Copyright © Wojciech Klęczar, 2016

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2016

zdjęcie autora i zdjęcie na okładce: Joanna Borgieł, Fly Photography

redakcja, projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-64974-26-7 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-64974-27-4 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

tel. 91 488 62 40

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

Pisarz

Mimo że przestałem pisać, starałem się być na bieżąco, jeśli chodzi o literackie wydarzenia, targi, premiery czy debiuty. Wiedziałem na przykład, że jakiś twórca wyskoczył jak filip z konopi, że trzeba na niego zwrócić uwagę, więc zwracałem. Lubiłem czasem kupić taki dobrze zapowiadający się debiut, zazwyczaj spotykało mnie potem jedynie rozczarowanie; nazwisk nie będę wymieniał, bo po pierwsze, po co się komukolwiek narażać, a po drugie, ze względu na ryzyko, że się w ocenach myliłem – przecież sam nigdy nawet nie otarłem się o wydanie jakiejkolwiek książki. Poza tym być może źle trafiałem, książek kupowałem niewiele, z każdym miesiącem coraz mniej.

A czytywałem te książki głównie w tramwajach, im zawdzięczam to, że nie stałem się wtórnym analfabetą [gdybym potrafił, napisałbym odę do tramwaju (ów)]. Oczywiście połykanie lektur w tramwajach ma jedną, przynajmniej, wadę – czyta się cholernie nieuważnie, mnie to jednak szybko przestało przeszkadzać; nie miałem nic przeciwko temu, że moje czytanie wygląda zupełnie inaczej niż kilka lat wcześniej, kiedy to do każdej niemal lektury podchodziłem z nabożną czcią, wypisywałem z niej cytaty, porównywałem te sentencje z innymi poznanymi wcześniej. Prowadziłem przez jakieś pięć lat zeszyt z takimi wypiskami, do chwili gdy zgubiłem go podczas jednej z przeprowadzek. Trochę czytywałem też utworów młodych, nieznanych twórców, którzy publikowali w różnych portalach. Chłonąłem niemal wyłącznie prozę, poezji za bardzo nie rozumiem, tych prozaików w Internecie jest zatrzęsienie, nie wiem, jak może ich być tylu w kraju, którego obywatele mało co czytają. Młodych prozaików w Polsce jest więcej nawet niż piłkarzy, mogę to stwierdzić z niemal stuprocentową pewnością.

Miałem więc o czym rozmawiać z pisarzem Julianem. On potrafił dużo i bardzo barwnie opowiadać o swojej twórczości, w ogromnej większości dopiero planowanej, a także o twórczości innych, analizując utwory niezwykle sprawnie, ze zwinnością górskiej kozicy przeskakując z tematów literackich na filozoficzne i na odwrót, nierzadko mieszając w to wszystko jeszcze socjologię. Tyle że w żaden sposób nie przybliżało go to do stworzenia opus magnum. Ani w ogóle do stworzenia czegokolwiek.

Tworzyć bowiem Julian zwyczajnie nie miałby kiedy, bo jeśli akurat czegoś nie czytał, to pił w Prokrastynacji. Podczas jednej z naszych rozmów Julian polecił mi Sebalda, o którym wcześniej zupełnie nie słyszałem. Bardzo mi się ten pisarz spodobał, urzekło mnie zwłaszcza to, w jak wspaniały sposób potrafił opisywać banalną w zasadzie wędrówkę przez brytyjskie zadupie, zachwyciły mnie jego nobliwość i językowy konserwatyzm, nie wiem, czy to ostatnie jest do końca dobrym określeniem, w każdym razie przywodził mi na myśl Manna, o którym dawno zdążyłem już zapomnieć. Ja za to dawałem Julianowi do czytania naszych młodych pisarzy, z nich wszystkich spodobał mu się jedynie Nahacz, zmartwił się bardzo, że już nie żyje.

