Copyright © Małgorzata Gwiazda-Elmerych, 2021

Copyright © Dom Kultury „13 Muz”, 2021

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2021

zdjęcie na okładce i w książce: Rafał Babczyński

redakcja: Anna Nowakowska

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

konwersja e-booka: Paweł Majowski (pb.majowski@gmail.com)

ISBN 978-83-66759-18-3 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-66759-19-0 (wydanie drugie, e-book ePub i mobi)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

DOM KULTURY „13 MUZ”

70-551 Szczecin, pl. Żołnierza Polskiego 2

www.13muz.eu

1.

Las jest piękny, typowo jesienny. Rdzawobrązowe, brązowożółte, żółtozielone liście. Gama kolorów, jaką można sobie tylko wymarzyć, raj dla oczu każdego artysty. Ścieżki zasypane barwnymi liśćmi, nie widać piasku, tylko kolorowy dywan. Dywan, choć brzmi to banalnie, to odpowiednie słowo. Gdzieniegdzie kolory zlewają się, z góry, z gałęzi drzew brąz spływa na pnie i ziemię.

Idzie po tym dywanie cicho. Wszystko wokół jest mokre, dlatego liście nie szeleszczą, a jego kroki są miękkie, stopy zapadają się w wilgoć. Jeszcze jest pięknie, brązowo, ale słońce jakby przygasło. Zbliża się wieczór? Brąz jest coraz ciemniejszy, a on powoli wtapia się w las, w ciemność. Próbuje odetchnąć. Otwiera szeroko usta i chce nabrać powietrza, które czuje w nozdrzach, ale które nie dostaje się do płuc. Czuje jego gęstość i wilgoć, ale ono wciąż nie wpływa do środka... Las wokół jest już tylko ciężką, mokrą, brunatną papką pomieszanych liści i błota, a on walczy, by wchłonąć tę wilgoć do środka, bo ta dałaby mu życie. Jeszcze jedna próba, jeszcze jeden wdech, i traci przytomność. Leci w ciemność. Dusi się.

Głęboki haust powietrza. Cząsteczki tlenu przedzierają się przez gardło i ranią tchawicę, przebijają pęcherzyki płucne. Oddycha, ale ból oddechu staje się nie do zniesienia. Łapie się za gardło i siada gwałtownie. Dopiero teraz uświadamia sobie, że jest w swojej sypialni, w swoim łóżku. Sen o lesie miesza się z bólem oddychania. Zaciska dłoń na gardle z nadzieją, że przyniesie to ulgę, ale nawet małe porcje powietrza, które teraz wnikają do płuc, powodują cierpienie. Są jak kolczaste kulki, które płyną powoli przez gardło, krtań, tchawicę, oskrzela... Na każdym z tych odcinków zahaczają o tkankę i ranią, tocząc dalej krwawą miazgę do płuc. Nie wie, czy oddychać i cierpieć, czy lepiej umrzeć z braku powietrza. Jedną ręką wciąż trzyma się za gardło, drugą odrzuca kołdrę. Musi coś zrobić. Wokół ciemność. Nie wie, czy jest przed północą, czy może zaraz zacznie świtać. Z trudem przypomina sobie, jak znalazł się w łóżku. Dwa oddechy. Mała porcja powietrza znów przedziera się przez krtań. Ręka wciąż zaciska się na gardle, jakby mogła zatrzymać kolczaste kulki, pozwalając samemu powietrzu dotrzeć do płuc. Powoli podnosi się z łóżka. Zadzwoni po pogotowie albo do ojca. Ktoś przecież musi mu pomóc. Kolejna porcja powietrza i kolejna fala bólu. W ciemności próbuje znaleźć kapcie, ale rezygnuje, gdy uświadamia sobie, że nie ma to sensu: obojętnie, czy umrze w kapciach, czy bez. Dociera do drzwi, otwiera je. To dziwne, przecież nigdy ich nie zamyka. Mieszka sam, i nie ma potrzeby oddzielania zamkniętymi drzwiami dużego pokoju od małego, od jego sypialni. Za drzwiami gęsta ciemność. Pokój wydaje się nierealnie rozciągnięty, zdeformowany. Może to jakieś halucynacje z braku powietrza... Nieważne. Obraca się w stronę, gdzie powinien być telefon. Idzie, jakby stąpał po wacie, nie czuje stóp ani podłogi, czuje za to, że o coś zahacza. Fotel. Duży, rzeźbiony, dziwaczny sprzęt przytargany z jakiegoś komisu. Skąd ten fotel? Usiłuje sobie przypomnieć, ale głowa zajęta jest czymś innym. Łapie płytki oddech i fala bólu przetacza się przez jego ciało. Robi kolejny krok. Wata, po której stąpa, jest gęsta i miękka, tak jak ciemność dokoła. Mija rzeźbiony fotel, jeszcze raz zadając sobie pytanie, skąd on się wziął? Przestrzeń między nim a telefonem rozrasta się i coraz bardziej zniekształca. Chce uchwycić się czegoś realnego, konkretnego. Obraca głowę w kierunku fotela. „Tato”, przelatuje mu przez myśl. To, co widzi w ciemności, miesza się z obrazami z pamięci.

