Copyright © Grzegorz Strumyk, 2021

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2021

zdjęcie autora: z archiwum autora

zdjęcie na okładce: Grzegorz Strumyk

redakcja: Anna Nowakowska

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

konwersja e-booka: Paweł Majowski (pb.majowski@gmail.com)

ISBN 978-83-66180-78-9 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-66180-79-6 (wydanie drugie, e-book ePub, mobi)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

Bo Ziemia jest płaska

Jak to było?

Tak było w moim przypadku.

Odczucia też są zdarzającymi się faktami.

Mógłbyś słyszeć co mówię, nie zdążyłem, w końcu teraz tylko ja mogę coś powiedzieć, decyduję, niczego już nie zmienisz o sobie, a później to zostaje dłużej i już tak zostaje. Chciałem dokument napisać, zanim znienawidzę siebie za związki, których nie ma. A jak inaczej?, kiedy zależy mi na czymś trwałym, nieprzemijającym, na sztuce i dzieciństwie.

Sztukę się robi z resztek. Niedosyt – to jest interesujące. Ja nie rozumiem, jak można myśleć, że robi się główne danie, chyba, że to samemu jest się zżeranym.

Ostatnim razem szukałeś telefonu w swoim notesiku, w rękopisie imion, nazwisk, adresów zapisywanych od sześćdziesiątego któregoś roku, różnymi odcieniami błękitu, wżartego w papier z plamkami jak skóra. Już ta wierność karteczkom z dowodami istnienia jest materiałem na opowiadanie o tobie.

Też nie skreślam adresów, telefonów, są początkiem literatury, nawet po latach, gdy nie mają już swoich adresatów, są częścią.

Było upalne popołudnie i nikt się nie uśmiechał. Z dwóch, co zbliżało się z naprzeciwka, jeden, ten większy i dłuższy, o mało co nas nie powalił na środku Marszałkowskiej, po minięciu go jeszcze jakąś minutę szliśmy, zanim zapytałeś:

– Widziałeś... jak on idzie?

Po następnym odcinku drogi odpowiedziałem:

– Jak czołg.

Ale przecież to był brzuch wystawiony do przodu, z lufą w fałdach spodni pod spodem, na szeroko umocowanych nogach stawianych stopami na zewnątrz. Dla naszych oczu maksymalna ekspansja w rozrzedzonym powietrzu. Nikt nie musiał na nas wpadać, tylko nam w oczy.

To nie był szczegół, to była codzienność, praktyka przyglądania się ludziom w kombinacji z wyobraźnią, z całą nieznaną resztą, bez znaczenia na przyszłość, poza planami i celami życia.

Odchodzimy ławami, nie indywidualnie.

Tylko ty bardziej jesteś widoczny, jak na fotelu dentystycznym. Nie gadać, ja wszystko widzę.

Było upalnie i małe kamyki, które zawsze się znajdą, nawet na Wiejskiej w Warszawie rozszerzały się jak po polach, przystanąłeś i powiedziałeś, że czujesz drobne kamyki pod butami, jak byś był boso, i to boli.

Ale w jaki inny sposób dałoby się zauważyć to, co ominęło nas po drodze, a było gotowym zalążkiem innego życia, opowieści o nim, tak po nic, tylko dla zaspokojenia zachłanności życia.

Jedno, dwa zdania przeczytane w „Twórczości” w roku 1992 zadecydowały, w lila okładce z fioletem, tak zapamiętałem, ale w „Twórczościach” na stos ułożonych w moim pokoju bardziej ona szaroniebieska, sina z fioletowym gardłem na tytuły.

Było suche gorące popołudnie i włóczyłem się po bocznych ulicach Łodzi, szukałem jakichś twarzy przyklejonych do murów i w wąskich przejściach przelotowych podwórzy czytałem: „Niedopuszczalność, kuriozalne wręcz założenie, że wie się lub wiedzieć może, jaka ma być, jaka powinna być literatura, która dziś powstaje.

Tego właśnie w żaden sposób wiedzieć nie można, ani na podstawie teorii, ani na podstawie historii literatury, ani z jakiegokolwiek objawienia.

Taka wiedza, gdyby nawet w jakiś cudowny sposób była możliwa, byłaby dla literatury zabójcza. Odbierałaby chęć tworzenia literatury, pozbawiałaby tworzenie literatury zasadniczych sensów poznawczych”.

