Copyright © Andrzej Ballo, 2017 (SERNIK)

Copyright © Jarosław Błahy, 2017 (JEDEN)

Copyright © Jacek Bielawa, 2017 (NOŻYK)

Copyright © Tomasz Dalasiński, 2017 (OBCE KRAJE)

Copyright © Łukasz Drobnik, 2017 (JEŚLI ZAPŁONĘ)

Copyright © Paweł Gorszewski, 2017 (WIDZIELI WSZYSCY)

Copyright © Małgorzata Gwiazda-Elmerych, 2017 (ZŁODZIEJKA)

Copyright © Agnieszka Jelonek-Lisowska, 2017 (SPADEK TO NIE JEST NAJLEPSZE SŁOWO)

Copyright © Wojciech Klęczar, 2017 (OSTATNI TANIEC MARIOLI)

Copyright © Hubert Klimko-Dobrzaniecki, 2017 (DOROŻKARZ)

Copyright © Marika Krajniewska, 2017 (POLISA)

Copyright © Kazimierz Kyrcz Jr, 2017 (NA DWOJE BABKA)

Copyright © Ryszard Lenc, 2017 (Z KRWI NASZEJ)

Copyright © Artur Daniel Liskowacki, 2017 (ZEGAREK MAJORA)

Copyright © Miłka O. Malzahn, 2017 (TWOJA GRAWITACJA)

Copyright © Jarosław Maślanek, 2017 (RANA)

Copyright © Piotr Michałowski, 2017 (PATCHWORK)

Copyright © Dariusz Muszer, 2017 (KODOKUSHI)

Copyright © Ewa Elżbieta Nowakowska, 2017 (ARCHITEKTURA ZIELENI)

Copyright © Mirosława Piaskowska-Majzel, 2017 (Z TYŁU GŁOWY GENERAŁ)

Copyright © Małgorzata Południak, 2017 (UKRYTA WIADOMOŚĆ)

Copyright © Paweł Przywara, 2017 (MŁYN)

Copyright © Damian Romaniak, 2017 (posłowie)

Copyright © Zyta Rudzka, 2017 (PRÓBA KOSTIUMOWA)

Copyright © Eugeniusz Sobol, 2017 (TORBA)

Copyright © Wojciech Stamm, 2017 (PRIMA APRILIS)

Copyright © Elżbieta Stankiewicz-Daleszyńska, 2017 (PANDEMONIUM B.)

Copyright © Grzegorz Strumyk, 2017 (CHŁÓD)

Copyright © Łukasz Suskiewicz, 2017 (POD STOŁEM)

Copyright © Izabela Szolc, 2017 (JAK PSA)

Copyright © Paweł Tański, 2017 (TRAMWAJ)

Copyright © Andrzej Turczyński, 2017 (PUSTOSTAN)

Copyright © Emilia Walczak, 2017 (NAJPIERW PIEPRZ, POTEM SÓL)

Copyright © Michał J. Walczak, 2017 (NA DWOJE BABKA)

Copyright © Miłosz Waligórski, 2017 (ORZE CIAŁO)

Copyright © Maciej Wróblewski, 2017 (SPRAWA LEŚMIANA)

Copyright © Marta Zelwan, 2017 (JESTEŚMY W FILMIE)

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2017

redakcja: Anna Nowakowska, Damian Romaniak

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

zdjęcia na okładce i w książce, projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-65778-36-9 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-65778-37-6 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

Artur Daniel Liskowacki
ZEGAREK MAJORA

Stasiowi Mrówczyńskiemu

1

Może i powinienem tam pojechać. Przecież była okazja. Zamiast do N. pojechalibyśmy na Grodzisk Mazowiecki, a potem przez Błonie dotarlibyśmy na miejsce. Według mapy w sieci, raptem czterdzieści trzy kilometry, prostą drogą. Ale samochód był twój, popołudnie jedno, no i mieliśmy inne plany.

Ja miałem inne plany. Choć wiele przemawiało za tym – również ja sam, mimochodem, w rozmowie, jaką prowadziliśmy, jadąc, a ty pytałeś mnie, co teraz piszę – żeby były takie. Jak by mogły być. Nawet pora roku byłaby z nimi w zgodzie. Ten sam miesiąc. Pejzaż mazowiecki, płaski. I już jasnozielony. Jak wówczas. Choć pogoda jednak zupełnie inna. Bo ta nasza wiosna była spóźniona właściwie. A tamta, jego – w przedwczesnym rozkwicie. My więc tutaj w kurtkach, pod chłodnym i szarym deszczykiem, a tam omdlała duchota, nabrzmiały błękit.

Tyle że nie o pogodę chodziło oczywiście. I nie o twój samochód czy nasz wspólny niedostatek czasu. A o mnie. O mój lęk. Że w tym miejscu stanę. I nie będzie odwrotu. Tak zwyczajnie stanę. Przed sobą, nad nimi. Chociaż nie wiem, czy oni tam wciąż jeszcze są. Czy on tam jest.

To zresztą nie miało znaczenia.

Cała nasza niedzielna, mazowiecka droga odpychała mnie od celu. Weekendowe tłumy, zatłoczone parkingi przed każdym pałacykiem, przed każdą restauracją i zajazdem, które dla zabytku i zbytku, i w których ciemne, opięte na brzuchach i karkach garnitury, koszule jeszcze białe, pod powrozem krawata; włoskie szpilki, polskie wesela, zimna wódka. A wokół rozkopane drogi w przyszłość. Estakady wielopasmowe. Więc z możliwością wyboru. Bilet tylko na pałac, czy na całość wraz z muzeum i oranżerią.

Za to drzew mało, całkiem inaczej niż u nas, na zachodzie kraju, gdzie kiedyś nas nie było, a gdzie byle park gęściejszy niż tutaj las czy bór.

Tam, gdzie mogliśmy pojechać, pewnie też cztery drzewka na krzyż.

Krzyż mogę sobie zresztą zobaczyć na obrazku w sieci. Współczesne zdjęcia nie różnią się wiele od tych, które wkrótce po tym wszystkim pojawiły się w poznańskiej prasie. W warszawskiej, rzecz jasna, rzecz mroczna, nie mogły. Tyle że dzisiejsze kolorowe, a tamto w sepii. Choć to chyba raczej litografia. Krzyż na niej prosty, wysoki, u szczytu prostokątnej, obmurowanej wokół, płaskiej, jakby udeptanej mogiły. Żadne jakby, naprawdę ją wtedy udeptano. Wdeptano ziemię w ziemię. A jeśli teraz się symbolicznie wypucza, rośnie w mogilne wzgórze, powstańczy kurhan, garb pamięci zaszczytny, punkt docelowy patriotyczno-turystycznych szlaków, tym bardziej mnie tam nie ma.

Nawet, gdybym był. Gdybyśmy tam jednak pojechali.

Ten żelazny krzyż to zresztą replika drewnianego, który stanął niedługo potem. I miał w sobie siedemdziesiąt sześć gwoździ, inni podają, że siedemdziesiąt dwa. Może tam zresztą zostały, wtopione w żelazo krzyża – pamiątki czasów nie łatwiejszych, a późniejszych ledwie o lat czterdzieści osiem.

Późniejszych czy raczej młodszych. Miara względna, bo dla kogo. Dla nas, dla mnie, czy dla niego.

Ale czterdzieści osiem lat to ramy kuszące. Powiedzmy, że miał wtedy właśnie tyle. Bo ile miał naprawdę, nie wiadomo przecież. Niewiele zresztą wiadomo, prócz tego, co wiadomo było od razu.

No to sobie patrzę w okienko laptopa, który wie wszystko. Mogiła w Budzie Zaborowskiej, co się kiedyś zwała Gać – w okolicznym lasku – porośnięta jest zadbaną, przystrzyżoną trawą. Taką jak ta, którą – wstając od biurka – widzę teraz z okna rzeczywistego, z drugiego piętra pałacu w R. Patrząc ponad drzewami okalającymi obszerny gazon – raczej w lewo trochę, a potem prosto – mogę sobie wyobrazić, że to tam. Niedaleko, zwłaszcza na kruczych, wronich skrzydłach wyobraźni. Że nic mi nie zasłania tego, czego nie widać coraz bardziej. Te drzewa zresztą nie są chyba tak znowu stare; jesiony i lipy żyją krótko.

Jak na drzewa.

2

Głowa bolała go od samego rana. Bardziej niż wczoraj. Kiedy to przecież cały dzień chodził po obozie chmurny i odzywał się mało, ale był w każdym miejscu – przy wydawaniu broni i kokard, formowaniu dziesiątek, instruktażu robienia kosą; pochylał się nad mapą, rozłożoną na ściętym pniu. Kto by go nie znał, a znał go tu mało kto, nie domyśliłby się, że coś mu dolega.

Teraz już ukryć się tego nie dało. I nie próbował nawet. Skronie ścisnęły mu w jednej chwili takie kleszcze, jakby go ktoś chciał siłą wyciągnąć z martwego łona. Nie dbając, czy żywcem wyciągnie.

Siedzieli akurat w jadalni, przy stole biało nakrytym, umajonym, choć skromnym. Tydzień był już wprawdzie od Wielkanocy, ale na tę niedzielę akurat prawosławna wypadała. A gospodarz folwarku – czy to chcąc spokojnym być od miejscowej władzy, czy z osobnych jakichś, sobie wiadomych powodów – przeciągnął czas świąt, jakby się spodziewał innych gości.

Tak że siedzieli w Truskawiu razem, przy tym śniadaniu jakby świątecznym, Leon Majewski z żoną i dwiema córkami, jego ekonom Faska, i oni – wojsko, według starszeństwa, a raczej wieku, bo w oddziale, nie licząc majora Walerego Remiszewskiego, nie było oficerów; adiutant Jan Budkiewicz oraz dowodzący setkami Bachmiński i Płotnicki oficjalnie stopni jeszcze nie mieli. Doproszono też do stołu paru młodych, studentów i urzędników. Reszcie – jako że ciepło było niczym latem – nakryto w tylnym ogrodzie, przy długich, drewnianych ławach, zaś pospolici, a i ostrożniejsi może, zalegli w pobliskim lasku.