„Tato? Co ty tu robisz?”, raczej myśli, niż mówi. Powietrze cienką strużką wpływa do płuc, ale nie wypływa, przekształcając się w głos lub ledwo słyszalny dźwięk. Kolejna fala bólu. Ojciec siedzi spokojnie, oparty całymi plecami, z rękami swobodnie położonymi na poręczach. Na ustach lekki uśmiech, a oczy... Mimo ciemności widzi, że oczy ojca są... Nie ma ich. Są tylko puste, zakrwawione, martwe oczodoły. Już nie walczy o oddech. Traci przytomność, zapada się w czarną watę.

Kolejny haust powietrza. I jeszcze jeden. Siada na łóżku, zrzucając z siebie kołdrę. Boże, znów ten sen. Znów to samo, znów brakuje powietrza. Chaotycznymi ruchami dłoni szuka włącznika lampki. Trafia, ale przewraca lampkę. Oddech jest wciąż rozpaczliwy, głęboki, jakby walczył o każdą porcję powietrza, o każdą sekundę życia. Rozgląda się dookoła. W świetle rozpoznaje swój pokój, swoje mieszkanie, samego siebie. Oddech powoli się uspokaja. To był jeden z tych snów, że umiera. Czasami umiera inaczej, zwykle jednak z braku powietrza. Czy ma inne sny? Pewnie ma, ale ich nie pamięta.

Mężczyzna oddycha już zupełnie spokojnie. Przez szeroko otwarte drzwi widzi zarysy sprzętów stojących w drugim pokoju. Musi wstać i upewnić się, czy nie ma tam rzeźbionego fotela. Wie, że nie, ale czuje przymus, by włączyć światło, dokładnie sprawdzić i stwierdzić, że nie ma tam fotela z martwym ojcem. Ojcem Grzegorzem. Krótkie spodenki od piżamy są przepocone, podobnie włosy. Wkłada stopy w kapcie. Nie lubi ich, ale mama zawsze mówiła, że na podłodze jest mnóstwo bakterii, że mogą go zabić. Nie chce być zabity przez bakterie, więc zakłada kapcie, choć już od czterech lat nie mieszka z matką. Jeszcze jeden głęboki oddech, zanim podniesie się z łóżka. Jest zmęczony. Każdy taki sen to maraton, dlatego jest tak chudy – spala kalorie podczas snu. W końcu zbiera odrobinę sił i dźwiga się z łóżka. Serce zaczyna bić mocniej. A co, jeśli rzeźbiony fotel jest w drugim pokoju, a na nim martwy ojciec bez oczu?

„To obłęd, ja wariuję, wariuję coraz bardziej. Jestem wariatem, głupkiem, odmieńcem”. Powoli podchodzi do szeroko otwartych drzwi. Dwadzieścia centymetrów od framugi jest włącznik światła, wystarczy tylko zanurzyć w ciemności dłoń, i zaraz stanie się światło. Im bliżej drzwi, tym kroki wolniejsze. Wsuwa rękę w przestrzeń drugiego pokoju, wyczuwa pod palcami włącznik, naciska i słyszy ciche kliknięcie. Oddycha teraz spokojniej. Stara meblościanka na wysoki połysk stoi w tym samym miejscu, gdzie stała. Ława, dwa fotele, dywan – wszystko jest, jak było. Wsuwa głowę do drugiego pokoju i sprawdza, czy nie pojawiło się nic nowego, niespodziewanego. Wszystko, co dostał od rodziców – osobno od matki i osobno od ojca – jest w pokoju. Na szczęście nie ma tam rzeźbionego fotela.