Twoje słowa dawały wolność poszukiwań prawdy wypowiedzi za każdym razem, tego połączenia zaufania do faktów swoich przeżyć i przemyśleń z całą podejrzliwością wobec jednego języka, na jaki się skazujemy, chcąc cokolwiek opowiedzieć. Może tylko poza medyczną diagnozą i częścią tekstu w ramce nekrologu jeden język wystarcza, by zbliżyć się do prawdy.

To może podzielić się swoim pisaniem? z kimś takim, kto pisał jak żebrak prawdy w sztuce o niej samej, gdyby ktoś taki istniał.

Z tych dochodzeń nigdzie i chodzenia za czymś, czego się nie pozna, a niepoznanego jeszcze dużo i zawsze za mało, by gdzieś się naprawiać po kolejnych fiaskach.

Oprócz narzeczonych, kto będzie nas odczytywał, nasze kawałki zapisane słowami, ale do odczytania tylko we wspólnej wyobraźni.

Naiwność szukania nie pozwalała kolekcjonować twarzy i zdarzeń, tylko być razem w odcinkach czasu, na przejście ulicami, na spotkanie, które na sto procent już się nie powtórzy.

Pomyślałem, wyślę ci wydaną właśnie Zagładę fasoli, opowiadania po nic i dla nikogo, tak jak być powinno.

Pierwszy list wtedy poszedł do ciebie na adres „Twórczości” razem ze świeżą Zagładą fasoli. List był krótki i taki jak książka, zaczynał się:

„Spotkałem go na ulicy.

Powiedziałem o mojej książce.

– Opowiadania? – zapytał.

– Opowiadania.

– Ale prozą?

– Prozą”.

Zapisana rozmowa z nieznajomym na ulicy przyciągnęła ciebie, musiała powiedzieć ci
o mnie, jak książka mówiła o moim pisaniu. Bardzo potrzebowałeś tej relacji między utworem a wyobrażeniem jego autora, z tej relacji buduje się prawda o sztuce, o tym, jakie zawiera w sobie możliwości życia dla robiącego sztukę. Wiedziałeś o tym jak nikt.

Było ciepłe przedpołudnie i zdobywanie Warszawy zacząłem od dworca centralnego, od toalety. Mój pierwszy atak odparła babka klozetowa, nie wpuszczając mnie do kabiny i każąc płacić za przekroczenie linii fotokomórki, fotokomory chyba. Więc, idąc na sztywnych nogach na pierwsze spotkanie z tobą, chciałem się przede wszystkim dostać do twojego klopa zaraz po wejściu, powiedziałem później coś o babce klozetowej z centralnego, musiałem nieźle wyglądać, bo usłyszałem od ciebie: „Jesteś bezwzględny”. Tak, fizjologia zawsze bezwzględnie się obchodziła ze mną. Sytuacja została opanowana i zaczęliśmy rozmowę od Hrabala.

Był gorący zmierzch i wymieniały się światła, światy, ze słabnącego dziennego w intensywny reklamy w rogu okna, i w pokoju studziło się powietrze i nagrzewała butelka od pocierania dłońmi. Zrezygnowałem z kolejnego pociągu, odchodziły co szczęśliwą godzinę, nie interesowałem się czasem, chciałem zabrać ze sobą niestracony czas, jedyny taki od czasu przechodzenia go ze Szczęsnym, takim Markiem Hłaską w moim życiu. Może bardziej niż cokolwiek rozumiałem twój związek z Markiem, byliście dla siebie wymienną wrażliwością, wierzyłem w potęgę waszego związku, jak wierzyłem w to, co zdarzyło mi się przeżywać ze Szczęsnym, co pozostaje niezrealizowanymi możliwościami wiecznej młodości.

