Copyright © Jolanta Jonaszko, 2020

Copyright © Dom Kultury „13 Muz”, 2020

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2020

zdjęcie autorki: Annette Stier

grafiki na okładce i w książce: Alicja Jasina

redakcja: Anna Nowakowska

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

konwersja e-booka: Paweł Majowski (pb.majowski@gmail.com)

ISBN 978-83-66180-84-0 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-66180-85-7 (wydanie drugie, e-book ePub, mobi)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

DOM KULTURY „13 MUZ”

70-551 Szczecin, pl. Żołnierza Polskiego 2

www.13muz.eu

współfinansowane ze środków Miasta Szczecin

Oni

Konstablerwache w ostatnich latach bardzo podupadła. Tak mówili. Bankierzy, prawnicy, jej szef, też prawnik, ale niepraktykujący. Zamyślali się wtedy, nie dopowiadali ani słowa, zakładając, że wiadoma sprawa, a i lepiej się nie narażać. Wieczorami, przy drinku którymś z kolei, kiedy jeszcze się wie, co się mówi, ale już nic cię nie trzyma, kiedy muzyka dudni, ale nie przeszkadza, a język się rozochoca, wtedy padały pierwsze słowa, które coś wyjaśniały.

– Konstablerwache stała się bardziej divers – mówili i chichotali ukradkiem, potem następowała wieloznaczna pauza i spojrzenia, które w półmroku wyglądały dość tajemniczo.

– Konstablerwache stała się bardziej kolorowa... tak... nabrała ko-lo-ry-tu, osobowości... Tylko jakiej! – Śmiech pod dłońmi, jakby zduszony. Za chwilę podnosili toasty „za kolory”, a jeden z nich dodawał półszeptem:

– Ja wam coś powiem... – Wtedy głowy ich zbliżały się do siebie i zacieśniali okręg, jak drużyna koszykarska w przerwie meczu. – ...ta dzielnica stała się bardziej dzika. Lepiej stąd zmykać i już!

Stuk kieliszków, już mniej dyskretny, ale szkło było grube i wszystko wytrzymywało.

– Jak tak dalej pójdzie, trzeba będzie rzeczywiście pomyśleć o zmianie biura – mówił jej szef kolejnego ranka, już na trzeźwo, choć to „rzeczywiście” sugerowało, że większość doskonale pamięta. On nigdy nie upijał się do końca. – Tu przestaje być... reprezentatywnie – dodał, zamilkł na chwilę i skorygował się, jakby ktoś go na czymś przyłapał: – Reprezentacyjnie, miałem na myśli.

Wtedy już śmiali się do rozpuku, bo to był niezły dowcip, taki na granicy, albo bardzo jej blisko, na tyle jeszcze zakamuflowany, że ujdzie. Że można wybuchnąć śmiechem, bo pojmą i tak tylko wtajemniczeni. W zimnym, neonowym świetle biurowych lamp cienie pod ich oczami wyglądały jeszcze szarzej niż zwykle. Jakby ktoś gumką do zmazywania przejechał im po skórze, pogniótł ją przy tym i tak zostawił. Gdy śmiali się, oczy ich robiły się wąskie i długie, a pełne policzki podchodziły do góry tak, że tych cieni prawie nie było widać.

Trochę racji mieli, tylko dziwnie to wyrażali. Rzeczywiście, Konstablerwache to już prawie przedłużenie Hauptbahnhofu, tak jakby dworzec rozrósł się o dwie stacje U-Bahna, tak jak rozrastają się nowoczesne osiedla na przedmieściach. Tyle tu bezpańskich psów i ludzi, niedobitków kapitalizmu. Wczoraj wieczorem ktoś palnął „nietopitków” i wszyscy ryknęli jak jeden mąż. Jak głodne lwy, tak brzmiał w jej uszach ten śmiech, ale może po prostu za wolno wczoraj piła i nie nadążała, to czasem jej się zdarzało, chociaż coraz częściej dotrzymywała im kroku.