Major, choć podsuwano mu półmiski, nie jadł nic prawie, aż w końcu spostrzeżono, że zbladł i obiema dłońmi za brzeg stołu chwycił. Tak gwałtownie, że panny Majewskie spłoszyły się tym jego nagłym ruchem, a że zwróciły się przy tym ku sobie, stuknęły się czołami, z czego powstała jeszcze większa konsternacja, i pan Faska – w zamieszaniu – biały barszcz na obrus ulał. Minę zrobił przy tym taką, jakby miał lat osiem, stodołę spalił, i liczył się z kijami. Ale szczęściem nikt na niego nie patrzył, bo wszystkie oczy zwróciły się na majora.

A on wciąż na krawędzi stołu dłonie zaciskał, oczy zmrużył, wargi zaciął. Aż mu grube krople potu na czole i całej twarzy wystąpiły.

Pani Majewskiej, pewnie stąd, że była w ciąży (syn, syn! zapewniał pan Leon, unosząc kieliszek), wydały się podobne do tłustych robaków, gdy tak sunęły z wolna w dół. Zwłaszcza że major ich nie ocierał, a gdy wreszcie otworzył oczy i przepraszał, tłumacząc, że ból nagły – tu czoła dotknął – też po serwetę nie sięgnął, a zaczął krople chwytać palcami i strząsać na podłogę.

Uniosła chusteczkę do ust i oddychała chwilę zapachem geranium.

A gdy mdłości minęły, spytała majora, czy nie przynieść mu może pomarańczowych kropli. Na co pan Leon, że przeciwnie, żołnierzowi lepiej dać szklankę czarnej kawy, co go niechybnie ożywi. Tyle że, mówiąc to, wytrzeszczał się przesadnie, tak że wielu uznało, iż chodzi mu o wódkę. Lecz na myśl o niej – w takie gorąco – im samym pot na czoła występował. I w efekcie nikt się od stołu, by majorowi ulżyć, nie ruszył, a milczenie robiło się coraz cięższe. Nie smakowały jajka ani wędliny, choć biła od nich woń majeranku i jałowca; a kopczyk masła – ledwie parę razy cięty nożem – pocił się śmiertelnie między półmiskami, jakby wiedział coś, czego obecni jeszcze nie wiedzieli.

Okna w jadalnym były otwarte, bo upał – mimo nocnej burzy – dawał się we znaki. Tak że z podwórza szło gorąco jak z kuźni. A z nim kurz, bo choć wiatru nie było, raz po raz przejeżdżała furmanka, to znów krowy – nie wiedzieć czemu – pędzono w te i nazad. Pani Majewska zadysponowała więc, by okna zawrzeć. Ale major uprosił, aby tego nie czynić. Zdawało mu się, że ich zamknięcie sprawi, iż gorzej mu jeszcze będzie, że osaczy go tu, uwięzi, właśnie jak ów ból w głębi czaszki, który się po niej ciskał.

Wolał też mieć major na dziedziniec widok, choć po prawdzie nic by mu z niego nie przyszło, gdyby pojawili się dońscy w parę koni, a choćby i patrol powiatowych żandarmów. Byłby to przecież znak, że już im Mochy siedzą na karku. A że i tak, za kapotę prawie chwyciwszy, są tego blisko, domyślał się od wczoraj. Zwiadowcy wysłani konno przed nocą, nie wrócili. A nie sądził, by odbiegli samopas, jeśli dopiero co się znaleźli w oddziale.

Koni szkoda, gryzł się. Zakładał jednak, że u Majewskiego weźmie kilka, na rządowy papier, a choćby siłą, gdyby dzierżawca Truskawia był temu krzywy. Konie niezbędne do zwiadu i ubezpieczenia, zresztą jak bez nich miałby sobie radzić, gdy mu już uwolnionych więźniów zwiozą od Marymontu. Trzeba by ich wyprawić dalej, a i oficerom – którzy by w partii zostali – pod siodło dać. Tyle że wiedział już, że na owych ludzi czekać mu przyjdzie dłużej, może i bez skutku. Miał być przecież znak od Komitetu, a była cisza. Coś musiało się wydarzyć, bo idąc zgodnie z rozkazem w stronę Warszawy, ku Cytadeli, już przy Babicach zatrzymać się wczoraj musiał. Żydek jeden przyniósł niespodzianą, ale wiarygodną, jako że złą wiadomość, iż stoją tam kozuni, a prócz nich jeźdźcy jacyś, i niemało piechoty, a strasznie się rozpytują o panów Polaków.

Niespodziany był ten ruch. Zakładano przecież, że na swą Wielkanoc Rosjanie siedzieć będą w mieście, biesiadować. A tu nie dość, że z miasta wyszli, to i nie na zwykłe przeczesywanie okolicy. Na takie łowy, których celem byłyby małe grupki, pojedyncze zbiegi do powstania ciągnące, starczyłoby wiejskich wieszatieli. Tymczasem od miasta wojsko szło. I nie przypadkiem w ich stronę.

W złym momencie głowa zaczęła majorowi zawadzać. Prawda, miał już chwile, gdy gotów był do niej przyłożyć lufę rewolweru. Niedawno choćby. Ale to po pijanemu, gdy w karty się zgrał. Tak sobie mówił, że o pieniądze szło. Zgrał się, a przecież, gdy na stół rzucił swój złoty zegarek, zabrakło nagle ochotników, by grać dalej o tak łakomą stawkę. Choć wydać się mogła łatwym łupem, bo major zębami zgrzytał, lecz wzrok miał mętny. A mimo to wstano od stołu, by karty kłaść i cygara kurzyć gdzieś obok.

Nie strzelił sobie w łeb wtedy, lecz prędko spostrzegł, że będzie wkrótce okazja, by inni zrobili to za niego.

Od początku zresztą wszystko układało się jak dziad w grobie.

Choć to, że akurat on stał z partią w okolicy, zdało mu się naprzód szczęśliwym trafem. Wiedział, że z samego krycia się po krzakach nie wyniknie nic, prócz rozprzężenia i narastających lęków. A udany wypad, prędki marsz, niechby i jakaś potyczka w odwrocie, to dobry lek na żołnierskie niepokoje. Tyle że traf okazał się ślepy. Bo zanosiło się, iż energiczne, planowe działanie, wszelka efektowna brawura, zmienić by się w tych okolicznościach mogły w panikę, chaos, a z nimi w ostateczną katastrofę.

Już wtedy powinni zawrócić, ominąć Lipków, i nie czekając w okolicy ruszyć dalej na Kampinos. Szczególnie, że Żydek jak nagle wieści przyniósł, tak i nagle przepadł. Płotnicki, choć zwykle nie skory do gwałtowności, klął, że pokpili sprawę, trzeba by Żydkowi od razu sznur na szyję, i na gałąź, bo szpieg był z niego pewnie i prowokator. Bachmiński początkowo się wzdrygnął, twarz miał delikatną jak lalka, czy raczej walet kier, ale gdy inni zaczęli dowodzić, że Żydek pobiegł do kozaków, by im wydać, gdzie partia stoi, sam się deklarował, że póki jeszcze czas, puści się za nim w pogoń, znajdzie, i przyprowadzi na postronku jak kozę, a wtedy go będą mogli wypytać, lub powiesić. Albo jedno i drugie.

Na co Budkiewicz zdjął niebieskie okulary, upodabniające go do jakiegoś zwierzęcia, czy może ptaka – major przypomniałby to sobie, gdyby nie ból ćmiący, tępy – i rzekł, że czekać nie ma na co. Ryzyko za duże. Trzeba szybko zawrócić, i nie drogą iść, a lasem. Szczególnie, że tu Rosjanie dogonią ich choćby półszwadronem, zwiążą walką, zaś reszta sołdatów prędko doskoczy, kierując się samymi tylko odgłosami boju.

Major słuchał tego z miną krzywą, ale nie wiedzieli, czy mu co dolega, czy nie zgadza się z ich opinią; trudno zresztą zgadnąć, którą.

A major myślał tylko, że jeśli Żydek kłamał, ale też jeśli prawdę mówił, dobrze zrobił, że wziął nogi za pas. Nawet jeżeli to nie pas był, a lichy pasek parciany, którym kapotę wiązał. Głośno zaś oznajmił, że ganianie za parchem na nic. A na odwrót zawsze będzie czas. Tyle że on na pejsach powodzenia całego planu nie zawiesi. Nim się więc cofnie, sprawdzi, jak się rzeczy mają.

Niebo z rana błękitne, bielało teraz połyskliwie, było już dobrze po południu, a upał nie słabnął. Znużeni gorącem i wydarzeniami dnia drzemali wśród drzew, wsparłszy głowy o felejzy i worki, pachniało nagrzaną trawą i fajczanym dymem. Nic gorszego niż dać się zaskoczyć w takiej porze.

Na rozpoznanie wyjechali we dwóch, major i adiutant. Niezbyt zgodnie z wojenną, zwłaszcza partyzancką sztuką, która kazałaby zwiadowców użyć. Na dodatek major już od rana jakby szukał okazji, by się od partii oddalić, a przy tym – niby panna na globus po lekturze francuskiego romansu, zżymał się Budkiewicz – wyrzekać zaczął przy adiutancie na ból głowy. Toteż gdy oznajmił, że pod Babice sam pójdzie, adiutant rzekł, iż być przy nim musi. A gdy Remiszewski spojrzał nań chmurno, Budkiewicz dodał, że musi i chce.

Jak dziecko, co się sukni mamki czepia, naburmuszył się major, niezbyt zadowolony z tak nagłego przejawu woli czy też zgoła cywilnej zachcianki, lecz skinął na zgodę. Trochę też i zadowolony w głębi, że decyzję – która pewnie zmieni się wkrótce w konieczność – przyjdzie mu podjąć po wspólnym zwiadzie. Nikt mu wówczas nie zarzuci, że rozkaz pochopny.

A rzeczywiście, gdy tylko minęli porębę, Budkiewicz wypatrzył na wygonie świeże ślady kopyt. Podkutych. Cofnęli się opodal. Niepewni wciąż, czy to nie podjazd leśnych. Tyle że takich – prócz nich – w okolicy nie było. Od zimy, kiedy wykurzono stąd Padlewskiego, nie stała w Kampinosie nawet kompania.

Aha, tak że to już, pomyślał major, lecz owo „już” ciążyło mu teraz prawie tak, jak głowa. I jak wszystko, co dotąd zrobił, i czego nie odrobi. Za czas przeszły, ale i teraźniejszy. Pulsowało, łupało w czaszce, pot zlepiał włosy pod furażerką. Słodko-gorzka, migdałowa woń tarniny, kwitnącej biało na skraju poręby, mieszała się z kwaśnym odorem jego niezmienianej od dawna odzieży.

Lasek babicki zawsze był cherlawy, wiatrem przewiewny jak dziurawy spencerek, ale teraz zrobił się jeszcze mniejszy i rzadszy niż był w istocie. Choć powietrze między brzózkami, gdzie stanęli, zdawało się nieruchome.

Widno tu na przestrzał, pomyślał major.

Wciąż byli niedaleko Babic, tak blisko, że dzwon kościoła Wniebowzięcia, zawsze jakoś zgrzytliwy w tonie, zdawał się teraz bić ze wszystkich stron.

Major pamiętał ten dźwięk, przypominający tłuczenie pogrzebaczem w dziurawą balię, bo – w armii służąc – jeździł często, z podwodami, do Sochaczewa. Zdarzało się, że i w kłusie cugle puszczał, uszy zatykał. I teraz ręce do tego świerzbiły, zwłaszcza że stali przecież. Ale Budkiewicz, człowiek dojrzały już, trzydziestoletni, siedział obok, niemal strzemię w strzemię, wyprostowany jak struna, co zaraz pęknie, więc mógłby to poczytać za przejaw paniki, a nawet bezbożność i zły omen. Nie, to przecież socjał, czerwony. Major nie wytrzymał, i jak ktoś, kogo zbytnio swędzi, dłoń podniósł. Tyle że ucha umykając, skroni nią tylko dotknął, mówiąc, iż łeb mu pęka jak licho drutowany garnek.

Budkiewicz nie rzekł na to nic, jakby się obawiał, że odezwaniem się ból dowódcy zwiększy. A może i co innego przyspieszy. Poprawił więc tylko okulary, wsuwając je wyżej na nos.

Już wiem, borsuk, pomyślał major, patrząc na adiutanta, i sam dziwiąc się sobie, że boląca głowa nie ma nic innego do roboty, jak zabawę w skojarzenia.

Budkiewicz faktycznie miał w twarzy coś zwierzęcego, ale nie tylko przez długi nos, i wyciągnięte ku przodowi usta, co nadawało jej kształt pyska, gdy ciemne binokle tworzyły wokół oczu jakby maseczkę. I nie przez halsztuk, który mu spod szyją czerniał niby u wrony. To by jeszcze było nic, tyle że ten skrywany w spokojnych, ale zbyt sztywnych ruchach wyraz płochliwości, i wciąż wyprostowana, jakby nastroszona postać, czyniły owo podobieństwo dokuczliwym. Przynajmniej w oczach majora. Który zwykł się przyglądać nowym podwładnym, jakby z góry wiedział, że zobaczy w nich to, co mu się nie podoba.

Zdarzyło mu się też raz czy drugi we śnie, że patrzył tak w lustro, ale po przebudzeniu nie umiał sobie snu wytłumaczyć.

Ale i Budkiewicz spodziewał się, co zaraz nastąpi. Przy majorze był krótko, a wcześniej się nie znali; gdy Remiszewski konspirował, on na drewnianym koniku był jeszcze sadzany przez starszego brata, potem zaś ich drogi z majorem, ówcześnie kapitanem, rozminęły się. Ale i przez ten krótki czas od koncentracji oddziału zdążył zaobserwować, że w chwilach namysłu, czy raczej tych, które – co zaczął podejrzewać – namysł udają, major wyjmował zegarek. I patrzył nań, jakby w obrotach wskazówek – kończących się sercowatym grotem – wypatrywał potwierdzenia swych wyborów, a zarazem dowodu na nieodmienność i nieuchronność zdarzeń.

Budkiewicz nie był człowiekiem prędkiej, nieprzemyślanej decyzji, w gimnazjum uczył nauk ścisłych, a i sam uważał się nawet za ważącego czyny, ale w tym zachowaniu dowódcy widział coś więcej, bo skłonność do asekuracji, działań niesamodzielnych, kunktatorstwa.

I rzeczywiście, major sięgnął za pazuchę, by błysnąć zegarkiem. Rzetelnie złotym, choć z dewizką pozłacaną jedynie, co major rzekł mu zresztą sam już pierwszego dnia, zauważając ciekawe spojrzenie. Nie wiadomo jednak, skąd go miał, nie opowiadał się w tej materii adiutantowi, ani nikomu. Choć mówiono – o czym Budkiewicz nie miał akurat pojęcia – że to pamiątka rodzinna, cenna tym bardziej, że dobra Remiszewskich po tamtej insurekcji przepadły. Inni gadali, że dar wojenny, za Kaukaz, gdzie wcześniej służył. Czego dowodem być miało, iż na kopercie dwugłowy orzeł. Ale po prawdzie to raczej medale stamtąd przywożono, i krzyże – bywało, że własne, na grób – niż takie cacka. Dlatego inni mówili, że na zegarku wygrawerowano nie orła, a pióra układające się w skrzydlaty ornament. Jakoby Geniusza. Na co niektórzy z oficerów, przy kartach i wódce, kpili, że koperta zupełnie do cyferblatu nie pasuje.

– Spóźnili się – mruknął major, a że Budkiewicz zerknął ku niemu pytająco, dorzucił dla jasności: – Z sygnaturką. Na mszę dzwonią, a godzina dawno wybiła.

– Myślałem, że o naszych major mówisz – rzekł Budkiewicz.

– Naszych już dziś nie obaczym.

Dzwon zamilkł. I cicho się zrobiło nagle, jakby wszystko wokół tej ciszy podzwonnej słuchało. Upał męczył chyba również ptaki, a może na burzę szło, bo polatywały z gałęzi na gałąź bezgłośnie. Tylko jakaś sójka spadła nagle, krzycząc, z gołego jeszcze jesionu, i pomknęła ku porębie. A wtedy – jakby wzgardliwym echem – jeden, potem drugi gwizd ich dobiegł. Tyle że od wioski. Jakby kto nahajką świsnął. Oddział liczny być musiał, jeśli kozacy nie kryli swej obecności.

Major zegarek schował i dłuższą chwilę patrzył przed siebie.

– Może pastuchy bydło zaganiają z łąki – powiedział bez przekonania Budkiewicz. W ustach czuł kwaśną suchość, jak od cygara.

A potem zawrócili, by część taboru rozpuścić i powieźć partię na Izabelin, Lipków, wreszcie Zaborów i głębiej w puszczę wejść, czekając nowych rozkazów.

Wracali w milczeniu, popatrując ku sobie. Przynajmniej Budkiewicz zerkał co i rusz, a że jeźdźcem zbyt wprawnym nie był, uważać musiał, by w zmiennym terenie i z konia nie spaść, i pleców majora nie zgubić.

Domyślał się major, skąd ta czujność adiutanta. Ich partia była ledwie co sformowana, i po prawdzie niegotowa do działania. Składała się z garstki miejskich konspiratorów – za największą swą bojową wartość mających poczucie służby dla wstającej z umarłych ojczyzny i rewolucyjny zapał, lecz przeszkolenia w polu żadnego, nie wspominając już o doświadczeniu walki – oraz z ludzi zupełnie przypadkowych. Nie przystawało to do celu, który właśnie jej – trochę z musu, trochę z przypadku – powierzono. A już przy braku dowódcy cel to byłby równie osiągalny jak kurek na dachu dla dubeltówki oddalonej o staję.

Toteż Budkiewicz, gdy tylko wyszli z lasku i ruszyli stępa przez miedzę, a potem w bok łąką, drogą kawałek, i znów duktem przez las, spoglądał uważnie na majora, czy aby nie puści się on nagle kłusem, i nie zniknie mu gdzie między drzewami. Nie dogoniłby go. A i nie goniłby wcale. Nie dlatego, że w cywilu był nauczycielem matematyki i fizyki, za młodu zaś i polować chodził z bratem pieszo. Nie goniłby, choćby i biec wystarczyło. Bo jakże tak, za dowódcą.

Strzelał natomiast dobrze, w czym okulary były mu akurat pomocne. Widział to i major, od dnia, gdy znaleźli się w lesie, a Budkiewicz stał się jego przybocznym. Rozkaz co do tego miał na piśmie. Za to na twarzy wypisane jednocześnie pewność siebie, i niepewność sytuacji. Jakby więc chcąc tę drugą pierwszą zatrzeć, strzelców zwołał, i niby dla instrukcji, na dwadzieścia kroków, trafiał z pistoletu w kartę przybitą do pnia lipy.