Do kuchni idzie już spokojnie, upewnia się tylko po włączeniu światła, czy kosz na śmieci jest szczelnie zamknięty w szafce pod zlewem. „To siedlisko bakterii”, tak mówiła mu matka. Bierze szklankę z suszarki i nalewa wody prosto z kranu. Pije i czuje, jak chłód rozlewa się w środku. Wypija drugą szklankę. Siada na taborecie, opiera rękę na stole, palcami uderzając o ścianę. Po raz kolejny w życiu czuje, że nie daje rady, że przegrywa.

Wyprowadził się od matki i dziadków. Znalazł pracę, byle jaką, ale przy jego skromnych możliwościach to i tak dobrze. Powiedział ojcu, żeby do niego nie przychodził, kiedy chce, tylko wtedy, kiedy się umówi. Pracuje nad sobą. Od lat leczy się u tej samej terapeutki i ma za sobą setki przegadanych godzin. On, dziecko, które na widok obcej osoby odwracało głowę i czuło, że świat przestaje istnieć. Tak się działo: świat przestawał istnieć, głos obcej osoby nie docierał do uszu, a pole widzenia zawężało się i ciemniało, aż stawało się jedną małą gwiazdką, która też znikała. Trwało to pięć, piętnaście albo czterdzieści minut, a światło pojawiało się dopiero na hasło: „Tomuś, idziemy”. Głos matki jak jad lub krople trucizny wlewające się do uszu. „Tomasz, słyszysz? Wracamy”, mówił ojciec. Dodawał jeszcze: „z ciebie to jakiś odszczepieniec, co ta matka ci robi?”.

2.

– Znów brak oddechu? Co czułeś? – pyta terapeutka.

Kasztanowe włosy łagodnie opadają jej na ramiona. Ma sylwetkę gruszki – szczuplutkie ramiona i obfite biodra, stworzone do rodzenia dzieci. On chyba nigdy nie będzie miał dzieci. Kto będzie chciał takiego popaprańca, jak babcia mówiła...

– Co czułeś? – Głos kobiety wyrywa go z zamyślenia. Zawsze czuje to samo: strach. Czasami większy, czasami mniejszy, ale strach towarzyszy mu każdego dnia, o każdej godzinie, nawet, gdy śpi. Gdy nie śpi, strach wielką grudą zalega w gardle.

– Strach – odpowiada po chwili milczenia.

Nie patrzy jej w oczy, wstydzi się. Jaka jest, jakie ma oczy, włosy i biodra, zauważa wtedy, gdy ona nie widzi, robi notatki, pisze receptę na antydepresanty albo prochy na sen.

– Jaki jest? – Czuje, że terapeutka przygląda mu się uważnie, czeka na jego spojrzenie.

– Boli. – Znów milczenie.

Tak samo bolało, gdy matka z zaciśniętymi ustami zmuszała go do ubierania się, jedzenia, spania. Szara, chuda twarz i ciasno związany z włosów kucyk z tyłu głowy. Przez to wydawało się, że jej oczy wychodzą z czaszki. Ten obraz wrył mu się w pamięć i został z nim na zawsze. Bo zawsze taka była. Schylała się nad nim chuda, zgarbiona, w za dużym swetrze, i syczała prosto w twarz:

– Ubieraj się szczeniaku, ile razy będę ci mówić! – Ciskała w niego rajstopami. – Słyszysz? Taki sam jak ojciec. Taki sam głupi – dodawała, a on, nawet gdyby najbardziej na świecie chciał ubrać te głupie rajstopy, to nie potrafił. Zawsze skręcały się jakoś tak, że nie mógł ich podciągnąć, nawet jeśli poradził sobie z nasunięciem ich na stopy.

– Mamo – próbował cicho prosić ją o pomoc.

– Co tam mamroczesz pod nosem? Mów głośniej. Słyszysz? Głośniej. – Znów podchodziła i pochylała się nad nim. – Głośniej, słyszysz, co mówię?

Przestawał wtedy chcieć mówić cokolwiek. Ona wręcz przeciwnie, zawsze miała dużo do powiedzenia.

– Czemu mi przytrafiło się takie gamoniowate dziecko? Taki sam jak jego ojciec. Stoczniowiec, co sobie wziął dziewczynę z inteligenckiej rodziny. Robol, co mu się porządna kobieta zamarzyła, a ja głupia się zgodziłam. Taki sam tępy. Robol zawsze pozostanie robolem, nic go nie zmieni. A teraz po sądach się włóczy i bzdury opowiada, że z dzieckiem chce być. A co by z tym dzieckiem robił? Z takim kretynem, jak on...

Matka nagle przypomina sobie o rajstopach i znów rzuca nimi w Tomka.

– Zakładaj, bo jak nie, to w samych majtkach pójdziesz.