Z wyobraźnią gotową na doznawanie życia we wszystkim, łaknąc życia, jakby się chciało powtarzać: „Nie jestem tylko duchem, jak kobieta mówi facetowi, nie jestem tylko ciałem”. Delikatność natury uniemożliwiała działania poza światem wyobraźni, to poprzez i w literaturze odczuwałeś najlepiej swoje ciało, ciała innych i ciało świata. Na krótki czas Marek dał ci pewność bycia ciałem, wprowadzając w świat włóczęgi ulicami, knajpami, miastami, upragnioną zmysłami cielesność zewnętrznego świata, ale zbyt gwałtownego i jednak jednoznacznego, byś mógł w nim żyć samodzielnie, tym bardziej bez poręki kogoś takiego jak Marek. Dla ciebie sens czegokolwiek kończył się, gdy dla skuteczności potrzebna była jednoznaczność własnych działań, to wyczerpywało siły dalszego istnienia. Odwaga wyboru formy życia w sztuce to co innego niż odwaga istnienia. Otchłań wyobraźni uniemożliwiała życie w świecie pierwszym, ale pierwszym tylko z konieczności, z wyboru świat wyobraźni był światem pierwszym. To więziło w nieumiejętności spełnienia ról w życiu. Choć mogłeś powiedzieć i powiedziałeś, że poświęciłeś się czemuś, komuś, literaturze, nam, ty po prostu odrzuciłeś możliwość zniknięcia na zawsze w masie uczonych nadających bez ryzyka o uznanej sztuce, wybrałeś przetrwanie w sztuce, która nadchodzi, wszystkiego co się rodzi w literaturze, i jest jak zawsze obrzucane inwektywami niechlujstwa formy i niezrozumiałego myślenia. Wiedziałeś o tym i broniłeś pisarzy przed poprawianiem tego, co inni odczytywali jako błędy, nieumiejętność, chorobliwe postacie formy. Twoja ciekawość ujawniania się form przeżywania siebie i świata to było coś wielkiego.

Nie pierdolić. Co nie jest przejawem wyjścia poza zasraną swoją rolę, co nie jest w sztuce pozbyciem się swojego życia – zostawić w spokoju. Odnajdywać się w innym, takie tam swoje zmartwychwstania. Tkanki miękkiej.

Rozmawialiśmy o naszym widzeniu człowieka, gdy w wyobraźni rysuje się album zachowania, kiedy jest się dzieckiem, wyobraźnia szuka widzialnej prawdy w dostojnym kabotynie, właśnie widzialnej, trudniejszej do ukrycia niż w słowach.

W tobie widziałem często dziecko, byłeś przejrzystszy od innych, po tobie było widać jak po dziecku i jak u dziecka nie było siły, żebyś mógł ukryć odczucia.

Byłeś ukryty za przejrzystością, prześwietlony i prześwietlający wszystkimi zmysłami, jakimi się dysponuje do badania człowieka, bo ty w rzeczywistości nas badałeś. Od wczesnego dzieciństwa, coś cię musiało wcześnie do tego zmusić, nie sama wrażliwość i ciekawość, to musiała być niezgoda na coś, z czym się wcześnie zetknąłeś, co w dzieciństwie kazało szukać odrębnych światów. Takim początkiem mogła być śmierć kolegi, który spadł przed Wielkanocą z huśtawki, którego... którą widziałeś.

Nie chciało mi się odjeżdżać.

Nie zależało mi. Jakbym spytał siebie na czym? Nie zależało mi właściwie na niczym. Było to miejsce, jak w drugiej dzielnicy, w centrum Warszawy, małe mieszkanko, dwie godziny drogi z Polesia w Łodzi, by pobyć z tobą w jakimś zawieszeniu od wszystkiego. Właściwie spotykałem cię w punkcie powietrznym unoszącym się na linii między Skierniewicami a Warszawą, dojeżdżałem tam z Łodzi na przedłużeniu tej linii na zachód, ale na ulicy Widok to już żyło się bez stałego miejsca pobytu.

Siedziałem w zakonie, w celi na wieży, w miejscu z którego widziałeś Skierniewice i Rawkę, miejsce kąpieli, kolorowe kamienie na drodze. Rozmowy, słowa były tylko jednym z elementów opowiadania, wcale nie najważniejszym, ja lubiłem patrzeć na ciebie, czytać z gestów, spojrzeń. Literatury zbudowanej z samych słów mam dosyć, świat jest przegadany, zakłamany od celowego wprowadzania w błąd, bym szedł po coś, do czegoś, stawał się celem. Nie chcę, zdycham od oczywistości zabiegów na mnie.