Strzelałby tak i do mnie, w łeb pochylony nad kulbaką, a może i w plecy, zastanawiał się major, gdy spod Babic wracali, ale myśl ta, ledwie mu w głowie błysła, już zgasła, przykryta płachtą bólu. Aż pociemniało w oczach; dobrze, że dojeżdżali do swoich. Swoich, jego. Czyich właściwie. Póki był oficerem armii, mundur nosił, nie zastanawiał się nad tym. Dobra rzecz, iść na wroga, rzucając do ataku ludzi, u których przyjaźni nie szukasz, a i nie dbasz o nią.

Toteż gdy stało się jasne, że to akurat jemu prowadzić przyjdzie gromadę, co do lasu zbiegła, i wokół niego się skupiła, nie umiał się wyzbyć rozczarowania, niechęci. Owszem, krył to za marszczeniem brwi, mierzwieniem brody, przypaleniem fajki żagwią ze wspólnego ogniska. Ale gdy w ślad za młodymi przyszła wiadomość, że w Warszawie już o nich mówią „nasze dzieci”, pojawiła się i złość. Cóż to za ojcostwo, gdy cała jego chwała w tym, by potomstwo dawać ludojadom. A to dzieci były w istocie, poniektórzy nie mieli nawet lat szesnastu; zbieranina liczna wprawdzie, ale nieostrzelana, nadrabiająca chwacką miną każde zerknięcie za siebie, ku miastu, a często pewnie domowi i matce.

Czy aby na pewno on, niedawno oficer carski, znany z surowości, czy może tylko obojętności wobec rekruta – którego zdarzało mu się i po pysku prać, i nie zawsze z myślą, co rozgrzesza, że to Rus i zbój – odpowiedni jest na dowódcę takiej partii. Lepiej by mu już dali jaki skromny plutonik strzelców, są przecież w okolicy gajowi, i chłopy, co kłusują dłużej niż on szlify nosi, aniżeli te dwie z górą setki młodzianków, co im mleko jeszcze na wąsach nie zdążyło skisnąć.

Gdy zeskakiwali z fur, i szli w las od dorożek i bryczek, taradajek i linijek, na które przesiadali się za miastem, jak już umówieni kolejarze otwarli zaplombowane dla ich bezpieczeństwa wagony, sądził nawet, że ten ucisk, co jak obręcz ołowiana czaszkę mu obejmować zaczynał, to wyraz objawionego nagle lęku. Nie o nich samych nawet; zbyt długo był oficerem, aby wzdragać się, że żołnierz krwią płaci, chociaż krew nie mundur tym razem zabarwi, lecz sukmanę, kubrak czy uczniowski surducik. I nie przed odpowiedzialnością nawet. A przed bezradnością. Swoją własną.

Ot, weź i machaj szablą z patyka, gdy przeciw tobie ogień idzie. Chyba, że nabijesz na nią kawał mięsa, i uprażysz go sobie w tym płomieniu.

Gorzej, że pewnie wraz ze sobą.

Zastanawiał się, czy aby nie miała to być właśnie – z czyjejś woli wysokiej – wyznaczona mu próba, czyściec, kara wreszcie, bo przecież nie nagroda. Tyle że jeśli ktoś tak to sobie obmyślił, nie jemu przecież krzywdę największą zrobi. I nie tym Antkom, Józkom i Frankom, co do lasu z nim pociągnęli; mają dać szyję, to dadzą. W imię takiej służby czy owakiej. Ale ten planista i strateg sam siebie ukrzywdzi przecież. Bo czasem i najlepsza dubeltówka sypnie śrutem w dupę temu, co ją nabił. Co więc będzie, jeżeli się okaże, że miejskie chłopięta, wyznaczone dla zbawienia ojczyzny, pokpią sprawę i sfajdają się na widok szarży huzarów, albo pierzchną jak kawki od pierwszej palby? Kto wówczas zda sprawę z całej awantury? Czy aby na pewno panowie konspiratorzy i nawróceni na białego orła gaspada oficery, po których to przecież szli pod Cytadelę?

Ten lęk minął nieco, gdy zaczęli się organizować. Nie w kompanie jeszcze czy plutony; oddział istniał raptem dwa dni – do niedobitków po Padlewskim, przyczajonych na mokradłach, dochodzili wciąż nowi z miasta – a jego stan osobowy się zmieniał. Na razie w dziesiątki, i setki, co po prawdzie bardziej przypominało rachowanie stada niż wojska.

Patrzył jednak na nich, od swojego szałasu, czasem ssąc zgasły cybuch, a czasem trzymając dłoń na rękojeści szabli, przypasanej nieco z przodu, jak siekierka u rzemiennego pasa drwala, i stał tak, jakby już go do gazet rysowali. Bo to patrzenie uspokajało go, wyzwalało zwykłe nawyki i myślenie. Nie dlatego nawet, że widział, iż czynili swoje chętnie i żwawo, jakby samo działanie, jakiekolwiek, wyzbywało ich strachu przed tym, na co się porwali. Lęk mijał i w nim, gdyż i on sam stał się przykładem dobroczynności tej zasady, że dla żołnierza najlepszym pocieszeniem żołnierska robota.

Patrzył więc na podnieconych przygodą, basujących dziarsko, choć czasem przechodziło to w pianie kogucika, i myślał, że gdyby tak miał nie dzień, dwa, ale miesiąc, na ich przeszkolenie. Zerkał spod daszka na poklepujących się, przypinających sobie biało-amarantowe kokardy, rogatywki pod brodą wiążących, i wyobrażał sobie, jaki by z nich uczynił batalion. Spoglądał na kosy fasujących, jakby im całe życie w polu upłynęło, a potem tnących powietrze ostrzem na sztorc, jakby każdy z nich Bartoszem spodziewał się zostać, patrzył i brodę skubał, że gdyby nie parę mil od Warszawy stali, a w samej puszczy, byłby czas na wszystko. Może i na życie. Jeśli nie jego, to ich.

Było w partii nieco wiejskich parobków – tych, co fury z młodzieżą przyprowadzili – ale większość stanowili młodzi szewcy, murarze i czeladnicy ślusarscy, ogrodnicy i bednarze, pomagierzy z poczty i aptek, a za nimi uczniowie gimnazjów i studenci Szkoły Głównej, kanceliści, urzędnicy miejscy niższego szczebla i pisarze prowentowi. Wszystko to szło w las z ochoty, która młode serce krwią tłoczy, lecz głównie z obawy przed poborem. Remiszewski wiedział, rzecz jasna, że to ucieczka od tej służby, co już nie była jego służbą, ale jako oficer krzywił się, bo w las – jakby nie było – dezerter szedł.

Gdyby to jednak krzywić się musiał z takich tylko powodów.

Żeby się w ogóle krzywić mógł. Ze śmiechu choćby. A może by się i skrzywił teraz szyderczo, że aż tak mu się powiodło. Ze wszystkim.

Co prawda na co dzień śmiać się nie lubił. Może i nie umiał. Do czego się zresztą nie przyznawał i przed sobą. Uznając, że to nie brak lekkości dowcipu czy skłonności do żartu, niechby i koszarowego, a jego własny wybór. Odpowiedź światu. Powaga. Siostra wzgardy, niechęci, wreszcie znużenia.

Kiedy wrócili ze zwiadu, zebrał dowódców, wydał rozkazy – iść na Lipków, tam – o ile nie będzie pościgu – przenocować krótko, a przed świtem ruszyć dalej – i wlazł na furę, którą wieźli skrzynie z amunicją i prochem, szpadle i siekiery, worki z mąką i sucharami, a także płótno i szarpie. Początkowo planował siedzieć za plecami chudego wąsala w magierce, powożącego parą chłopskich koników, i porządku marszu pilnować.

Ale ledwie z konia zszedł, oddając tręzlę Budkiewiczowi, i do wozu wskoczył, ból się nasilił, zaś głowa tak ciążyła, że położyć się musiał.

Byle grymas cierpienie wzmagał, a co dopiero podskakiwanie wozu na wykrotach. Nawet mrugnięcia starał się więc unikać, ciesząc się, że Budkiewicz do niego nie zagląda i nie widzi, że twarz dowódcy zaczyna przypominać gipsowy odlew z umarłego zdjęty. I to mokry, jakby gips nie zastygł jeszcze. Bo major pocił się coraz bardziej.

Szli w ciszy – słychać było tylko skrzypienie osi, parskanie koni, nierówny, głuszony piachem krok oddziału – co było naturalne przy odwrocie, lecz i dla majora zbawienne; byle dźwięk głośniejszy, ostrzejszy żgał mózg, jakby w otwarty czerep wrażał mu kto zastrugany kij.

Co dziwne, nic prócz głowy go nie bolało. W dzieciństwie często chorował na influencę, za młodu – w wojsku – przeszedł tyfus; pamiętał tamte gorączki i dreszcze. Ranny był też, poważnie – dwa razy; znał, co ból prawdziwy. Za pierwszym razem szok był taki, że zemdlał. Zdarzało mu się również, w lazarecie, skamleć w poduszkę. Ale ten ból, co się teraz w głowie pojawił, zdał mu się gorszy, bo odbierający i resztę ciała, a sam niemający miary, ni kształtu. Ani na nim zęby zagryźć, ani go prochem wypalić, ani w niego gorzałkę lać. Same paroksyzmy nie były nawet długie, lecz czas między nimi przestawał istnieć, huczał i ćmił tępo, jak wieczność.

To przez upał. Niebywały jak na porę roku, mówił sobie Remiszewski, gdy ból pojawił się po raz pierwszy. Wzbudzając w nim jedynie irytację, że myśli mu rozprasza, tak teraz potrzebne, gdy partię formować trzeba i z dnia na dzień do działania szykować. Upał prawdziwy, nie to zwykłe, żyzne ciepło, od którego pękają pąki. Wiosna przecież dopiero się zaczęła. Kwietnia jeszcze nie połowa, drzewa ledwie liściem pierwszym, drobnym okryte, a powietrze jak w lipcu.

Nawet teraz, a przecież wieczór niebawem.