Rajstopy nadal nie dają się założyć. Chłopiec czuje, jak łzy płyną mu po policzkach. A przecież nie chciał płakać. Nie chciał, to jakoś samo...

– I znów beczysz?

Matka jest już ubrana w żółtą kurtkę. Przez ten kolor jej twarz staje się jeszcze bardziej blada. Szara i blada. Tomek boi się tej twarzy.

– Nie założyłeś rajstop, to nie. Zakładaj buty. – Rzuca mu kalosze.

Chłopiec podnosi jednego i powoli nakłada na stopę. Z drugim robi to samo. To nie jest trudne, wystarczy tylko wsunąć stopę, nie tak jak z rajstopami.

– Zakładaj!

Matka łapie go za rękę i siłą wciąga rękaw kurtki. Coś się zaplątuje, dłoń nie może przedostać się do końca rękawa. Boli. Kolejna fala łez płynie po policzkach. Druga ręka na szczęście ma mniej problemów. Mniej boli.

– Idziemy. – Krótkie hasło jest jak strzał z procy.

Z kuchni wychodzi babcia i opiera się o futrynę.

– Tak go zabierasz? – Gestem głowy wskazuje na gołe nogi i kalosze.

– Jak się gówniarz nie potrafi ubrać, to tak będzie szedł. Przedszkole nie jest daleko, mrozu nie ma. Może się głupek w końcu nauczy. – Łapie torebkę, klucze i szarpie Tomka za rękę. – Zaraz będę. – Odwraca się do starszej kobiety.

– Ale co w przedszkolu powiedzą? – z troską pyta babcia, ale nawet zapłakany Tomek czuje, że nie chodzi o niego.

– Gówno mnie to obchodzi. Wykształcone paniusie przedszkolanki są od tego, by zajmować się dzieciakami, a nie mówić mi, co mam robić.

– Mogą ojcu powiedzieć, a on, wiesz, że zaraz poleci do sądu.

Chwila zawahania, Tomek czuje, że ręka matki się rozluźnia.

– Powiem, że zsikał się po drodze w spodnie i musiałam je zdjąć. W przedszkolu dadzą mu coś do ubrania. – Dłoń znów zaciska się na drobnej ręce dziecka. – Idziemy. Może się w końcu nauczysz, jak dzieciaki w przedszkolu cię wyśmieją.

od autorki

Powieść Zapojutrze oparta jest na prawdziwych wydarzeniach z życia jednego z bohaterów moich reportaży telewizyjnych, których tematem były prawa ojców i przemoc domowa.

Doświadczenia bohatera reportażu są osią powieści, ale dodałam do nich wybrane historie innych mężczyzn, którzy zdecydowali się rozmawiać ze mną i opowiedzieć o tym, że byli ofiarami przemocy fizycznej i psychicznej ze strony swoich partnerek, i o tym, jak w tej sytuacji realizowali się w roli ojca.

Każdy z nich czuł się ofiarą systemu sądowniczego, który w sprawach rozwodowych i o przyznanie opieki nad dziećmi sprzyja kobietom.

Imiona bohaterów są zmienione, a niektóre wątki powieści to wytwór wyobraźni.

MGE

nota biograficzna autorki

Małgorzata Gwiazda-Elmerych (ur. w 1967 r. w Międzyzdrojach) – dziennikarka, pisarka, coach. Związana z telewizją, radiem i prasą (TVP Szczecin, TVN, TVN 24, „Dziennik”, „Focus historia”), autorka reportaży o tematyce społecznej. Laureatka Nagrody Prix Circom Regional 2001 za najlepszy program informacyjny „Nareszcie sobota”; Publicysta Roku 2001. Wydała powieści: ...nie-całkiem dobra kobieta (2010), Toto (FORMA 2014), Zapojutrze (DK „13 Muz” / FORMA 2021), poradnik: Instrukcja obsługi matki (2017) oraz reportaże: Czy Bóg tutaj (FORMA 2018).

w serii fioletowej ukazały się:

Marek Frenger „Tym razem naprawdę...”, „Wszystkie moje wątpliwości”

Małgorzata Gwiazda-Elmerych „Toto”, „Zapojutrze”

Anna Kaniecka-Mazurek „Kobieta/Mężczyzna. Niepotrzebne skreślić”

Zbigniew Kosiorowski „Kamień podróżny”, „Zapodziani”

Mirosława Piaskowska-Majzel „36 i 6”

Tadeusz Zwilnian-Grabowski „Zielone głębiny”