na czele stał chłopak, który wczoraj przyszedł po ojca do gospody. Ośmiu chłopców i jedna dziewczynka. Usiadłem, a one postąpiły o kilka kroków naprzód. Uśmiechnąłem się do nich, lecz żadne nie odwzajemniło uśmiechu. Przestałem wówczas na nie patrzeć.

Miałem za sobą kilka godzin siedzenia na ławce i wpatrywania się w twarze ludzi wsiadających do porannych pociągów. Serce biło mi nierówno, gdy przymykałem oczy, zdawało mi się, że spadnę za chwilę z ławki. Czekałem tylko na przejazd jeszcze jednego pociągu. I wreszcie nadjechał. Armelle ani mężczyzna w ciemnym płaszczu do niego nie wsiadali. Następny odchodził dopiero za godzinę; mogłem śmiało iść do gospody.

Dzieci ruszyły za mną. Szły w odległości kilkunastu metrów, milczące i czujne. Gdy dochodziłem do placyku, usłyszałem okrzyk: wariat idzie. Zdawało mi się, że rozpoznaję głos chłopca, którego matka wczoraj wysłała po ojca. Nie obejrzałem się jednak. Wszedłem do gospody. Stoły przykryte ceratami lśniły wilgocią w ciemnym wnętrzu; niedawno musiano je przetrzeć mokrą ścierką. Koścista kobieta za ladą skinęła mi głową.

– Dużą wódkę – powiedziałem.

– Zamiast paciorka.

– Właśnie.

Wypiłem. Wstrząsnęło mną, ale po chwili zrobiło mi się lepiej. Serce nie biło już zrywami, a jeżeli tak było, to nie czułem tego.

– Ładnieś się pan zabawił.

– Zdarza się.

– Załatwił pan już swoją sprawę na stacji?

– Nie.

Zapłaciłem i wyszedłem. Dzieci stały na placyku. Kiedy mnie zobaczyły, zaczęły iść za mną. Niebo było bezchmurne, zanosiło się na upalny dzień. Pomyślałem, że muszę wyglądać jak nauczyciel prowadzący dzieci na wycieczkę. Wtedy któryś z chłopców krzyknął: wariat idzie. I zaraz następne okrzyki: głupol, zajob, osioł, głupi ma fioła, te, stuknięty. Nie odwracałem się. Starałem się iść powoli, jakby mnie te okrzyki nie dotyczyły. Dzieci widocznie zniechęciły się moim brakiem reakcji, gdyż umilkły, ale wiedziałem, że idą za mną, nieustępliwe, mające dużo wakacyjnego czasu. Doszliśmy tak do stacji. Usiadłem na ławce zrobionej z podkładu i zapaliłem papierosa.

– Wariat pali!

To był pojedynczy okrzyk, reszta nie podjęła zabawy. Zbici w ciasną gromadę, naradzali się nad czymś. Tylko dziewczynka stała z boku, wpatrzona we mnie; widocznie wyznaczono ją na obserwatora. Spodziewali się, że będę próbował ich gonić. Byli oddaleni ode mnie o jakieś dwadzieścia metrów. Gdybym chciał, mógłbym złapać jednego z tych dziesięciolatków; kiedyś miałem dobre wyniki w biegach średnich. Gonienie byłoby dla nich podnietą dla kontynuowania zabawy; wołałem ich nie zauważać, sądziłem, że zabawa im się znudzi i odejdą do innych, dziecięcych misteriów. Czekałem na nadejście podróżnych, wśród których być może będzie Armelle, czekałem wpatrzony w żużel, a potem w swoje brudne ręce. I nagle zdałem sobie sprawę, że nie obchodzi mnie, iż dziewczyna może mnie zobaczyć brudnego i zarośniętego. Zdałem sobie sprawę, że nie ma już we mnie nadziei na jej przyjście, i że jednak będę czekał uparcie i bez wiary, i nie wiem, kiedy to czekanie się skończy.

Pierwszy kamień uderzył mnie w kolano, drugi upadł o metr przede mną. A potem uderzyły mnie trzy naraz; chłopcy rzucali tłuczonymi kamieniami o ostrych kantach, jakie zalegały tory.

– Uspokójcie się, do cholery! Nogi wam powyrywam!

W odpowiedzi jeden z chłopców rzucił kamieniem; zrobiłem przysiad, kamień przeleciał nade mną.

– Nie masz c y 1 u krokodylu – krzyknął do kolegi jasny blondynek i rzucił we mnie kawałkiem granitu. To był dobry rzut, kamień leciał nisko na wysokości mojej twarzy; uskoczyłem w bok, a że zrobiłem to z przysiadu, skok podobny był do ćwiczenia „żabki”.

– Wariat skacze tak jak żaba! Tak jak żaba! Tak jak ża...

Puściłem się biegiem. Dzieci rozpierzchły się. Większość skręciła w las, dwóch przesadzało tory, chcąc uciec przez budynek stacyjny, a jeden biegł żwirowym peronem. Dopadłem go przy końcu peronu, tam gdzie żużel przechodził w zdeptaną ziemię. Trzymałem go za ramię, dyszeliśmy obaj. Chłopak się bał, było to po nim widać.

– Teraz ci nic nie zrobię – powiedziałem przerywanym głosem – ale więcej tak nie krzyczcie. Nie jestem wariatem, czekam na znajomego. Nawet gdybym był wariatem, nie powinniście krzyczeć. Ale nie jestem... Będziesz krzyczał?

Chłopak chciał coś powiedzieć, ale był tak przestraszony, że z otwartych ust wydobywał się tylko gwałtowny oddech.

– No, dobra... Wierzę, że nie będziecie krzyczeć – puściłem jego ramię i poszedłem z powrotem ku ławce. Gdy na niej usiadłem, chłopca już nie było na peronie.

Myślałem o tym, że gdybym powiedział o czekaniu na Armelle ojcu, ten by się uśmiechnął, powiedział coś zabawnego o kobietach i zapytał, czy nie potrzebuję pieniędzy. A może by nawet próbował pocieszać, ale też by mi to nie pomogło. Nikt mi tu nie mógł pomóc. Byłem sam i odczułem to wyraźnie siedząc na pustym peronie, pod lasem, naprzeciw budynku z zaklejonym zegarem i napisem „Dąbrówka”. Myślałem o tym, jak złudną obroną była moja wiedza wyniesiona ze studiów, dzięki której potrafiłem na zimno analizować zachowanie jednostki jako wypadkową norm grupy z jej licznymi tabu. Pozbawiony dystansu, jaki dało mi myślenie naukowe i higieniczne znajomości z dziewczynami z uniwersytetu, owego chłodu, który znajomi mego ojca brali za klasyczny objaw amoralnego pokolenia, zachowywałem się jak ekstrawertyk, jak pobudliwy chłopiec z okresu dojrzewania, który swą wrażliwość obrócił w upór, żywiąc wyobraźnię obrazami skotłowanymi jak dziewiętnastowieczne malunki, przedstawiające dawne bitwy, i łagodnymi jak osiemnastowieczne pejzaże pasterskie. Niczym dojrzewający chłopiec męczony świadomością swego ciała, poczuciem niższości wobec dorosłych, którzy dawno przeszli próg, chciałem oprócz spotkania z Armelle stanąć też przed mężczyzną w ciemnym płaszczu, by zmierzyć się z nim, pokazać Armelle i samemu sobie, że nie jestem od niego gorszy. Zdawałem sobie sprawę, iż moja chęć spotkania się z tym mężczyzną to objaw niedojrzałości, pozostałość okresu dorastania i że kołacze się w niej dawne myślenie magiczne, w którym przejście do świata dorosłych uwarunkowane było wieloma próbami. Wiedziałem o tym wszystkim, ale moja wiedza była bezsilna wobec uporu, który we mnie narósł, wypełnił jak ołów, nie pozwalając ruszyć się z tej małej stacyjki.

Kamień uderzył mnie w tył głowy. Kiwnąłem się do przodu, a potem gwałtownie obróciłem do tyłu. Na drodze pomiędzy drzewami stał ten sam lniany blondynek, którego dogoniłem na peronie. Obok niego skakała dziewczynka krzycząc: Trafił wariata! Trafił wariata! Przesadziłem ławkę i pobiegłem ku nim. Dziewczynka znieruchomiała, a chłopiec zaczął uciekać. Zatrzymał się po kilku metrach i widząc stojącą nieruchomo dziewczynkę krzyknął: Hanka! Gdy ta dalej nie ruszała się, chłopiec podbiegł do niej i zaczął ją ciągnąć za rękę. Wtedy go pochwyciłem. Dostał dłonią w ucho i upadł. Podniosłem go. Wyglądał jak zepsuta kukiełka.

– Do domu, gówniarzu! I to szybko! Bo tak dostaniesz, że...

Przeciągnąłem ręką po włosach i poczułem wilgoć. Spojrzałem na dłoń, była zakrwawiona. Dziewczynka i chłopiec wpatrywali się w czerwone pasma. Chłopiec znowu się bał, natomiast na twarzy dziewczynki pojawił się dziwny uśmiech; podobny uśmiech widziałem kiedyś w szpitalu u człowieka mającego tężca. Dziewczynka nie przestając się uśmiechać obróciła się do chłopca i pocałowała go w policzek. A potem wzięła go za rękę i pociągnęła za sobą; odeszli drogą w głąb lasu. Poszedłem za nimi.

Postanowiłem przemyć ranę u Jurka, z którym kiedyś piłem piwo u Babci Malarki; chłopiec mnie zauważył, oboje skręcili w las, ich ubranka migały pomiędzy drzewami. Szedłem trzymając chusteczkę na włosach.

Drzwi otworzył mi Jurek, był w tych samych drelichowych spodniach, koszulce z krótkimi rękawami, w których zobaczyłem go w niedzielę.

– Znalazłeś?

– Kaca.

– To wskakuj.

– Mam rozcięty łeb – powiedziałem po wejściu do holu.

– Łazienka na lewo. Jest tam apteczka. Mój pokój na prawo.

– Pasuje.

W łazience przemyłem ranę spirytusem, po czym zatamowałem krew watą. Umyłem się i skorzystałem z innych urządzeń. Klozet na stacji był cuchnącym rojem much. Pomyślałem, że Chodorski, znajomy starego, nie jest wyjątkowym wypadkiem, brudny i zarośnięty czeka od lat na swoją żonę, która zaginęła w powstaniu. Gdyby nie Jurek, to przypadkowe właściwie wejście do łazienki, chodziłbym brudny i nie ogolony i wcale by mi to nie przeszkadzało. A czekałem zaledwie trzeci dzień. Goląc się patrzyłem na moją twarz; pod oczami miałem głębokie cienie, białka były przekrwione.

Z piekącą od wody kolońskiej twarzą wszedłem do pokoju Jurka. Silnik motocyklowy dalej spoczywał na stole.

– Zaciąłeś się.

– Trochę tępa żyletka.

– Nowe były w niebieskim pudełku.

– Nie szukałem.

– Dla mnie lepiej – uśmiechnął się. – I jak?

– Dno. Nie spotkałem jej. Wczoraj w knajpie jeden facet dla picu powiedział synowi, że jestem wariat, bo czekam na stacji. Dzisiaj cała banda dziesięciolatków chodzi za mną i wrzeszczy: wariat. Rzucali kamieniami. Jeden mnie trafił.

– A to w porządku... Bo już myślałem, że z rozpaczy biłeś głową w słup.

Usiadłem na krześle przy oknie i wpatrzyłem się w pokrzywioną mazowiecką sosnę rosnącą przed domem.

– Miałem ochotę to robić w niedzielę. Dzisiaj już nie.

– No, jasne. Przechodzi ci.

– Nie, nie przechodzi. To jest coś innego. Uparłem się. Muszę ją znaleźć.

– Dlaczego?

– Muszę.

– Ja też kiedyś coś musiałem, ale nie stanęło.

Uśmiechnąłem się. Na gałęzi usiadł szpak. Podciągnął łepek do góry, jakby chciał spojrzeć w słońce, a potem odleciał.

– Nigdzie nie pryskasz na wakacje?

– Nie – odparłem.

– Stary, ty wiesz, ile saren chodzi niezaspokojonych po Polsce? Deszczowe lato. Siedzą w namiotach, pensjonatach, diabli wiedzą jakich jeszcze zagrodach. Czekają. Nudzą się i czekają.

– Masz rację, deszczowe lato... Przejdzie mi to, wtedy je zauważę.

– Ale będą zaliczone przez innych frajerów.

– To co z tego. To nie mydło. Nie wymydli się.

– Dochodzisz do formy, stary.

Igły sosny lśniły woskowo w słońcu; nie było to tłuste błyszczenie igieł, jak wtedy po deszczu, gdy wychodziłem z domu Armelle i światło z okna padało na drzewo. To była woskowa godność, odporna na słońce i mróz.

– Jak poszło z blondynką?

– Bracie, gdyby ona tak przykładała się do rzucania dyskiem, to dawno już by była mistrzynią świata.

– Zimny i gorący prysznic.

– A coś myślał, już wziąłem... Ona powinna jeździć na zgrupowania maratończyków. I nawet się biedactwo nie zmartwiło, że jej to może zaszkodzić na kondycję. To się nazywa prawdziwie sportowa postawa.

Zapukano do drzwi.

– Proszę – powiedział Jurek i mrugnął do mnie.

Do pokoju weszła gruba kobieta po pięćdziesiątce.

– Kolega... Moja ciocia – sprezentował.

Wstałem i powiedziałem: dzień dobry. Kobieta skinęła mi głową.

– Jurku – odezwała się – potrzebuję lodu. Dziesięć kostek lodu albo tuzin. Idź do Maciejczyków i pożycz tego przeklętego lodu. Powiedz, że mi się zepsuła lodówka... Tak jest zresztą naprawdę... Papierosa...

Jurek podał jej papierosy i zapałki. Zapaliła i patrząc na mnie spytała:

– Czy może mi pan powiedzieć, na co on jeszcze czeka? Prosiłam go, żeby mi przyniósł lodu.

– Już idę.

– Weź talerz, a ja tu pana zabawię.

Jurek znowu mrugnął do mnie i wyszedł.

– On się mnie trochę wstydzi, ale to mu przejdzie z wiekiem. Chodźmy do mego pokoju, nie znoszę widoku żelastwa na stole.

Wyszła, a ja pomaszerowałem za nią. W jej pokoju panował półmrok, na oknach wisiały zasłony z tkaniny przypominającej rzadki samodział. Ten półmrok przesiąknięty był zapachem kawy. Na stole stała maszyna do pisania z wkręconym papierem, obok mały ekspress do kawy, szklanka napełniona do połowy, kawą i wysmukły flakonik z czerwonym goździkiem.

– Niech pan siada – wskazała mi głęboki fotel – i niech pan odpoczywa. Jurek jest męczący, mam go przez cały dzień, wiem coś o tym... Kawy?

– Chętnie.

Z szuflady stołu wyjęła szklankę i podstawiła pod kranik ekspressu. Milczeliśmy. Płyn cieniutko dzwonił o szkło. Gdy tak siedziała nieruchoma za stołem, duża i tęga, o szerokiej twarzy, podobna była do azjatyckiego bóstwa, którego wizerunek przywiózł mój stary z Chin.

– Lubi pan jabłka?

– Średnio.

– To dobrze. Bo mi zabrakło.

Uśmiechnęliśmy się do siebie. Kiedyś musiała być bardzo ładna. Teraz jej rysy były rozlane, a górną wargę ocieniał meszek.

– Nie mogę pracować – powiedziała. – Kawa mi nie pomaga. Muszę wypić coś mocniejszego. A do tego, młody człowieku, potrzebny jest lód... Parszywa praca – stuknęła palcem w kartkę wkręconą w maszynę. – Tłumaczenie książki kryminalnej. Mordercą jest rzekomy paralityk. Boże, odpuść autorowi.

– Anglik?

– Nie, Amerykanin. Mnóstwo slangu. Dlatego też pana poprosiłam... Jak nazwać buty w gwarze złodziejskiej. Może pan wie? Jurek mi nie chce powiedzieć, bo myśli, że się z niego nabijam.

– Skoki.

– Skoki? Dobrze, zarobił pan na kawę.

Przekręciła kurek ekspressu i z szuflady wyjęła łyżeczkę, spodek i cukiernicę. Wszystko to wraz ze szklanką przesunęła po blacie w moją stronę.

– Trzymam dużo rzeczy w szufladzie. Nie lubię chodzić – wyjaśniła.

Kawa była mocna, lecz miała dziwny smak.

– Co to za kawa?

– Smakuje panu?

– Smakuje.

– Dodaję szczyptę kakao... Pan jest tym chłopcem, który szuka dziewczyny? Tak?

– Skąd pani wie?

– Jurek. Szalenie mu pan tym zaimponował.

– Aha.

– Natychmiast mi o tym opowiedział. Boję się, że z jego skłonnościami do romantyzmu fatalnie się ożeni.

– Nie wygląda na romantyka.

– Nie wygląda – zgodziła się – ale jest.

Wszedł Jurek, postawił talerz z kostkami lodu.

– Masz lód. Wystarczy ci aż do zimy. Ale dzisiaj... – zerknął na mnie i nie dokończył.

– Dziecko, zostaw nas samych. Bardzo ci dziękuję za lód. Za chwilę zwolnię ci kolegę.

– To lecę.

– Leć.

– A teraz napijmy się czegoś zimnego – powiedziała po jego wyjściu. – Zwracam panu uwagę, że picie z samego rana jest szalenie w złym guście.

– Nie znoszę dobrego gustu. A poza tym mam kaca.

– To się dobrze składa. Gdy piję sama, to czuję się alkoholiczką. A tak będę czuwać, żeby nie wypił pan za dużo.

Butelka i następne dwie szklanki też zostały wyciągnięte z szuflady. Nalała do połowy szklanek, wrzuciła po kostce lodu. Siedzieliśmy w półmroku, czekając, aż wódka nabierze właściwej temperatury.

– Martwił się o mnie. Może pan zauważył, że nie dokończył zdania. Przez cały wieczór i w nocy miał ze mną kłopoty. Wypiłam trochę za dużo, a wtedy lubię spacerować. Kochany chłopak – zapatrzyła się w szklankę. – Nie chce, żeby mnie ludzie widzieli w takim stanie. Tylko że ja mu rację przyznaję dopiero rano... On się źle ożeni, przekona się pan.

– To dobry pomysł zasłaniać rano okna.

– Tak. To łyknijmy. Za pańskiego kaca.

– Za pani pracę.

– Źle mi pan życzy – powiedziała z głębokim westchnieniem po wypiciu. – Naprawdę źle mi pan życzy. To nudne zajęcie. A z tymi oknami to miał pan rację. Kiedyś myślałam, że będę lubić ciepło i słońce. Dziesięć lat byłam daleko. Wtedy tęskniłam do letniego słońca.

– Obóz?

– Tak, obóz. Nie lubię światła, nic na to nie poradzę.

– Kiedy pani wróciła?

– Dawno... Jeżeli za chwilę będę mówić głupstwa, niech pan na to nie zwraca uwagi.

Zgasiła papierosa na dnie spodka.

– I niech pan się nie gniewa, że zaciągnęłam pana do siebie. Rzadko widuję ludzi. Co dwa, trzy miesiące jeżdżę do Warszawy oddać tłumaczenie, a tak to siedzę w tym pokoju i... Znam taką piosenkę o gwiazdach i pilotach myśliwskich. Jak będę w sosie, to ją panu kiedyś zaśpiewam. O gwiazdach i pilotach myśliwskich... Jurek nie znosi, jak to śpiewam.

– Cieszę się, że panią poznałem.

– Cicho, może pan zapeszyć. Jestem starą wiedźmą. A jeśli stara wiedźma potrafi być nudna, to trzeba do niej strzelać. Ma pan pistolet?

– Nie mam.

– Szkoda.

– Ale mam papierosy.

– Słusznie, zapalimy.

– Wy jesteście romantycy – powiedziała wydmuchując dym. – Pan też. Czekać na dziewczynę, o której się nic nie wie. Pan i Jurek.

– Dobra, zimna wódka.

– Tak, pan jest już przystosowany. Zdania oznajmiające uniwersalne. Lekarstwo na wszystko. Zdania nie na temat. Podstawowa zasada dobrego dialogu.

– Ma pani rację. Używając terminologii cybernetycznej przeważnie porozumiewamy się, a przynajmniej ja się tak porozumiewam, nie za pomocą informacji, tylko szumów. Szum wyraża nasz stan informacji przez zakwalifikowanie i jednoznaczność jest za uboga... Wróżenie z szumu jak z fusów.

– Tak – powiedziała. – Właśnie tak. Informacja czasami byłaby nie do przyjęcia, zbyt jednoznaczna, jak się pan wyraził. Usłyszawszy ją, nie można już nie odpowiedzieć. A szum... Mój Boże, zawsze możemy zaśpiewać o gwiazdach i pilotach myśliwskich, gdy ktoś coś powiedział o zmarnowanym życiu.

– Wie pani, w tym pokoju nie czuje się upływu czasu.

– Niekiedy. Czasem jest wprost przeciwnie. I wtedy wszystko jest, jak mówi mój amerykański autor, luch. Rozumie pan?

– Tak, słowo jak klucz francuski. Pasuje do wszystkiego.

– Szum.

– Szum.

Roześmieliśmy się.

– Kupię sobie psa albo kota. Jurek wyjedzie po wakacjach, a wtedy kupię sobie psa. Pies jest lepszy od kota. Będę musiała przekonać panią Katarzynę, że psu warto dawać jeść, mimo że nie siedzi w budzie. Katarzyna to dochodząca. Jeśli nie będzie chciała się zgodzić, to pokażę jej pustą flaszkę. A ona się mnie boi, jak jestem pijana. Mówi, że biorę ślub z antychrystem. Boi się mnie, ale nie chce iść gdzie indziej. Wtedy się zgodzi... Lubi mnie jako coś pokrewnego, a ja bezwstydnie wyzyskuję jej sentyment... Łyknij sobie, dziecko, bo wypiłeś tylko kropelkę.

– Tak jest, proszę pani. Pani jest tu dowódcą.

Ściana za kobietą wyłożona była książkami; lakierowane grzbiety płonęły czerwienią, błękitem, bielą. Na tle książek duża twarz kobiety wydawała się bardzo blada.

– Sądzi pan, że pan znajdzie tę dziewczynę?

– Nie wiem. Już w to właściwie nie wierzę. Ale będę czekać.

– Było w niej coś niezwykłego?

– Tak.

– Rozumiem. Wędrówka za rajskim ptakiem. Chciałabym, żeby się nie okazał wróblem. Rajskie ptaki istnieją. Jest ich niedużo, ale istnieją. Tak jak krasnoludki. A może pan nie wierzy w krasnoludki?

– Mam wśród nich dwóch znajomych.

– Pozna mnie pan z nimi?

– Samotnicze natury, ledwo mnie tolerują.

– W takim razie uszanujmy ich wolę...

Dolała sobie do szklanki wódki i wrzuciła nową kostkę lodu.

– Większość kolegów Jurka boi się ze mną rozmawiać. Zachowują się jak uczniowie podczas prywatnej rozmowy z nauczycielką... Pan jest inny.

– Dziękuję.

– Nie dziękuj, wyznam ci szczerze... Jak pan wreszcie spotka tę cholerną dziewczynę, to niech pan mnie z nią odwiedzi. Będę się przy was grzała.

– Jeśli ją spotkam.

– Wszystko jest możliwe. Kiedyś byłam głodna i na śniegu znalazłam pięćset gramów chleba. Biorąc pod uwagę warunki, równa się to dzisiaj znalezieniu brylantu.

– W obozie?

– Tak. Zgasł mi papieros, niech to diabli. I tak za dużo palę...

– A jaka to piosenka o gwiazdach i pilotach myśliwskich?

– Ładna. Że gwiazdy są zimne, a pilot samotny... Na piosenkę przyjdzie jeszcze kiedyś kolej.

Spojrzałem w górę, z sufitu zwisała secesyjna lampa z rżniętego szkła; jej graniaste bryłki migotały świetliście w półmroku.

– Tak – powiedziałem. – Gwiazdy są zimne, a piloci samotni. Będę już musiał uciekać.

– Powodzenia, moje dziecko. Niech pan dopije. Pomoże to panu w czekaniu.

Jurek czekał na mnie w swoim pokoju.