Tak, mieli rację, sporo tu było żebraków, szczególnie kobiet w chustach z nierówno wyciętymi prostokątami z tektury, pewnie wyłowionymi z kosza na papiery, tam tyle gniecie się opakowań z Amazona. Na tekturze napisane było „dwójka dzieci, proszę o pomoc” takim prawie niemieckim, liczby zawsze były liczbami, a słowo Kinder każdy znał choćby przez Kindergeld albo inne dotacje. Czasem dzieci na tekturze była piątka albo szóstka, „po co ta licytacja, po co ten pośpiech?”, śmiali się w barze, a dziś zatrzymała się, wrzuciła euro do blaszanego garnuszka, bo głupio jej zrobiło się za wczoraj, choć przecież tylko słuchała i starała się uśmiechać w odpowiednich momentach.

Ich biuro leżało wysoko nad miastem i dużo z samą Konstablerwache nie miało wspólnego, właściwie tylko adres i wejście, na nieskażonym dziesiątym piętrze, z którego nie widać nawet dworca, tylko szklane wieżowce banków, które łapały słońce i odbijały je między sobą jak lustra. Rzucały też cień, musiały rzucać, ale na kogo i ile, stąd ciężko było powiedzieć. Naprzeciwko nich rezydował dentysta, który przyjmował pacjentów prywatnych i z kasy chorych. Jakim cudem ostał się na tym piętrze, nie wiadomo, ale dzięki temu w windzie można było jeszcze spotkać kogoś poza nimi. Bez krawatu, bez torby na laptop, z zarostem albo wózkiem. Kogoś, kogo akurat zabolał ząb.

Pierwsze, co robiła, gdy dotarła do biura, to otwierała okno, bo bała się, że po drodze jej ubrania przeszły dymem. Z kosza na śmieci tuż przed wejściem do budynku wynurzały się tlące się niedopałki i choć obchodziła je szerokim łukiem, to wolała się przewietrzyć. Poza tym lubiła wyglądać przez okno. Stąd wszystko wydawało się jakieś bardziej w porządku, a powietrze było rześkie i czyste. Dym z dołu tutaj już rzedniał, a w pogodne dni zdawało jej się nawet, że są bliżej nieba niż parteru. Zgiełk na dole zamieniał się w szum, oddzielne głosy łączyły się ze sobą w chór, który ledwo był tu słyszalny, prawie szept, który można zignorować, obojętnie co mówi.

* * *

Za to ich rozmowy dobiegające ze wspólnej lodge, półkuchni na końcu korytarza, słyszała bardzo dokładnie, szczególnie gdy drzwi były otwarte.

– Powoli boję się jeździć już U-Bahnem, powiem wam, za dużo tam tych całych harmonijek, akordeonów, bębnów czy garnków, nie rozróżnisz! Dajcie wy mi święty spokój...

– Lepsi muzycy niż terroryści!

– Ano lepsi, ale spokoju też nie dają.

Bez kawy nie umiała zacząć dnia, więc poszła do kuchni, ale dziś poprzestała na nudnym „witam i o zdrowie pytam”...

– U nas dobrze, my głowy mamy ze stali, a pani główka?

– Proszę spojrzeć, cała i zdrowa! – odpowiedziała, poruszyła głową, jakby wkładała ją sobie dopiero na szyję, a efekt był tak komiczny, że wybuchnęli śmiechem, co ją zdziwiło, bo z pantomimy nigdy dobra nie była. Człowiek uczy się całe życie.

A mimo to często miała wrażenie, że jednak im nie dorównuje, że żyje jakby w innym takcie. Kiedy trzeba było śmiać się, tak prawdziwie, z przepony, nagle zauważała coś, co sprawiało, że śmiech jej stawał w gardle jak pestka śliwki. Dopiero po chwili, kiedy pointa już wybrzmiała i rozmowa schodziła na inne tory, mogła z siebie wydobyć jakiś końcowy półuśmiech, który potem w lustrze, w łazience wydawał jej się tak sztywny jak tania maska na karnawał. Z drugiej strony, te ich żarty też nie zawsze były piękne, może tylko to im się należało.