Znikała teraźniejszość, była teraz dobra, bo była niezauważalna, nie dlatego, że opowiadałeś o zdarzeniach z dzieciństwa, widziałem w tobie tamto dziecko, rozumiałem, że to fundament tego, co dopiero nadejdzie, ty sam pracowałeś dla przyszłej literatury wielu języków, wielu zmysłów, zmysłu posługiwania się językami zmysłów, dlatego tak bardzo lubiłem z tobą tracić teraźniejszość dla tej przyszłości.

To był sposób na niepodległość, wolność wewnętrzną, wielkość.

Wyzbycie się łatwego zachwytu, dezynwoltura w codzienności, gdy tylko poczułeś się do czegoś zmuszany.

Dużo później jechałem do ciebie z sześcianem wody „Henryk”, z kranikiem, w czarnym worku.

Na Fabrycznej dosiadłem się do zapełnionego przedziału. Stary mężczyzna naprzeciw zamykał po drodze oczy w odcinkach czasu. Kiedy za Skierniewicami podniosłem się po swój skórzany worek na półce nad jego głową, otworzył oczy i zaczął wpatrywać się we mnie badawczo, tak że zmusił mnie do zwolnionych ruchów. Rozejrzał się jeszcze po siedzących obok pasażerach i odezwał się w moją stronę:

– To nie pana bagaż.

Opanował mnie strach, że czegoś nie wiem, on wie lepiej, że zaraz to inni potwierdzą, choć wszyscy widzieli jak zajmowałem miejsce w przedziale.

– Jak to nie mój? – zmusiłem się do głośnego powiedzenia.

Mężczyzna przeglądał twarze pasażerów.

– A gdzie ta pani? – pytał.

– Jaka pani?

– Co tu siedziała.

Teraz ja szukałem w twarzach współpasażerów pomocy, nie byłem pewny jak zareagują, zacząłem czuć się jakąś małą, nieznaczącą, śmieszną postacią.

– Aaa... widocznie wysiadła. – Mężczyzna znalazł dla siebie wymyk ze snu. Napięcie w przedziale rozeszło się po ciałach. Jechaliśmy już inni, przynajmniej ja.

Nigdy nie byłem tylko sobą, nie znałem siebie jednego, wciągała chciwa otchłań wyobraźni, nieprzewidywalna i możliwa do wielokrotnego przeszukiwania i montażu, w przeciwieństwie do zapadających w życiu decyzji.

W starej szafie windy jechałem do ciebie, do celi, w której przez lata zmieniały się tylko pryzmy papierów i teczek na biurku, stosiki książek na stoliku.

Wybierałem ciebie, nikt taki już nie został. Jakbym wydostawał się na wyspę, miał zawsze wstęp za klauzulę ścisłego zakonu.

Odtwarzałem twój rozkład dnia, z regularnymi porami działań wykonywanych przez wprawionego zakonnika.

Przyjechałem wczesnym pociągiem, już po twoich godzinach pisania od 5 i wysłuchaniu o 6 polskich wiadomości radia Paryż.

W mieszkaniu na ulicy Widok zaczynało się robić upalnie.

– Co robi twoja przyjaciółka? – zapytałeś.

– Nic – odpowiedziałem.

– Jak to, nic?

– No nic nie robi – powtórzyłem.

Dla ciebie jakbym nie odpowiedział, dałeś czas i powiedziałeś:

– Ale przecież musi coś robić.

Znów dałeś mi czas, patrząc raz na mnie, raz przed siebie na stolik przy tapczanie, ramki z rysunkami nad stolikiem z telefonem. Milczeliśmy.

– Może śpi? – usłyszałem twoje słowa i powoli docierało, ale tak naprawdę docierało latami. Dla ciebie nie było bezczynności, pustki. Nie ma pustki. Jest wszechobecna aktywność życia, zawsze i w każdym najsłabszym działaniu. Jeśli istnieje pustka, to tylko w opowiadaniach tych o wzroku i słuchu skierowanych na jeden cel, jeden język, zamykający im dostęp do poznania czegokolwiek.

Nie ma nicnierobienia. A już dla artysty to w ogóle. Ludzkość, kurwa, by tylko zyskała, gdyby mniej się narobiła w żelazie i krzemie.

W redakcji przeglądać gazetę zacząłeś od strony nekrologów.

– Bo tu jest 90 procent prawdy – powiedziałeś.