– No jak, nudziła cię? – zapytał.

– Skąd. Znakomita.

– Mówisz?

– Mówię.

– O czym rozmawialiście?

– Tak sobie... O Katarzynie, czy zezwoli na kupno psa.

– Katarzyna? Przepada za ciotką. Katarzyna była w Brzezince i ceni ciotkę za podobne doświadczenia. Bo ciotka przez długi czas...

– Wiem.

– No to rozumiesz. Wzajemny szacunek kobiet doświadczonych. Po byku jestem śpiący.

– To klapnij.

– Chyba to zrobię. A ty?

– Zasuwam na stację.

– No, dobra. Jakby co, to wpadnij.

Armelle nie przyszła do pociągu po dziewiątej ani po następnych. Odrętwiały, z marynarką złożoną na kolanach, przesiedziałem na ławce, pocąc się i drzemiąc, pod pustym rozprażonym niebem do godziny dwunastej. Potem zdjąłem koszulę, rozciągnąłem się na ławce i położyłem na niej. Pośród czerwonych plam, migocących mi pod powiekami, trwał obraz budynku z napisem „Dąbrówka”, tory wtopione w horyzont, pas żużlu. Byłem coraz bardziej senny. Rozgrzana skóra, granie owadów w trawie pod lasem, brzęczenie drutów i alkohol w żołądku usypiały mnie, obraz pod zamkniętymi powiekami zanikał, ogarniała go różowa mgła, która wirując utrwaliła się w czerwono-białe koła. Wydawało mi się, że nigdy nie spotkałem Armelle, że jest moją projekcją jak wirujące kręgi pod cienką skórą powiek, przez które przenika słońce, że należy do ulotnego świata, cichych dźwięków tej właściwie wiejskiej okolicy, które przeważnie są niesłyszalne.

Grad piekących uderzeń, przenikliwy ból z lewej strony żeber. Zerwałem się i przez moment oślepiony słońcem rozglądałem się wokół, widząc migotliwe pasma; wreszcie ułożyły się one w obraz i było to tak jak na ekranie telewizyjnym. Do lasu uciekali chłopcy wymachując procami, a dwóch z nich dzierżyło łuki. Na piersiach i ramionach miałem kilka różowych śladów po uderzeniach kamieni z proc, a z lewego boku sączyła się krew; obok ławki leżał zaostrzony drut od parasola, który posłużył chłopcom za strzałę. Pomyślałem, że musieli podejść blisko, a to, że zachowali się cicho i wystrzelili jednocześnie, świadczy, iż są dobrze zorganizowani. Usiadłem na ławce tyłem do stacji i postanowiłem obserwować las. Chłopcy odchodzili w głąb, pomiędzy drzewami przesuwały się jasne plamy koszulek.

– Doczekam się jej – powiedziałem do siebie głośno. – Niech mnie krew zaleje, że się doczekam. I nie przeszkodzi mi banda gówniarzy ani nikt inny – roześmiałem się, bo ostatni raz mówiłem do siebie w dzieciństwie.

Myślałem o tym, że mógłbym wsiąść do pierwszego pociągu odjeżdżającego do Warszawy, że wziąłbym w domu letnią kąpiel, a potem przyszliby koledzy i zasiedlibyśmy do pokerka. Ale wiedziałem, że czułbym się przez wiele dni chory i mimo że uśmiechałbym się i rozmawiał z ożywieniem, byłbym naprawdę chory, wielką chorobą rozczarowania, która nawiedza dojrzewających chłopców, a która oblekłaby mnie o kilka lat później, kiedy już uzyskałbym pewność, że od dawna należę do świata ukształtowanych. Wyrzuty, że jeszcze nie poczekałem, mieszałyby się z drążącym wstydem, iż dziewczyna pomyślała, że uląkłem się mężczyzny w ciemnym płaszczu. Byłaby obecna w każdym moim uścisku z dziewczynami, unosiłaby się jak widmo. Uczyniłbym ją fetyszem. Stałaby się w końcu opalizującym cieniem, czymś jak wspomnienie podczas zimy wiosennej czeremchy. Nie mogłem odjechać. Wiedziałem, że Armelle jest gdzieś tutaj, słyszałem przecież wysiadając za nią z pociągu, jak ktoś powiedział Dąbrówka, a potem w nocy doszedłem do tego tak teraz dobrze znanego mi przystanku. Musiała być w jednym z domów tej leśnej miejscowości, bo nie mógł być złudzeniem jej pokój, płaszcz kąpielowy w pasy i znokautowanie mnie przez mężczyznę. Nie mogłem odjechać, bo ciągle jeszcze wierzyłem, że spotkam tu Armelle, urzekającą i piękną, emanującą dojrzałością, która objawiała się w jej uśmiechu i brzmieniu głosu, której nie potrafiłbym dokładnie określić, a którą tak intensywnie odczuwałem. Nie mogłem odjechać, bo wiara w spotkanie osiadła we mnie jak osad gorzką pianą zwątpienia. Chciałem ją spotkać długonogą i gibką, o prężnych piersiach, których dotknięcie pamiętałem. I wiedziałem, że jest we mnie radosna duma, że taka dziewczyna mnie właśnie wybrała. Musiałem czekać i musiałem walczyć, jeżeliby do tego doszło.

Dzieci nie zjawiały się przez godzinę. A potem z tyłu usłyszałem wołanie: głupiel, głupiel. Obróciłem się. Stały przed budynkiem stacyjnym, było z nimi kilku starszych chłopców. Nie śpiesząc się włożyłem koszulę, a potem marynarkę. Wtedy rozwrzeszczeli się: wariat, dureń, osioł, głąb. Z chóralnego wrzasku co chwilę wybijały się pojedyncze okrzyki. Przełożyłem nogi przez ławkę i usiadłem przodem do dworca. Kilka osób oczekujących na pociąg patrzyło na mnie, rozmawiając między sobą. Gdy wrzask wreszcie ucichł, stara kobieta w czerni krzyknęła do dzieci przenikliwym głosem: dajcie spokój biednemu człowiekowi, to grzech śmiać się z upośledzonych. Dzieci odpowiedziały wzmożonym wrzaskiem. Jeden ze starszych, wyrostek w pasiastej koszulce, wykonywał rękoma falliczne gesty. Lniany blondynek, któremu dałem w ucho, gryzł w zapamiętaniu widełki procy i mimiką twarzy chciał mi przekazać swoje uczucia. Jeszcze inny bił się łukiem po głowie i tak wrzeszczał, iż twarz mu spurpurowiała. Dzieliło mnie od nich około dziesięciu metrów, stali pomiędzy torami, kilka metrów przed budynkiem. Mógłbym ich łatwo dogonić, ale wiedziałem, że nic mi to nie da. Musiałem przeczekać ich furię. Z budynku wyszedł zawiadowca. Dzieci zauważyły go i umilkły. Kolejarz w milczeniu wskazał im drzwi prowadzące do hallu dworcowego. Dzieci nie ruszały się z miejsca.

– Michalak – ostro powiedział zawiadowca.

Jeden z chłopców nie patrząc na kolegów odłączył się z grupy i wszedł do budynku; za nim poszli inni. Mężczyzna oparty o słupek uwieńczony pelargonią zawołał do kolejarza: głupie to, zobaczyły wariata, panie Stokłosa, i krzyczą.

– To niech krzyczą poza stacją. Tutaj musi być porządek – odpowiedział zawiadowca. – Ja za to odpowiadam.

– Pewnie, panie Stokłosa, ale wariata trzeba trzymać u czubków.

– Nie moja sprawa, póki nie zakłóca spokoju. To nie moja sprawa – kolejarz odwrócił się i wszedł do budynku.

Zaczęli nadchodzić inni ludzie, i ci, którzy byli przedtem świadkami zajścia, podchodzili do nich, coś im cicho mówili i w końcu wszyscy obserwowali mnie, jak się obserwuje dziwne zwierzę w ogrodzie zoologicznym; podniosłem się i poszedłem do lasu; w miejscu, z którego nie było widać stacji, oddałem mocz i wróciłem na stare miejsce. Siedząc na ławce i patrząc na poruszenie zastanowiłem się, czy dzieci powrócą. Jeśliby to nastąpiło, to znów zrobią koło i zajdą mnie od tyłu, ze strony lasu. Znów będą krzyki i kamienie z proc.

Oparłem głowę na rękach i wpatrując się w gruźlastą powierzchnię peronu usiłowałem wyobrazić sobie, jak idę z Armelle ulicą w Warszawie i uśmiechamy się do siebie uśmiechem zastępującym słowa, a ludzie patrzą na dziewczynę urzeczeni jej urodą. Zdałem sobie sprawę, że moje wyobrażenia są kompensacyjne i uśmiechnąłem się. Podniosłem w górę uśmiechniętą twarz i wtedy ktoś z czekających na pociąg zawołał: głupek się cieszy, syr zobaczył.

– Ser, panie szanowny, a nie syr – sprostował drugi głos.

– Jemu to wszystko jedno, może być salceson.

Nie rozmawiali już głośno aż do nadejścia pociągu. Mężczyzna, który mówił o serze, pojawił się w otwartym oknie wagonu.

– Te, wariat, Wisła się pali! – wykrzyknął.

Narysowałem palcem kółko na czole i wskazałem na mężczyznę. Zaśmiał się z uciechą.

– Przyganiał kocioł garnkowi – odpowiedział.

Pociąg odjechał, mężczyzna coś jeszcze wykrzykiwał, ale nie rozróżniałem słów w łoskocie kół. Patrzyłem na opustoszały peron, na czerwone plamy pelargonii, na zaklejony plastrem zegar i wiedziałem, że będę czekać na Armelle aż do momentu pustki, że ludzie nie będą mieć wpływu na długość tego czekania.

Po upływie godziny z budynku dworcowego wyszedł blondynek, który dostał ode mnie w ucho. Prowadził go za rękę tęgi mężczyzna. Gdy zbliżali się do mnie, poznałem go: był to opryskliwy gbur, który w niedzielę, gdy szukałem Armelle, zapewnił mnie, że zna Krupę. Za nimi postępowała cała czereda dzieci. Mężczyzna stanął metr przed ławką i strzepnął ze swojej wielkiej czerwonej dłoni wiotką rękę dziecka. Patrzyłem mu w oczy i wolno wysuwałem prawą nogę przed siebie; na wstawanie było już za późno.

– Te, cwaniak, wstań, do ciebie mówię.

– Może pan będzie trochę uprzejmiejszy. A wstawać nie mam po co. To pański syn?

– Wstań, cwaniaczku, jak ci mówię.

– Pański syn uderzył mnie kamieniem w głowę. Ktoś dzieciom powiedział, że jestem wariatem. I dlatego rzucił we mnie kamieniem. Rozciął mi głowę. Wtedy dałem mu w ucho.

– Nie lubię bić siedzących gówniarzy. Teraz ja ci dam w ucho.

– Będzie pan musiał bić siedzącego.

– Nie, nigdy nie biłem siedzącego. Nie biłem i bić nie będę, cwaniaczku! Dziecinny bokserze!

Stał przede mną duży i spasiony, trykotowa koszulka opinała wystający brzuch.

– Ja cię podniosę – powiedział.

Zastopowałem go nogą i pochyliłem się do przodu. Jego pięść przeleciała mi nad głową. Wtedy rzuciłem się w bok, pochylony przebiegłem kilka metrów i stanąłem obracając się w miejscu twarzą do mężczyzny. On odwrócił się także, bo zamachowy cios obrócił nim.

– Nogą bijesz, chamskie nasienie?

– A ty siedzącego. Odwal się.

Dzieci cofnęły się do tyłu. Przed budynkiem stacyjnym stał zawiadowca i dwóch mężczyzn. Mogli mnie zajść od tyłu.

– Panowie – krzyknąłem – zróbcie coś, ten człowiek mnie zaczepia.

Nie odpowiedzieli. Stali nieruchomo i patrzyli.

– Nie łam się, bokserku – wychrypiał mężczyzna. – Potem się będziesz łamał. Dziecko mi będziesz bił, gówniarzu!

Ruszył na mnie z opuszczonymi ramionami. Gdy był dwa metry przede mną, przeszedłem w bok na skraj peronu. Wtedy cofnąłem się na tor. Stałem na podkładzie. Mężczyzna stanął.

– Uciekasz, łamago? Chamski ci róg w oko! Niech skonam, jak cię nie dopadnę.

Patrzyłem mu w twarz. Nie mogłem przegapić momentu, gdy zdecyduje się na skok. Wyczułem, gdy będzie skakał, i skoczyliśmy równocześnie; ja z wyciągniętą nogą. Odbiłem się od niego, ale nie straciłem równowagi; on natomiast przewrócił się: brzeg peronu, na który wpadł, podciął mu kolana. W momencie gdy wstawał, byłem przy nim. Seria z obu rąk w jego twarz i odskok. Potknąłem się na szynie i upadłem. Widziałem z dołu twarz mężczyzny, z nosa ciekła mu krew. Wytarł ją ręką. Ten gest mnie uratował. Zerwałem się i gdy szedł, mieląc rękoma powietrze jak wiatrak, byłem o metr od jego pięści. Dotychczas nie robił doskoków, więc zdecydowałem się na odwrócenie do niego tyłem i wskoczenie na peron. Nie mogłem ryzykować powtórnego upadku. Udało się. Przebiegłem aż do pasma trawy i odwróciłem się. Mężczyzna wchodził na peron; pod nosem i na ustach miał krew.

– No chodź tu, cwaniaczek, nic ci nie zrobię. Powiesz mi, jak było z tym synkiem. Chodź no...

– Znasz Krupę?

– Chodź, no chodź – mówił cicho idąc ku mnie. – Nie uciekaj, nie bój się. Tylko pogadamy.

– Ja się boję, proszę pana – powiedziałem łamiącym głosem. – Niech pan się zatrzyma, ja...

To uśpiło jego czujność na sekundę. Ta sekunda była mi potrzebna. Bałem się jego pięści. Był cięższy ode mnie o jakieś dwadzieścia kilogramów. Skoczyłem i znowu seria w jego twarz. Gdy odskakiwałem, trafił mnie w kość policzkową. To był bolesny cios, ale nic poza tym. A więc znowu skoczyłem i ulokowałem serię na szczęce. Tym razem trafił mnie dwa razy. Raz w ramię, raz w ucho. Znów odskoczyłem.

– Wystarczy? – zapytałem.

– Dostanę cię.

– No chodź.

Rzucił się ku mnie. Nie przypuszczałem, że może się zdobyć na taką szybkość, zaledwie udało mi się uskoczyć w bok; jego pięść przeleciała o kilkanaście centymetrów od mojej twarzy.

– Do rana tak możemy – powiedziałem.

Widać po nim było, że jest zmęczony. Ciężko oddychał, czoło zroszone miał grubym potem. Ale znów zaatakował. Nie było to jednak już takie szybkie. Bił szerokimi zamachowymi i wywinąłem się dołem spod jego rąk. Pomyślałem, że muszę go uderzyć w splot słoneczny, inaczej nie wiadomo, kiedy to się skończy. Staliśmy znów naprzeciw siebie. Zacząłem się cofać. Mężczyzna szedł za mną. Kiedy był już blisko, a ja miałem prawą nogę wysuniętą do przodu, poszedłem naprzód: przejście na lewą nogę i cios z prawej ręki. Zamiast w splot trafiłem go w brzuch. Chwycił mnie za ramię i wtedy zaatakowałem go głową w twarz. Puścił mnie. Jeszcze raz cios z prawej w splot. Ten mi wyszedł. Mężczyzna zgiął się i usiłował złapać powietrze. Odskoczyłem. Mógłbym go teraz wykończyć, ale nie chciałem tego robić. Zauważyłem, że mały blondynek idzie przez tory do stacji. Podbiegł do niego kolega i krzyknął: te, głupi, gdzie idziesz?

– Idę. To już nie jest mój tata.

A potem gwałtownie się rozpłakał i podbiegł do ojca, który pochylony wciąż trzymał się za żołądek i słaniał się.

– Tato – powiedział. – Chodź na obiad. Mama czeka! – krzyknął łkając.

Mężczyzna powoli przychodził do siebie. Wyprostował się i głęboko wciągnął powietrze.

– Tata! – chłopak pociągnął go za rękę.

– Co mówisz?

– Chodź do domu. Mama czeka. Obiad!

– Tak, mama czeka – powtórzył za synem patrząc na mnie.

– Daj już spokój – powiedziałem. – Teraz nie będę cię już oszczędzał.

– Chodź, synek – powiedział.

I poszedł z synem ku budynkowi. Reszta dzieci stała nieruchomo.

– Zmykać – powiedziałem. – Ale to już.

Odeszli w ciszy oglądając się na mnie. Usiadłem na ławce; też byłem porządnie zmęczony. Przed stacją zostało tylko dwóch mężczyzn. Zawiadowca wszedł do budynku. Mężczyźni nie patrzyli na mnie. Paląc wpatrywali się w las. Było cicho i zwyczajnie. Mała stacyjka w letni pogodny dzień.

Milicjant zjawił się po kilkunastu minutach; wyszedł z budynku, przeszedł przez tory i stanął przede mną.

– Idziemy – powiedział krótko.

– Dokąd?

– Na posterunek.

– A po co?

– Bez dyskusji.

Wstałem i poszliśmy. Szliśmy w milczeniu do posterunku. Był to skąpo umeblowany pokój w małym domku. Milicjant usiadł i powiedział:

– Siadaj pan. Jak to było?

Opowiedziałem mu.

– To powiadasz pan, że czeka pan na dziewczynę?

– Tak.

– To ja panu coś poradzę. Zabieraj się pan i jedź pan do Warszawy.

– Nie.

– Panie, ja tu jestem dopiero od trzech miesięcy. Mój poprzednik by pana z miejsca zamknął. On wszystkich tu znał i był dla nich swój człowiek. Musiał się z nimi liczyć i liczył się. Dlatego go przenieśli. Pan się bronił, więc to podchodzi pod obronę własną i ja pana nie przytrzymam. Ale dobrze panu radzę: jedź pan do Warszawy.

– Czy to...

– Chwileczkę. Nie chcę mieć kłopotów. Ja pana wypuszczę, pan będzie siedział na stacji i nowa rozróba gotowa. Telefon od zawiadowcy i znowu posterunek. Jak się już raz uwzięli na pana i mówią, żeś pan wariat, to nie przestaną. W dodatku pobił pan tego badylarza, a on ma kumpli. Stawia, to ma i dużo kumpli. A pan co? Obcy człowiek z Warszawy.

– Czy nie wolno mi siedzieć na stacji?

– Wolno. A mnie wolno pana zamknąć na czterdzieści osiem godzin.

– Zamknie pan?

– Nie. Ale jedź pan do Warszawy.

– Zostanę tutaj.

– Zostanie pan? Po co?

– Żeby sobie coś udowodnić.

– Co?

– Nieważne.

– Człowieku – powiedział – wszystko musi mieć sens. Czeka pan już tyle na tę dziewczynę, że jakby pan miał ją spotkać, toby ją pan spotkał.

– Powiedziała, żebym na nią czekał.

– To spotka pan ją gdzie indziej.

– Tutaj spotkam.

– Zależy panu na niej, to widać. Ale to się może źle skończyć. Nawet bardzo źle...

– To niech mnie pan zamyka.

Milczał przez chwilę.

– Pan nie czeka na dziewczynę – powiedział.

– A na kogo?

– Nie wiem.

– Dlaczego pan tak sądzi?

– Nie mówię, że pan nie jest w porządku, ale pan nie czeka na dziewczynę.

– To ważne?

– Nie... A może tak. Nie jedzie pan do Warszawy?

– Nie jadę.

– I chce pan, żebym pana przytrzymał?

– Jak pan musi, to...

– Nie muszę, człowieku, nie muszę. Jakbym musiał, tobyśmy nie rozmawiali. Mogę pana zmusić do wyjazdu, jak będę chciał.

– To lepiej mnie od razu zamknąć.

– Idź pan w cholerę. Ja pana przestrzegałem.

– Dziękuję.

– Chwileczkę. Dobrze się pan bije?

– Średnio, a co?

– Jakby było coś poważnego, to przyleć pan tutaj.

– A co może być?

– On ma dużo kumpli. A pan jest jeden. Mam złe przeczucia.

– Dlaczego?

– Bo jestem tutaj trzy miesiące.

– Niedługo.

– Niedługo – zgodził się. – Ale wiem, co może się zdarzyć.

– Dziękuję – powiedziałem. – Będę uważał.

– Ja też jestem tutaj sam – powiedział wstając. – Tylko że ja noszę mundur. Niech się pan nie da sprowokować.

– A jak to zrobić?

– Nie wiem. Ale... – machnął ręką i dodał: – Sam pan tego chce. Coś pan w tym ma, że pan tak tego chce.

– Może, dziękuję.

Wyszedłem.

Przed posterunkiem czekało dwóch wyrostków, którzy byli wśród dzieci na stacji, gdy zobaczyli mnie, pobiegli uliczką w dół. Pomyślałem, że jeśli nawet zawiadomią kolegów, to dzieci nie ośmielą się wrócić na stację. Wróciłem na swoją ławkę. Po godzinie zauważyłem, że przed budynkiem pojawiają się dwie, trzy osoby, patrzą na mnie i znikają we wnętrzu. Widocznie po Dąbrówce rozeszła się wiadomość, iż na stacji siedzi wariat, który pobił jednego z tutejszych. Nadjechał pociąg z Warszawy. Wysiadła z niego dziewczyna w okularach. Zauważyła mnie i podeszła do ławki.

– Chwała cierpliwym – powiedziała.

– Chwała uprzejmym.

– Trochę się zmęczyłam – rzekła siadając. – Tak dawno nie było słońca.

– Mnie to usypia... To w ogóle senna miejscowość. Czy coś się tu dzieje? Bójki albo..

– Nie czytał pan? Pisali w gazetach. W ciągu ostatniego półrocza trzy bójki zakończone śmiercią. Wysokie wyroki.

– Nieboszczykom już z tego nic nie przyjdzie.

– No, pewnie, ale dlaczego pan pyta?

– Tak sobie...

– Nie wiem, dlaczego się biją. To barbarzyńskie... I smutne. Mówmy lepiej o pańskiej dziewczynie. Czy są jakieś wiadomości?

– Nie jest moją dziewczyną.

– Tylko tak powiedziałam.

– Nie, nie ma. Nie widziałem jej.

– Przepraszam, nie chciałam pana urazić.

– Nie uraziła mnie pani.

– To dobrze. Bo zrobił pan taką minę jakby... Jaka tu cisza i spokój. Po tłumach na dworcu w Warszawie to jest odświeżające. A ja jestem taka zmęczona.

Pociąg ruszył, patrzyliśmy za nim, aż zniknął za zakrętem.

– Jak masz na imię? – spytałem.

– Barbara.

– Piotr.

– Odprowadź mnie, jeśli chcesz.

– Dobrze – powiedziałem, ale dziewczyna nie ruszyła się z ławki.

– Chciałabym, żebyś znalazł tę dziewczynę.

Z budynku stacyjnego wyszedł barczysty młody mężczyzna, stanął między torami i uważnie na mnie popatrzył. Potem uśmiechnął się leciutko, odwrócił i oddalił lekkim, uginającym się krokiem.

– Czego on od ciebie chciał? – spytała.

– Nie wiem.

– Myślałam, że go znasz.

– Nie.

– Ja go znam tylko z widzenia. On jest tutaj od niedawna. Inaczej bym go znała osobiście. Tu się wszyscy znają.

– Chodźmy już.

– Pójdziemy – powiedziała leniwie. – Nie myślałam, że słońce mnie tak rozłoży. A może jeszcze chwilę posiedzieć?

– Wszystko mi jedno.

– Lubię takie odpowiedzi – powiedziała. – Mogę wybierać.

– Wszyscy się znają, a nikt jej nie widział.

– Tej dziewczyny, tak?

Nie odpowiedziałem.

– Może ją wymyśliłeś – odezwała się po chwili.

– Wymyślam wszystko prócz dziewczyn.

– To brzmi jak reklama.

– Nieważne.

– Pójdę już sobie. Nie musisz mnie odprowadzać – powiedziała wstając.

– Przejdę się, to mi dobrze zrobi.

– A jeżeli przegapisz okazję – w jej głosie był twardy ton.

– Spacer dobrze mi zrobi – odparłem i też wstałem.