– Główka niczego sobie, a reszta jeszcze lepsza!

Włączyła ekspres do kawy, który zaczął turkotać jak traktor, ale wcale jej to nie przeszkadzało. Uśmiechnęła się do filtra, który trzeba było wymienić, coś, czym mogła zająć ręce i myśli. Może po prostu nie rozumie jeszcze tej kultury, jeszcze nie wtopiła się w nią tak, jak trzeba.

Wciąż jeszcze się uczyła. Pracowała w tym koncernie dopiero od miesiąca i bardzo się starała. Była jedną z niewielu kobiet w firmie. W dodatku sama była teoretycznie „kolorowa”, choć z jakiegoś powodu nikt nigdy słowa o niej nie powiedział, nawet półżartem. Konstablerwache zdawała im się bardziej przeszkadzać niż Polka w ich biurze i jakoś nie widzieli między tymi dwoma faktami żadnego związku.

To, że byli przy niej tak otwarci, często wprost i dosadnie, uznała kiedyś za komplement. Powiedziała sobie, że chyba stała się po prostu jedną z nich, dlatego jej obecność już ich nie krępuje. W końcu ceniła szczerość, nawet tę z pogranicza, zdawała jej się lepsza niż udawanie, obojętnie jak poprawne. Dlatego chodziła z nimi na drinki, kiedy tylko mogła. Chciała ich poznać.

* * *

Tego dnia miała aż sześciu klientów, a ostatni mógł przyjść dopiero na piątą po południu. Zgodziła się, choć biuro zamykali właśnie o tej porze. Zwykle zostawała dłużej, konsulting to konsulting, tutaj nie ma mowy o pracy do godziny, ale rzadko miewała rozmowy po szesnastej. Gdy umawiali się na spotkanie, mężczyzna nie powiedział, dlaczego nie ma czasu wcześniej, a ona nie dopytywała. Była chyba zbyt dyskretna, a może strachliwa.

Było takie powiedzenie, które poznała dopiero po przyjeździe do Niemiec: wychylać się przez okno, sich aus dem Fenster lehnen, używane prawie zawsze w wersji przeczącej. Samo powiedzenie wydało jej się bardzo obrazowe, spodobało jej się i nawet stwierdziła, że dobrze ją opisuje. Zwykle nie lubiła się wychylać, ale gdy coś już ją zaciekawiło, chyba po prostu o tym zapominała i łapała się już prawie lecącą w dół.

– Dojdziesz do nas później? – rzucił szef, prawnik odszczepieniec, nakładając płaszcz. Dyrektor finansów, dwóch innych konsultantów i analityk z marketingu szurali wypastowanymi butami i dawali do zrozumienia, że drinki czekać nie będą.

– Zobaczę, ile mi zejdzie. To nowy klient, nie wiem, czy milczek, czy potrzebujący.

– Miejmy nadzieję, że nie będzie przeciągał i wpadniesz jeszcze do baru. Jutro wyjeżdżam, wtedy popracujecie. Albo weź go ze sobą, to wszyscy mu podoradzamy!

– Oj podoradzamy! Niech tylko spyta, to tak mu doradzę...