Było upalne popołudnie, po wyjściu z obiadu w Czytelniku weszliśmy do sklepu, namówiłem cię na jakiś zapasik, który przy okazji podźwignę. Twoje zauważanie ekspedientek budziło zawsze jakiś rodzaj związku ich z tobą. Poszedłeś do lodówek z mlekiem, serami, ja zostałem na brzegu przy kasie, przy alkoholach, czekałem na ciebie, nie umiejąc się ruszyć. Wróciłeś z kefirami na tydzień i przed płaceniem z daleka trafiłeś głośno we mnie słowami:

– Co tak stoisz jak bandyta?

Znieruchomienia i ruch wyobraźni. To mnie czekało z tobą. Po nic konkretnego. Dla przyjemności patrzenia na ciebie, jakim jesteś zaprzeczeniem monolitu człowieka, przeźroczystym jakimś, w którym załamuje się rzeczywistość i widać ją przez ciebie inną. A ciebie widziałem przez siebie, tak jak tylko można widzieć i rozumieć. I bez tej wszechobecnej do wyjebania poradnikowej psychologii, która zniekształca własny odbiór.

Twoja reguła. Nienaruszalna, jak w ścisłym zakonie. Powtarzalność codziennych zajęć była obroną własnej fizyczności i ochroną własnych myśli. Wyobraźni mogło wystarczyć to, co zdarzało się po drodze, w przejściu, w błysku zdarzeń zaistniałych w zobaczonych twarzach. Godziny wyjścia, powrotów, drogi ustalone przez lata w zależności od spotykanych rozmówców. Śnienia, przebudzenie, zapisywanie snów na początek, kawa, pisanie, wyjście o 11 do redakcji ustaloną drogą, gazeta po drodze w tym samym kiosku, u tego samego faceta, wymiana lub brak wymiany myśli w redakcji i wyjście przed 13 na obiad w kawiarni Czytelnika, gdzie od lat zdawałeś się na wybór szefowej kuchni, byłeś pod opieką pań. Najmniejszy stolik, jakby oddzielony od pozostałych, za filarem od strony bufetu, bliżej mijania się ludzi, bliżej widzenia ludzi, bliżej kuchni rozmów. Stolik na dwóch, góra trzech jedzących i w porywach czterech rozmówców. Wyjście przed 15, pożegnanie szatniarza, danie mu monety dla świata zostawionego w szatni. Droga z powrotem do domu, z zakupem jabłek na Jerozolimskich. Te same godziny, czynności, drogi, odstępstwa od tras wyjątkowo (chyba się nie mylę, sam nie wyruszyłeś w żadną podróż z Warszawy, w ogóle tylko parę razy na dłużej, i to za czasów Marka Hłaski). Jak w kontemplacyjnym zakonie, działania pomagać miały w opanowaniu fizycznej postaci świata. Bo ty, brat zakonu zmysłowego odbioru świata, wyznawca wiary w zmysły, gdy tylko zaczynają odbierać sygnały fałszu płynące z intelektualnych deklaracji. W swojej praktyce duchowej chroniłeś własną energię życiową dla popołudniowych przyjemności, zadań zadawanych sobie, zobowiązań. Od czwartej do późna, jak się ułożyło, czytałeś. Tak przez dziesiątki lat. Żyłeś innym życiem, bawiłeś się w nim i nim. Brat Henryk nie do poznania, nie do odnalezienia w swoich innych życiach. Jedynym znakiem, że przez długi czas przebywałeś w nieznanych miejscach, o których nikomu nic nie wiadomo, było twoje podejrzane zrozumienie dla ludzi z innych światów. Trudno byłoby sobie wyobrazić braciszka w tych światach. Ale rzucić bluźnierstwo na system heliocentryczny i najświętszą panienkę potrafiłeś, od razu się czuło pobudzający powiew z otchłani wyobraźni. Ujście żywej mowy w zamkniętym kręgu.

– Nie wyobrażam sobie życia bez alkoholu.

– Ja też – powiedziałeś.

I myśleliśmy przecież o znieczuleniu pewnych partii wrażliwości w zamian za wytrzymałość poruszania się w życiu, o spiritus movens mówiliśmy. Musiałeś się ulotnić w momencie, kiedy duch musi dalej sam sobie radzić?

Mówię tak, bo ludzie odchodzą ławą.