Zagłębiliśmy się w las.

– Myślałam o panu – powiedziała.

– Jesteśmy na „ty”.

– Myślałam o tobie, jesteś wyzwaniem.

– Wyzwaniem? Dla kogo?

– Choćby dla mnie.

Roześmiałem się.

– Dlatego, że czekam?

– Tak, dlatego, że czekasz. To drażni! Myślałam nad tym i uświadomiłam sobie, że to drażni. Nie znam nikogo, kto by tak na mnie czekał.

– Nie doceniasz się – powiedziałem.

Zaśmiała się krótko.

– Chciałabym, ale wiem, co mówię.

– Ja też.

– Dobrze... Mówmy o czymś innym. Lubisz róże?

– Wolę befsztyk.

– Mocno przysmażony?

– Średnio.

– Półkrwisty.

– Zgadza się. Półkrwisty.

– To tak, jakbyś lubił róże.

Przez chwilę szliśmy milcząc.

– Powinienem się w tobie zakochać – powiedziałem. – A nie czekać na widmo.

– Ale?

– Nie ma żadnego ale.

– Zawsze tak żartujesz z dziewczynami?

– Przeważnie.

– Już niedaleko, mój miły.

– Kochanie...

– Tak? – rozchyliła wargi przystając.

– Jak urządzimy nasze mieszkanie?

– Musi być fotel na biegunach. Przepadam za fotelem na biegunach.

– Będą dwa. Bo ja też lubię się kołysać.

– Dobrze, kochanie, będą dwa.

Zaczęliśmy iść.

– Chcę mieć biurko z mnóstwem szuflad.

– A ja owalne lustro w srebrnej ramie. Takie stare.

– Będziesz je miała.

– I kota.

– Kot też będzie, moja łagodna.

– Mój śliczny, chyba nie masz nic przeciwko sofie. Leżąc na niej będę na ciebie czekała z romansem w ręku.

– Tak, sofa jest konieczna... Jesteś tak zgrabna, a gdy cię zobaczę przegiętą na sofie, to... Wiesz, kochanie?

– Wiem.

– Będziemy trzymać się za ręce i całować.

– I będziemy zasypiać przytuleni do siebie jak fragment grupy Laokoona.

– Przebudzenie na twoim ramieniu.

– Spleceni nogami...

– Zapach morwy po nocnym kochaniu. Z nikim nie było mi tak dobrze jak z tobą.

– Coś ci powiem. A nie będziesz się śmiał?

– Nie będę.

– Mnie też z nikim nie było tak dobrze.

– Gładzenie twojej szyi, kochana.

– Twoja ręka jak przepływająca woda.

– Słyszę, jak bije twoje serce.

– Ja też słyszę twoje.

– Bo mamy jedno.

– Mamy jedno, kochany.

– I zawsze będziemy razem.

– Nie przeszkodzą nam ani ludzie, ani ziemia, ani ogień, ani powietrze, ani woda.

Stanęliśmy w miejscu, gdzie leśna droga prostopadle łączy się z uliczką.

– To jest głupia zabawa – powiedziała dziewczyna i odwróciwszy się pobiegła do domu.

V

Finał rozpoczął się o zmierzchu. Najpierw zjawiło się trzech młodych mężczyzn, stanęli przy żelaznym ogrodzeniu z pelargoniami i gryźli ziarna słonecznika, popluwając wokół siebie. Obserwowali mnie leniwie, od czasu do czasu cicho pogadując. Ten młody barczysty, który przyszedł mnie oglądać, gdy rozmawiałem z Barbarą, stał wysunięty do przodu i ilekroć na mnie spojrzał, uśmiechał się leciutko. Wiedziałem, że powinienem zachować spokój, ale mi się to nie udawało. Wyobrażałem sobie, jak się do mnie zbliżają, ten wysoki barczysty swoim lekkim kocim krokiem, jak stoję otoczony przez nich, a potem zaczyna się bójka, moje ciosy trafiały ich bezbłędnie i po kolei eliminowały z walki. Im się więcej bałem, tym szybciej wykańczałem ich w rojeniach. Po każdym takim zwycięstwie serce przyśpieszało gwałtownie. Byłem pewny, że przyszli na stację, by dać mi w kość za grubasa; nie wiedziałem tylko, dlaczego czekają, i to było najgorsze. Siedziałem na ławce, paliłem papierosy, popatrywałem wokół pozornie bez zainteresowania, i byłem tak wewnętrznie rozdygotany, że gdyby nie wysiłek woli, ręce trzęsłyby mi się jak u starca. Nadszedł jeszcze jeden, stanął obok nich, i zaczęli niegłośno rozmawiać. Ten był wysoki i chudy, z małą ptasią głową na żylastej szyi. Wyglądało na to, że barczysty nie traktuje go poważnie. Klepał go lekceważąco po ramieniu, śmiał się i wypluwał łupiny słonecznika prawie na jego buty. Z prawej narastał łoskot pociągu. Chudy spoglądał na mnie, potem coś do nich powiedział, a barczysty skinął głową. Podali sobie ręce i chudy przeszedł przez tory idąc w moim kierunku. Byłem pewny, że teraz się zacznie, ale on stanął jakieś cztery metry ode mnie i zaczął się wpatrywać w zaklejony plastrem zegar; na tle ciemnosrebrnego nieba jego duży zakrzywiony nos widziany z boku był podobny do dzioba smutnego ptaka. Trójka młodych mężczyzn stała oparta o żelazne sztachety pogryzając ziarna. Czekanie miało trwać nadal. Patrzyłem na barczystego: uśmiechał się leciutko i na tle tego uśmieszku moje wizje zwycięskich bójek migały jak przyśpieszony film. Czułem, jak serce mi wali prędkimi uderzeniami. Wtedy nadjechał pociąg, wtedy przestałem widzieć tych trzech pewnych swego mężczyzn.

Dwie stare kobiety wysiadły z pociągu po mojej stronie i podreptały do lasu. Chudy stał nieruchomo bodąc nosem niebo. Wiedząc o tym, co robię, a jednocześnie jakbym obserwował kogoś innego, podniosłem się z ławki i rzuciłem ku chudemu, wiem, że uderzyłem go w szczękę, wiem, że biłem go dalej, gdy usiłował wstać, wiem, że bełkotał „za co, za co”, a jednocześnie, ten drugi był we mnie spokojny i wiedział, że to, co robię, robię ze strachu, co jeszcze bardziej wzmagało furię bijącego. I nagle przestałem go bić i ze spokojnym, ale z jakimś wrednym uczuciem wsiadłem do pociągu; przedział był pusty. Usłyszałem krzyk chudego, który podnosił się z żużlu: chłopaki, on w pociągu, i w kilkanaście potem sekund drzwi zasunęły się z sykiem. Podszedłem do okna po przeciwnej stronie; trójki mężczyzn nie było przed stacją. Musieli wsiąść do pociągu, aby mnie odszukać. Zacząłem iść w kierunku elektrowozu; ludzi nie było dużo. Pociąg jechał już na pełnej szybkości, idąc środkowym przejściem pomiędzy przedziałami, zastanawiałem się, czy mnie ci trzej dopadną przed najbliższą stacją; były pewne szanse na to, że nie, gdyż przypuszczałem, iż będą przystawać przed każdym zamkniętym klozetem. Minąłem bezpiecznie konduktora, który był zajęty wykłócaniem się z jakąś kobietą, chodziło im o datę ważności biletu. Zatrzymałem się w elektrowozie, w przedziale, gdzie trzech mężczyzn grało w tysiąca.

Wszyscy byli po pięćdziesiątce, wyglądali na majstrów lub robotników z grupy wyższej; pomyślałem, że w razie awantury będą starali się ją załagodzić. Przeciwko tamtym trzem byłem w wagonie bezbronny. Czekałem. Trzaskanie z chudym uspokoiło mnie, lecz ten spokój był domieszką czegoś wrednego; chudy nie próbował się bronić. Pomimo iż szybko ściemniało, w wagonie nie zabłysły światła; mężczyźni grający w tysiąca przenieśli się z kartami bliżej okna. Słuchając ich statecznych odezwań licytacyjnych, starałem się wyobrazić sobie ich zachowanie, gdyby tamtych trzech z Dąbrówki zaczęło spuszczać mi łomot. Imaginacja mi pomogła. Pociąg zaczął hamować, a ja zdziwiłem się, że czas tak szybko upłynął. Zobaczyłem ciemniejącą ścianę lasu, a po przeciwnej stronie budynek stacyjny. Drzwi otworzyły się z sykiem; wyskoczyłem na pas żużlu, za nim była trawa, a dalej las, tak jak w Dąbrówce. Nikt po tej stronie oprócz mnie nie wysiadł. Wszedłem między drzewa. Wtedy z ostatniego wagonu wyskoczyły trzy sylwetki.

– Poszedł w las, skubany! – krzyknął jeden z nich.

Zaczęli biec wzdłuż peronu, a ja drogą w głąb lasu. Pomimo że parę razy potknąłem się o wystające korzenie, biegło mi się lekko i dobrze. Prowadziła mnie struga wciąż jeszcze jasnego nieba nad drogą. Nie myślałem o niczym podczas biegu; parłem do przodu tak jak kiedyś na zawodach międzyuczelnianych. Po przebiegnięciu kilkuset metrów, mogło równie dobrze być czterysta lub sześćset, las się przerzedził i po prawej stronie zobaczyłem niski płot, a w głębi dom. Na tle jaśniejącego światłem prostokąta drzwi stała kobieta i paliła papierosa. Skojarzenie było tak silne, że zawołałem: Armelle!

– Piotr – odpowiedziała kobieta.

Przeskoczyłem przez płot i podbiegłem do drzwi. To była ona. Wyciągnęła do mnie rękę i tak jakbyśmy rozstali się przed godziną, powiedziała: zaraz będzie kolacja, chodź, robi się chłodno. Nie puszczając mojej ręki wprowadziła mnie do przedpokoju, w którym przed trzema dniami staliśmy przemoknięci, i zatrzasnęła za sobą drzwi. Wtedy nie mogłem się opanować i zacząłem się śmiać. Śmiałem się chyba przez minutę, a potem się opanowałem i powiedziałem: przepraszam. I dorzuciłem: szukałem cię trzy dni.

– Za dużo jak na pierwszy raz.

– Szukałem cię w Dąbrówce.

– Dlaczego?

– Bo jak wysiadaliśmy, to ktoś powiedział Dąbrówka... A potem w nocy szedłem torami i też doszedłem do Dąbrówki.

– Długo musiałeś iść.

– Nie wiem. Wszystko wtedy było jak we śnie... Głowa mnie bolała – dodałem bezradnie.

Wtedy Armelle uśmiechnęła się. Byłem pewien, że mnie rozumie, mimo iż nie wie nic o tych trzech dniach.

– Wejdź – otworzyła drzwi do pokoju, który pamiętałem tak dobrze.

Wszedłem za nią i zesztywniałem. Dosłownie. W fotelu siedział mężczyzna, który mnie znokautował. Siedział wpatrzony w jakiś punkt na ścianie, zupełnie nie zwrócił uwagi na nasze wejście.

– Przeproś Piotra – powiedziała. – A ja idę przygotować kolację – uśmiechnęła się do mnie i wyszła.

– Niech pan siada –powiedział mężczyzna nie odrywając spojrzenia od ściany.

Rozejrzałem się i usiadłem na tapczanie. W razie czego mogłem faceta zastopować nogą.

– Przepraszam pana – powiedział. – Pan nic nie był winien. Ona zresztą także. Jak pan chce, to może mi się pan zrewanżować. To by mi się nawet przydało – dalej patrzył w ten swój punkt na ścianie.

– To był dobry cios – odpowiedziałem i zacząłem szukać po kieszeniach papierosów; zaskoczył mnie, nie spodziewałem się takiej odzywki.

– Kazała mi pana przeprosić... Zresztą i tak bym to zrobił.

Znalazłem papierosy i wyciągnąłem pudełko w kierunku siedzącego.

– Nie palę – odpowiedział, mimo iż przysiągłbym, że dalej patrzy w swój punkt na ścianie.

Zapaliłem; wypaloną zapałkę schowałem do pudełka, czego nigdy nie robię.

– Popielniczka przy radiu.

– Zauważyłem.

Twarz zapatrzonego w ścianę mężczyzny była jak odlew, podobna w nieruchomości do twarzy Armelle na obrazie.

– Może pan myśleć, że jestem zazdrosny. To nawet byłoby prościej, ale ja dawno przestałem być zazdrosny. Wtedy gdy pana uderzyłem, to był ból... Trzy razy mi się to zdarzyło.

– Chciałby pan, żebym się zaczął tłumaczyć?

– Tu nie ma nic do tłumaczenia. Ona lubi młodych chłopców.

Poczułem suchość w ustach.

– Zostaniemy kolegami – ciągnął dalej. – Dziś tu nie będę spał.

– Po co mi to mówisz?

– Żebyś już nie myślał o tym ciosie – odpowiedział miękko.

Podniosłem się i podszedłem do drzwi.

– Kuchnia jest na prawo – poinformował. – Ale lepiej jej nie przeszkadzaj. Przyrządzanie jedzenia uważa za sztukę.

Wyszedłem do przedpokoju i jakby to za mnie czynił ktoś inny, dotarłem do drzwi wychodzących na ogród, przekręciłem automatyczny zamek i wybiegłem. Przeskoczyłem płot i zacząłem iść leśną drogą.

Wołałem tych trzech. Lżyłem ich.

Nikt jednak nie wyszedł do mnie z ciemności.

FASCYNACJA

Pani Alinie Piechowskiej

I

Kiedy przyszedłem do Akademii, poznałem go od razu, mimo że nie widziałem go pięć lat, nie sztuka było go poznać, nic się nie zmienił. Czterdziestokilkuletni, wysoki, o zawsze opalonej twarzy, niebieskich oczach i bardzo białych zębach, chodził wśród sztalug, przystawał za plecami, czasem mruknął: dobrze, ale przeważnie nic nie mówił. Dziewczyny rozmawiając o nim zdawały się być podniecone, na ustach miały uśmieszki, przeciągały słowa, i zdawało mi się, że w takich chwilach nie widzą otoczenia, a raczej widzą przez nie siebie w ramionach profesora. To, że Szef jest profesorem Akademii Sztuk Pięknych, było dla mnie niespodzianką.

Przyjechałem na studia z małej mieściny, szczycącej się przyznaniem jej już w XII w. praw miejskich. Na wszelkich akademiach zapominano dodać, że prócz tego nic się w mieście nie zdarzyło ciekawego. Przez wieki żyło sennie i gnuśnie, będąc lokalnym ośrodkiem handlu dla chłopów z pobliskich wsi. Nie było nawet miastem powiatowym. Do Kluczowa przywędrowałem z ciotką ze Wschodu, przez długi czas było dla mnie tajemnicą, dlaczego ciotka wybrała taką dziurę, będąc przyzwyczajona do dużego miasta. Mieszkaliśmy na pierwszym piętrze starego drewnianego domu w dwóch pokojach z kuchnią i żyliśmy ze sprzedaży biżuterii, którą ciotka upłynniała sztuka po sztuce, mniej więcej jedną na rok. Główni odbiorcy to byli kuśnierz i piekarz, miejscowi potentaci. Ciotka chodziła na targ, gotowała i codziennie rano była na mszy, a po południu na nieszporach. W maju musiałem z nią chodzić na majowe nabożeństwa, a w czerwcu na czerwcowe. W okresie Wielkiego Postu nie omijały mnie również Gorzkie Żale, a w czasie adwentu roraty. Poza obowiązkami religijnymi ciotka zostawiała mi dość dużą swobodę, uczyłem się zresztą dobrze. W lecie całe dni spędzałem nad Prolą, rzeczką płynącą w pobliżu Kluczowa. Było tam kilka miejsc do pływania. Podczas wiosny i jesieni dużo jeździłem na rowerze, starej balonówce, kupionej mi przez ciotkę razem z nartami. Te deski, na których śmigałem w zimie z okolicznych pagórków, były równie archaiczne jak rower, miały wiązania z rzemyków, co stanowiło powód mojego cichego wstydu: w najbardziej efektownych skrętach wiązania puszczały, a ja waliłem się w śnieg.

Byłem w szóstej klasie, gdy na zbiórkę harcerską zamiast dotychczasowego drużynowego, którym był krościaty młodzieniec, oddelegowany do harcerstwa przez wyższą organizację młodzieżową, przyszedł Szef. Tak zaczęliśmy go nazywać dopiero po tej zbiórce. Poprzedniego też nie od razu nazywaliśmy „Wiecie-Rozumiecie”, na nadanie zawołań trzeba czasu. Nowy był wysoki i szczupły, w opalonej twarzy błyskały białe zęby, a wyżej lśniły dwa kawałeczki lazurowego nieba. Poruszał się miękko, ale widziało się, że pod tym rozluźnieniem czai się sprężystość i siła. Zademonstrował nam ją zresztą niedługo potem. Zbiórka odbywała się na łące pod laskiem, tak w Kluczowie nazywano zdziczały park. Na początku spytał, kto pali, mimo że było wśród nas kilku, którzy próbowali dymu, oczywiście nikt się nie zgłosił.

– Widzę, że nie ma odważnych – powiedział Szef. – Czyżby tchórze?

Nie wiem, co mnie do tego skłoniło, bo nie dawałem się nikomu łatwo sprowokować, ale wystąpiłem do przodu. Za mną jeszcze trzech. Popatrzył na nas z powagą i powiedział: dziękuję za zaufanie. Wtedy Rysio Rzepecki zawołał z szeregu: ja też palę. Szef uciszył go krótkim: milcz. I jakby przestając nas czterech zauważać, kazał wszystkim siadać. Opowiadał znakomicie, były tam i pogonie, i cnota wynagrodzona, i upokorzony czarny charakter. Przestaliśmy nawet zwracać uwagę na Kamionkę, miejscowego nożownika, który w pobliżu nas grał z dwoma kumplami w oko, zazwyczaj czekaliśmy, kiedy nas zaczepi, wtedy ,,Wiecie-Rozumiecie” odgrażał się milicją i spiesznie rozwiązywał zbiórkę, co Kamionkę pobudzało do dalszych wystąpień wierszem, nigdy nie traktował nas prozą. Ze względu na „Wiecie-Rozumiecie” właściwie polubiliśmy Kamionkę mimo strachu, jaki w nas wzbudzał. Szef zakończył opowiadanie, gdy Kamionka przestał grać w oko. Nożownik podniósł się i wyskandował w naszym kierunku:

Słyszałem od mego wuja,
że żaden harcerz nie ma ch...

– Fatalnie rymuje – powiedział do nas Szef.

– On nikogo się nie boi – poinformował Rysio Rzepecki. – Zawsze przed nim uciekamy.

– Ach tak – Szef się podniósł.

Mimo że też w portkach chodzi,
Żadnej babie nie dogodzi.

– Chodź no tu – Szef kiwał na Kamionkę palcem jak na byle pętaka.

– Czego, prawiczku? – nożownik szedł kołysząc się, był trochę niższy od Szefa, lecz o wiele szerszy w ramionach. Stanął przed nim w odległości trzech metrów i powtórzył: – Czego, prawiczku?

– My ciebie nie zaczepiamy, to nie zaczepiaj nas.

– Chcesz w ryj? – uprzejmie spytał Kamionka.

– Ty nędzna kreaturo – powiedział Szef i było w jego głosie coś bardzo obraźliwego.

Tak samo musiał to odczuć Kamionka, bo skoczył do przodu. I nadział się na kontrę, która rzuciła go na ziemię. Podniósł się, sięgnął do kieszeni, wyjął jakiś metalowy przedmiot i patrząc w oczy przeciwnikowi strzepnął ręką z trzaskiem, z metalowej rękojeści wyskoczyło ostrze. Trzymając nóż przy biodrze, postąpił naprzód. Teraz wszystko odbyło się tak szybko, że nie zdążyliśmy zaobserwować szczegółów. Skutek był taki, że Kamionka leżał na ziemi i wył z bólu, a nóż spoczywał w trawie o kilka metrów dalej. Szef schylił się, schował nóż, a potem podszedł do leżącego i podniósł go za kołnierz.

– Przestań wyć – powiedział. – Idź do lekarza, to ci pomoże.

Kamionka ucichł i po chwili powiedział: dobra, Szefie. Odwrócił się i z wykrzywioną nienaturalnie ręką poszedł do kumpli spokojnie ćmiących papierosy. Naszego drużynowego nazwał Kamionka w to czerwcowe popołudnie, myśmy tylko tę nazwę przyjęli.

W krótkim czasie wszyscy z nas starali się chodzić jak Szef. Wiedzieliśmy o nim wszystko, czyli nic. Jedynym konkretem było to, że znaliśmy jego adres: Rynek 11, pierwsze piętro. Wiedzieliśmy, że przyjechał z daleka, lecz skąd, to pozostało dla nas zagadką. Adam Merta pewnego dnia z tajemniczą miną oznajmił, że Szef przyjechał z Chartumu, lecz Poldek Copik, który był najbardziej z nas oczytany, szybko wyjaśnił tę reperkusję z lektury „W pustyni i w puszczy”. Prawie nikt z nas w czasie wakacji nie wyjeżdżał z miasteczka, więc na zbiórki stawialiśmy się w komplecie. Po zbiórkach zawsze wyskakiwały wieści o Szefie, ale zaraz tonęły w zapomnieniu, jak źle rzucony kamyk „w kaczki”. Mimo to wciąż powstawały nowe, nasze wyobraźnie krążyły wokół Szefa zgłodniałe, spragnione wytłumaczenia, skąd się wziął taki człowiek w naszym miasteczku. Wreszcie Rysio Rzepecki zapytał go o to wprost. Szef się nie zdziwił, powiedział, że przyjechał z dużego miasta i że się nazywa Jan Kowalski. Rysiowi to nie wystarczyło, spytał, co to za miasto.

– Duże miasta – odpowiedział Szef – są wszystkie jednakowe. Nazwa nie jest ważna. W dużym mieście człowiek przestaje widzieć cel. Biega jak ślepy. Obmacuje różne rzeczy, żeby po pewnym czasie przekonać się, że te rzeczy są zwyczajne i mało warte. Wam się wydaje, że duże miasto jest wspaniałe, bo są w nim kina, teatry, fotoplastikony, tramwaje, tysiące samochodów i mnóstwo innych urządzeń, których w Kluczowie nie ma. Wcale się wam nie dziwię, człowiek zawsze tęskni do nieznanego. Ale gdy jest się już długo w dużym mieście, to pewnego dnia rozumie, że te wszystkie urządzenia mające służyć radości wcale jej nie przysparzają. Człowiek myśli o urządzeniach, a zapomina o celu, o radości. Rozumiecie mnie?

– To jest tak jak z mlekiem – odezwał się Poldek Copik, a my ryknęliśmy śmiechem, bo wydało nam się to ni w pięć, ni w dziewięć.

Szef odczekał, aż się uciszymy, i kazał Poldkowi wyjaśnić, co chciał przez to powiedzieć.

– Lepsze jest mleko wprost od krowy niż z bańki – ciemny rumieniec wypełzł na policzki Poldka.

– Brawo, Copik, zrozumiałeś mnie... A teraz, chłopcy, do wody!

Wydało mi się, że dla Szefa słowa Poldka znaczyły coś więcej niż dla nas.

Niedługo potem zbiórki stały się jeszcze bardziej atrakcyjne. Szef objął przewodnictwo nad zastępem dziewczyn ze szkoły im. św. Kingi od niedawna zwanej szkołą nr 2, i odtąd dziewczyny przychodziły na zbiórki razem z nami. Ilekroć patrzyłem na wysoką i wiotką Basię Zajączkowską, marzyłem o marynarce wojennej, o chwili, gdy przyjeżdżam do Kluczowa i spaceruję w pięknym mundurze po deptaku przy kościele, z którego wraz z tłumem ludzi wychodzi Basia, wdzięcznie spłoszona tym, iż wszyscy wiedzą, że kocha marynarza. Na razie Basia zajęta była przede wszystkim umieszczaniem swoich długich, chudych nóg tak, by jak najmniej zwracały na siebie uwagi. Chciałem zaskarbić sobie w jakikolwiek sposób jej zainteresowanie: mocowałem się z chłopcami, pływałem crawlem made in Kluczowo, który wydawał mi się szczytem elegancji, skakałem przez ognisko i milczałem z zaciśniętymi wargami podczas zbiorowych śpiewów. Wszystko na próżno! Basia siedząc z podkurczonymi nogami wpatrywała się obojętnie w przestrzeń swoimi ogromnymi fiołkowymi oczami. Ilekroć jednak Szef zabierał głos, wyraz twarzy Basi się zmieniał, patrzyła na niego tak samo zachłannie jak inne dziewczęta. Opowiadania jego teraz przeobraziły się; oprócz pościgów, starć na pięści i pistolety, była tam także miłość. Jawiła się nie jako spełnienie cielesne czy sentymentalna abstrakcja, lecz jako coś tajemniczego i łechczącego, niby błyśnięcie skrawka ciała spod surowego ubioru. Moje przedsenne rojenia o Basi stały się urzekająco duszne: co wieczór podglądałem spod kołdry ciotkę przebierającą się w nocną koszulę.

