Copyright © Brigitta Helbig-Mischewski, 2005-2014

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2005-2014

zdjęcie na okładce, zdjęcie autorki: Veiko Boden

redakcja: Anna Kaniecka-Mazurek, Paweł Nowakowski, Andrzej Skrendo

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 83-922577-0-7 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-63316-10-5 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

tel. 91 488 62 40, gsm 605 631 746

www.wforma.eu

e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

Justynce

mojej córeczce – aktoreczce,

najsurowszej i najżyczliwszej z krytyków

Mamo, słyszysz o zmierzchu  a n i o ł y ?”

Komornicka, Paryż, 29.09.1903

Klub Kiełboludów

Leżek Oświęcimski nie mógł wiedzieć wszystkiego. Z tego trzeba sobie zdawać sprawę. Do jego pasjonującej publikacji pod tytułem „Klub Kiełboludów”, wydanej kilka lat temu w Berlinie, czujemy się zobowiązani dołączyć kilka najnowszych danych z zakresu struktury psychicznej ludzi, w tym także sztucznych, przewiezionych kiedyś z Polski do Niemiec. Spróbujemy dokonać kilku odnośnych uzupełnień, zainspirowani kulturą literacką wyżej wymienionego, która znalazła przekonujący wyraz w jego twórczości. Istnieje bowiem więcej odmian osób kiełboludzkich niż pan Leżek – tyleż apriorycznie co absurdalnie – zakładał. Uszło uwadze młodego i obiecującego literata, iż na świecie aż się roi od istot wtórnych niejasnego pochodzenia, nie stworzonych bezpośrednio przez istotę boską, skonstruowanych nawet nie na eksport, lecz tak po prostu, bez powodu. Uszło jego uwadze, że znajdują się wśród nich także kobiety, mało tego, iż sami nie mamy najmniejszej pewności, że nie jesteśmy zrobieni z mięsa, gałganów lub bibuły.

Anrath bei Krefeld

Na początku lat osiemdziesiątych Republika Federalna importowała z Polski kilka pociągów młodych, żądnych przygody i dobrobytu ludzi. Wywieziono ich do małej miejscowości Anrath w okolicy Krefeld, aby tam uczynić ich użytecznymi dla znużonego dobrobytem i monotonią, łaknącego świeżych wrażeń niemieckiego społeczeństwa. Wywiezieni – a znalazł się wśród nich co najmniej jeden kobiecy i jeden męski kiełboluda – otrzymali status późnych przesiedleńców i wszczęli stosunkowo beztroski żywot stypendystów Otto Benecke Stiftung, pobierających codziennie naukę języka niemieckiego, a co miesiąc pięćset marek w banku.

Ulokowano ich w byłym szpitalu Krankenhaus oraz internacie dla pielęgniarek Schwesternheim. W obu niewyremontowanych budynkach odstraszało, w czym wyrażał się ambiwalentny stosunek administracji niemieckiej do sprowadzonego materiału ludzkiego, więc przesiedleńcy bardzo się bali. Skuleni w swych obskurnych pokoikach dodawali sobie otuchy oglądaniem co wtorek serialu „Denver-Clan”, a co czwartek „Dallas”, którego główną bohaterką była pozbawiona skrupułów Alexis. Nie należy lekceważyć ani wyszydzać tego zwyczaju, gdyż telewizja była jedyną okazją do zdobycia pewnych minimalnych kwalifikacji z zakresu języka i kultury niemieckiej, chociaż z drugiej strony trzeba przyznać, iż stypendyści doskonale się bez tych kompetencji obywali. Niemniej jednak większość z nich zainwestowała pierwsze swe wypłaty w miniaturowe telewizory kolorowe, w których dobrodusznie uśmiechał się Rudi Carell, dudniły hitparady, rześko podskakiwały kobiety w kolorowych getrach.

Nieustającym popytem wśród wychowanej w nędzy polskiej młodzieży cieszyły się również aparaty fotograficzne. Stęsknieni za pozostawioną w kraju rodziną stypendyści wpychali się sobie nawzajem na kolana i zapstrykiwali na zabój. A byli i tacy, którzy już wówczas mogli pozwolić sobie na nabycie samochodu marki Manta i zapieprzanie po ulicach miasteczka z ośmioosobową, kwiczącą załogą na pokładzie. Z tego też względu dochodziło niekiedy do kolizji i zatargów z policją miasta Anrath bei Krefeld, która do przybyszy z Polski, podobnie zresztą jak do niemalże wszystkich cudzoziemców, zwracała się per „ty”, przeciwko czemu Alois von Wysoki, najodważniejszy z grupy i prawdopodobnie kiełboluda, pewnego razu kategorycznie zaprotestował. Wzbudził tym głęboką konsternację nie przywykłych do takiego typu interakcji przedstawicieli państwa niemieckiego, używających słowa „cudzoziemiec” nierzadko w formie obelgi. Zresztą Alois w ogóle z urzędnikami miał na bakier. Zagadnięty kiedyś na granicy, czy przewozi broń, odburknął „ja”, gdyż spodziewał się pytania o paszport, i tak też kwestię funkcjonariusza zrozumiał. Wyszarpnięty z manty odważnie plunął Niemcowi w twarz, po czym w kajdankach odprowadzony został do aresztu. Zagniewany powtarzał, ja go zabiję, tego idiotę, oraz wołał pomocy słowami „tłumacz, tłumacz”, co mylnie zinterpretowane zostało jako próba porozumienia się w języku angielskim (too much), zawierająca krytykę ilości stosowanych wobec niego represji. Podobnie niecenzuralnie wyrażał się Alois o niejednym niemieckim pracowniku administracyjnym typu Hausmeister, czyli cieć, wykonującym powierzoną mu pracę z typową dla swej grupy zawodowej nadgorliwością. Jednemu z nich przygadał nawet, iż jest nieludzki, co na długo zapadło niemieckiemu mężczyźnie w pamięci.

Nota biograficzna autorki

Brygida Helbig (Brigitta Helbig-Mischewski, ur. w 1963 r. w Szczecinie) – literaturoznawczyni i pisarka. Od 1983 mieszka w Niemczech, początkowo w Bochum, a od 1995 roku w Berlinie. Jej zbiór opowiadań Enerdowce i inne ludzie nominowano do Nagrody Literackiej Nike (2012) oraz znalazł się w finale Ogólnopolskiej Nagrody Literackiej dla Autorki GRYFIA (2012). Wydała tomy wierszy: Wiersze Jaśminy (1997), Hilfe (FORMA 2010), zbiór opowiadań Enerdowce i inne ludzie (FORMA 2011) oraz powieści: Pałówa (2000), Anioły i świnie. W Berlinie!! (FORMA 2005) i Niebko (2013). Jest także autorką książek o Marii Janion (1995) i Marii Komornickiej (2010). Jej opowiadania znalazły sie w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014).

w serii kwadrat ukazały się:

„2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań”

„2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań”

„2014. Antologia współczesnych polskich opowiadań”

Marcin Bałczewski „Malone”, „Eva Morales de Nacho Lima”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Paweł Orzeł „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”

Grzegorz Strumyk „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Maciej Wasilewski „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”

Wydawnictwo FORMA poleca: