Copyright © Łukasz Suskiewicz, 2015, 2016

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2015, 2016

zdjęcie autora: Marcin Zegadło

fotomontaż na okładce: Rafał Babczyński (rafibe@o2.pl)

redakcja, projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-64974-16-8 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-64974-17-5 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

tel. 91 488 62 40

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

„Eagle bites the weasel.

Weasel bites back.

They fly up to nowhere.

Weasel keeps hangin’ on.

Together forever.

And me? I’m goin’in circles.

I’m circling around.

And if I open my mouth now

I’ll fall to the ground”.

Laurie Anderson

1.

Mój kuzyn Olek miał żonę i syna, i wszyscy mówili, że gdyby nie pił, byłby taki szczęśliwy, bo ma taką piękną i miłą żonę, i takiego ładnego i inteligentnego syna, chociaż moja matka uważała, że żona i syn mojego kuzyna mogliby trochę schudnąć. Szczególnie syn, kontynuowała moja matka, mimo że nikt jej o nic nie pytał, mógłby schudnąć, bo taki młody chłopak nie powinien mieć takiego brzucha, takich ud, ani takiego tyłka jak dwa worki ziemniaków.

Tak w ogóle, ciągnęła moja matka, chociaż ślepy by zauważył, że żona i syn mojego kuzyna są niezadowoleni, jeśli chłopak nie weźmie się w garść i nie schudnie, może mieć problemy ze znalezieniem dziewczyny, może już zawsze być sam.

Jaka dziewczyna, pytała retorycznie moja matka, chciałaby chłopaka z takim brzuchem i tyłkiem?

Czy on w ogóle uprawia jakieś sporty? Chłopak, radziła moja matka, powinien codziennie grać w piłkę, powinien biegać, chodzić na basen, powinien jeść tylko białko zwierzęce, warzywa i owoce.

Oczywiście, jak zastrzegała natychmiast moja matka, mówi to tylko dlatego, że chce dla nich jak najlepiej, mówi to, żeby pomóc, żeby wyrazić swoją opinię. Nie ma przecież niczego złego na myśli, dodawała. No, ale że chłopak jest gruby, chyba każdy widzi. Rzeczy, twierdziła moja matka, trzeba nazywać po imieniu, bo jeśli nie nazywa się ich po imieniu, zakłamuje się rzeczywistość, wszystko się wypacza i później już nic się nie widzi, tylko własne kłamstwa.

Jeśli zwracałem jej uwagę, że nie jest stosowne mówić komuś, a szczególnie młodemu chłopakowi, iż ma nadwagę, obrażała się i mówiła: no, chyba żartujesz, przecież nie mówiłam niczego złego, mówiłam prawdę. Nie mogę przecież kłamać. Nie mogę mówić, że chłopak wygląda ładnie i szczupło, kiedy ma taki brzuch i tyłek.

Nie będę kłamała, powtarzała. Nie oczekuj tego ode mnie. Już taka jestem, że mówię prawdę, chociaż zawsze obraca się to przeciwko mnie. Zawsze dostaję po głowie za prawdomówność, twierdziła moja matka, chociaż nie przypominałem sobie, aby kiedykolwiek dostała po głowie.

Prawdę mówiła też w restauracjach, kiedy jej coś nie smakowało, mówiła o tym kelnerom, mówiła: to jest okropne, tego nie można jeść, proszę spróbować, to jest niedogotowane/rozgotowane/prawie surowe/spalone.

Kiedy mówiłem: mamo!, odpowiadała: no, co?, przecież nie będę udawała, że mi smakuje... jest okropne... TAKA JEST PRAWDA. Po czym zwracała się do kelnera: może pan to już zabrać... SKOŃCZYŁAM...