Po jednej ze zbiórek, która odbywała się nad Prolą, Szef odwołał mnie na bok.

– O godzinie osiemnastej zero zero – powiedział – ty, Bolek Wilkoń, Staszek Płonka, Jurek Starzyk i Kazik Waliszewski stawicie się u mnie w domu. Sprawa ważna. Zawiadom ich tak, by inni o niczym nie wiedzieli – odwrócił się i podszedł do grupy dziewcząt.

Oto nadeszła wielka chwila! Szef wybrał spośród nas pięciu, by powierzyć nam jakąś niezwykłą misję.

Byłem szczęśliwy, dumny i podniecony. Tylko gdzieś w głębi tkwił we mnie cichutki żal, że Basia nie może się o tym dowiedzieć. Gdy przekazywałem chłopakom wiadomość, żal znikł, ogarnęła nas wspólna gorączka.

O godzinie osiemnastej zero zero, nas czterech, którzy wystąpiliśmy z szeregu przyznając się do palenia, i Kazik Waliszewski, wyrośnięty chłopak o brzoskwiniowej cerze i oczach ocienionych długimi rzęsami, pukaliśmy do drzwi mieszkania Szefa. Pukaliśmy w pięciu. Otworzył nam niespodziewanie, jakby stał za drzwiami; nie słyszałem jego kroków zbliżających się do drzwi.

– Wejdźcie – powiedział i wskazał nam kierunek.

Przeszliśmy korytarz i zatrzymaliśmy się na jego końcu; po lewej i po prawej stronie były drzwi, nie wiedzieliśmy, które otworzyć. Nadszedł Szef, który zabawił przy zamykaniu drzwi wejściowych, a teraz otworzył nam te po prawej. W pokoju znajdowało się olbrzymie drewniane łoże wysoko zaścielone, stół, cztery krzesła i szafa; podłogę przykrywał wytarty dywan. Staliśmy sztywno gapiąc się na duży obraz przedstawiający chłopca przechodzącego przez wąziutką kładkę nad przepaścią, nad chłopcem unosił się różowy Anioł Stróż.

– Siadamy na dywanie – odezwał się Szef. – Krzeseł dla wszystkich nie starczy. – I usiadł pierwszy.

– Obserwowałem was uważnie – rozpoczął Szef, gdy już usiedliśmy – bo nie chciałem się na was zawieść. Doszedłem do przekonania, że jesteście najbardziej wartościowi ze wszystkich.

W czasie pauzy, którą zrobił, jego słowa dobrze do nas dotarły, zdążyliśmy poznać ich oszałamiający smak. – Chcecie być moimi przyjaciółmi?

– O, rany! – powiedział Bolek z zachwytem. Nikt z nas nie dodał nic więcej.

– Ja będę waszym przyjacielem. Nigdy was nie zawiodę. Zasługujecie na to – zamilkł, patrzył po kolei w nasze twarze. – Pozostać to musi jednak naszą tajemnicą.

– Nikt się o tym nie dowie – zapewniłem, czując, jak głos mi się łamie.

– Czekają nas rzeczy piękne i niezwykłe, sprawy godne tylko wybranych. Tylko wy z chłopców jesteście w całym Kluczowie warci tego, by je poznać. Nikt, ani doktor Fanula, ani prałat Kuc, ani dyrektor Łapiński nie zasługują na to. Oni są tak zajęci swoimi sprawami, że już nie wiedzą, co to radość. Teraz zawrzemy braterstwo krwi. Czy ktoś się z was boi?

– Jak mnie ojciec po pijanemu leje, to ani nie jęknę – odezwał się grubym głosem Kazik Waliszewski.

– Zapytałem tylko tak sobie... Wiem, że jesteście odważni. To zresztą nie będzie boleć – podniósł się, z szuflady stołu wyjął zakręcaną butelkę z przezroczystym płynem i żyletkę w niebieskim papierku.

– Wstańcie i chodźcie do mnie – powiedział wlewając płyn do porcelanowego talerza stojącego na stole.

Podnieśliśmy się, i otoczyli Szefa półkolem; maczając żyletkę w płynie, każdemu z nas zrobił na opuszce wskazującego palca lekkie nacięcie; na końcu zrobił je też sobie.

– Teraz niech każdy potrze swoją krew z moją.

Potarłem pierwszy, potem Kazik, Staszek, Jurek i Bolek.

– A teraz potrzyjcie między sobą, każdy z każdym.

Było przy tym trochę zamieszania, ale po chwili każdy miał na palcu krew kolegów.

– To będzie nasz znak – Szef skrzyżował kciuki. – Uczyńcie go. Dobrze – powiedział po zlustrowaniu. – Możecie teraz włożyć krwawiące palce do talerza.

Włożyłem razem z innymi; zapiekło; poczułem zapach spirytusu. Szef podszedł do okna i ściągnął storę na dół. Zrobiło się ciemno.

– Będziecie powtarzać za mną przysięgę – w ciemności głos Szefa zabrzmiał obco i uroczyście. Czułem, jak coś zaciska mi gardło.

Trzasnęła zapałka i z talerza buchnął niebieskawy ogień. W jego świetle pokój zmienił się w mroczną komnatę z czającymi się po kątach cieniami.

– Przysięgam na krew i na honor...

– Przysięgam na krew i na honor...

– być bratem...

– być bratem...

– dla każdego z nas...

– dla każdego z nas...

– i dochować tajemnicy naszego związku.

– i dochować tajemnicy naszego związku.

Ogień zmalał, sczerniał, jeszcze raz ostro zaświecił i zgasł. Zaszumiała podciągana w górę roleta, w pokoju zrobiło się na powrót jasno.

– Będziecie mówić do mnie: Janku albo Jasiu, jak wolicie. Ale tylko tutaj, na zbiórkach dalej jestem dla was druhem... Rozumiecie, tajemnica...

– Tak, Jasiu – szepnął Bolek Wilkoń.

Szef pogładził go po włosach.

– Przyzwyczaisz się – powiedział. – Jak myślicie, czy dziewczęta mogłyby dochować tajemnicy?

– Dziewuchy?! – parsknął pogardliwie Jurek Starzyk.

– Przekonacie się, bracia, że niektóre z dziewczyn są coś warte. A teraz idźcie. Dla mnie – zawiesił głos – nadchodzi Godzina Skupienia... Zbierzemy się, gdy przyjdzie czas.

Kilka dni później pod moim oknem rozległ się znajomy gwizd. Zbiegłem na dół.

– Dziś o osiemnastej zero zero u Jasia – zakomunikował Waliszewski. – Tylko my dwaj, innym braciom nie wolno nic mówić... Wynieś piłkę, pokopiemy.

Przez godzinę strzelaliśmy do bramki utworzonej z dwóch cegieł; w bramce staliśmy na zmianę. Potem poszliśmy na górę, umyliśmy się i wyjaśniwszy ciotce, iż idziemy na zbiórkę, zbiegliśmy na dół. Maszerując do Rynku milczeliśmy; w pewnej chwili zacząłem biec; Kazik zrozumiał mnie bez słów i zdyszani stanęliśmy przed drzwiami mieszkania Szefa o dziesięć minut za wcześnie; tak przynajmniej wskazywał mój stary zegarek, który dostałem od ciotki na imieniny. Zapukaliśmy; nasza niecierpliwość była silniejsza od dyscypliny.

Szef wprowadził nas do pokoju; z radości zrobiło mi się niedobrze. Na wysoko zasłanym łóżku siedziała Basia Zajączkowska, a obok niej Wanda Grabianko. Połykając ślinę, aby opanować nudności, słyszałem, jak Szef mówi: siadajcie obok dziewczynek. Zrobiłem to automatycznie, po chwili świat wrócił do normy. Szef siedział na dywanie przy łóżku, patrzył na nas z dołu i uśmiechał się.

– Basia i Wanda już o was wiedzą – powiedział. – One i was dwóch będziecie w drugim stopniu wtajemniczenia. A teraz posłuchajcie historii o Chłopcu i Dziewczynie.

Opowiadając, gładził nasze nogi, co pewien czas obdzielał pieszczotą kogoś innego; gdy dotykał moich łydek, jego palce poruszały się delikatnie jak czułki, wzdłuż nóg przebiegały mi wtedy przejmujące prądy. Jego opowiadanie było jakby muzyką dostosowaną do pieszczot; głos falował cicho, stworzeni ze słów Chłopiec i Dziewczyna leżeli obok siebie gładząc się po piersiach... Nie wiem, jak długo opowiadał. Pamiętam, że w pewnym momencie podniósł się płynnie z podłogi, podszedł do okna i ściągnął roletę. W ciemności słyszeliśmy nasze prędkie oddechy. Poczułem, jak duża dłoń ujmuje moją, bezwładnie wiotką, przenosi ją, usłyszałem szelest tkaniny, i moja dłoń pociągnięta dalej spoczęła na czyjejś nagiej piersi; przesunąłem po niej palcami, wyczułem lekkie nabrzmienie i dużą, niechłopięcą sutkę. Na moim udzie zatrzepotały drobniutkie palce i to łaskotliwe trzepotanie zaczęło się przesuwać w górę. Zacisnąłem palce na sutce, ooo – jęknęła Basia, i wtedy zrobiło mi się słabo i pięknie.

Następne spotkanie mieliśmy wyznaczone za dwa dni; wyszliśmy z mieszkania Jasia milczącą grupką. W sieni kamieniczki pod świecącą żółto żarówką Basia przystanęła, ujrzałem tuż przy swoich jej ogromne oczy i przezroczystą cerę, poczułem świeży oddech i zaraz potem dotknięcie wilgotnych warg na policzku. Basia odwróciła się i klapiąc sandałkami po posadzce z kafelków wybiegła na Rynek. Wanda popatrzyła na nas z powagą, skrzyżowała kciuki i powiedziała: do pojutrza. Zarzuciwszy warkocz na plecy zwróciła się ku Kazikowi mówiąc jakoś bardzo dorośle: nie musisz mnie odprowadzać, wyszła, elastycznie stawiając mocne nogi. Poszliśmy za nią; stojąc przed bramą patrzyliśmy, jak przecina ukośnie Rynek.

– To lecę – powiedział Kazik. – Miałem przynieść skórę, ojciec mi nogi powyrywa.

Klepnął mnie w ramię i pognał chodnikiem w górę, ku ulicy Białej. Ściemniało się. Nad pustawym Rynkiem unosił się blady księżyc.

Nazajutrz, wczesnym przedpołudniem jechałem rowerem nad Prolę; odcinek szosy był gładki, wiał lekki wietrzyk, słońce nie zaczęło jeszcze dopiekać; pochylony nisko nad kierownicą pedałowałem zawzięcie; balony szumiały sycząco, przed oczyma asfalt uciekał szarymi pasmami. Czekał na mnie rozgrzany beton filarów mostu, na podstawach których kładliśmy się po wyjściu z wody, ściganie się po miękkiej trawie, niepowtarzalny smak kanapek jedzonych żarłocznie w cieniu, gdy całe ciało odpoczywa po zimnym nurcie rzeki i spiekocie promieni. Kręciłem mocno i radośnie, była we mnie pamięć wczorajszego dnia.

Wyczułem przeszkodę. Uniosłem głowę znad kierownicy: przede mną była burta stojącej ciężarówki. Zacząłem spadać w czarną studnię.

W szpitalu przez wiele tygodni leżałem jakby w niewidocznym kokonie, brak zainteresowania do wszystkiego otulał mnie szczelnie. Wiedziałem, że ciotka często jest przy mnie, że pochylają się nade mną biało ubrani ludzie, że karmią mnie, przewożą na wózku, kłują zastrzykami, obsługują, ale ci ludzie byli dla mnie za szybą; ich zastrzyki prawie nie kłuły, głosy dochodziły z bardzo daleka, nie odczuwałem wstydu, gdy traktowali mnie jak małe dziecko, ani nie chciało mi się z nimi rozmawiać. Trwało to tak aż do odwiedzin Szefa. Nie wiem, czy apatia i tak oddaliłaby się, czy też jego przyjście przyczyniło się do tego. Faktem jest, że po wizycie Szefa zacząłem interesować się otoczeniem. Wiedziałem, że przyszedł i siedzi przy łóżku; było to tak samo nieważne jak wszystko inne. On się jednak pochylił nade mną, jego oczy, które były jak dwa kawałeczki lazurowego nieba, ściemniały, stały się ostre i kłujące. Chciałem przymknąć powieki, ale te oczy mi na to nie pozwalały; jak końce niewidocznych świderków wkręcały mi się pod czaszkę; było to tak przykre, że się uśmiechnąłem.

– Szef – powiedziałem i słysząc własny głos zacząłem się śmiać; mój głos wydał mi się bardzo śmieszny. Zaraz potem zasnąłem.

Wieczorem sam już jadłem kolację; nie potrafiłem zjeść jej do końca, ale intencja była dowodem poprawy. Zacząłem rozmawiać. Przychodziła ciotka i czytała mi głośno książki, o które prosiłem. Nieźle wypadały kowbojskie inwokacje w rodzaju „Ty łotrze, zapamiętasz moją pięść” wypowiadane jej kruchym głosikiem. Zaglądali do mnie również chłopcy; każdy z „braci” oświadczał, że Szef ich już nie wzywa. Nie wierzyłem im, zapewniali o tym zbyt gorliwie. W połowie września odwiedził mnie Poldek Copik. Opowiedziałem mu, że przez trzy dni po wypadku byłem nieprzytomny, a potem nic mi się nie chciało. Z kolei on mi zreferował sytuację w klasie w nowym roku szkolnym. Potem nie mieliśmy już sobie nic do powiedzenia; żeby jakoś ratować sytuację, zapytałem, czy Basia Zajączkowska przychodzi na zbiórki.

– Od tygodnia nie ma zbiórek. Szef wyjechał.

– Gdzie wyjechał?

– Na zawsze... Nie wiem gdzie, ale na zawsze. Tak nam powiedział...

Zrobiło mi się dziwnie, jakby mnie opanowywała poprzednia niemoc.

– Powiedz Waliszewskiemu, żeby tu przyszedł – wyszeptałem.

– Kazikowi? – spytał Poldek.

– No a komu?

– On... Zresztą i tak byś się o tym dowiedział... On nie żyje. Przedwczoraj się powiesił... Na strychu...

Zobaczyłem przed sobą burtę ciężarówki i powoli zacząłem obsuwać się w dół; nie było to gwałtowne spadanie, lecz kołyszące obsuwanie się w dół, jakbym był piórkiem niesionym przez podmuch na ziemię. Gdzieś w górze Poldek mówił cichnącym głosem:

– Zostawił kartkę, było na niej tylko jedno słowo: dosyć. I wykrzyknik. To chyba dlatego, że go ojciec tak bił...

W listopadzie wróciłem do szkoły; do półrocza zdążyłem nadrobić braki. Nikt z „braci” nie wspominał o Szefie, jakby się między sobą umówili. Układ ten zresztą się rozleciał, powróciliśmy do dawnych paczek. Basia Zajączkowska, na którą czekałem w listopadzie przy kapliczce, powiedziała patrząc w ziemię: lepiej się nie znajmy, muszę już iść, mama czeka. Wieczorami gryzłem poduszkę, czułem się samotny i mały. Ciotce odpowiadałem opryskliwie, uczyłem się z zawziętą wściekłością.

W styczniu spadły wielkie śniegi. Namówiony przez Adama Mertę nasmarowałem narty przyniesionym przez niego uniwersalnym smarem „FF” i pobiegliśmy na deskach pod lasek. Po powrocie, leżąc w łóżku przyjemnie zmęczony, ze zdumieniem zdałem sobie sprawę, że myślę o Basi i Szefie bez bólu, jako o wyblakłych cieniach, że o wiele ważniejsze jest to, że podczas kręcenia pomiędzy wbitymi w śnieg gałązkami wiązania ani raz nie puściły. Zaśmiałem się do siebie.

– Biedne dziecko – mruknęła ciotka przewracając się na swoim łóżku.

Poszedłem do gimnazjum, które założono przed rokiem w Kluczowie. Większość uczniów stanowili synowie chłopów z okolicznych wsi; my z miasteczka czuliśmy się wśród nich jak orły.

Kiedyś, będąc w dziesiątej klasie, siedziałem wieczorem z Wandą Grabianko na ławce w lasku; między gałęziami drzew migotały gdzieniegdzie majowe gwiazdy.

– Pamiętasz Szefa? – zapytałem.

– Kogo? – odezwała się po długiej chwili.

– Szefa... Jasia... Był naszym drużynowym.

– Ach, tego... Dziecinne historie – zaśmiała się krótko i wtuliła pełne wargi w moje usta.

Zobaczyłem Szefa w Akademii; chodził po pracowni, przystawał za plecami, czasem mruknął „dobrze”, ale przeważnie nic nie mówił. Nie wiedziałem, czy mnie poznaje; ja mu na razie nic nie przypominałem; poznawałem duże miasto z gorliwością prowincjusza.

II

Do wielkiego miasta przyjechałem z mocnym postanowieniem zrobienia kariery. Wiedziałem, że świat musi docenić moje zdolności. W gimnazjum uważano mnie za najlepszego rysownika; gazetki ścienne, portrety i papieroplastyka to była moja domena; egzamin na Akademię był dziecinnie łatwy, trzeba było przedstawić próby malarskie i wykonać rysunek modela; pozował nam stary mężczyzna o grubo fałdowanej, wyrazistej twarzy. Narysowałem go pod Dürera, co wyglądało dosyć efektownie. Na Akademię mnie przyjęto, ale na początku roku akademickiego okazało się, że takich zdolnych jak ja jest w pracowni pełno, i że wszyscy traktują to jako coś naturalnego. Wizje olśniewającej kariery zbladły, zaczęło się zwykłe życie studenckie z malarstwem przed południem, a rysunkiem wieczorem.

Mieszkałem w jednym pokoju z Bartkiem Kowarą pochodzącym z Kluczowa, który pokój odziedziczył po kuzynie inżynierze osiadłym w kombinacie chemicznym w Tarnowie. Bartek był starszy ode mnie, do wielkiego miasta zjechał przed trzema laty; jako wybitny matematyk nie miał sił na studiowanie mechaniki; wziął urlop dziekański i żył z naprawy radioodbiorników i telewizorów. Mieszkanie było o wiele lepsze niż korzystanie z Domu Akademickiego; w dużym pokoju ozdobionym poobtłukiwanymi stiukami mieściły się swobodnie dwie wyleniałe kanapki, duży stół, przepaścista szafa; za mieszkanie nie płaciłem nic, wpłacałem jedynie na jedzenie do wspólnej kasy pięćset złotych z sześciuset, jakie mi ciotka co miesiąc przysyłała; Bartek lubiący gotować wnosił chyba więcej gotówki, gdyż jedliśmy mięśnie i tłusto.

Przez dwa miesiące poznawałem miasto; ma się rozumieć, że było to poznawanie na miarę moich środków finansowych. Włóczyłem się po ulicach, zachodziłem na małe piwo do rozwrzeszczanych knajp, odwiedzałem muzea i wystawy, tańczyłem – z początku nieśmiało, a potem, gdy zobaczyłem, że nie jestem najgorszy, śmielej – w klubach studenckich. Nie wyróżniałem się ubraniem; traperki, sweter i mokasyny były tak samo modne w Kluczowie jak i tutaj.

Po dwóch miesiącach wielekroć obmywany tłumem, poznawszy dokładnie rozkład śródmieścia, czułem się już starym mieszkańcem metropolii.

Wtedy właśnie Szef znów wstąpił w moje życie. W chmurne sobotnie przedpołudnie, gdy malowałem w zimnych błękitach chudą modelkę o piersiach obwisłych jak puste bukłaki, profesor Jan Kowalski zatrzymał się obok mych sztalug i podał mi kartkę. Spojrzałem, był na niej adres.

– Przyjdź o siódmej. Małe przyjęcie – powiedział.

Skinąłem głową. Spojrzał na moje płótno, uśmiechnął się i jakby bawiąc się rękoma skrzyżował kciuki; innym ten ruch palców mógł się wydać przypadkowy; ja wiedziałem: Szef nie zapomniał. Schowałem karteluszek do kieszeni, a profesor Jan Kowalski podszedł do następnego blejtramu.

O siódmej, gładko wygolony z mizernego zarostu, dzwoniłem do drzwi piętrowego domu; budynek znajdował się w dzielnicy willowej, miał kwadratowe i okrągłe okna w stylu lat trzydziestych. Otworzył mi Szef, obok niego stała Mary Sherton, Amerykanka studiująca na naszej Akademii; z racji długiego niebieskiego wozu, którym przyjeżdżała pod Akademię, wszyscy dużo o niej mówili; nie znałem jej osobiście.

– To jest Andrzej, a to Mary, gospodyni dzisiejszego szaleństwa – powiedział Szef zamykając za mną drzwi.

– Czołem, stary – odezwała się dziewczyna zabawnym akcentem.

Przeszliśmy przez hall; w dużym pokoju na starej komodzie stały butelki, szkło i dziwny przedmiot z gumy podobny do garnka; później okazało się, że jest to zbiornik na lód. Obok tego były tace z kanapkami współgrające żywymi kolorami z obrazem Kossaka wiszącym nad komodą. Pod przeciwną ścianą stał adapter, a obok leżała sterta płyt; dwa głośniki połączone przewodami z adapterem umieszczono w przeciwległych kątach pokoju. Pod oknem stała empirowa sofa i parę krzeseł. Stojąca lampa obok komody dawała łagodne światło przesączające się przez kolisty abażur.

– Skocz, burbon, dżin, może być z tonikiem, czy wódka? – spytała dziewczyna. Jedyną znaną mi nazwą była wódka, więc ją powtórzyłem.

– Słusznie – pochwalił Szef. – Ja tak samo. A dla niej nalejemy skocza – zajął się butelkami i kieliszkami. Dziewczyna nałożyła płytę na krążek; z głośników zabrzmiała synkopowa muzyka. Stanęliśmy w trójkę przy komodzie, Szef wręczył nam napełnione kieliszki. Łyknęliśmy i wtedy zabrzmiał pierwszy dzwonek. Szef z dziewczyną poszli otworzyć. Weszła para młodych ludzi, skinęliśmy sobie głowami; potem dzwonki powtarzały się co chwilę i po pół godzinie pokój był pełen. Szef przechodził od jednej grupy do drugiej, Mary stała pod oknem z dwoma mężczyznami. Nikogo oprócz nich nie znałem; podchodziłem więc tak jak wszyscy do komody, jadłem kanapki i trzykrotnie napełniłem sobie kieliszek.

Oparty o ścianę patrzyłem na obecnych. Większość to byli ludzie około czterdziestki, dobrze ubrani, poruszający się swobodnie. W pewnej chwili podszedł do mnie chłopak starszy o kilka lat ode mnie, trzymając w dłoni szklaneczkę z żółtym płynem.

– To ty do mnie zaszurałeś ostatnim razem? – spytał patrząc na mnie przekrwionymi piwnymi oczyma.

– Pierwszy raz pana widzę.

– Szkoda. Szukam go, ale chyba nigdy nie znajdę... Ile masz lat?

– A bo co?

– Wstydzisz się?

– Osiemnaście.

– Podobny był do ciebie... Podoba ci się to wszystko? – zatoczył szklanką, ale nie rozlał ani kropli. – Mnie też się to kiedyś podobało... Zagralibyśmy w „salonowca”, co?

– W dwójkę?

– Oto umysł racjonalistyczny... Czy sądzisz, że oni by zagrali? – znów zatoczył szklanką.

– No, nie...

Uśmiechnęliśmy się do siebie. Podniósł szklankę do ust i opróżnił ją do połowy.

– Ireneusz – zwróciła się do niego stojąca z łysym mężczyzną blondyna – pan Gołębiowski pyta, co piszesz ostatnio.

– Gówno – odpowiedział spokojnie chłopak i powędrował w głąb pokoju.

Znów stałem samotnie, Szef zauważył moje osamotnienie i przeciskając się między stojącymi dożeglował do mnie.

– Mały, przepraszam, zapomniałem, że nikogo tu nie znasz.

– Jesteśmy prawie jednego wzrostu – odpowiedziałem.

– Nie bądź taki drażliwy – rozjaśnił się w uśmiechu.

– Najwyżej dziesięć centymetrów różnicy.

– Za chwilę się trochę opróżni, odejdą nudziarze, których Mary musiała zaprosić.

– To nie pana mieszkanie?

– Jesteśmy na „ty”.

– To nie twoje mieszkanie?

– Skądże. Mary je wynajmuje. Myślisz, że jestem amatorem Kossaka? – wskazał na obraz, na którym ułan pochylał się ku hożej dziewczynie stojącej u studni. – Na górze mieszkają właściciele. Wypijemy.

Nalał do kieliszka wódki, podniósł go w górę; wypiliśmy. Odstawiając kieliszek na komodę popatrzył na mnie tak, jakby się zastanawiał nad czymś, co miało związek ze mną.

– Przedstawię cię paru osobom – powiedział – bo inaczej przyrośniesz do ściany. Chodź.

Poszedłem za nim; zatrzymaliśmy się po trzech krokach przy blondynce i łysym.

– Andrzej wstydził się sam ci powiedzieć, że bardzo mu się podobasz.

Dziewczyna uśmiechnęła się do mnie i spytała: mam mu wierzyć?

– Tak – odparłem ponuro. – Jestem bardzo nieśmiały – i zrobiłem minę, która zawsze rozśmieszała Wandę. Na blondynkę też to podziałało.

– Wasze pokolenie lubi to robić na milcząco, o ile wiem – rzekł łysy.

– Przynajmniej nie przytnie się języka – odpowiedziałem zwrotem używanym przez nas w gimnazjum; wydało mi się to głupie, ale łysy przyjął odezwanie entuzjastycznie; przy śmiechu trząsł mu się brzuch.

– To teoria czy praktyka? – zwróciła się do mnie z uśmieszkiem blondynka.

– Gdy czegoś nie wiem, wtedy sprawdzam – to powiedziałem już świadomie, zacząłem rozumieć grę.

– Krysiu, to jest oferta – Jaś, jak mi się wydawało, był ze mnie zadowolony.

– A jeżeli będzie pił tak jak Ireneusz? – było to powiedziane o ton poważniej.

– Irek pije ostatnio? – zapytał Jaś.

– Sto dwudziesty trzeci dzień.

– Liczysz?

– Coś muszę liczyć.

– Przepraszam, ale muszę przynieść butelki, czysta się kończy – odezwał się po chwili Jaś i skierował się ku wyjściu.

– Nienawidzę pijaków – w głosie blondynki zadrgały ostre nutki.

– Kochanie, monologi wewnętrzne wygłasza się za pieniądze, nawet ich fragmenty – upomniał ją łagodnie łysy.

– Mam wiecznie milczeć?

– Och, nie, ale nie bądź monotematyczna.

– Jestem. To moja siła... Ty o tym wiesz.

– Wiedziałem – sprostował łysy. – Na szczęście coraz więcej rzeczy zapominam. Szczęście starości.

– Popatrz, a jego nie ma – dziewczyna rozglądała się po pokoju.

– Przed pół minutą wychodził.

– Dogonię go jeszcze – powiedziała z martwym uśmiechem i odeszła.

– A podobno istnieje dogmat – łysy patrzył za dziewczyną – że kobiety obdarzone są duszą nieśmiertelną. Największy błąd Soboru Trydenckiego... Dlaczego pan nie pije?

– Mam dosyć.

– Wy, młodzi, mnie czasem przerażacie, nawet w przyjemnościach zachowujecie wstrzemięźliwość... Jakbyście przez cały czas pamiętali, że człowiek się zużywa. To jest pozór, że jesteście witalni, wy jesteście rozsądni, tylko nie wiem, po co.

– Lubi pan wypowiadać sądy o młodych.

– To tęsknota, mój chłopcze.

Ktoś na nowo uruchomił adapter; muzyka była teraz o wiele cichsza, z gwarem rozmów stanowiła podniecający podkład. Podobało mi się tutaj. Ładne dziewczyny, ludzie po zachowaniu których można było poznać, że są „kimś”, ten gruby łysy pan traktujący mnie jak równego. Pięć małych kieliszków wódki wypitych dotychczas sprawiło, że zapytałem łysego, czy lubi Jasia.

– Czy lubię Jasia? – powtórzył. – Nie mógłbym panu powiedzieć, czy w ogóle kogoś lubię, to jest o wiele bardziej złożone. Jasia lubią kobiety i... – zawahał się patrząc mi w oczy – i młodzi ludzie. On jest modelem wzorcowym. Przystojny i lubi gesty... Pamiętam, w 1949 roku wprowadzono nowy kurs w malarstwie. Odgórnie. Pan na pewno w tym czasie bawił się piłką... Nazywało się to realizmem socjalistycznym. Takie połączenie szkoły monachijskiej z fotografią propagandową. I Jaś, który malował wtedy pod Klee, zrzekł się pracy w Akademii. Był wtedy jeszcze asystentem. Dlaczego to był gest? Bo on nigdy nie wypracował własnego stylu, zawsze coś robił pod kogoś. Mógł równie dobrze malować monterów na rusztowaniach, byłoby to tak samo nie jego własne jak obrazki pod Klee, a jeszcze przedtem pod Mondriana. Miałem z nim wtedy rozmowę, powiedział mi coś o godności podniesionym głosem i kazał wynosić się za drzwi... Widzi pan, ja mam naturę łagodną. Oświęcim mnie nauczył tej łagodności, poszedłem sobie. Nie byłem taki jak on, wysławiałem monterów na rusztowaniach, dostawałem nagrody, ale o malarstwie myślałem swoje. To nie znaczy, że po cichu nie malowałem dla siebie.

– Dlaczego? – zapytałem trochę za głośno.

– Ja mam naturę łagodną, jak już mówiłem, wystarczyło mi, że ja wiem, jak powinienem malować. W każdym myślącym mężczyźnie jest taki pion, coś w rodzaju kawałka stali w żelbecie. To wyobrażenie o sobie... Powiedziałem „jest”, a miałem powiedzieć: powinien być. Bo jak nie ma, to facet jest nieszczęśliwy. I żeby nie być nieszczęśliwym, to wmawia sobie, że ten pion w nim jest... Jaś dlatego właśnie odszedł w czterdziestym dziewiątym z Akademii, była okazja, żeby sobie i innym pokazać... W czymś trzeba mieć godność – wykrzykiwał do mnie wtedy... Malował dla siebie. Myśli pan, że znalazł własny styl? Gówno. Te obrazy były pod Pollocka... Chociaż na pewno były mu najbliższe bryzgi i rozlewiska farby. Malarstwo gestu.

– I nikt tych obrazów nie kupował?

– Dopiero po 56-tym roku. A właściwie już w 56-tym.

– To z czego żył?

– Jego żona prowadziła spółdzielnię trykotaży i takich duperel, co się je nazywa artystycznymi drobiazgami. Nie miał źle... Pan go uwielbia, co?

– Lubię go.

– A ta idiotka go uwielbia.

– Kto?

– Sherton. Ona zresztą wiele rzeczy uwielbia. Ja, jakbym miał tatusia właściciela szybów naftowych w Teksasie, to też bym mieszkał w Greenwich Village, zakładałbym komitety w obronie Kuby i Murzynów, też bym studiował w Hiszpanii, Grecji i Polsce. Wtedy to ma smaczek.

– Niech pan jej to powie.

Spojrzał na mnie z zainteresowaniem.

– Pan jest cyniczny albo bardzo młody – stwierdził.

– To drugie.

– Dobrze, dobrze, nie mnie brać na takie plewy. Wy za szybko dojrzewacie, ot co.

– Ona go uwielbia?

– Zafrapował pana... Nie dziwię się zresztą. Tak, uwielbia go. Jest przystojny i giętki jak trzcina. Wiele męskich zalet. A poza tym ona sobie wyobraża, że był męczennikiem sztuki.

– A nie był?

– Chłopcze, nie mógł wystawiać, to fakt, ale nie był żadnym męczennikiem. Przez krótki czas to musiał być nawet zadowolony, że wreszcie siebie określił... Tego mu najbardziej brakowało, tego pionu, o którym mówiłem.

– Powiedział pan: przez krótki czas. A potem to, że nie mógł wystawiać, musiało być dla niego nie do zniesienia.

– Nie to, na pewno nie to, że nie mógł wystawiać... Widzisz, on jest ambitny, ambitny nie na skalę miasta czy kraju, tylko świata. Nie uśmiechaj się, wiem, co mówię. Świat w tym wypadku to kilka centrów, Nowy Jork, Paryż przede wszystkim. Po tym umocnieniu, jakim była dla niego decyzja odsunięcia się od wystaw, przewidział. Bo oto w pismach zachodnich, które jakoś do niego w tym czasie docierały, zobaczył, że to, co maluje i dla czego odszedł, jest już niemodne, że lansowane są zupełnie nowe kierunki. Wtedy zaczął właśnie malować pod Pollocka.

– A teraz jak maluje?

– Teraz?... Na zachodzie go chwalą. Nieduże płótna, lazerunkowe, powierzchnia przypomina nieco infrastrukturę metali... Widzi pan, młody człowieku, sielankę?

Wskazał na Mary Sherton, która stała przed Jasiem patrząc mu w oczy z takim wyrazem twarzy, jaki się widuje u aktorek w filmach o wielkiej miłości.

– Pan go musi lubić – dobiegł do mnie z boku głos łysego – bo w pana wieku kocha się gesty. No, na mnie już czas, zobaczymy się kiedyś jeszcze.

Dziewczyna poruszyła wargami, a Jaś skinął głową. Oderwałem wreszcie od nich wzrok; łysy był już przy drzwiach. Podszedłem do komody i zjadłem dwie kanapki. Potem nalałem do szklanki żółtego płynu z butelki, na której widniała etykietka z liczbą „69”; zauważyłem, że ludzie nie nalewają z niej alkoholu do kieliszków, lecz leją w szklanki; zrobiłem tak samo. Whisky smakowała lepiej od czystej wódki; pociągnąłem jeszcze mały łyczek i stanąłem ze szklanką w dłoni na dawnym miejscu pod ścianą.

– Nie uwiódł cię? – Jaś stanął przede mną wyciągając ku mnie rękę z otwartą papierośnicą.

– O czym mówisz?

– Nie pytaj tyle, zapal.

Zapaliliśmy. Do komody podeszła efektowna dziewczyna o jasnych włosach. Wzięła kanapkę, mrugnęła do Jasia i odeszła.

– Kto to jest?

– Ewa.

– No tak, ale...

– Ewa, to wystarczy. Za krótko jeszcze jesteś w mieście... Chodź, pokażę ci obrazy panny Sherton.

Wyszliśmy do hallu, Jaś otworzył ciemne drzwi i pstryknął kontaktem. W pokoju pachniało farbami i wodą kolońską. W kącie była sterta obrazów ułożonych przodem do ściany; obok nich na podłodze leżała paleta, składane aluminiowe sztalugi i kaseta z farbami, Jaś zaczął ustawiać obrazy pod ścianą. Gdy ustawił już wszystkie, stanął obok mnie na środku pokoju.

– Jak ci się widzą? – zapytał.

Były podobne do siebie; na wszystkich powtarzały się te same przedmioty: pusta klatka, okno, kwiat i dziewczęcy pyszczek o sennym wyrazie. Na każdym płótnie zestaw był inny.

– Ładne.

– I co więcej? – Jaś położył mi rękę na ramieniu.

– Nic. Ładne.

– Będą z ciebie ludzie.

Usłyszeliśmy otwieranie drzwi; obejrzałem się, do pokoju weszła Mary Sherton.

– Po co go zanudzasz, Jaś – powiedziała. Słowo „zanudzasz” przedziwnie zaszeleściło w jej ustach.

– Bardzo mu się podobają – odpowiedział za mnie.

– Nie wierzę.

– Naprawdę – zapewniłem.

– Mnóstwo scotcha, mnóstwo – powiedziała leniwie stając pomiędzy nami a obrazami. – Chce mi się płakać, ale duże, duże dziewczynki nie powinny płakać.

– Świetnie mówi pani po polsku.

– Chrząszcz brzmi w trzcinie – wyrecytowała i zdjęła rękę Jasia z mojego ramienia.

– Dużo jeszcze ludzi? – spytał.

– Tysiące.

– Jak to się skończy, to biorę was na kolację do miasta.

– Ty jesteś młody, a ja stara – Mary wskazała na mnie palcem.

Roześmiała się; nie mogła mieć więcej niż dwadzieścia pięć lat. Wtedy dziewczyna zaczęła mówić po angielsku.

– Boże – powiedział po chwili Jaś. – To Longfellow. Ona zna całego „Króla Roberta na Sycylii”.

Dziewczyna mówiła wpatrzona w jakiś punkt nad naszymi głowami; po kilkudziesięciu sekundach zaczęła mówić w innym rytmie.

– Dylan Thomas – powiedział ze szczerą zgrozą Jaś. – To będzie trwać godzinę.

Mary wyjęła mi z ręki szklankę, łyknęła whisky i wsadziła mi szklankę na powrót w dłoń. Teraz mówiła długimi, wznoszącymi się i opadającymi okresami.

– Kto to znowu? – zapytał Jaś.

– Lawrence Ferlinghetti – odpowiedziała szybko, jakby gniewnie i dodała kilka słów po angielsku.

– Rozumiesz? – uśmiechnął się do mnie Jaś.

– Nie. Uczyliśmy się francuskiego.

Jaś też odpowiedział jej po angielsku, potem ona jemu, wreszcie mówili jednocześnie, głosy mieli podniesione. Mary coś wykrzyknęła i zrobiła się cisza. W tej ciszy dziewczyna patrzyła na Jasia z jakąś napiętą, bolesną uwagą. Jaś przekrzywił głowę na bok i spoglądał na Mary z ciekawością; na jego twarzy nie było gniewu i dlatego to, co zrobił w następnej chwili, tak mnie zaskoczyło. Krótkim ruchem ręki uderzył dziewczynę palcami w policzek.

– Co robisz?! – krzyknąłem.

– On musiał – powiedziała dziewczyna i zabrzmiało to radośnie. I zaraz potem objęła Jasia za ramiona wtulając twarz w jego marynarkę.

Wycofałem się po cichu do hallu; tam wypiłem resztę whisky i pustą szklankę postawiłem na stole. Wyszedłem w rozbielony jarzeniówkami wieczór. Szedłem szybko, jesienny chłód wisiał w powietrzu, a ja nie miałem na sobie płaszcza. Wyobraźnia podsuwała mi najróżnorodniejsze powody sprzeczki, aż wreszcie whisky wypita duszkiem w hallu zaczęła działać i fragmenty rozmów oraz twarze z przyjęcia mknęły przeze mnie w zawrotnym tempie.

W poniedziałek Jaś stanął za moimi plecami i spytał cicho: dlaczego uciekłeś? Zatrzymałem pędzel na końcu obwisłej piersi lśniącej świeżym błękitem pruskim.

– Dużo wypiłem – odpowiedziałem równie cicho.

– Naprawdę nie znasz angielskiego?

– Nie.

Jaś przeszedł do następnych sztalug; mój pędzel począł się poruszać nanosząc na płótno ciemniejsze smugi tam, gdzie pierś była ocieniona. Widziałem, maczając pędzel w oleju, jak Jaś wskazuje błędy na obrazie Basi Szczech, jak otaczają go dziewczęta, jak śmieją się i krygują; czarnoskóry Jo Odonga z Nigerii przy każdym słowie Jasia z powagą kiwał głową, on jeden chyba przypisywał entuzjazm dziewczyn chęci nauczenia się malarstwa; w ten poniedziałek Jaś po raz pierwszy wystąpił wobec nas w roli profesora; dotychczas korekty i uwagi pozostawiał asystentom.

– Chciałbym – powiedział głośno i wszyscy przerwali malowanie – żebyście zrozumieli, że Akademia nie nauczy was sztuki. Studia dadzą wam tylko poznać technikę, reszta zależy już od was. Dlatego nie traktujcie tak bardzo poważnie swoich prac...

Mniej więcej po godzinie, kiedy wychodził, skinął na mnie ręką. Poszedłem za nim. Stał przy oknie na korytarzu z czołem opartym o szybę. Stanąłem obok niego. Stado wróbli obsiadło kamienny posąg kondotiera wznoszący się na dziedzińcu. Pod nim dwie dziewczyny w spodniach z pochylonymi ku sobie głowami oglądały kolorowy magazyn.

– Co roku mówię ten sam banał o Akademii – odezwał się. – To zaczyna już być męczące.

Milczałem; przez dziedziniec przechodził chłopak w dużym, aksamitnym berecie; pod pachą niósł rulon bristolu.

– Myślisz, że Kazik Waliszewski powiesił się przeze mnie – powiedział tym samym znużonym głosem.

– Skądże! Ojciec go bił.

– Nie. On to zrobił przeze mnie.

Oderwał czoło od szyby, sięgnął do kieszeni i podał mi złożoną kartkę. Rozłożyłem ją; była to kartka wyrwana z kratkowanego zeszytu; litery nierówne, dziecinne.

„Bracie, jesteś świnia, bo odjechałeś. Ja już nie mam co robić na świecie i chyba się powieszę. Sznur mam a gwóść wbiłem. Tak mi jest jakby mi ten gwóść wbijał kto w serce. Chce mi się kwiczeć jak temu prosiakowi co go Curzydło w środę zażynał i zażnąć nie mógł, bo on uciekał. Nie mam ja teraz co robić, bo jestem ja na bezludnej wyspie co to o niej mówiłeś. Jutro się chyba powieszę a jak się kiedy zobaczymy, to się do mnie nie odzywaj, bo ja już nie jestem twoim bratem.

Kazimierz Waliszewski ucz. kl. VII B.”

– Zostawiłem mu swój adres – powiedział chowając list do kieszeni. – Myślałem, że to mu wystarczy – na powrót oparł się czołem o szybę.

Patrzyliśmy na dziedziniec; jedna z dziewczyn tarła ręką o plecy, widocznie uciskał ją biustonosz.

– Pamiętasz mój pokój w Kluczowie?

– Pamiętam.

– Jak go wynajmowałem, gospodyni powiedziała: panie złociutki, to jest niebo, a nie pokój.

Dziewczyny zaczęły wyrywać sobie magazyn, podskakiwały przy tym. Wreszcie jedna z nich puściła pismo, sięgnęła do kieszeni; wyciągnęła baton, przełamała na pół i podzieliła się z koleżanką. Jadły pogadując coś do siebie.

– Po co wtedy przyjechałeś do Kluczowa?

– Szukać nieba – roześmiał się cicho. – Naprawdę.

– Nie chcesz mi powiedzieć?

– Szukać nieba, nie żartowałem. Jedni w tym celu idą do wojska, inni wyjeżdżają pielęgnować trędowatych, jeszcze inni piją. Ja wyjechałem do Kluczowa.

– Rozumiem – powiedziałem po chwili.

Na dziedziniec zajechał chłopak na skuterze. Stanął przy dziewczynach, jedna z nich włożyła mu kawałek batona do ust. Wróble uleciały z posągu.

– A jednak... – zacząłem.

– Słucham?

– Nic, nic...

– Chciałeś coś powiedzieć...

Czarne włosy chłopca miały ten sam matowy blask, co skórzana kurtka. Plama światła

poruszała się na nich, gdy pochylał się ku dziewczynom.

– A jednak uciekłeś.

– Tak, uciekłem.

– Dlaczego?

– Kiedyś to zrozumiesz. Takie ucieczki się nigdy nie udają. Takie jak moja z Kluczowa... Bo te powrotne, tak.

– Myślałeś, że w Kluczowie będziesz szczęśliwy?

– Coś w tym rodzaju.

– I to była pomyłka?

– Tak, to była pomyłka.

Chłopak pochylił się z siodełka, jedna z dziewczyn pocałowała go w policzek.

– Powrotne się udają, bo wracasz do kieratu, do którego jesteś przyzwyczajony –powiedział.

– Dobrze, że przyjechałeś do nas wtedy.

Z bramy wyszedł student w aksamitnym berecie i przystanął koło skutera. Dziewczyna rozwinęła magazyn i coś mu pokazała. Beret pochylił się nad pismem. Wszyscy czworo wydawali się drobni przy kamiennym jeźdźcu.

– Naprawdę tak myślisz?

– Tak.

Chłopak w berecie wsiadł na tylne siodełko i obaj odjechali. Jedna z dziewczyn pokiwała za nimi ręką.

– Z czego ty żyjesz? – zapytał.

– Ciotka mi przysyła co miesiąc sześćset złotych.

– I to ci wystarcza?

– Musi.

– Jest takie pismo, nic nadzwyczajnego, nazywa się „Świadomy Spółdzielca”. Odszedł od nich plastyk... Trzeba rysować winietki i projektować układ. Odpowiadałoby ci to?

– Nie wiem, czy potrafię.

– Potrafisz.

– A oni będą mnie chcieli?

– To już moja sprawa.

– Nie wiem...

– Nie płacą dużo, ale tysiąc pięćset złotych będziesz miał.

– Kawał forsy.

– Chciałbym, żebyś to wziął, nie możesz żyć za sześćset złotych.

– Jakoś mogę – uśmiechnąłem się.

Dziewczyny spojrzały w niebo, a potem powlokły się do bramy. Na asfalt dziedzińca spadły pierwsze plamki deszczu, przybywało ich, wkrótce poczęły się łączyć.

– Pamiętasz dobrze Kazika?

– Tak.

– Ja też – powiedział cicho. – Ty i on byliście podobni do mnie, gdy miałem tyle lat co wy. To znaczy tak wyobrażam sobie małego Jasia Kowalskiego.

– Dlaczego pokazałeś mi ten list?

– Chciałem, abyś wiedział.

Dziedziniec był wrzącym kroplami czarnym lustrem. Kilka drobin wody spadło na szyby i spływało ciężarnie ku dołowi.

– Dziękuję, Jaś.

– Głody się biorą z różnych przyczyn – uderzył palcem w szybę i krople zmieniły się w kręte strużki. – Jeden może się wziąć też stąd, że ktoś się w Polsce nazywa Jan Kowalski, we Francji Jean Dupont, w Stanach John Smith czy w Rosji Iwan Iwanow... Być może to spowodowało, że mały Jaś Kowalski wcześnie poznał głód... Nie mówię o fizycznym.

– Wiem.

– Nie być kimś anonimowym... Ale to wcześnie przemija. Zostaje źródło głodu – wyobraźnia. Jest twoja i jest przeciwko tobie... Gdzie masz płaszcz, w pracowni czy na dole?

– W pracowni.

– To idź, weź go, pojedziemy do „Spółdzielcy”.

Poszedłem do pracowni, w płaszczu stanąłem koło Jo Odongi, który malował z pasją, jakby od tego zależało jego życie; kobieta wyłaniająca się z obrazu była albinoską o mlecznej skórze i błękitnych oczach.

Wychodząc z pracowni zobaczyłem Jasia, który dalej stał oparty czołem o szybę.

– O, jesteś – powiedział, gdy stanąłem obok niego. – Najpierw pojedziemy do „Spółdzielcy”, a później do mnie do domu. Zjemy obiad i poznasz moją żonę.

– A gdzie ty masz płaszcz?

– Jestem bez płaszcza, przyjechałem wozem.

Odwrócił się do mnie, wziął za rękę i zaczęliśmy schodzić na dół.