Otworzył oczy, akurat, gdy przesunęła się nad nim wysoka i czerwona rogatywka Budkiewicza. Ale adiutant odjechał zaraz, bojąc się może, iż mu polecenia jakie wyda, i nad majorem pochyliło się jedynie niebo. Sine, obrzmiałe od fioletów, pewnie na znak bliskiego już zachodu. Pomyślał, że w tym świetle wyglądać musi jak trup. Może to ów widok spłoszył pana socjała.

Szkoda, rzekłby mu, by do Lipkowa wcale nie wchodzili. Postój zarządzić na jakiej polanie, straże rozstawić. Nocą zrobi się może chłodniej, lecz i tak pewnie ciepła będzie. Ostatniej nawet ognisk palić nie musieli. Co i latem nie zawsze się zdarzało, gdy w polu nocował.

Cała zima przeszła zresztą sucha, ciepła, niemal bez mrozu. Tak że kto kożuch szykował, kurtą lada jaką mógł się dostatecznie opatrzyć.

Dobra pogoda, by w lasach zamieszkać. Nic dziwnego, że niejeden młody, a bez pieniędzy i protekcji, potrzebnych, by go z listy skreślono, szukał tam schronu bez obawy, że zębami mu przejdzie dzwonić od nieszporów do jutrzni. Ale i zdradliwa, bo jak tu w las iść, nieodziany na zimę, kiedy ona może i słowa ostatniego nie rzekła. To i major o półkożuszek zadbał, a pod siwą, szamerowaną czarno czamarką, też ubrał się jak na leśne pochody i biwaki o tej porze roku przystało. Czego skutkiem lepił się teraz od potu. Jakby go kto mokrym płótnem owinął. To zresztą nie było szczególnie przykre.

Niebo przygasło, z fioletu przeszło w granat, ale bez gwiazd, ciężki jakiś, jak sukno szynelu; zacisnął powieki, żeby przytrzymać tę ciemność, za którą pojawiła się ulga. Czy raczej pustka. Brak bólu, bo i brak ciała. Marzenie żołnierza. Zasnął ciężko, głęboko.

Na chwilę tylko jednak, jak mu się zdało; nie do końca był zresztą pewien, czy aby wciąż nie śpi. Ale Budkiewicz, który znów pojawił się przy furze, tym razem w postaci czarnej, wysokiej zjawy, nie zniknął, a że wyczytał w milczeniu majora pytanie, powiedział, że są już wedle wsi. Musiała więc upłynąć i godzina.

Słychać było ujadanie psów. Niepewne, przechodzące w skowyt.

Nad Warszawą błysnęło i zamigotało, raz, drugi, i kolejny.

Uniósł się na łokciu, patrzył. A inni z nim. Słyszał, co szemrano obok, z niepokojem, lecz i ciekawością. Że pożar, bitwa może.

Lampę przynieść kazał. A gdy ją nad nim podniesiono, w skąpym świetle łojówki za okopconym szkłem, patrzył czas jakiś na mapę i otwarty zegarek.

Po czym mapę złożył, kopertę zatrzasnął i zszedł z fury.

Czuł się lepiej. Wydał nowe rozkazy. Ustawiono naprędce proste szałasy, dla ochrony przed zbliżającą się burzą. Do samego Lipkowa nie weszli. Posłał tam tylko Bachmińskiego, żeby się we dworze opowiedział.

Wysłał też konno kilku zwiadowców. Za siebie i przed siebie.

Za sobą miał już zresztą wszystko. Przed sobą tyle samo.

Szeptało w nim, że nic.

noty o autorach

Andrzej Ballo (ur. w 1964 r.) – poeta, prozaik, dramaturg, scenarzysta i autor tekstów piosenek. Mieszka od urodzenia w Lidzbarku Warmińskim. Wiersze, opowiadania i felietony publikował m.in. w: „eleWatorze”, „LaRiviście”, „Last and Found”, „Migotaniach-Przejaśnieniach”, „Pograniczach”. Jako gitarzysta akompaniuje Annie Jurksztowicz, dla której napisał słowa piosenek wydanych na płycie Poza czasem. Muzyka duszy (2014). Wiersze Andrzeja Ballo śpiewa też Monika Lidke na płycie Gdyby każdy z nas (2017). Jego dramat Wszystko przez Judasza (2015) został wyreżyserowany Stefana Friedmana i Piotra Szwedesa. Wydał tomy wierszy: Anonse i przepowiednie (2011), Wiersze algebraiczne (2011), Wiersze napisane (2011), Niebawem (2012), Wierszem (2012), Lubię to! (2013), Zapewne (2014), Zaiste (2014), Wiersze kolejne (2015), Ballo Amoroso. Wiersze z miłości (2015), Komukolwiek (2015), Owszem (2016), Poniekąd (2016) oraz powieść: Dowód ontologiczny (2017).

Jarosław Błahy (ur. w 1966 r. w Szczecinie) – poeta, prozaik, eseista, instruktor teatralny. Mieszka w Gdańsku. Współpracownik wydawnictwa tematycznego The Serpent.pl. Publikował w: „7 Gates”, „Atmospheric”, „eleWatorze”, „[fo:pa]”, „Pestis Spiritus”, „Pograniczach” i „Wyrazach”. Zagrał epizodyczną rolę pastora w filmie Brzask, w reżyserii Rafała Bajeny i Krzysztofa Trzcińskiego, będącym adaptacją prozy S.I. Witkiewicza. Jest współautorem książek: Tożsamość kulturowa i pogranicza identyfikacji (2005), Kanon i obrzeża (2005) oraz autorem eseju Literatura jako lustro. O projekcji i odbiciach fizjologicznych w twórczości Leo Lipskiego (FORMA 2009). Jego opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2011 (FORMA 2011). Był wokalistą grup punkrockowych: Zwolnienie Warunkowe i Zenon Reagan.

Jacek Bielawa (ur. w 1974 r.) – prozaik. Mieszka w Katowicach. Publikuje recenzje współczesnej prozy polskiej, głównie w „Nowych Książkach”. Wydał zbiór opowiadań „Święty Antoni” i inne opowiadania (2013), za który otrzymał wyróżnienie w konkursie „Czytane w maszynopisie” Fundacji Literatury imienia Henryka Berezy.

Tomasz Dalasiński (ur. w 1986 r.) – poeta i prozaik, doktor nauk humanistycznych, redaktor naczelny czasopisma „Inter-”. Laureat X Tyskiej Zimy Poetyckiej (2010), stypendysta MKiDN, Miasta Torunia oraz Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w dziedzinie kultury. Wydał tomy poetyckie: porządek i koniec (2011), Stosunki przegrywane (2013), Copyright (2016), tom opowiadań Nieopowiadania (FORMA 2016) oraz zbiór szkiców o poezji Jacka Podsiadły Nie mogę okłamać cię w wierszu (2013).

Łukasz Drobnik (ur. w 1982 r. w Kaliszu) – prozaik. Mieszka w Krakowie. Publikował w „Dwutygodniku”, „Dodatku Literackim”, „Fabulariach”, „Lampie”, „Ricie Baum”, „Wyspie” i „Lighthouse”. Jego opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2014 (FORMA 2014). Wydał książkę Nocturine. Cunninghamella (FORMA 2011). Na www FORMY prowadzi blog „POPNARRACJE Łukasza Drobnika” – http://www.wforma.eu/popnarracje-lukasza-drobnika.html.

Paweł Gorszewski (ur. w 1980 r. w Białymstoku) – prozaik, reżyser i autor scenariuszy, pedagog, logopeda. Mieszka w Białymstoku. Laureat konkursu im. Ireny Misztal w Ełku (2008 i 2009). Trzykrotnie wyróżniony w kolejnych edycjach konkursu Małych Form Prozatorskich „Wrzenie” (2006, 2007, 2008). Wydał zbiór opowiadań Szelest szarości (2004) oraz minipowieść Niecierpiące zwłoki (FORMA 2009). Jego opowiadania znalazły się w antologiach: 2011 (FORMA 2011) i 2014 (FORMA 2014).

Małgorzata Gwiazda-Elmerych (ur. w 1967 r. w Międzyzdrojach) – dziennikarka, pisarka, coach. Związana z telewizją, radiem i prasą (TVP Szczecin, TVN, TVN 24, „Dziennik”, „Focus historia”), autorka reportaży o tematyce społecznej. Laureatka Nagrody Prix Circom Regional 2001 za najlepszy program informacyjny „Nareszcie sobota”; Publicysta Roku 2001. Wydała powieści: ...nie-całkiem dobra kobieta (2010), Toto (FORMA 2014) oraz poradnik: Instrukcja obsługi matki (2017).

Agnieszka Jelonek-Lisowska (ur. w 1976 r. w Radomiu) – dziennikarka, scenarzystka i autorka opowiadań. Mieszka w Warszawie. Publikowała reportaże i wywiady m.in. w „Dziecku”, „Gazecie Wyborczej” i „Zwierciadle”. Nominowana do nagrody głównej X Międzynarodowego Festiwalu Opowiadania za opowiadanie Zamieć (2014). Laureatka konkursu 48 Hour Film Project Warsaw za film krótkometrażowy (2013) oraz 3. edycji Konkursu Literackiego imienia Henryka Berezy „Czytane w maszynopisie” za tom opowiadań Babidło (2015). Jej opowiadania znalazły się w antologiach: Macierzyństwo bez lukru 2 (2012), Macierzyństwo bez lukru 3 (2013), Po godzinach. Antologia nowej prozy (2014), Nowe Marzy (2014). Wydała tom opowiadań Babidło (2015).

Wojciech Klęczar (ur. w 1979 r. w Bielsku-Białej) – prozaik, redaktor, felietonista. Mieszka i pracuje w Krakowie. Nominowany w 1. edycji Konkursu Literackiego imienia Henryka Berezy „Czytane w maszynopisie” (2013). Prozę publikował m.in. w „Akcencie”, „Lampie”, „Latarni Morskiej”, „Portrecie”, „Wyspie”. Jego opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2011 (FORMA 2011). Wydał tom opowiadań Wielopole (FORMA 2016).