I nie mogę zrozumieć, nigdy nie zrozumiem, jak można było przepuścić szansę i okazję zrobienia porządnego dokumentu o kimś takim, nie pokazać twoich możliwości luźnego opowiadania, o twoich spotkaniach w rzeczywistości i w snach z pisarzami, poetami, malarzami, ludźmi z ulicy, zmysłowego opowiadania, niepowtarzalnego w twoim wydaniu. Nie powstał żaden film o tobie, milczącym i czytającym w swojej celi jednoosobowego zakonu na ulicy Widok przy zmierzchającym świetle znad ronda Marszałkowskiej z Jerozolimskimi aż do zapadającego zmroku, bez zapalania światła jak najdłużej. Matko święta, i radiowa dwójka nie nagrała z tobą cyklu zapiski ze współczesności, jak z setkami innych, a byłeś potęgą w wielowątkowych opowieściach o poznanych przez ciebie setkach ludzi sztuki i sztuki życia.

Nie dla samego słowa czy jakiejś godnej idei, tylko dla zachłannej otchłani życia, jaką jest wyobraźnia, dla zmysłowego jej przepływu poprzez sztukę.

Tylko pozornie niewiele się działo w twoim osobistym życiu, byłeś galaktyką obecnych i żywych w tobie – poznawanych od dzieciństwa – ludzi i zdarzeń.

Jak w zapisanym przez ciebie śnie: „W powietrzu krążą zbiorowiska małych stworzeń lub białych ścinków papieru, wygląda to jak wirująca biała kula”.

Chciałeś dać szansę dotarcia poprzez sztukę tym wszystkim słabszym sygnałom, cichszym głosom.

Nie może zaniknąć odbiór takich światów – ukrytych za przejrzystością.

Była gorąca niedziela i z panią Marią stanąłem w drzwiach szpitalnego dwuosobowego pokoju, czekałeś na operację oka. Maria podała ci opakowanie wody toaletowej, której używałeś i o którą poprosiłeś do szpitala.

– Henryk... – mówiła ściszonym głosem. – Ale to jest damska woda...

Byłeś zdziwiony i twarz się ściągnęła, usta w uśmiechu, zrobiło się zabawnie, ale nie do końca. Musiałeś tylko kroplę tej wody używać, twój wybór zależał tylko od twojej wrażliwości.

nota biograficzna autora

Grzegorz Strumyk (ur. w 1958 r. w Łodzi) – poeta, prozaik, artysta malarz i fotografik. Mieszka w Łodzi. Wyróżniony w konkursie Fundacji Kultury „Promocja Literatury Polskiej” (1999). Dwukrotnie nominowany do Paszportu Polityki. Był także stypendystą Ministerstwa Kultury (2001). Jego powieść Łzy została adaptowana i wyreżyserowana przez Filipa Zylbera dla Teatru Telewizji. Wydał tomy poetyckie: Bezspojrzenie (1994), Le Rutki (2009), Re _ Le Rutki (FORMA 2010), zbiory prozy: Zagłada fasoli (1992), Podobrazie (1997), Patrzeć i patrzeć (2002), Kra (FORMA 2016), Wyjście (FORMA 2021) oraz powieści: Kino-Lino (1995), Łzy (2000), Pigment (2002) i Nierozpoznani (FORMA 2008). Jego opowiadania znalazły się w antologiach współczesnych polskich opowiadań: 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014), 2017 (FORMA 2017) i 2020 (FORMA 2020). Na www FORMY prowadzi blog „DYŻURKA Grzegorza Strumyka” – http://www.wforma.eu/dyzurka-grzegorza-strumyka.html.

w serii kwadrat ukazały się:

„2008”, „2011”, „2014”, „2017”, „2020” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Andrzej Ballo „Made in Roland”

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Jacek Bielawa „Kościelec”

Jarosław Błahy „Rzeźnik z Niebuszewa”, „Zaklęty w szerszenim gnieździe”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn” , „Ukryte myśli” , „Życie zastępcze”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Jerzy Franczak „Święto odległości”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Jarosław Jakubowski „Ciemna Dolina”, „Wojna”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”, „Spowiadania i wypowieści”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Cezary Nowakowski, Jakub Nowakowski „Błogosławieni”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Ricochette”, „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”, „Wyjście”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Michał Trusewicz „Przednówki”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Henryk Waniek „Miasto niebieskich tramwajów”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”