Po gładkim załatwieniu przez Jasia mej pierwszej posady w życiu pojechaliśmy do niego na obiad. Jego żony nie było, obiad podała nam gosposia. Lena weszła, gdy piliśmy kawę. Od chwili tej minęło wiele lat, widziałem wiele kobiecych twarzy i nie zawaham się stwierdzić, że była to najbardziej seksualna twarz, jaką widziałem, biorąc nawet poprawkę na dawny sentyment. Ta twarz przez duże blade i miękkie usta wydawała się s p r a g n i o n a. Nie potrafiłem wtedy sobie tego sprecyzować, niemniej wejście Leny sprawiło na mnie wrażenie.

– Leno, to najzdolniejszy chłopak z mej pracowni – powiedział Jaś.

Podała mi dużą, silną dłoń. Pocałowałem ją z całą kluczowską galanterią.

– Mam kaca – powiedziała niskim głosem i wyjęła z szafki butelkę winiaku i trzy kieliszki. Postawiła to wszystko na stole i usiadła na krześle obok mnie. – Od wczoraj mam kaca.

– A obiad? – spytał Jaś.

– Jadłam w mieście.

Jaś rozlał winiak do kieliszków.

– Za zmęczonych – odezwała się Lena wznosząc kieliszek.

Wypiliśmy i wtedy zadzwonił telefon; odebrał Jaś. Kilka razy powiedział „tak”, po czym odłożył słuchawkę.

– Kiedy wychodzisz? – Lena się uśmiechnęła; uśmiechając się przymykała oczy.

– Zaraz.

– Zostanie pan ze mną? – zwróciła się do mnie. – Nie lubię leczyć się sama.

– Chętnie.

– Musisz robić z chłopca alkoholika?

– Oh, nie bądź zazdrosny – odpowiedziała mu. – Wiesz, co się dzieje z zazdrosnymi po śmierci.

– Wiem. To do zobaczenia.

Wyszedł. Lena siedziała z przymkniętymi oczami, jej silne palce o nie powleczonych lakierem paznokciach wybijały skomplikowany rytm na stole.

– Co się dzieje z zazdrosnymi po śmierci? – spytałem.

– To nasza zabawa... Kiedyś na początku małżeństwa stworzyliśmy fikcyjny lud. Nazwaliśmy go Leolami... Mieli dziwne obyczaje. Być może kiedyś panu opowiem – otworzyła oczy i wskazała mi palcem butelkę.

Nalałem. Patrzyła na mnie, a jej duże usta drgały.

– Chce pan być wielkim artystą?

– Musi pani tak mówić?

– Niech się pan nie obraża... Lubię patrzeć na tych, którzy zaczynają. Są pełni ufności.

– I to mija, tak?

– Przekona się pan sam... Kiedyś, gdyby mi ktoś powiedział, że moja miłość do pewnego młodego człowieka minie, wyśmiałabym go. Wydawałoby mi się to niedorzeczne.

– Rysować można zawsze.

– Tak... Rysować można zawsze.

Dobrze mi się z nią rozmawiało. Mówiła leniwie, jakby od niechcenia, przestałem czuć się skrępowany.

– Wypijemy – rozkazała.

Winiak palącą grudką stoczył mi się do żołądka. Kobieta znów przymknęła oczy.

– Jak masz na imię?

– Andrzej.

–A ja Lena. Z Jasiem naturalnie jesteś na „ty”?

– Tak.

– To będziesz też ze mną. Ile lat ma twoja mama?

– Nie żyje. Miałaby czterdzieści.

– O rok starsza ode mnie... Gdy się ma przymknięte oczy, można zobaczyć system krwionośny, wiesz, taki jak na tablicach lekarskich. I złote ogniki alkoholu... Nie mieszają się z krwią, tylko płyną niezależnie... Podziwiasz Jasia, prawda?

– Jest... Jest...

– Wiem, nie musisz mi mówić... To zresztą prawdziwy dżentelmen. Zostawia mi samochód i mieszkanie.

– Nie rozumiem.

– Jutro druga sprawa rozwodowa... Dostaniemy rozwód, obie strony są co do tego zgodne.

– Jaś się rozwodzi? Nic mi nie mówił.

– Głuptasie – roześmiała się Lena.

Zrobiło mi się nijako, żeby to pokryć, zapaliłem papierosa.

– Jesteś zaborczy.

– Nie, tylko mi się tak powiedziało.

– Nieważne. Już wiesz, ja ci powiedziałam. Jasia uwielbiają chłopcy w twoim wieku. A starsi chyba się go boją.

– Dlaczego?

– Bo on zaprzecza sensowi ich działania.

Nie wiedziałem, co przez to rozumie, ale nie chciałem pytać. Lena jednak ciągnęła dalej.

– Niedawno pewien nobliwy starszy pan, który drugiemu nobliwemu starszemu panu zrobił świństwo, tłumaczył się przede mną w sposób olimpijski, to znaczy powoływał się na Goethego. Mówił, że istnieją zasadniczo w życiu dwie postawy. Pierwsza, werterowska, postawa młodzieńcza, to znaczy straceńczy gest albo przedrzeźnianie. Druga, faustowska, to pełna odpowiedzialność – za siebie i za świat. Ten pan, który zrobił świństwo, mówił, że reprezentuje postawę faustowską i dlatego musiał tak uczynić, jak uczynił. Mniejsza z nim. W tym podziale coś jednak jest. Jaś nie traktuje niczego poważnie i dlatego ludziom, którzy z powagą trzęsą się nad tym, co robią, Jaś wydaje się chodzącym bluźnierstwem.

– Niczego nie traktuje poważnie?

– Tak. Nie wiem, z czego to wynikło. Mniejsza z tym... Królu łaskawy, czy w kieliszkach coś jest?

– Mam nalać?

– Zgadujesz moje myśli.

Nalałem, a Lena podniosła powieki.

– Jesteś młodziutki – powiedziała. – Młodziutki i delikatny.

– Bo co?

– Bo nic – podniosła w górę kieliszek.

Wypiliśmy, gasząc papierosa spytałem: jak można żyć, gdy na niczym komuś nie zależy?

– Starcy i dzieci zadają te same pytania – Lena uśmiechnęła się, lecz nie przymknęła powiek. Jej śmiech był bezkresny, blada, różowa plama jej ust wydawała mi się bolesna. – Masz rację. On jest bardzo blisko śmierci. I wie o tym... Ale jeszcze się nie daje, jeszcze ma nadzieję.

Milczeliśmy. Piersi Leny rysowały się pod sweterkiem duże i ciężkie.

– Tak nie jest. Ja go znam – powiedziałem.

– To dobrze.

– Pani... Mówisz tak, bo się rozwodzisz.

– Synku, ja już jestem daleko od tego. I ja go lubię. Naprawdę go lubię. Ale nic mu nie mogę poradzić, bo nikt mu nie może poradzić.

Miałem ochotę rzucić w nią kieliszkiem. Siedziała nieruchomo, znów miała przymknięte powieki, jej dłonie bezwładnie spoczywały na stole.

– Nie wierzę w to – rzekłem z uporem.

– Mówmy o czym innym.

– Ale dlaczego tak jest? Jaś ma przecież wszystko. Pieniądze, sławę, wszystko. Jest przystojny, jest...

– Mówmy o czym innym – powtórzyła. – Powiedz mi lepiej, jak to jest teraz z dziewczynami. Czy mówi się im w łóżku cudownie piękne zdania, takie jak wiersze?

Gdybym nie był tak rozżalony, jak byłem, odpowiedziałbym jakoś zabawnie; zamiast tego powiedziałem prawdę.

– Nie wiem. Nie spałem jeszcze z żadną dziewczyną – w ciszy słyszałem swój głośny oddech.

– Przepraszam – szepnęła Lena i w pierwszej chwili wydawało mi się, że się przesłyszałem.

Zapragnąłem znaleźć się w domu, patrzeć, jak Bartek dłubie w rozbebeszonych aparatach, pogadywać z nim swojsko i bezpiecznie.

– Musimy szybko wypić – Lena podniosła powieki, jakby się ocknęła, energicznymi ruchami napełniła kieliszki. – Twoje, Andrzej.

Potem, gdy zapaliliśmy papierosy, zwróciła ku mnie swoją twarz bez makijażu, otoczoną popielatymi prostymi włosami, a jej przejrzyste oczy wpatrywały się w moje.

– Czasami jestem jak słoń w składzie porcelany... – powiedziała.

– Zdaje ci się.

– To dobrze – przeniosła spojrzenie na szafkę, z której wyjęła butelkę. – A kac mi zaczyna mijać.

Weszła gosposia i zaczęła zbierać na tacę filiżanki.

– A pani nic nie będzie jadła?

– Jadłam już w mieście.

– Rany boskie, pani się jeszcze jakiej choroby nabawi od tego miastowego jedzenia.

– Dobrze, dobrze. Jaś już wyszedł?

– Pan się ogolił i poszedł. Nic nie trzeba?

– Dziękuję.

Gosposia popatrując dyskretnie na mnie wycofała się z pokoju.

– Jesteś na pewno ciekawy, dlaczego się rozwodzimy.

– Nie jestem.

– Nie mów. Wszyscy ludzie z klubu Jasia interesują się nim.

– Z klubu?

– Tak ich nazywam. Tych, którzy patrzą w Jasia jak w tęczę. Jesteśmy z Jasiem przyjaciółmi, ale to wszystko. A ta Amerykanka jest bardzo energiczna.

– To pani... To ty wiesz?

– A jak to sobie wyobrażałeś?

– Po co mi to mówisz?

– Och, przyjaciele Jasia są moimi przyjaciółmi... A może mi się podobasz.

– Ja?

– Dlaczego się tak zdziwiłeś?... Dzieciaku, już wiem. Dlatego że jestem jego żoną, tak?

Nie odpowiedziałem. Pokój z Bartkiem pochylonym nad głośnikami wydał mi się cichym bezpiecznym schronieniem. Lena na powrót przymknęła powieki.

– Lubię pić – powiedziała. – Ja wiem. Ale to nic strasznego... Dużo tam jeszcze zostało?

– Dużo.

– To nalej. Niech poczeka gotowe.

Spełniłem polecenie.

– Jaś mi o tobie opowiadał, wiesz?

– O mnie?

– Tak. Bardzo cię lubi... Złote ogniki alkoholu. Już zaczynają przenikać do krwi. Rozświetlają ją... Miałeś kiedyś jakieś wielkie pragnienie w życiu? Zostać marszałkiem, wygrać milion albo coś takiego...

– Każdy ma.

– Słusznie. Ja bym się chciała kiedyś upić. Dokładnie.

– I nie możesz?

– Nie mogę. Zawsze mam nadzieję, ale nic z tego nie wychodzi.

– To po co pijesz?

– Oto jest pytanie... Smakuje mi. Mam przyjaciółki, które piją po każdym dłuższym przyglądaniu się w lustrze. Masują policzki i powieki ruchami ślepców, a potem piją. Ale ja nie dlatego, mnie smakuje.

Mówiła to wszystko z twarzą poddaną do przodu, tym swoim niskim, leniwym głosem, z lekkim uśmiechem, który zmieniał sens jej słów, czynił je dwuznacznymi. Nie chciałem już się znaleźć w pokoju Bartka; ta kobieta zainteresowała mnie. Wyczułem w niej mroczną wiedzę i spokój, jakieś oddalenie od wszystkiego. Patrzyłem na jej duże, ciężkie piersi i wyobrażałem sobie, jak je pieścił Jaś. Wyobrażałem sobie jej białe uległe ciało i popielate włosy rozsypane na poduszce; całe moje parkowe doświadczenie z Wandą przykładałem do jej mocnych ud ciasno opiętych spódniczką. A potem zobaczyłem Jasia, jak stoi oparty czołem o szybę, i wszystko pierzchło.

– Wypijemy – powiedziała podnosząc powieki.

Wypiliśmy. Alkohol łagodnie szumiał mi w głowie. Nagle wydało mi się, że Lena się ze mnie śmieje.

– Pani się ze mnie śmieje?

– Nie.

– Myślałem – bąknąłem. – A to, co pani mówiła o Jasiu, że on jest blisko śmierci, to nieprawda.

– Utkwiło ci to w głowie.

– Bo ja go znam.

– Na pewno – powiedziała z pobłażliwością i to mnie rozjątrzyło.

– Znam go od pięciu lat.

– Od ilu?

– Nieważne – niejasno zdałem sobie sprawę, że nie powinienem mówić Lenie o Kluczowie.

– Dzieciaku trawiony przez ambicję – Lena uśmiechnęła się.

Jej usta, miękka plama rozbielonego różu była blisko mej twarzy.

– Ja już pójdę – powiedziałem i podniosłem się. Pokój zachwiał się, przytrzymałem się stołu.

– Dzieciaku – powtórzyła Lena.

To mnie zmobilizowało. Puściłem stół i zrobiłem dwa kroki. Podłoga huśtała się lekko, a ja stałem wrośnięty w nią, gotowy nie dać się pokonać.

– Dasz sobie radę?

– Dam – odpowiedziałem.

– Przepraszam, wzięłam za szybkie tempo.

– Wcale nie. Do widzenia.

– Do widzenia. Zobaczymy się jeszcze – podniosła się z krzesła.

– Nie – odparłem i na sztywnych nogach ruszyłem ku drzwiom.

III

W redakcji „Świadomego Spółdzielcy” byli ze mnie zadowoleni; najlepszym tego dowodem było to, że sekretarz redakcji podawał mi całą dłoń, a nie, jak na początku, dwa palce. W dzień pierwszej wypłaty zaprosiłem Bartka na obiad do „Bristolu”. Byliśmy nieco onieśmieleni wielkością sali, kelnerami w smokingach, proporczykami państw na stołach i menu drukowanym zieloną czcionką na kredowym, sztywnym papierze, ale udawaliśmy przed sobą, że nie jest to dla nas nic nadzwyczajnego. Kelner obojętnie wysłuchał naszego zamówienia, zapisał coś w notesiku i odszedł. Wybraliśmy wyłącznie dla wielkoświatowo brzmiących nazw: parówki po frankfurcku, bulion a la Kułazow i kotlet a la Marshall. Parówki po frankfurcku okazały się grubo krojonymi serdelkami w sosie pomidorowym, w którym tkwiły scalone grudki mąki, bulion a la Kułazow filiżanką wodnistego rosołu, zalatującego maggi, a kotlet a la Marshall zwykłym schaboszczakiem, tyle że zwiniętym i nadzianym zielonkawym farszem o smaku lekarstwa. Jedliśmy dystyngowanie, trzymając łokcie przy sobie i porozumiewając się dyskretnym półtonem. Po wyjściu odczułem prawdziwą ulgę, a gwarna ulica wydała mi się nadzwyczaj swojska. Bartek jedynie westchnął „o, kurwa!”, zrozumiałem go bez dalszych wyjaśnień.

Jaś przez trzy tygodnie nie pojawiał się w Akademii; zajęcia prowadzili asystenci. W tym czasie, dokładnie czwartego grudnia, obchodziliśmy w pracowni imieniny Basi Szczech. Zamiast pójść na rysunek do silnie oszklonej sali na parterze, przyszliśmy po południu do pracowni. Podium, na którym stali w czasie zajęć modele, służyło nam za stół; było kilka flaszek wina owocowego, butelka wódki, herbatniki i mnóstwo hałasu. Rozmowa wreszcie zeszła na teren Akademii, mówiono o profesorach i asystentach.

– A Kowalski, jak mi poprawiał rysunek, to się o mnie otarł, całkiem wyraźnie – powiedziała Ewa Berens.

– Idiotka – odezwał się Włodek Mucha, który chadzał z Ewą do kina.

– Tylko nie idiotka!

– Koszmarna idiotka – poprawił się Włodek i łyknął „alpagi”.

Włodka właściwie nikt nie lubił, dawał do poznania, że jest czymś lepszym od nas; wiedzieliśmy, że pisze wiersze i należy do jakiejś grupy artystycznej o nazwie „Sfinks”. Teraz umilkliśmy i czekaliśmy, co wyniknie ze sprzeczki.

– Jesteś głupio zazdrosny! – wykrzyknęła Ewa.

– Mylisz się, moja kochana...

– Kochana to mów sobie do mamy!

– Jak chcesz... Myślisz, że ten Kowalski to takie cudo?

– Lepszy od ciebie!

– Nie sądzę – Włodek wydął pogardliwie wargi.

– To spójrz w lustro – poradziła mu Ewa.

– Wygląd jeszcze o niczym nie decyduje. Sokrates był szpetny.

– No, mamy Sokratesa – ucieszył się Zenek Wiśniak.

– Ja nie jestem Sokrates, jestem Włodzimierz Mucha, to wystarczy.

– I on do mnie mówi: idiotka! – Ewa trzasnęła herbatnikiem o podium.

– Tak za nim wszystkie patrzycie, że mało wam majtki nie spłoną.

– I to mają być imieniny – powiedziała do mnie Basia.

– Dajcie mi skończyć – ciągnął Włodek. – Jak nadmieniłem, tak za nim patrzycie, że wam mało majtki nie spłoną. Owszem, przystojny to on jest, i taki więcej kulturalny, nie powiem... A czy zastanowiliście się, co u niego siedzi w środku?

– Wiesz, co pisali o jego ostatniej wystawie w Monachium? Wiesz? – Ewa łagodnie wyglądała w gniewie. – I wiesz, ile obrazów zakupili?

– To nieistotne.

– A może twoje „trójkąty i wierzby” to istotne.

– Chwyty poniżej pasa – skomentował lekceważąco Włodek. – Na razie mówimy o nim. Wy go uważacie za ideał. A ja wam mówię: nie ma ideałów, w każdym siedzi gnój. Zapamiętajcie to sobie: nie ma ideałów.

– Cholera, Sokrates – mruknął Zenek.

– A im więcej pozorów, tego całego blichtru, tym większy gnój.

– Co mu zarzucasz? – ze zdumieniem usłyszałem swój spokojny głos.

– Jemu?

– Tak, jemu.

– Różnie mówią.

– Chciałbym usłyszeć.

– Mówią – Włodek pociągnął ze szklanki – że rozwiódł się z żoną, bo nic nie może... Dlatego ją katował.

– I ty w to wierzysz?! – prychnęła Ewa. – A Mary to co?

– Różnie bywa – odparł i dodał po chwili: – W każdym jest gnój.

Wtedy wstałem i uderzyłem go. Padając na podium paskudnie rozciął policzek o szklankę. Podniósł się, przeciągnął ręką po skaleczeniu i zobaczywszy czerwień na dłoni, ryknął: moja krew, moja krew! Kopnął mnie w podbrzusze tak silnie, że przysiadłem. Czułem, jak pod moimi zębami pęka warga i to mi trochę pomogło w przezwyciężeniu bólu promieniującego w dole i w tym, żebym nie wył. Siedzący dotychczas spokojnie Jo Odonga chwycił w ramiona Włodka, który chciał wykorzystać czas, gdy trwałem w przysiadzie. Po chwili mi przeszło. Wszyscy byli na tyle delikatni, że nie gapili się na mnie. Podniosłem się i poczułem, że mam nogi z waty. Mimo to, a może właśnie dlatego powiedziałem: wyjdź, Włodek, nie chcę cię dzisiaj oglądać. Jo wypuścił Włodka z objęć i usiadł na podium. Włodek stał przede mną z krwawiącym policzkiem; oczy miał rozbiegane.

– Wyjdź – powtórzyłem i mój głos był chropawy.

– Pluję na was! – Włodek odwrócił się i wyszedł.

– A on tak lubi kowbojskie filmy! – roześmiała się Ewa i brzmiało to jak szloch.

Tego dnia zobaczyłem Jasia w telewizji. Wróciłem do domu przed siódmą, Bartek kończył naprawiać starego „Telefunkena”, obok stał wyreperowany już telewizor; na ekranie tancerz w czarnym trykocie kręcił piruety.

– Paprykarz – mruknął Bartek i wskazał na elektryczną kuchenkę; spoczywał na niej rondel, z którego unosiła się esencjonalna para.

– Wyczułem już na schodach. Nie będę jadł, źle się czuję.

Rozłożyłem się na kanapce i patrzyłem w ekran.

– W lampie kineskopowej jest próżnia?

– Tak, a co? – spytał Bartek.

– Coś takiego mam w brzuchu. Dziwnie boli.

– Mogę cię wmontować w skrzynkę.

Z ekranu znikł tancerz, a na jego miejscu pojawił się napis: SYLWETKI – magazyn ludzi ciekawych. Kilka taktów muzyki, a potem wnętrze studia; przy stoliku siedziała młoda dziewczyna i Jaś.

– Przedstawiamy państwu Jana Kowalskiego, dziś profesora Akademii Sztuk Pięknych i znanego malarza, a w czasie wojny człowieka, który broniąc sam jeden arsenału organizacji podziemnej zdołał się wymknąć z domu otoczonego przez stu dwudziestu hitlerowców, zabijając trzech z nich, a dwóch poważnie raniąc. Odznaczony za to został krzyżem Virtuti Militari piątej klasy. A oto dom, w którym mieścił się skład broni.

Na ekranie pojawił się biały piętrowy budynek. Wstawka filmowa musiała być nakręcona w lecie, gdyż drzewa rosnące wokół domu były bogato uliścione. Kamera zrobiła najazd na drzwi, a potem drewniany ganek. Zbliżenie misternie wycinanej poręczy i znów studio.

– Co pan czuł w momencie, gdy zobaczył pan, że dom jest otaczany przez hitlerowców? – spytała dziennikarka.

– Przez moment miałem pewność, że mi się to śni. Wiedziałem, że śpię i że ci Niemcy otaczający dom to tylko sen – odpowiedział Jan; tworzyli z dziennikarką dorodną parę.

– A potem?

– Potem?

– Uratował się pan dzięki własnej odwadze...

– Nie – przerwał jej Jaś. – Uratowałem się dzięki przypadkowi. Niemcy sądzili, że jest tam nas dużo i że jesteśmy świetnie uzbrojeni. Poprzedniego dnia broń odeszła do lasu, tak samo chłopcy. Ja zostałem, bo miałem czekać na kogoś.

– Ale jednak odwaga...

– Chciałem żyć, proszę pani. Nie wiem, czy to można nazwać odwagą. W mojej ucieczce najważniejszy był przypadek. To, że nie wybuchł granat, który rzuciłem, a który zaczepił o gałęzie i spadł niedaleko mnie, to, że Niemcy nie obstawili płotu z tyłu domu i że przynajmniej jeden z nich źle strzelał.

– Więc pan neguje odwagę?

– Ja o niej nic nie wiem.

– To skromność – uśmiechnęła się dziennikarka.

– Nie chciałbym być źle zrozumiany, wyjść na faceta, który udaje, że to, co zrobił, jest drobnostką, aby tym bardziej pokazać, jaki to on jest dzielny. Wszystko, co wtedy robiłem, a więc strzelanie, padanie, bieg, skoki i znów padanie wypływało ze strachu... Jeżeli już jest gdzieś odwaga, to na pewno w życiu cywilnym... Tak mi się przynajmniej wydaje.

– Więc co by pan odpowiedział młodzieży na pytanie, czy warto być bohaterem?

– A pani?

– Na pewno warto.

– Jeśli pani jest tak pewna... Ja bym im raczej życzył, by nigdy nie powstały warunki, w których musieliby decydować, czy mają być bohaterami.

– Co było dalej?

– Przesiedziałem w gnojówce przez całą noc. Nad ranem przestali mnie szukać.

Na ekranie pojawiło się chłopskie obejście; zbliżenie obory z ciemną plamą gnojówki, a później panorama na poła, a za nimi las.

– Poszedłem do lasu tą ścieżką. Pan Stefan Michalik, właściciel tego domu, dał mi swoje ubranie – mówił Jaś.

Na ekranie znów studio.

– Ile pan miał wtedy lat?

– Dwadzieścia cztery.

– Może pomówimy teraz o pana obrazach?

– O wiele chętniej...

Ekran zamigotał i zgasł.

– Krew by zalała – odezwał się Bartek. – Za słabo przylutowałem.