Hubert Klimko-Dobrzaniecki (ur. w 1967 r.) – prozaik, tłumacz, reżyser i podróżnik. Przez dziesięć lat mieszkał w Reykjaviku, obecnie mieszka w Wiedniu i wsi Krasne w Zachodniopomorskiem. Nominowany do Nagrody Literackiej Nike (2007), Paszportu Polityki (2007) i do Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej Cogito (2008). Wydał minipowieści: Dom Róży. Krýsuvík (2006), Kołysanka dla wisielca (2007); powieści: Raz, Dwa, Trzy (2007), Bornholm. Bornholm (2011), Grecy umierają w domu (2013), Preparator (2015), Samotność (2015), Zostawić Islandię (2016); zbiory opowiadań: Wariat (2007), Rzeczy pierwsze (2009), Pornogarmażerka (2014); tomy wierszy: Wiersze z szafy i Wiersze z wiatru / Opowieści z Europy oraz bajkę dla dzieci Bangsi. Jego opowiadania znalazły się w antologiach: 2011 (FORMA 2011) i 2014 (FORMA 2014).

Marika Krajniewska (ur. w 1979 r. w Leningradzie) – prozaiczka. Prowadzi Wydawnictwo i Fundację Kultury „Papierowy Motyl”. Reżyserka filmu fabularnego Głód. Nagrodzona w plebiscycie magazynu „Pani” za najlepsze opowiadanie (2009), nominowana do Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta za powieść Zapach malin (2010), laureatka konkursu literackiego w Oświęcimiu (2010). Wydała książki: Papierowy Motyl (2009), Zapach malin (2010), Za zakrętem (2011), Pięć (2012), Okno (2013), Schronisko (2015), Białe noce (2016). Jej opowiadania znalazły się w antologiach: Opowiadania przyprawione miłością (2011), 2014 (FORMA 2014) i Kulminacje (2015).

Kazimierz Kyrcz Jr (ur. w 1970 r.) – prozaik, poeta, felietonista, okazjonalnie tłumacz. Mieszka w Krakowie. Publikował w większości czasopism fantastycznych. Tłumaczony na angielski, rosyjski, czeski i słowacki. Na podstawie opowiadania napisanego z Łukaszem Śmiglem powstał film Head to Love, wyreżyserowany przez Vana Kassabiana. Jego teksty znalazły się w licznych antologiach, m.in.: City 1 (FORMA 2009), City 2 (FORMA 2011), City 3 (FORMA 2016), Halloween (2012), Dziedzictwo Manitou (2013). Jest współautorem zbiorów opowiadań: Piknik w piekle (2004), Horrorarium (2006), Twarze szatana (2009), Chory, chorszy, trup (2011), Lek na lęk (2011) oraz powieści: Siedlisko (2009), Koszmar na miarę (2010), Efemeryda (2011), Wojna świrów (2014). Opublikował powieści: Podwójna pętla (2013), Dziewczyny, które miał na myśli (2017) i tom opowiadań: Femme fatale (FORMA 2015).

Ryszard Lenc (ur. w 1955 r. w Bytomiu) – prozaik. Nagrodzony m.in. III Nagrodą w konkursie na prozę Stowarzyszenia Literackiego im. K.K. Baczyńskiego (2005) za opowiadanie Ja, Wittgenstein i II Nagrodą w konkursie „Przypadek i czas”, Centrum Herdera Uniwersytetu Gdańskiego (2005) za opowiadanie Madame Chauchat. Wyróżniony podczas V Międzynarodowego Festiwalu Opowiadań (Wrocław 2009) za opowiadanie Oblicze chwały. Współzałożyciel Śląskiego Klubu Profesorskiego. Mieszka i pracuje w Katowicach. Opowiadania drukował m.in. w „Akcencie”, „eleWatorze”, „Frazie”, „Migotaniach”, „Odrze”, „Opcjach”, „Pograniczach” i „Toposie”. Wydał tomy opowiadań: Ja, Wittgenstein (2007) i Chimera (FORMA 2014). Opowiadanie Madame Chauchat ukazało się w zbiorze Przypadek i czas (2005). Na www FORMY prowadzi blog „WĘDRÓWKI NIEWĘDRUJĄCEGO Ryszarda Lenca” – http://www.wforma.eu/wedrowki-niewedrujacego-ryszarda-lenca.html.

Artur Daniel Liskowacki (ur. 1956 r. w Szczecinie) – prozaik, poeta, eseista, autor słuchowisk radiowych oraz książek dla dzieci. Publicysta i krytyk teatralny. Prezes zarządu Fundacji Literatury imienia Henryka Berezy. Mieszka w Szczecinie. Laureat I nagrody II Krajowego Festiwalu PR i TVP „Dwa teatry 2002”, Nagrody Artystycznej Miasta Szczecina (2002) oraz Nagrody 60-lecia PR Szczecin (2005). Jego powieść Eine kleine znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike 2001 i otrzymała I nagrodę w kategorii prozy VI Konkursu Literackiego Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2002). Powieść Mariasz nominowano do Europejskiej Nagrody Literackiej (2009), a zbiór opowiadań Capcarap nominowano do Nagrody Literackiej Nike 2009. Wydał m.in. książki dla dzieci: Balbaryk i skrzydlate psy (1982), Balbaryk i Złota Piosenka (1985), Najbłękitniejsze oczy (1987), Śnieżynek (1997); tomy wierszy: Autoportret ze szminką (1985), Atlas ptaków polskich (1994), To wszystko (2006), Po sobie (FORMA 2010), Elegijki (2013); zbiory opowiadań: Dzikie koty (1986), Szepty miłosne (1996), Capcarap (FORMA 2008; wydanie 2 poszerzone, FORMA 2014), Skerco (FORMA 2011); eseje: Ulice Szczecina (1995; wydanie 2, poprawione i rozszerzone, FORMA 2016), Cukiernica pani Kirsch (1998), Pożegnanie miasta (2002), Kronika powrotu (FORMA 2012), Ulice Szczecina (ciąg bliższy) (FORMA 2015); powieści: Eine kleine (2000, FORMA 2009), Mariasz (FORMA 2007), Murzynek B. (2011). Jego opowiadania znalazły się w antologiach: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014), City 3 (FORMA 2016).

Miłka O. Malzahn (ur. w Białowieży) – prozaiczka, poetka, autorka sztuk teatralnych i tekstów piosenek, dziennikarka i wokalistka. Wydała tom wierszy Rzeczy wydarzone (2001) oraz tomy prozy: Baronowa Późna Jesień (2001), Królowa Rabarbaru (2004), Nie ma mono (2008), Fronasz (FORMA 2009), Kosmos w Ritzu (FORMA 2014) i 9 mgnień wiosny byłego cara (2016). Jej opowiadania znalazły się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014). W dorobku muzycznym ma elektro-płyty: Mapa (2001) i Sequel (jako Miłka & Jacaszek, 2005).

Jarosław Maślanek (ur. w 1974 r. w Pionkach) – prozaik, dziennikarz. Mieszka w Warszawie. Uczestnik Europejskiego Festiwalu Debiutu Prozatorskiego w Kilonii (2009). Wydał powieści: Haszyszopenki (2008), Apokalypsis ‘89 (2010) i Ferma ciał (FORMA 2015). Jego opowiadanie Dwie linijki tekstu ukazało się w antologii Autor przychodzi wieczorem (2012).

Piotr Michałowski (ur. w 1955 r. w Bydgoszczy) – poeta, eseista, literaturoznawca, krytyk literacki i teatralny, współzałożyciel i redaktor Szczecińskiego Dwumiesięcznika Kulturalnego „Pogranicza”, w wydawnictwie FORMA redaktor serii TABLICE. Mieszka w Szczecinie. Wydał m.in. tomy wierszy: Poemat w czerwieni (1984, w drugim obiegu), Powidok powietrza (1994), Li(me)ryczny plan Szczecina (1998), Za czarnym wielokropkiem... (1999), Głosem prawie cudzym. Z poezji okołokonferencyjnej (2004), Rytmy, albo wiersze na czas (2007), Pierwowzory i echa. Od Kochanowskiego do Barańczaka (2009), Cisza na planie (FORMA 2011), zbiór felietonów Z narożnika mapy (2017) oraz książki naukowe: Miniatura poetycka (1999), Granice poezji i poezja bez granic (2001, 2003), Głosy, formy, światy. Warianty poezji nowoczesnej (2008), Mikrokosmos wiersza. Interpretacje poezji współczesnej (2012), Narożnikowo, centralnie, pogranicznie. Szkice szczecińskie i europejskie (FORMA 2014). Jego opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2014 (FORMA 2014).

Dariusz Muszer (ur. 1959) – poeta, prozaik i tłumacz. Mieszka w Hanowerze. Laureat Nagrody Związku Niemieckich Pisarzy „Das neue Buch in Niedersachsen und Bremen” za powieść Die Freiheit riecht nach Vanille (1999). Opublikował m.in. tomy wierszy: Zatrzymane wersy (1987), Pestki i ogryzki (1989), Die Geliebten aus R. und andere Gedichte (1990), Panna Franciszka, pomylony akordeon i inne wiersze (1995), Księga zielonej kamizelki (1996), Jestem chłop (2004), Wszyscy moi nieznajomi (2004), Zapomniany strajk (2012) oraz powieści: Die Freiheit riecht nach Vanille (1999, wydanie polskie: Wolność pachnie wanilią – FORMA 2008), Der Echsenmann (2001), Niebieski (FORMA 2006), Gottes Homepage (2007, wydanie polskie: Homepage Boga – FORMA 2013), Lummick (2009) i Schädelfeld (2015, wydanie polskie: Pole Czaszek – FORMA 2017). Jego opowiadania znalazły się w antologiach FORMY: 2008 (FORMA 2008), City 1 (FORMA 2009), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014) i City 3 (FORMA 2016). Na www FORMY prowadzi blog „123. HANNOVER Dariusza Muszera” – http://www.wforma.eu/123-hannover-dariusza-muszera.html.