Julianowi zdarzyło się w życiu coś opublikować, w pewnym, dość nawet popularnym, internetowym piśmie literackim. Przeczytałem, było to opowiadanie eksperymentalne i postmodernistyczne, z mnóstwem odniesień do filozofii, zwłaszcza do Derridy i Barthesa, o czym wiedziałem tylko dlatego, że sam autor mi o tym powiedział. Niewiele z tych wszystkich nawiązań zrozumiałem, to znaczy nie umiałem powiedzieć, w którym momencie Julian nawiązywał do jednego albo drugiego filozofa, albo do jakiegokolwiek innego filozofa. W ogóle mało co pojąłem z całego tekstu, wydał mi się jakiś niespójny i rozlazły, bez początku ani końca, ale kto wie, może taki miał być, być może trochę wstyd się przyznać, ale nigdy nie mogłem sczaić, o co tym postmodernistycznym twórcom chodzi. Julianowi szło chyba o zagubienie w świecie pozbawionym drogowskazów, czyli właściwie metoda postmodernistyczna posłużyła mu za krytykę postmodernizmu, ale głowy nie dam, czy tak rzeczywiście było. Nie potrafiłem więc tak naprawdę stwierdzić, czy opowiadanie mi się podobało, czy nie, ale powiedziałem, że tak. Pomyślałem, że dzięki temu jego autor lepiej się poczuje.

Dziennikarz

Około pięćdziesiątki, szpakowaty, twarz zryta przez życie, ale nie na maksa. Przychodził do Prokrastynacji punktualnie w południe, jednak tylko wtedy, gdy akurat miałem zmianę. Na rozruch – mocna czarna kawa i podwójna bania czystej.

Po takim śniadaniu siadał przy jednym ze stolików w kącie sali. Włączał laptopa i pisał. Specjalizował się w militariach, podobno. Prototyp amerykańskiego myśliwca wielozadaniowego, nowa haubica produkcji izraelskiej, czołg Leopard, który ma zakupić (albo już zakupiła) polska armia – tematów multum. Ale nie tylko to, co aktualne. Bo czasem coś o roli Tygrysów w czasie drugiej wojny. Albo o polskich lotnikach w bitwie o Anglię, że w dawanej im czekoladzie była amfetamina, pewnie nie wszyscy czytelnicy naszego portalu o tym wiedzą.

Co godzinę przerwa, na kieliszek. Zawsze czystej. Kolorowych nie trawię, mówił. Żadnej chemii, nie wchodzi mi. Dziękuję uprzejmie. Zapalisz?

A na papierosie, przedłużonym, kwadrans, czasem i dłużej trwającym – opowiadał, zazwyczaj o sobie. Kiedy byłem korespondentem wojennym, mówił na przykład, widziałem wiele rzeczy... takich, o których chciałbym zapomnieć. Nie, w Rwandzie nie byłem. Ale w Jugosławii – tak, widziałem zupę, w wielkim kotle, zupę, w której pływały ludzkie oczy. Widziałem walające się na poboczu błotnistej drogi głowy pokonanych wrogów. Widziałem kordony w Sarajewie – dziewczyna do czołgu wchodziła, wychodziła rozczochrana, z czekoladą w dłoni. Widziałem domy bez okien i dzieci bez rączek. Widziałem, jak ginęły kobiety, stojące po wodę w Alei Snajperów. Miałem tam kolegów, w Sarajewie, pomieszkiwałem przez chwilę u jednego profesora. W zimie spalił wszystkie meble i całą biblioteczkę. Jego syn zginął. Wnuk, na prowincji, kiedy słyszał przelatujący samolot, jeszcze pięć lat później chował się pod stół. Wtedy ostatni raz go odwiedziłem, miał już dwadzieścia lat i narzeczoną.

Po czym znowu stolik, laptop, miarowe uderzenia w klawiaturę. Słuchawki na uszach, nigdy nie spytałem, czego słuchał.

Po kilku godzinach wracał do baru. Tym razem prosił o piwo. Przychodził inny stały klient, o wiele bardziej zmęczony życiem, wypijał dwie tekile, szedł dalej. A on komentował: szkoda gościa, fajny człowiek był, alkohol go zniszczył. Znaliśmy się kiedyś, za licealnych czasów, och, dawno to było, jak dawno... Potem siedział w milczeniu, piwko, na koniec kawa, szedł do domu. Podobno gdzieś niedaleko.

Trzy tysiące dwieście siedemdziesiąt pięć złotych. Tyle był mi winien, kiedy spytał o swój dług po raz ostatni.

nota biograficzna autora

Wojciech Klęczar (ur. w 1979 r. w Bielsku-Białej) – prozaik, redaktor, felietonista. Mieszka i pracuje w Krakowie. Nominowany w 1. edycji Konkursu Literackiego imienia Henryka Berezy „Czytane w maszynopisie” (2013). Prozę publikował m.in. w: „Akcencie”, „Lampie”, „Latarni Morskiej”, „Portrecie”, „Wyspie”. Jego opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2011 (FORMA 2011). Wydał tom opowiadań Wielopole (FORMA 2016).

w serii kwadrat ukazały się:

„2008”, „2011”, „2014” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”