Przez te trzy tygodnie, gdy nie było Jasia, zaprzyjaźniłem się bliżej z Ewą Berens. Chodziliśmy razem do kina i na spacery; byliśmy również parę razy w klubie studenckim. Ewa potrafiła tańczyć przez kilka godzin bez przerwy; mnie wystarczyło pół godziny; siedziałem przy stoliku, pociągałem piwo, a Ewa zmieniała partnerów. Rozmowy z nią nie były męczące; gustowała w monologach, słuchało się ich jak radia, nie wymagały zbyt wielkiej uwagi. Była ładną dziewczyną o szczupłej twarzyczce i dużych ciemnych oczach; przez kapryśne odęcie warg wyglądała dziecinnie. Dziecinną jednak nie była. Potrafiła działać z celowością. To ona dzień po incydencie z Włodkiem zaprosiła mnie do kina, to ona wyznaczała spotkania i decydowała o tym, co będziemy robić. Poddawałem się temu biernie, ogarnięty dziwną apatią. Pozornie wszystko odbywało się tak jak dawniej. Chodziłem na malarstwo i rysunek, poruszałem się tak samo szybko jak dawniej, śmiałem się i miałem apetyt godny osiemnastolatka. A jednak wszystko wokół wydawało mi się nierzeczywiste, jakby utkane z pyłu.

Któregoś dnia Ewa żegnając się ze mną przed Akademią spytała: – Musisz już iść?

– Nie... Wiesz przecież, że nie.

– Klawo. Chodźmy do mnie. Mam nowe płyty, posłuchamy.

Wsiedliśmy w trolejbus i na piątym przystanku Ewa pociągnęła mnie za rękę: nie śpij, wysiadamy.

W drodze do domu powiedziała mi, że mieszka ze starszą siostrą, która rozwiodła się z mężem i teraz jest związana z młodym pisarzem. Gdy weszliśmy do mieszkania, zobaczyłem chłopaka, który zaczepił mnie na przyjęciu u Mary. Siedział przy stole nad płaską maszyną do pisania; twarz miał czerwoną, prawie fioletową. Zobaczywszy nas wstał, nisko się pokłonił i z emfazą wykrzyknął: kłaniam się nisko, do samej ziemi, po naszemu, po chłopsku.

– Ireneusz, chłopca mi wystraszysz.

– To co? Ja go zresztą skądś znam – odparł matowym głosem.

– Skąd? – zainteresowała się Ewa.

– Ba! to są nierozwiązalne dla mnie zagadki.

Z drugiego pokoju wyszła blondynka, której przedstawił mnie Jaś u Mary. Była ubrana do wyjścia.

– O, dzień dobry, nie wiedziałam, że Ewa pana zna... Ireneusz, idziemy.

– Idź sama – odparł. Wpatrywał się w okno zasnute ciemnością.

– Ireneusz!

– Powiedziałem ci już – usiadł na powrót nad maszyną.

– Pożałujesz tego!

– To nie mydło, nie wymydli się – odpowiedział ze znużeniem.

– Dobrze! Zapamiętam to sobie! – w jej głosie zadrgały te same ostre nutki, które już kiedyś u niej słyszałem.

– Błogosławię cię na drogę.

Do blondynki to już nie dotarło. Wyszła trzasnąwszy drzwiami.

– Siadajcie – zwrócił się do nas chłopak wskazując tapczan.

Usiedliśmy. Chłopak wpatrywał się w kartkę papieru wkręconą w maszynę. Rozejrzałem się po pokoju, na półkach oprócz książek znajdowały się dziesiątki stylizowanych ceramicznych figurek, na drewnianych stojakach – kwiaty. Wszystko to sprawiało, że pokój wydał mi się bardzo kobiecy.

– Ireneusz, dlaczego nie poszedłeś, oni liczyli, że przyjdziesz razem z Krystyną.

– Ewa, ty też mnie musisz nudzić?

Wstał i podszedł do telefonu. Nakręcił jakiś numer i powiedział: tak, to ja. Uhm... za dziesięć minut. – Jego lewa ręka, która zwisała w powietrzu, drgała szybkim, automatycznym rytmem. Ta trzęsąca się dłoń przyciągała wzrok.

– Nie będę wam przeszkadzał, dzieci – podniósł się i poszedł do przedpokoju.

– Puszczę charlesa – Ewa pochyliła się nad adapterem. Wraz z pierwszymi taktami muzyki usłyszeliśmy, jak chłopak zamyka drzwi wejściowe.

– On umrze młodo – powiedziała Ewa.

Nie odpowiedziałem. Podszedłem do stołu i spojrzałem na papier wkręcony w maszynę. Były na nim trzy słowa: młodość na sprzedaż.

– Gdzie poznałeś moją siostrę?

– Na przyjęciu u Mary Sherton. On też tam był.

– Wiem, Mary go zaprosiła, a on zabrał Krystynę. A ciebie kto zaprosił?

– Jaś... Kowalski.

– Bujasz?

– Po co?

– To z nim tak jesteś zaprzyjaźniony?

– Jestem.

– Irek go lubi. Powiedział, że to jest facet ze stylem i że pod tym stylem wyczuwa się cierpienie... Oni się już znają od dawna... Irek chciał, żeby Kowalski zaprojektował dekoracje do jego sztuki, ale dyrekcja się nie zgodziła, mieli już swojego... Napijemy się herbaty, dobrze?... Nie wiedziałam, że ty też tam byłeś, Krystyna nic mi nie opowiadała, była bardzo zdenerwowana, bo Irek jej uciekł.

– Dlaczego on mówi, że Jaś cierpi?

– Ja go też o to zapytałam, ale on niekiedy jest dziwny... Powiedział, że i tak z tego nic nie rozumiem, dopiero jak mu z kuchni przyniosłam ćwiartkę, którą Krystyna przed nim schowała, to się rozczulił. Irek go widział podobno kiedyś, jak się dawał upokarzać jakimś dziwkom, podobno zupełnie strasznym. Byli tam razem. Irek mówi, że Kowalski to jest święty.

– Święty?

– No tak powiedział.

– Nie rozumiem.

– Ja go też o to zapytałam. Wtedy mi powiedział, że Kowalski cierpi, bo mu brakuje Boga. Że nie ma żadnej nadziei, a to, że zachowuje styl, to oznaka świętości.

– A co było z tymi dziwkami?

– Podobno kazał do siebie mówić jak najgorzej i w ogóle. Irek nie bardzo chciał opowiadać.

– Jak to mu brakuje Boga?

– Nie wiem. Irek tak powiedział.

– I co jeszcze mówił.

– Nic. Dał mi pieniądze i wysłał mnie po wódkę. A jak przyszłam, to go już nie było. Musieli go wydzwonić... Przy Krystynie tak nie rozmawiamy, bo ona od razu się złości i mówi, że mogę równie dobrze mieszkać w domu akademickim. Chodź do kuchni, zrobimy sobie herbatę. Albo nie, ja postawię wodę na gaz. Jak będzie gotowa, to usłyszymy, bo jest gwizdek w czajniku.

Wyszła. Słuchając przenikliwie łagodnego głosu śpiewaka zrozumiałem, że od czasu przyjęcia u Mary moja wyobraźnia krąży wokół Jasia, że dziecięca przeszłość utworzyła z teraźniejszością jakby siatkę ze smug, i wyobraźnia – jak samolot widziany na wojennym filmie – zatacza kręgi, oświetlana raz po raz domysłem lub wspomnieniem. To uświadomienie pomogło mi; poczułem się lekki, wiedziałem, że za chwilę będziemy się z Ewą całować.

– Chcesz pisać na maszynie? – spytała Ewa wchodząc.

– Ja? Dlaczego?

– Bo tak się w nią gapisz jak sroka w kość.

– Nastawiłaś wodę?

– A jak myślałeś? Chodź, siadaj koło mnie.

Usiedliśmy na tapczanie. Ewa wpatrywała się w wirującą płytę, na której lśniła wachlarzowata smuga światła.

– Co będziesz robił w święta?

– Pojadę do domu – odpowiedziałem.

– Ja też... Masz w domu telefon?

– Nie.

– Szkoda, mógłbyś do mnie zadzwonić.

– Zadzwonię z poczty.

– Naprawdę? To będzie... Ucieszę się. Naprawdę się ucieszę.

– Tylko musisz mi dać swój numer.

– Pewnie... Ja tak wtedy tylko żartowałam, że Kowalski się o mnie otarł.

– Jakby się otarł, to nic złego. Jesteś ładna dziewczyna.

– Podobam ci się?

– Nie wiesz o tym?

– Nigdy mi nie powiedziałeś.

– Ale wiesz.

– Nigdy mi nie powiedziałeś.

Objąłem ją prawą ręką za ramiona.

– Nie wszystko się musi mówić.

– Dlaczego?

– Nie wszystko da się wyrazić.

– Ale jak się słyszy coś takiego, to wtedy jest lepiej... Jakoś...

Pochyliłem się nad nią i przesunąłem ustami po jej szyi. Aby mi to ułatwić, skłoniła głowę w przeciwnym kierunku; na jej napiętej szyi strzeliście odcinała się tętnica. Przesuwałem po niej myszkującymi wargami, dłonie Ewy były zaciśnięte na udach, końce palców zbielałe.

– Andrzej – szepnęła w pewnej chwili. – Nie mogę. – Zerwała się z tapczanu i poprawiając ciężki kok czarnych włosów stanęła przede mną.

– Mieliśmy słuchać płyt – powiedziała.

– Słuchamy.

– To posłuchajmy jeszcze trochę – rzekła nie znanym mi, proszącym tonem i na powrót usiadła obok mnie.

Słuchaliśmy przez chwilę śpiewu w milczeniu.

– Nie gniewaj się... Ja chciałam, żebyśmy byli sami, myślałam, że Kryśki z Irkiem już nie będzie. Bo tak to ciągle jesteśmy wśród ludzi. Nie gniewaj się, ale daj mi jeszcze trochę czasu – roześmiała się nerwowo. – Tak Irek mówi, daj mi jeszcze trochę czasu, jak Kryśka się pyta, kiedy skończy pić.

– Dużo tu figurek...

– Prawda? Irek je od czasu do czasu wyrzuca za okno, a Kryśka zbiera. Dobrze, że mieszkamy na parterze... Kryśka wciąż kupuje nowe.

– On dobrze zna Kowalskiego?

– Mówiłam ci przecież... To koledzy... Już niedługo powinna się woda zagotować. Może już...

– Nie słychać gwizdka...

– Gaz dzisiaj słaby. Ładnie śpiewa, co?

– Jak kobieta.

– Idź, ty wariacie. On jak kobieta?

– No to jak mężczyzna.

– Andrzej?

– Tak?

– Ale ja nie chcę, żeby to między nami było jak między kolegami,

Nie odpowiedziałem.

– Wiesz, o czym mówię?

– Chyba wiem.

– To dobrze.

Śpiew się urwał, ale po kilku sekundach muzyka zabrzmiała na nowo; był to tylko szerszy rowek pomiędzy utworami.

– Nie zapomnisz o tym telefonie?

– Jeszcze mi nie dałaś numeru.

– Dam ci, nie zapomnę... Andrzej, prawda, że ludzie się mogą kochać przez całe życie.

– Tak piszą w książkach.

– Jeśli to nieprawda, to szkoda... Wiesz, myślałam, że zupełnie na mnie nie zwracasz uwagi.

Przyciągnąłem ją do siebie.

– Andrzej, drzwi są nie zamknięte, ktoś może wejść.

– To co z tego?

– Andrzej... – ścichła i przywarła do mnie.

Całowaliśmy się jak ślepcy, w policzki, w usta, w szyje. Potem patrzyliśmy sobie w oczy i znów całowaliśmy się. W kuchni zaświstał czajnik, alarmował długo i głośno.

– Pójdę wyłączyć – wyszeptała Ewa i wymknęła mi się z ramion.

Wróciła szybko i stanęła przede mną, rozpuszczając zburzony już teraz kok, w bogactwie czarnych włosów jej twarzyczka była jeszcze szczuplejsza.

– Nic nie szanujesz fryzury!

– Siadaj.

– Nic a nic. No pewnie, że usiądę.

Pocałowaliśmy się tylko raz i zacząłem rozpinać jej sukienkę.

– Andrzej, ale uważaj – wydyszała.

Wtedy przypomniałem sobie zajście z Włodkiem, to co mówił o Jasiu, przeszywający ból i uczucie pustki w podbrzuszu; ogarnął mnie strach, że się skompromituję, i strach ten zmienił się nagle w gorzką pewność. Moje palce znieruchomiały na guzikach.

– Ewa...

– Tak? – odpowiedziała nieobecnym głosem.

– Ewa, ja pójdę.

– Co mówisz? – spytała tak, jakby wracała z bardzo daleka.

Nie odpowiedziałem. Ostrożnie wyjąłem lewą rękę spod pleców Ewy i wstałem. Patrzyła na mnie z dołu, miała coś twardego w twarzy.

– Ja... Ja ci to kiedyś – jąkałem się – powiem... wytłumaczę.

– Jak masz iść, to idź. I nie zapomnij płaszcza.

– Ewa...

– Takie udawania to... I nie zapomnij płaszcza! – krzyknęła ostro.

Wyszedłem do przedpokoju, porwałem płaszcz z wieszaka i uciekłem.

IV

Gdy Jaś po trzech tygodniach nieobecności wszedł do pracowni, odczułem po prostu ulgę. Stanął przy drzwiach i powiódł po nas wzrokiem; do mnie lekko się uśmiechnął. Wydało mi się, że chce coś powiedzieć, ale obrócił się niespodziewanie i wyszedł. Malowałem spokojnie dalej, wiedziałem, że jeżeli już się zjawił, to będzie przychodził codziennie.

W porze obiadowej wlokłem się ulicą przystając co chwilę przed wystawami; w tych dniach przed Bożym Narodzeniem w witrynach kręciły się przeróżne mechaniczne urządzenia mające zachęcić do przedświątecznych zakupów. Nie chciało mi się iść do domu na obiad, woałem chodzić wśród rześkiego powietrza, zatrzymać się przed blaszanymi zającami skaczącymi wokół słodyczy, przed pędzącymi w wyładowanych kolejkach świętymi Mikołajami i mieszać się z zaaferowanym tłumem. To, że przystanąłem przed barem kawowym, było przypadkiem. Przez szybę zobaczyłem Jasia; siedział na wysokim stołku przy okrągłym stoliku i czytał gazetę. Nie myśląc o tym, że może na kogoś czekać, wkroczyłem do baru, stanąłem przy Jasiu i powiedziałem: dzień dobry.

– Halo, Andrzej, siadaj.

– Wezmę tylko kawę.

Wróciłem do lady z filiżanką kawy i usiadłem. Dopiero teraz zauważyłem, że włosy na skroniach Jasia są siwe; siedział profilem do szyby i światło ujawniało srebrny odcień. Jego ręka, gdy zapalał papierosa, drżała tak samo jak dłoń Ireneusza, gdy ten telefonował w mieszkaniu siostry Ewy.

– Piłeś?

– Nie spałem. A dlaczego pytasz?

– Tak sobie – odpowiedziałem.

Siedziałem nad kawą i zastanawiałem się, co powiedzieć; miało być oryginalne i inteligentne. Im silniejsze było to bolesne pragnienie, tym większą odczuwałem pustkę. Nieświadomie wyznałem: Niepokoiłem się o ciebie, nie wiedziałem, dlaczego nie przychodzisz.

– Trzeba było zadzwonić do Mary. Teraz tam mieszkam.

– Aha...

– Słusznie, skąd ty o tym mogłeś wiedzieć!... Miałem mnóstwo spraw do załatwienia.

Nareszcie przyszło natchnienie.

– Widziałem wystawę Hornitza. On z butelek i gitar tworzy idole. To pretensjonalne.

– Nie mów tak – uśmiechnął się Jaś. – Ten facet maluje butelki od czterdziestu lat i kiedy...

– Słuchaj – nie dałem mu skończyć – czy dzisiaj, jak przyszedłeś do pracowni, to chciałeś coś powiedzieć?

– Zauważyłeś... Wam wszystkim coś miłego, a tobie, żebyś jutro przyszedł na lotnisko... Ale zrezygnowałem... Na wszystko i tak już za późno.

– Na co?

– Na wszystko.

– Po co na lotnisko?

– Chcesz przyjść?

– O której?

– O drugiej, w restauracji.

– Dobrze... Nie chcesz powiedzieć, po co?

– Mary odlatuje.

– Ach, tak...

Chciałem mu powiedzieć, że wiele o nim myślałem w tym czasie, kiedy nie przychodził do Akademii, ale obawiałem się, że brzmiałoby to dziecinnie; najbardziej bałem się okazać naiwnym. Dlatego też nic nie powiedziałem na temat odlotu Mary.

– Mary sądzi – powiedział – że teraz jej miejsce jest na wyspach Bahama. Klimat i w ogóle... Nawet nie masz pojęcia, jak energiczna i zdecydowana jest panna Sherton. Zawsze zorientowana, w którym miejscu w danej porze jest najlepiej.

– Widziałem cię w telewizji.

– Nie mogłem odmówić – uśmiechnął się. – Wobec tej dziennikarki mam dawne zobowiązania.

Rozejrzałem się po barze. Tak, na pewno wśród tych wszystkich ludzi najbardziej wybijał się Jaś. Nawet barmanka stojąca przy ekspresie mierzyła go taksującym spojrzeniem.

– Jak ci idzie w „Spółdzielcy”?

– Daję sobie radę.

– No widzisz, a taki byłeś nieufny... Za dwa lata będziesz bardzo pewnym siebie... O mnie będziesz myślał z litością, w najlepszym razie z pobłażliwością...

– To nieprawda – odparłem gorąco.

– Jakbym cię poprosił – oczy Jasia stały się kłujące jak wtedy, gdy pochylał się nade mną chorym – jak bym cię bardzo poprosił, tobyś bez zastanowienia uderzył tego milicjanta, który siedzi z tą rudą?

– Uderzyłbym...

– Widzisz... Wiem, że się przeze mnie biłeś z Muchą... – oczy Jasia znów były czystymi kawałeczkami nieba.

– Skąd wiesz?

– Nieważne... Chciałbym, żebyś tylko liczył na siebie. Twoja lojalność jest dla mnie czymś pięknym, ale nie obdzielaj nią ludzi zbyt łatwo... To zresztą ci minie. I ja się z tego cieszę.

– Dlaczego?

– Sam się przekonasz... Ja cię zawsze będę pamiętał takiego jak wtedy w Kluczowie i takiego jak teraz...

Do stolika podszedł łysy mężczyzna poznany przeze mnie na przyjęciu.

– Przepraszam, że się spóźniłem, ale te korki na ulicach... O, jest nasz młody przyjaciel – przysunął sobie wolny stołek.

– Pójdę już – powiedziałem. – Chciałbym jeszcze z tobą kiedyś na ten temat porozmawiać.

Jaś skinął głową z uśmiechem. Kiedy odchodziłem, usłyszałem, jak łysy mówi do Jasia: no, no, działasz na niego, nawet nie wypił kawy.

Nazajutrz pojechałem na lotnisko taksówką; czułem się uroczyście, taksówką jechałem po raz pierwszy. Wóz niestety zepsuł się w połowie drogi, szofer naprawiał go przeszło dwanaście minut. Do restauracji wszedłem mocno spóźniony. Jaś siedział przy stoliku z Mary i Leną.

– Myślałem, że już nie przyjdziesz – powiedział Jaś.

– Taksówka...

Kobiety uśmiechnęły się do mnie, Jaś wskazał krzesło. Usiadłem. Wszyscy milczeli. Na stole stała opróżniona butelka po wódce, kieliszki i talerzyki z resztkami sałatki jarzynowej. Nie chciałem się pierwszy odzywać, milczenie było zbyt krępujące.

– Andrzej, chodź do bufetu, wypijemy strzemiennego – odezwał się Jaś.

Stanęliśmy przy bufecie, Jaś zamówił dwie wódki.

– Dlaczego strzemiennego? – zapytałem. – Ty też lecisz?

– Tak.

I wtedy w nagłym przebłysku zrozumiałem.

– Na zawsze – stwierdziłem.

– Tak... Chyba tak...

Bufetowa postawiła przed nami kieliszki, Jaś zapłacił. Obserwowałem to wszystko jakby z bardzo daleka.

– Co ci jest, Andrzej?

– Nie, nic.

– Wypijemy! – powiedział ostro.

Nie poczułem smaku wódki. Przeszła przez gardło jak woda. I wiedziałem zaraz potem, że muszę mu powiedzieć coś okropnego.

– Zabiłeś Kazika – mój głos był wysoki jak w czasie mutacji.

Nie odpowiedział.

– Ja wiem, że to nieprawda – wyznałem cicho.

Gardło miałem skurczone, gwałtownie łykałem ślinę. Jaś wyciągnął rękę i pogłaskał mnie po włosach.

– Przepraszam – powiedziałem.

– Nie, to ja przepraszam – rzekł miękko.

Odezwał się głośnik umieszczony na ścianie; pasażerowie odlatujący do Paryża proszeni są do odprawy celnej.

– To ty?

– Tak.

Odwrócił się i poszedł do stolika. Kobiety już stały; kiedy doszedłem do nich, Lena podawała z kolei dłoń Jasiowi. Jaś uścisnął ją krótkim chwytem. Wtedy przyszła mi ta myśl i objęła mnie jak płomień. Ogarnięty nią pożegnałem się automatycznie z Mary i równie machinalnie powiedziałem do Jasia: czołem, Szefie.

– Mogę cię zabrać wozem – powiedziała do mnie Lena.

– Znakomicie – odpowiedziałem swobodnie, ona sama ułatwiała mi zadanie.

Jechaliśmy w milczeniu, gdy byliśmy już w śródmieściu, zapytałem: możesz mnie zaprosić do siebie na kieliszek?

– Oczywiście – uśmiechnęła się.

Kiedy w przedpokoju zdjęliśmy płaszcze, objąłem ją.

– Ty wariacie, gosposia zobaczy.

Nie słuchałem. Trzymając ją za rękę pociągnąłem do pokoju. Upadliśmy na tapczan. Nie było we mnie obawy.

– Tak, właśnie tak – powiedziała po chwili Lena.

Biorąc ją, całowałem duże, miękkie wargi, a potem odsuwałem twarz i patrzyłem na nie.

Były rozchylone i oczekujące. I nie do zwyciężenia.

KONIEC I POCZĄTEK

Siedzę z żoną w kuchni, ona z jednej strony lodówki, a ja z drugiej, na białych stołkach siedzimy, przez moment wydaje mi się, że jej głowa wystaje z lodowej tafli, tak gładko powierzchnia lodówki tnie jej szyję; potem mówię do siebie bez słów: (bo lubię ostatnio mówić do siebie bez słów, ten nawyk to potrzeba skonkretyzowania osądu, wyciągnięcia go z przecinających się myśli, nauczyłem się tego w pracy, gdy musiałem szybko podjąć decyzję) skąd tu lód? A, już wiem, lodówka, więc lód, ale to bardzo nie tak, nigdy nie widziałem takiego lodu, to biały lakier, taki lód mógłby być tylko na torcie albo obrazach surrealistów.

Siedzimy po obu stronach lodówki, wiem, że ona jest w czarnej sukni do ziemi, wiem, że dekolt na plecach jest nieco przypudrowany, teraz patrzę na jej twarz, znam niby jej rysy, ale gdybym przymknął oczy, to ich sobie nie wyobrażę w całości; w częściach to tak; tu nos, tu oczy, tam usta, ale tylko w uśmiechu, tam broda, tu włosy nad uchem; więc nie zamykam oczu i patrzę na jej długą szyję wystającą nad taflę lodówki, na jej okrągłą twarz, na oczy rzadko w tym klimacie spotykane, bo szare, popielate raczej, na szeroko rozstawione kości policzkowe, na prosty nos, na duże, wypukłe usta pociągnięte gładko, że aż błoniasto czerwienią; ta tłusta czerwień w białym świetle kuchni, dominuje czerwona plama na twarzy, przez to szare oczy jakby dalsze, nad tym kask kasztanowatych włosów, a czoło jeszcze pod tym blade, gładkie, tak mówię bez słów do siebie: to moja żona.

Biorę szklaneczkę stojącą na lodówce, ona bierze drugą, whisky w obu i roztapiające się kostki lodu, przechylamy do warg i pluskwiany napój ścieka mi dreszczowo do żołądka; przypominam sobie, jak po raz pierwszy weszła do mieszkania z butelką whisky, sprawunki miała w torbie, wyciągnęła też Johnny Walkera i rzekła (nie powiedziała, rzekła): whisky trzeba mieć w domu. Od tego czasu była whisky, nawet się do niej przyzwyczaiłem, ale w dniu takim jak dzisiaj, gdy już trochę wypiłem na tym przyjęciu (Karolakowi wyszła ze spodni koszula) pluskwiano-dreszczowo mi przechodziła, o, i przechodzi.