Ewa Elżbieta Nowakowska (ur. w Krakowie) – poetka, eseistka i tłumaczka (m.in. Alice Munro, Thomasa Mertona, Elif Shafak i Williama Blake’a). Nominowana do Nagrody Głównej im. J. Bierezina (1997) oraz do Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego Orfeusz za tom Merton Linneusz Artaud (2013). Laureatka I nagrody w Konkursie im. K.K. Baczyńskiego (1998), Nagrody „Krakowska Książka Miesiąca” za tom poetycki Trzy ołówki (kwiecień 2014); uhonorowana przez Wisławę Szymborską II nagrodą w konkursie „Rynna poetycka” (2004). Poezję, prozę, przekłady i eseje publikowała m.in. na łamach pism: „Dekada Literacka”, „eleWator”, „Fraza”, „Gulf Coast”, „Kraków”, „Kwartalnik Artystyczny”, „Nowa Dekada Krakowska”, „Odra”, „Przekładaniec”, „Red”, „Studium”, „Topos”, „Twórczość”, „Tygiel Kultury”, „Wyspa”, „Words Without Borders” i „Zeszyty Literackie”. Wydała tomy wierszy: Dopiero pod pewnym kątem (1999), Nieboskłony (2003), Oko (2010), Merton Linneusz Artaud (FORMA 2012), Trzy ołówki (2013), Nareszcie (FORMA 2014) Aż trudno uwierzyć. Apokryfy krakowskie (2016) oraz zbiór opowiadań Apero na moście (FORMA 2010). Wiersze tłumaczono na języki: angielski, hebrajski, węgierski i hiszpański. Jej opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań: 2011 (FORMA 2011). Wspólnie z Robin Davidson dokonała tłumaczenia i wyboru wierszy Ewy Lipskiej, który ukazał się w USA pod tytułem The New Century (2009).

Mirosława Piaskowska-Majzel (ur. w 1966 r. w Gryfinie) – poetka, prozaiczka, nauczycielka języka polskiego, wieloletnia konsultantka do spraw języka polskiego, autorka wielu książek metodycznych, redaktor naczelna „Zachodniopomorskiego Miesięcznika Oświatowego REFLEKSJE” (2000-2005). Wydała tomy poetyckie Portrety prowincjonalno-gminne (2002), Ulica Golgoty (2007) i (Po)między (FORMA 2013), monografię: Historia we wspomnieniach – fakty w przypisach (2015) oraz powieść 36,6 (FORMA 2017).

Małgorzata Południak – redaktorka „sZAFy”, felietonistka „eleWatora”. Autorka tomów poetyckich: Czekając na Malinę (2012), Liczby nieparzyste (FORMA 2014), Mullaghmore (FORMA 2016) i Pierwsze wspomnienie wielkiego głodu (FORMA 2017). Na www FORMY prowadzi blog „PRÓBY ZAPISU Małgorzaty Południak” – http://www.wforma.eu/proby-zapisu-malgorzaty-poludniak.html.

Paweł Przywara (ur. w 1968 r.) – prozaik, doktor nauk humanistycznych, członek grupy rockowej „Euroman”. Mieszka w Rzeszowie. Wydał powieści: Amnezja. Antyutopia filozoficzna (1995), Euroman. Pierwsza powieść eurorealistyczna (2001) oraz Zgrzewka Pandory (FORMA 2008). Jest także autorem dysertacji Teoria przestrzeni Husserla i Carnapa. Analiza porównawczo-krytyczna oraz współpracownikiem Powszechnej Encyklopedii Filozofii wydawanej przez Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu. Jego opowiadania znalazły się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2008 (FORMA 2008) oraz City 1. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2009).

Zyta Rudzka (ur. w 1964 r.) – pisarka i dramatopisarka. Laureatka Europejskiej Nagrody Radia Deutsche Welle, Nagrody im. Jarosława Iwaszkiewicza, Nagrody im. Stanisława Piętaka i Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej (za sztukę Zimny Bufet). Wydała tomy prozy: Białe klisze (1993), Uczty i głody (1995), Pałac Cezarów (1995), Mykwa (1999), Dziewczyny Bonda (2004), Ślicznotka doktora Josefa (2006) oraz tom poetycki: Ruchoma rzeczywistość (1989).

Eugeniusz Sobol (ur. w 1971 r. w Kijowie) – prozaik, krytyk literacki. Publikuje artykuły i recenzje książek o literaturze, historii oraz sprawach wschodnich. Od 2017 roku koordynator współfinansowanego przez Miasto Stołeczne Warszawę polsko-ukraińskiego projektu „Integracja poprzez literaturę” w Fundacji „Nasz Wybór”. Mieszka w Trójmieście. Wydał tom opowiadań Killer (FORMA 2012), książkę Jarosław Iwaszkiewicz i literatura rosyjska (2014) oraz wybór esejów i recenzji Mozaika Europy Wschodniej (2015).

Wojciech Stamm (ur. 15 grudnia 1965 r. w Gdańsku) – pisarz, scenarzysta, performer, dziennikarz, radiowiec, reżyser teatralny, kurator wystaw artystycznych. Używa pseudonimu Lopez Mausere. Członek grupy poetyckiej „Zlali Mi się Do Środka”, związany z „bruLionem”, uczestnik działań formacji „Totart”. Współzałożyciel grupy „bundesstrasse 1”, która w latach 1992-1998 wydawała kwartalnik literacki „b1”, współinicjator powstania Związku Polskich Nieudaczników w Berlinie oraz współtwórca programu „Dzyndzylyndzy” emitowanego przez TVP w latach 90. XX wieku. Tworzy autorski teatr, m.in. z inscenizacjami: Babcia Zosia, Ciocia Leosia i Dziadek Stanisław. Wydał arkusz poetycki AIDS – szwedzki obóz koncentracyjny, falowce na Orunii albo in flagranti w domu Laskowskiego lepiąc domek/bombę (1994), powieść Czarna Matka (2008), napisany wspólnie z Sebastianem Koperskim kryminał Doktor Jeremias (2010) oraz zbiory tekstów: Dramatyczne pomysły Lopeza Mausere (2000), i Pieśni i dramaty patriotyczne i osobiste (FORMA 2014). Jego opowiadanie (opublikowane pod pseudonimem Zygmunt Stamm) znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2008 (FORMA 2008).

Elżbieta Stankiewicz-Daleszyńska (ur. w Markowicach) – pedagog i pisarka. Nagrodzona wieloma odznaczeniami, w tym Złotą Odznaką Towarzystwa im. Marii Konopnickiej, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Autorka książek, poezji i prozy o Pani Eguckiej; literacka postać Pani Eguckiej występuje we wszystkich jej utworach. Wydała: Pani Egucka w labiryncie nocy (2009), Pani Egucka w galerii szachrajów (2010), APO 2012 (2011), Pani Egucka pisze wiersze. Facecik bzdecik (2011), Triada oniryczna (2011), 7 światów i siódme niebo (2012), Widma miejsca i czasu (2014), Spazm/Spasm (książka dwujęzyczna, polsko-angielska, 2016). Jej opowiadanie znalazło się w antologii współczesnych polskich opowiadań 2014 (FORMA 2014).

Grzegorz Strumyk (ur. w 1958 r. w Łodzi) – poeta, prozaik, artysta malarz i fotografik. Mieszka w Łodzi. Wyróżniony w konkursie Fundacji Kultury „Promocja Literatury Polskiej” (1999). Dwukrotnie nominowany do Paszportu Polityki. Był także stypendystą Ministerstwa Kultury (2001). Jego powieść Łzy została adaptowana i wyreżyserowana przez Filipa Zylbera dla Teatru Telewizji. Wydał tomy poetyckie: Bezspojrzenie (1994), Le Rutki (2009), Re _ Le Rutki (FORMA 2010), zbiory prozy: Zagłada fasoli (1992), Podobrazie (1997), Patrzeć i patrzeć (2002), Kra (FORMA 2016) oraz powieści: Kino-Lino (1995), Łzy (2000), Pigment (2002) i Nierozpoznani (FORMA 2008). Jego opowiadania znalazły się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2011 (FORMA 2011) i 2014 (FORMA 2014). Na www FORMY prowadzi blog „DYŻURKA Grzegorza Strumyka” – http://www.wforma.eu/dyzurka-grzegorza-strumyka.html.

Łukasz Suskiewicz (ur. w 1977 r.) – prozaik. Mieszka w Częstochowie. Wydał powieści: Egri Bikaver (FORMA 2009), Zależności (FORMA 2015) i zbiór opowiadań Mikroelementy (FORMA 2016). Jego opowiadania znalazły się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014). W przygotowaniu nowe tomy prozy. Na www FORMY prowadzi blog „BAD HABITS Łukasza Suskiewicza” – http://www.wforma.eu/bad-habits-lukasza-suskiewicza.html.

Izabela Szolc (ur. w 1978 r.) – pisarka, scenarzystka komiksów. Mieszka w Warszawie. Nominowana do Srebrnego Globu (1998) za opowiadanie Latarnia Heaven. Powieść Wszystkiego najlepszego uzyskała wyróżnienie w konkursie literackim „Dziennik polskiej Bridget Jones”. Wydała książki: Wszystkiego najlepszego (2003), Hebanowy świat (2003), Lęk wysokości (2004), Jehannette (2004), Opętanie (2004), Połowa nocy (2005), Ciotka Małych Dziewczynek (2007), Cichy zabójca (2008), Naga (2010), Martwy punkt (2010), Strzeż się psa (2011), Siostry (2012), Żona rzeźnika (2013), Śmierć w hotelu Haffner (FORMA 2015). Jej opowiadania znalazły się w antologiach: City 2 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014), City 3 (FORMA 2016). Na www FORMY prowadzi blog „PURPURA Izabeli Szolc” – http://www.wforma.eu/purpura-izabeli-szolc.html.