Był czwartek i już byli w doskonałych humorach, które przez chwilę i jej się udzieliły. Gdy wyszli, zaczęła przygotowywać materiały na rozmowę. Ułożyła kolorowe, błyszczące broszurki na szklanym stoliku, w wachlarz, jakby tworzyła witrynę sklepu papierniczego, i z jakiegoś powodu zrobiło jej się lekko na duchu. A potem zadzwonił dzwonek.

nota biograficzna autorki

Jolanta Jonaszko (ur. w 1986 r. w Szczecinie) – absolwentka studiów literatury niemieckiej i rosyjskiej na Oxfordzie oraz studiów magisterskich europeistyki na Yale University. Pracowała w think tankach i firmach konsultingowych, obecnie jest konsultantem i trenerem w zakresie rozwijania talentów i reorientacji zawodowej w międzynarodowej korporacji w RFN. Mieszka we Frankfurcie nad Menem. Wydała: Bez dziadka. Pamiętnik żałoby (FORMA 2018) oraz zbiór opowiadań Portrety (DK13MUZ / FORMA 2020). Jej opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2020 (FORMA 2020).

w serii piętnastka ukazały się:

Henryk Bereza „Względy”, „Zgłoski”, „Zgrzyty”

Kazimierz Brakoniecki „Dziennik berliński”

Maciej Cisło „Błędnik”

Wojciech Czaplewski „Książeczka rodzaju”

Marek Czuku „Stany zjednoczone”

Jan Drzeżdżon „Łąka wiecznego istnienia”

Anna Frajlich „Czesław Miłosz. Lekcje”, „Laboratorium”

Paweł Gorszewski „Niecierpiące zwłoki”

Małgorzata Gwiazda-Elmerych „Czy Bóg tutaj”

Tomasz Hrynacz „Noc czerwi”

Lech M. Jakób „Do góry nogami”, „Poradnik grafomana”, „Poradnik złych manier”, „Rzeczy”,

Paweł Jakubowski „Kopuła”

Zbigniew Jasina „Drzewo oliwne”, „Inaczej przemijam”

Jolanta Jonaszko „Bez dziadka. Pamiętnik żałoby”, „Portrety”

Gabriel Leonard Kamiński „Pan Swen (albo wrocławska abrakadabra)”

Piotr Kępiński „Po Rzymie. Szkice włoskie”

Bogusław Kierc „Cię-mność”, „Płomiennie obojętny (o chłopcu, który chciał być Bogiem)”

Artur Daniel Liskowacki „Brzuch Niny Conti”, „Capcarap”, „Kronika powrotu”, „Ulice Szczecina”, „Ulice Szczecina (ciąg bliższy)”

Krzysztof Lisowski „Czarne notesy (o niekonieczności)”, „Motyl Wisławy. I inne podróże”

Krzysztof Maciejewski „Dziewięćdziesiąt dziewięć”, „Osiem”

Tomasz Majzel „Opowiadania w liczbie pojedynczej”, „Treny Echa Tropy”

Piotr Michałowski „Cisza na planie”

Mirosław Mrozek „Odpowiedź retoryczna”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Merton Linneusz Artaud”

Halszka Olsińska „Bliskie spotkania”, „Małostki”, „Złota żyła”

Paweł Orzeł „Cudzesłowa”

Mirosława Piaskowska-Majzel „(Po)między”

Karol Samsel „Jonestown”, „Prawdziwie noc”, „Więdnice”

Bartosz Sawicki „Krucha wieczność”

Eugeniusz Sobol „Killer”

Ewa Sonnenberg „Wiersze dla jednego człowieka”

Wojciech Stamm „Pieśni i dramaty patriotyczne i osobiste”

Grzegorz Strumyk „Re _ le rutki”

Leszek Szaruga „Kanibale lubią ludzi”

Wiesław Szymański „Skrawki”

Michał Tabaczyński „Legendy ludu polskiego. Eseje ojczyźniane”

Paweł Tański „Glinna”, „Kreska”

Maria Towiańska-Michalska „Akrazja”, „Engram”, „Z Ameryką w tle”

Andrzej Turczyński „Źródła. Fragmenty, uwagi i komentarze”

Miłosz Waligórski „Długopis”

Henryk Waniek „Notatnik i modlitewnik drogowy (1984-1994)”, „Notatnik i modlitewnik drogowy II (1994-2004)”

Sławomir Wernikowski „Passacaglia”

Leszek Żuliński „Suche łany”