– Ładnie się połączyło – powiada żona – że tak to się dzisiaj... – Co? – Ano – odpowiada żona... Ano – powtarzam. – Nie przedrzeźniaj mnie... Że tak tak, druga rocznica naszego ślubu – ciągnie – i tobie w tym samym dniu Sztandar Pracy I klasy dali. Tylko to przyjęcie trochę nudne potem. – Ładnie się złożyło – naśladuję jej głos. – Czy musisz mnie przedrzeźniać? – znów pyta ona. – Ano – mówię... – Czy naprawdę tego nie skończysz? – prawie krzyczy. – Ano – mówię – nie muszę cię przedrzeźniać. – I pociągamy pluskwiankę, ona dystyngowanie, z wężowym przegięciem dłoni, a ja niby tak męsko, jak to na filmach widziałem, z czego zdaję sobie sprawę, bo o ile mnie pamięć nie myli, przedtem podnosiłem naczyńko do ust bardziej naturalnie. Mniejsza z tym, mówię sobie bez słów.

Patrzę (stawiając szklaneczkę na lodówce) na swoje ciemne ubranie, potem przytykam brodę do gorsu i spoglądam na odznaczenie wpięte w materiał i wyobrażam sobie, że przypinam jej go do nagiego ramienia, mojej żonie bawiącej się szklanką naprzeciw mnie, i myślę: O rany boskie, dlaczego ona ma taki drażniący mnie głos, o rany boskie, a potem mówię do siebie bez słów: myślałeś wśród kilkudziesięciu innych tasowań, dlaczego ona ma taki drażniący cię głos, to śmieszne, że użyłeś w tych myślo-obrazach „rany boskie”, jak to długo konwencje zostają w człowieku i jak ci głupio, że to inteligentne, mój Gustawie, spostrzeżenie, przyniosło ci krótkotrwałą satysfakcję, inteligentne, chichoczę bez chichotu, inteligentne.

– Czy nie wypiłeś za dużo? – pyta moja żona.

– Nie – odpowiadam.

– Zdawało mi się – ona na to.

– Ja wiem, że byś chciała być żoną alkoholika, ale nic z tego. Miałabyś zaczepienie. Powód byś miała.

Stuka na znak protestu szklaneczką o lodówkę, ale ostrożnie, nie za silnie, „trudno teraz o ładne szklanki, kochanie”, i mówi: jesteś wstrętny. Ale bez siły jakoś te słowa, bez pasji, widocznie zmorzył ją alkohol na przyjęciu. Chociaż nie: poprawiła się na stołku, przeciąga koniuszkiem języka po wargach, patrzy mi w oczy i rzecze: w drugą rocznicę ślubu, w drugą rocznicę ślubu. A ja nic. Wzrok mam, jak mi się zdaje, jak rentgen, drzewko jakieś za murem oglądam. Więc nie mając odpowiedzi, zajmuje się szklaneczką; najpierw trzyma ją w dłoni, spoziera na nią badawczo, a potem gestem gwałtownym przytyka ją sobie do ust, co ma oznaczać według mego zrozumienia, determinację.

Przypominam sobie, że siedziała jakaś kobieta tak kiedyś przede mną, stół nas oddzielał, a potem strzeliłem do niej dwa razy: raz tak przez ten stół, a drugi nachylając się nad nią; wyroku jej nawet nie odczytałem, bo po co: i tak świadomość niknie, i tak. Wyobrażam sobie, że Halina Lewicka, moja żona, siedzi przede mną, a ja mam w ręce broń, czuję się, jakbym miał gumowe ręce, obraz znika, patrzę w szare oczy, popielate raczej, i widzę siebie, tak jak zapamiętałem się w lustrach w wielkim magazynie, że idę przez wielką metalową równinę; oksydowana stal aż po horyzont, idę w idealnie zaprasowanych spodniach, w odpowiednim krawacie, wyprostowany, nade mną jest niebo z kręto pozwijanymi obłokami przypominającymi ludzi, drzewa, kwiaty i ptaki, zauważam to nie podnosząc głowy, idę przed siebie, do ciemnej kreski horyzontu; i znów patrzę w szare oczy, popielate raczej, i w moich nogach jest rytm, jakbym naprawdę dopiero przed chwilą przestał iść, czuję go wyraźnie.

– Mamy dzisiaj 15-tego września 62 roku – mówi.

– 16-tego – poprawiam. – Jest po północy.

– Trzeci rok się zaczął – ona na to.

– Trzeci – zgadzam się.

To ja mówię do siebie bez słów, mówiłem do niej najśmieszniejsze wyrazy i najlepsze, i najśmieszniejsze, i najlepsze, takie co była w nich i gorycz, i chichot, i dziecinada, i pokrzywianie, i noc, i płot, i daleki, niesłyszany ryk zwierząt, i chłód pod zimowym niebem, i ogień prawdziwy ze smolnej szczapy, i bicie w bębny, wszystko to było, mówiłem jej najlepsze i najśmieszniejsze wyrazy. I już myślę o tym, jak to sobie sprecyzowałem ładnie, takim zdaniem z wiersza właściwie, myślę pośród innych tasowań, że złapałem się na tym, na tej chwili zadowolenia z poetyckiego zdania, i gdzieś wychyla się blada twarz jakiejś kobiety z mego dzieciństwa, pochylona nade mną mówi do kogoś: to takie wrażliwe dziecko.

– Zza tej lodówki wyglądasz jak głowa Jana Chrzciciela na tacy. – Śmieje się. Więc dodaję: – Bo ja jestem takie wrażliwe dziecko. – Śmieje się jeszcze głośniej.

Wiem, że kiedyś jej śmiech wydawał mi się seksualnym, prowokującym, podobał mi się, teraz wsłuchuję się w ów opadający i wznoszący się odgłos, patrzę na jej mokre zęby i jest to dla mnie coś niepojętego, jak można wydawać z siebie takie dźwięki? Jak można wstrząsać ciałem, rozciągać mięśnie. Jak można tak rozciągać mięśnie twarzy, mówię do siebie bez słów. I natychmiast wśród myśli gromadzę te, które składają się na jedną: rozkapryszony czterdziestokilkulatek, trzeba zaplombować ząb; ten ząb urasta przede mną w biały mokry kieł, widzę go przez przymknięte powieki; i dalej: rozkapryszony jesteś, Gustawie, śmieje się, no cóż z tego, że się śmieje, ale jest w tym zamienność symboli, tamten śmiech sprzed przeszło dwóch lat był takim samym śmiechem, a jednak...

– Czas niszczy wszystko – mówię. – Ale nie zniszczy naszej miłości. – Gustaw – natychmiast przyłącza się – to ja ciebie tak kocham, to ja ciebie... – Nie więcej ode mnie, śliczna. Bo miłość jest we mnie wrośnięta. – Uśmiecha się do mnie i wchłania w siebie to, co powiedziałem, wstaję więc ze stołka, otwieram lodówkę, jej oświetlone różowo wnętrze, i biorąc butelkę wyobrażam sobie, nie, prawie już widzę, takie oświetlone różowe wnętrze w środku mojej żony, które wchłania w siebie te zdania tak gładkie, przylepia do śluzowych ścian, coś w rodzaju pajęczej śliny obleka je, będzie zawsze do użytku, żeby je po długo trwającym wysiłku można było z siebie wyrzucić w mrok samotniczych wieczorów, być może na parapet okna albo na poręcz fotela przed telewizorem i napawać się nim, patrzeć, gdy fosforycznie gorzeje zimnym, lecz prawdziwym ogniem; podnoszę się trzymając w ręce butelkę, nalewam do obu szklaneczek, stawiam butelkę na wierzch lodówki i patrzę na moją żonę; tak, wyraz jej twarzy, jeżeli coś takiego obiektywnie istnieje, przypomina twarzyczki dzieci wracających po komunii. Niosą w sobie skarb.

Siedzę na powrót na stołku, pluskwianka parzy mi przełyk, jest teraz bez lodu, tak zresztą lepiej, opieram się o lodówkę, i chyba przez to oparcie jestem przez moment młodym chłopcem siedzącym obok swej dziewczyny w kinie; na ekranie kronika, dekorowanie zasłużonych ludzi, w szeregu stoi też Gustaw Lewicki, wysoki pan z przerzedzonymi włosami, w ciemnym ubraniu, nie, nie ma nawet brzuszka, widać jednak twarz człowieka dobiegającego pięćdziesiątki, teraz właśnie dostojnik wpina mu w ciemny materiał odznaczenie, spiker uroczyście obwieszcza: Gustaw Lewicki za zasługi przy budowie kraju zostaje odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy, chłopiec odwraca się do dziewczyny i szepcze jej do ucha: ty jesteś mały, mruczący kotek, teraz dziewczyna przytyka wargi do ucha chłopca i wypowiada wibrujące, łaskotliwe zdanie: a ty wielki, czarny pies, który nie lubi kotów; biorą się za ręce, na ekranie dostojnik dekoruje niskiego mężczyznę z grzywą siwych włosów, stojącego obok Gustawa Lewickiego.

– Pójdziemy chyba już spać – mówi żona.

– Tak – zgadzam się.

– A może nie masz jeszcze ochoty?

– Nie, mam.

– To dobrze, bo ja jestem zmęczona. Wypijemy i pójdziemy.

Tak właśnie powinno być, mówię do siebie bez słów. Porządek, jej porządek, jej zwyczaje, jakim ona głosem mówi. Jakim głosem. I natychmiast wśród tasowań myśli jest jedna: pajac poruszający się na sznurkach; widzę go, daleki obraz sprzed lat, pajac wisi na ścianie, ktoś go pociąga rytmicznie, pajac porusza się, nogi ręce, nogi ręce, na mojej skórze czuję już jej skórę, gdy będzie zasypiać przytulona do mnie, nie jest to niemiłe, miłe, miłe, tylko ta skóra przytulona do mojej skóry, w której książce czytałem, zadaję sobie pytanie, mówiąc bez słów, o człowieku, do którego przyległa suknia, wrosła w ciało, nie mógł się uwolnić, cierpiał; to chyba z mitologii, tak, na pewno z mitologii. Uświadamiam sobie jednocześnie, że myślę o tym z rozleniwieniem, przymykam oczy, wyobrażam sobie, że opadam przez warstwy ciemnej i ciepłej wody. Jestem bliski snu, mówię do siebie bez słów: jesteś już nie najmłodszy, ten dzisiejszy wieczór był męczący, jesteś już nie najmłodszy.

– Wypij i chodźmy spać – mówi żona.

Otwieram oczy i patrzę na jej twarz; wyobraź sobie, że na pewno podoba się niejednemu mężczyźnie, że jakieś usta, widzę je: na górnej wardze siny zarost, całowałyby jej usta, i mówię: – Musimy się rozejść. – Znów przymykam oczy i widzę te męskie wargi stykające się z ustami mojej żony, powoli staje się wszystko zamazane, dalekie, wyobrażam sobie szosę zwężającą się perspektywicznie, te złączone wargi nikną w zwężającej się drodze, przypomina to efekty filmu rysunkowego.

– Nie żartuj – mówi żona.

Podnoszę powieki i patrzę na nią, wydaje mi się, że jej twarz wyraża pragnienie, bym zaprzeczył. Śmieszne – mówię do siebie bez słów – że wilgotność oczu, rozchylenie warg, poddanie głowy do przodu może być w y r a z e m, a nawet pojęciem. – To prawda – mówię.

Teraz ona wstaje, przechodzi przez kuchnię, patrzę na jej biodra opięte wieczorową suknią, na poruszające się pośladki, chcę przypomnieć sobie chwile przyjemności, jakich z nią doznałem, lecz nie mogę. Znów przymykam oczy, nawet to nie pomaga. Pamiętam tylko stereotypy, mogło mi się to przydarzyć z innymi kobietami. Przepływają pod powiekami obrazy, gdzie ciała są podobne rzucającym się rybom, odblaskom lusterek, rybom, lusterko... Zasypiam.

Budzi mnie dzwonek telefonu z przedpokoju, wstaję ze stołka, mam zdrętwiałą nogę, w ustach gorzki osad; wypijam whisky. Znowu dzwonek; idę kuśtykając do przedpokoju, tam muszę oprzeć się o ścianę, prawa noga jest zupełnie zdrętwiała. W pokoju żona ubrana w płaszcz zamyka walizkę; przypominam sobie, że przed zaśnięciem miała suknię po kostki, teraz łydki opięte są w przejrzysty nylon pończoch.

– Szybko się przebrałaś – mówię i podnoszę słuchawkę.

– Nie gniewaj się, że dzwonię tak późno, ale wróciłem z wycieczki, chciałem ci, stary, pogratulować, bo to jest...

– Chwileczkę – mówię i zasłaniam dłonią słuchawkę. Patrzę na żonę, idzie ku mnie niosąc walizkę. Zatrzymuję ją lewą ręką, którą dotychczas zakrywałem słuchawkę. – Słucham – mówię.

– Należało ci się, bo jesteś wspaniały fachowiec i...

Podaję żonie słuchawkę, jest zdziwiona, lecz bierze ją i przytyka do ucha. Przez chwilę tak stoi, potem kładzie słuchawkę na stoliku, uśmiecha się do mnie smutno, tak przynajmniej rozumiem ten uśmiech, podnosi walizkę, mija mnie, słyszę szczęk zamka, a potem jej słowa: – po resztę rzeczy w najbliższych dniach.

Odwracam się, wiem, że powinienem ją zatrzymać, robię krok, ale prawie padam; zdrętwiała noga odmawia posłuszeństwa. Odgłos zamykanych drzwi; opieram się ręką o ścianę, drugą biorę słuchawkę i przytykam do ucha. Lecz tam jest cisza, widocznie się wyłączył.

Śpisz już, Halino, z głową na zgiętym ramieniu, a jutro wstaniesz wcześnie, aby się przygotować do naszego ślubu, który nie będzie uroczystością jak mój pierwszy ślub, lecz wolnym wchodzeniem po startych kamiennych schodach, czekaniem w dużej sali obwieszonej reprodukcjami dziewiętnastowiecznych malarzy, a potem siedzeniem przed biurkiem urzędnika z łańcuchem spoczywającym na klapach marynarki, odpowiadaniem, że tak, że tak, uściskiem dłoni, zejściem po starych kamiennych schodach. I odczuwam ten sam rodzaj znużenia, jak po naszym pierwszym zbliżeniu, gdy odprowadzałem cię do domu, ostrożnie stawiając stopy na pokrytym warstewką lodu chodniku i była we mnie sztywność, jakby sprężone zwierzę znalazło się w moim wnętrzu i tkwiło nieruchomo z najeżoną sierścią dotykającą czułych płatów śluzowatego naskórka, tak sobie to zawsze wyobrażałem, Halino, gdy odprowadzałem cię i gdy leżę obok ciebie. A potem to ustępuje i w moim ciele rozlewa się ciemna miękkość, leżę wpatrzony w jaśniejący sufit, świadom swego starego-niestarego ciała, swojej skóry, na której lata zostawiły ślad jak drobniutkie fale na piasku plaży i owe prawie niewidoczne pomarszczenia nie stanowią dla mnie czegoś przykrego, och nie, wprost przeciwnie, gdy tak leżę i mam tę swoją pewność – bo wielekroć przeczuwałem, co nie robiło mi specjalnej różnicy, komedię graną przez kobiety w tym naturalnym spektaklu – że dobrze spełniłem to, co miałem spełnić, drobniutkie zmarszczenia skóry stanowią o dodatkowej satysfakcji. Jutro weźmiemy ślub i zdecydowałem się na to nie tylko dlatego, że chciałem zatrzymać cię przy sobie, zabezpieczyć się w pewien sposób przed młodymi ludźmi, z którymi stykasz się w wytwórni filmowej, chciałem i chcę oprócz tego mówić ci zdania zaczynające się słowem „zawsze” i mieć uczucie, że pomimo obaw i przeciwnych doświadczeń, mówię ci prawdę. I mieć dodatkową atrakcję, że czyni i mówi to człowiek w moim wieku, gdy się już wie z całą pewnością, że uczucia umierają i jeżeli nawet zaistnieje tak sprzyjająca okoliczność jak wzajemność uczuć, to wówczas jest to tym bardziej bolesne dla strony, której miłość zachowała się dłużej; gdy się już wie, że obumieranie miłości może być niedramatyczne, podobne do więdnięcia kwiatu, do zanikania zwierzęcia trawionego chorobą bez oznak zewnętrznych. Zdecydowałem się pomimo tego wszystkiego na codzienne obcowanie z tobą, nie tylko w intymnościach, lecz wszystkich czynnościach zwyczajnych, gdy zanika samokontrola, gdy się jest zmęczonym i zdenerwowanym, śpiącym i spoconym, gdy zaczynają samoistnie egzystować nawyki, które w okresie pierwszych zbliżeń i pierwszych pasji zdawałyby się nie do przyjęcia. Jesteś smukła, Halino, mając dwadzieścia pięć lat, i będziesz smukła mając lat trzydzieści pięć i czterdzieści, i pięćdziesiąt. Oddychasz równo i teraz, nie wiem jeszcze, jak długo, twój oddech jest moim zegarem, według niego żyję, gdy jestem przy tobie i pamiętam o nim podczas konferencji, urzędowania, jazdy autem do domu. Gdy szofer rozmawia ze mną o jakimś człowieku z ministerstwa, przypominam sobie, że interesujesz się moimi sprawami, jakby to były twoje sprawy, że twoja ambicja przeistacza się w moją ambicję i pomimo iż widziałem intelektualistki przejmujące się pięściarstwem, gdy żyły z bokserem, w twoim zainteresowaniu moją pracą jest coś wzruszającego, jakiś powiew autentycznej świeżości. Tak, twój oddech jest moim zegarem i gdy staje się chrapliwy, by potem przejść niekiedy w ptasi krzyk, to ów dźwięk mógłbym przyrównać do bicia zegara wyznaczającego moje prywatne miary czasu. Już przy pierwszym naszym spotkaniu na przyjęciu u Malinowskiego z Ministerstwa Kultury, który zajmuje się filmem, już wtedy poczułem, że jesteś kobietą, która może wyzwolić we mnie czułość, a nawet tkliwość, że jest to u ciebie naturalne, tak jak naturalnym był uśmiech i skinięcie głową, gdy zaproponowałem ci spotkanie w kawiarni na drugi dzień. A później moje przypuszczenie przeszło w pewność, nie wstydziłem się być tkliwym i czułym pomimo starej skóry i ty przyjmowałaś to jako coś niezwykłego i wspaniałego, przyzwyczajona prawdopodobnie do mężczyzn – nie pytałem cię o to – stosujących inne konwencje erotyczne, być może podobnych do mnie z okresu, nim cię poznałem, zdawkowo uprzejmych, s y m p a t y c z n y c h, nie lubiących wyolbrzymiać spraw, które można załatwić szybko i pogodnie. I widziałem, domyślałem się i sprawdzałem, jak moje uniesienie zaszczepia się w tobie, zaczyna przybierać specyficzne, kobiece formy, objawiające się w pisaniu bilecików i listów, mimo że widywaliśmy się codziennie, w dumnym roztkliwianiu się nad moją operatywnością w pracy, w coraz częstszym przezwyciężaniu przyzwyczajeń twojego pokolenia, polegających na ukrywaniu uczuć, na pewnym sposobie mówienia, gdzie stereotypy konwersacyjne mają raczej maskować niż wyjaśniać, aż wreszcie nasze rozmowy na ulicy, w łóżku czy restauracji stały się zrozumiałe tylko dla nas i gdyby je podsłuchał ktoś obcy, mogłyby wzbudzić w nim tylko śmiech. Jednocześnie nie ma w naszych rozmowach owej mgiełki infantylizmu, do której zawsze miałem wstręt; zrozumiałaś to i po kilku próbach nigdy nie wypowiedziałaś już słów, które mnie zdziwiły. Twoje szare, a właściwie popielate oczy, tak niezwykłe w Polsce, mogę sobie zawsze wyobrazić w biurze, na ulicy i w domu, gdy cię przy mnie nie ma; niedawno czytałem opowiadanie w jakimś tygodniku o młodej dziewczynie, która słyszała g ł o s y, i wtedy usłyszałem twój głos; byłem sam w domu i przez chwilę słyszałem twój głos, to nie były słowa, nie, to był twój głos i zrozumiałem, że twój niezwykły głos działa na mnie pobudliwie, że jest jednym z najbardziej niezwykłych głosów kobiecych, jakie sobie przypominam; mimo iż jest wysoki – a nigdy nie lubiłem wysokich głosów – nie ma w nim nut ostrych, skrzeczących, tak częstych w tych głosach. W biurze zacząłem na potwierdzenie używać słowa „ano”, zamiast „tak”, to też przez ciebie; uśmiecham się zawsze, gdy słyszę, jak mówisz: ano i gdyby nie było to tak wyświechtane słowo, powiedziałbym, że to urocze. Halino, opowiadając pewnego wieczoru o pewnej wycieczce wymieniłaś nazwisko jakiegoś Piotrowskiego czy Piotrowińskiego i wtedy zapytałem – pytałem co chwilę o jakieś drobiazgi, żebyś wiedziała, że interesuję się twoim opowiadaniem – kto to jest. Zmieszałaś się, spojrzałaś gdzieś w bok i cicho powiedziałaś: taki kolega z pracy; zrozumiałem, że nie powinienem cię teraz pytać o to, a właściwie nigdy; pomogłem ci wrócić do opowiadania i sądzę, że zrozumiałaś moją delikatność, bo w pewnej chwili przytuliłaś policzek do mego policzka mówiąc: ty jesteś taki dobry, taki dobry. Nie wiesz, że w moim wieku – jeszcze nie wiesz – nie jest się już ciekawym takich rzeczy, mimo że dotyczą kobiety, którą się kocha; nie było to więc, Halino, tak duże wyrzeczenie, jak sobie mogłaś wyobrazić. Wtedy też pomyślałem, że kilku moich znajomych nie ma racji twierdząc, że to, co przechodzę, jest w jakiś sposób typowe dla mojego wieku, że oni sami znają czterdziestokilkuletnich panów, którzy dostają czegoś w rodzaju amoku, wiążąc się z dziewczętami, „tracąc dla nich głowę” – jak się wyrazili. Sądzę, że jest to raczej łaska dana mi przez los, przez przypadek, że potrafiłem w sobie wskrzesić młodość, że potrafię przeżywać naszą miłość jak pierwszą. Dlatego też nie zdziwiło mnie twoje wyznanie, że nie wyobrażałaś sobie, iż może być tak pięknie, żyjąc z tym wysokim, młodym człowiekiem, z którym przyszłaś na przyjęcie do Malinowskiego, ani z poprzednimi trzema; dlatego też nie zdziwiło mnie, że ten młody człowiek poznał, że się zmieniłaś, i niespodziewanie wyjechał w góry, i stamtąd przysłał ci rozpaczliwy list, skomlący właściwie, gdzie każde zdanie było prośbą o powrót; nie zdziwiłem się też, gdy pokazałaś mi ten list, był to znak, że zaszczepiłem ci moje uniesienie i że przyjęło się ono wspaniale. Było mi miło patrzeć na ciebie opowiadającą o swoich – jak to nazwałaś – epizodach, tych czterech epizodach, opowiedzianych w błyskotliwych schematach, i słuchać twoich zapewnień, że nic więcej w twoim życiu nie było. Wiedziałem, że kłamiesz, ale to było kłamstwo dla mnie, twoja potrzeba naturalna uszczuplenia przeszłości, aby to, co przeżywamy tak niezwykle, nie wydało mi się jeszcze jednym z twoich „epizodów”, że mnogość poprzednich spraw nie obciążyła naszych wzlotów. Tak, Halino, miałaś rację postępując w ten sposób i również ja czuję się z siebie zadowolony, iż przekonałem się, że w to wierzę, a nie przyszło mi to łatwo, byłaś nieco podejrzliwa, wszędzie czaiły się przeszkody, jak na przykład z tym Piotrowskim czy Piotrowińskim. Śpisz już, Halino, z głową na zgiętym ramieniu, a jutro wstaniesz wcześnie, aby się przygotować do naszego ślubu, który nie będzie uroczystością jak mój pierwszy ślub, lecz wolnym wchodzeniem po wytartych schodach.