Paweł Tański (ur. w 1974 r. w Toruniu) – historyk literatury, krytyk literacki i poeta, w wydawnictwie FORMA (od 2015 roku) redaktor serii FORMA 21. Mieszka w Toruniu. Autor książek o literaturze: W cieniu poematu. Emigracyjna poezja Mariana Czuchnowskiego (2003), Tradycja i talent. Szkice o poezji emigracyjnej (2006), Sandały Hermesa. Szkice o poezji (2008), Ja, motyl i inne szkice krytyczne (2010), Ślad. Świat poetycki Jerzego Hordyńskiego (2012), Nowe sytuacje polskiego rocka. Teksty, głosy, interpretacje (2016) oraz tomów poetyckich: Ukryty pod topolami (1997), Zdania z wiśni (2000), Baśnie, głosy, przedmioty (2001), Ogrody toruńskie (2006), mikrotony (2011), Spod siódmego żebra (FORMA 2015), Kreska (FORMA 2016), Glinna (FORMA 2017). Współredaktor i redaktor prac zbiorowych, m.in. antologii 2014 (FORMA 2014).

Andrzej Turczyński (ur. w 1938 r.) – poeta, prozaik, eseista i tłumacz. Laureat licznych nagród, m.in. Nagrody Fundacji Kultury za Rzeki popiołu (1994), Nagrody im. Księcia Konstantego Ostrogskiego (1997), Nagrody im. Świętego Brata Alberta (1999), Nagrody Specjalnej Ministra Kultury (2005, 2010). Nominowany do Nagrody Literackiej NIKE za Znużenie (2001), do Paszportu Polityki (2001) oraz finalista Nagrody Literackiej GDYNIA za Koncert muzyki dawnej (2012). Wydał m.in. Źdźbło morza (1971), Wypłuczysko (1977), Fiasko (1986), Chłopiec na czerwonym koniu (1991), Rzeki popiołu (1995), Mistrz Niewidzialnej Strony (1996, 2011), Tryptyk ruski (1998), Znużenie (2000), Mgnienia (2000), Ząb mądrości (2001), Święto ikony (2002), Dietdomszczyzna (2005), Latopis. Powieść doroczna (2007), Bezkres. Eseje paradoksalne (2007), Ten szalony pan Puszkin. Słowo o udręce (2008), Moskwa ‘na Krwi’ (2009), Uzurpacje. Eseje paraboliczne (2009), Szron. Poezje (2010), Koncert muzyki dawnej (FORMA 2011), Zgorszenie (FORMA 2011), Mały ikonostas Bogarodzicy (2012), Miniatura z gazelą (2012), Żywioły (FORMA 2012), Homo Pictor, Homo Viator (2013), Bruliony Starej Ziemi (FORMA 2013), Brzemię (FORMA 2015), Ceremoniały (2017), Źródła. Fragmenty, uwagi i komentarze (FORMA 2017). Jego opowiadania znalazły się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2011 (FORMA 2011) i 2014 (FORMA 2014).

Emilia Walczak (ur. w 1984 r. w Łodzi) – pisarka. Mieszka w Bydgoszczy. Pracuje w Miejskim Centrum Kultury w Bydgoszczy jako redaktorka i korektorka „Bydgoskiego Informatora Kulturalnego”; członkini zespołu redakcyjnego kwartalnika „Fabularie”. Publikowała m.in. w „eleWatorze”, „Gazecie Wyborczej”, „Ha!arcie”, „Krytyce Politycznej”, „Kwartalniku Filmowym”, „Miasteczku Poznań”, „Odrze”, „Panoptikum”, „Poboczach”, „Zeszytach Komiksowych” i polskiej edycji „Le Monde diplomatique”. Laureatka 1. edycji Konkursu Literackiego imienia Henryka Berezy „Czytane w maszynopisie” (jako Emilia Plateaux). Wydała powieści: Fake, czyli konfabulacje zachodzą na zakrętach (2013), Hey, Jude! (FORMA 2015), Po drodze z Tadeuszem Nowakowskim. Spacerownik (2017). Jej opowiadania znalazły się w antologiach: 2014 (FORMA 2014), Skrzyżowanie świata. Opisanie pięciu ulic dla Georges’a Pereca (2014) i mikroMAKRO. Antologia krótkich form prozatorskich (2016).

Michał J. Walczak (ur. w 1986 r.) – autor opowiadań, tłumacz. Mieszka w Krakowie. Publikował na łamach „eleWatora”, „Nie-dobrych Literek” i w magazynie literacko-kryminalnym „Pocisk”. Jego opowiadanie znalazło się w antologii City 3. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2016).

Miłosz Waligórski (ur. w 1981 r. w Bydgoszczy) – slawista i hungarysta, w wydawnictwie FORMA (od 2017 roku) redaktor serii SZESNAŚCIE I PÓŁ. Mieszka i pracuje w Bańskiej Bystrzycy (Słowacja). W latach 2010-2014 pracował jako lektor języka polskiego na Uniwersytecie w Nowym Sadzie (Serbia). Laureat Nagrody im. Adama Włodka (2015). Przekłady z węgierskiego, słowackiego i języków południowosłowiańskich oraz teksty własne (poezję i prozę) publikował w: „Akcencie”, „Autoportrecie”, „Czasie Kultury”, „Dwutygodniku”, „eleWatorze”, „FA-arcie”, „Ha!arcie”, „Literaturze na Świecie”, „Nowej Okolicy Poetów”, „Odrze”, „Przeglądzie Politycznym”, „RED-zie”, „RicieBaum”, „Studium”, „Tekstualiach”, „Tyglu”, „Twórczości”, „Tygodniku Powszechnym” i „Wyspie”. Tłumaczony na rusiński i słoweński. Przetłumaczył Poświęcenie hetmana Lajosa Grendela (2014), Doniesienia z krainy ciemności Dževada Karahasana (2014), Entropię Maroša Krajňaka (2015), Drugi pocałunek Gity Danon Miljenka Jergovicia (2016), Dzwony Einsteina Lajosa Grendela (2016), Jarmarcznego kuglarza Jeleny Lengold (2016), Programy w labiryncie Istvána Keménya (FORMA 2017) oraz razem z Izą Zając prozę Víťa Staviarskiego Kiwader i inne opowieści (2011) i powieść Danieli Kapitáňovej Samka Tale księga o cmentarzu (2015). Autor przekładów z nowej liryki serbskiej zamieszczonych w antologii Serce i krew (2015). Współtłumacz Opium Gézy Csátha (2016). Wydał tomy wierszy: 36 sposobów na pustkę (2012), 32 ślady ku (FORMA 2015), Długopis (FORMA 2017) i zbiory opowiadań: Kto to widział (FORMA 2016), Małe prozy (2016, razem z Anną Waligórską).

Maciej Wróblewski (ur. w 1968 r. w Ełku) – prozaik i dramaturg. Mieszka w Toruniu. Członek jury Nagrody Literackiej im. Jerzego Żuławskiego. Współredagował „Przegląd Artystyczno-Literacki”, w którym publikował recenzje i cyklicznie ogłaszał Notatnik Jakuba Blottona. Autor monografii: Proza niefikcjonalna w edukacji polonistycznej ucznia szkoły średniej [1855-1939] (2003), Jan Rymarkiewicz – XIX-wieczny humanista (2006), Czytanie przyszłości. Polska fantastyka naukowa dla młodego czytelnika (2008), Człowiek w przestrzeniach szkoły. Studium antropologiczne (2014), Literatura i maszyna (2015); twórca i redaktor naukowy serii „Biblioteczka Dziecięca”, w której do tej pory ukazały się 3 książki: Sztuka dziecięca i młodzieżowa a nowe media (2015), Teatr i dramat dla dzieci i młodzieży (2016), Andersenowskie inspiracje w literaturze i kulturze polskiej (2017). Wydał opowieści dla dzieci: Kuba i Jaśnik (2001), Pojedynek o świetlną koronę (2004), Tajemnica Li Cwuci (2005), powieść Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń (FORMA 2010) oraz esej Piernikowy smak życia (2016). Na www FORMY prowadzi blog „MACHNIĘCIA Macieja Wróblewskiego” – http://www.wforma.eu/machniecia-macieja-wroblewskiego.html.

Marta Zelwan – pisarka, dawniej pod nazwiskiem Krystyna Sakowicz. Laureatka nagrody wydawnictwa „Iskry” (1984), Funduszu Literatury (1986), nagrody im. Stanisława Piętaka (1988), nagrody im. Edwarda Stachury oraz nagrody Fundacji Kultury za Księgę ocalonych snów (2008). W 2001 i 2009 była nominowana do Nagrody Literackiej NIKE. Mieszka w Warszawie. Wydała (jako Krystyna Sakowicz): Zbrodnie kobiet (1984), Sceny miłosne, sceny miłosne (1986), Jaśmiornica (1987), Po bólu (1995), Śnienie (2000), Księga ocalonych snów (FORMA 2008), Praobrazy (FORMA 2012) oraz (jako Marta Zelwan) tom poetycki Graffiti (FORMA 2017). Jej opowiadania ukazały się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014). Na www FORMY prowadzi blog „PISMO SZYBKIE Marty Zelwan” – http://www.wforma.eu/pismo-szybkie-marty-zelwan.html.

w serii kwadrat ukazały się

„2008”, „2011”, „2014”, „2017” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Cezary Nowakowski, Jakub Nowakowski „Błogosławieni”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Henryk Waniek „Miasto niebieskich tramwajów”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”