W restauracjach niezadowolona była z różnych rzeczy, nie tylko z jedzenia, bo jedzenie – czy tego chciała, czy nie – czasami bywało dobre, albo nawet bardzo dobre, i wtedy nie mogła powiedzieć, że jest okropne, wtedy mogła powiedzieć jedynie, że nie najlepiej przyprawione, albo mogłoby być cieplejsze/zimniejsze/inaczej podane, talerze czasami bywały wyszczerbione, a noże nieostre, a herbatę, którą zamówiła, podali przed jedzeniem, podczas gdy ona lubi po jedzeniu (czego kelner powinien był się domyślić), i zawsze, mówiła moja matka, gdy podają herbatę, rozlewają ją na spodeczek, tak że kiedy podnosi ją do ust, zachlapuje sobie ubranie, i czego moja matka była pewna: ci kelnerzy robili to specjalnie. Specjalnie rozlewali herbatę, by obserwować jak klienci (jelenie) zalewają sobie ubranie. Nie, mojej matce nic się nie podobało. Kiedy jedzenie było dobre, inne rzeczy okazywały się psuć jej posiłek, okazywały się, niezależnie od miejsca i czasu, niedoskonałe, bywało za zimno, za ciepło, towarzystwo przy stoliku obok rozmawiało za głośno, wulgarnie, głupio, prostacko, muzyka była zbyt głośna albo niestosowna (można od tego wycia zwariować – twierdziła moja matka). Powariowali chyba, zauważała, z tą klimatyzacją, z pewnością gdy tylko wyjdzie, rozboli ją gardło, przecież jest tutaj jak w lodówce, i będzie musiała kupować leki, nikt o tym nie myśli, że połowa klientów po takim pseudoobiedzie zachoruje na gardło, że połowa klientów prosto po jedzeniu pójdzie do apteki po leki, za które słono zapłacą, bo leki w tym kraju, twierdziła moja matka, są stanowczo za drogie, ceny leków w tym kraju balansują, zdaniem mojej matki, na granicy rozboju. Twierdziła jeszcze, że kelnerzy są nadęci, niemili i trzaskają talerzami.

Gdy znajdowała włos w jedzeniu, wyciągała go demonstracyjnie i komentowała, aby inni słyszeli, że można się porzygać, kiedy znajduje się coś takiego, że coś takiego to najohydniejsza rzecz, jaką można znaleźć na talerzu, a restauracja, która dopuszcza do czegoś takiego, powinna zostać zamknięta. Gdzie, pytała retorycznie moja matka, zanim jeszcze spróbowała jedzenia, jest sanepid?

Nigdy nie zostawiała napiwków, bo była niezadowolona i – jak wyjaśniała – i tak już tu nigdy nie przyjdzie, więc nie musi zostawiać napiwku, nie widzi żadnego powodu, aby zostawiać napiwek, skoro zmarzła od klimatyzacji, a kelner, który na ten napiwek liczy, zachowywał się niemiło. Nie będzie, mówiła, zostawiać napiwku komuś, kto specjalnie rozlał herbatę, aby się ubrudziła.

Za co, pytała retorycznie, ma zostawiać napiwek, za włosa, którym prawie się udławiła? Kiedy płaciła, czekała aż kelner przyniesie resztę, nawet jeśli była symboliczna.

Mój kuzyn Olek miał żonę i syna, o których moja matka mówiła, że są biedni i kiedy na nich patrzy, chce jej się płakać, bo mogliby być tacy szczęśliwi, a nie są, co więcej, jak zauważała moja matka, szczęśliwi już nigdy nie będą, bo nie mogą, bo przy tym, co mają w domu, przy tym co mają z moim kuzynem Olkiem, nikt nie byłby szczęśliwy, i ona myśli, że syn mojego kuzyna dlatego tyle je i nie uprawia sportu, i tylko siedzi w domu i gra na komputerze, ponieważ jest nieszczęśliwy, że gdyby mój kuzyn był inny, i nie pił tyle, ile pije, jego rodzina byłaby szczęśliwa, i jego syn, i żona nie jedliby tyle, ile jedzą, tylko jedliby mniej, bo jego rodzina ma wszystko, by być szczęśliwa, poza tym, że mój kuzyn pije, a właściwie nie pije cały czas, tylko pije ciągami, znika, i nie ma go tydzień, dwa, w czasie których chla na umór, dopóki ma pieniądze, stawia innym pijakom, rozpija różne męty, które nie zasługują na to, żeby podawać im rękę, a co dopiero na to, żeby fundować im alkohole, ale mój kuzyn Olek dopóki ma pieniądze, funduje, a kiedy kończą mu się pieniądze, pożycza, i uchlewa się (jak świnia, dodawała moja matka) na melinach, gdzie pije, w ocenie mojej matki, z najgorszym elementem, stacza się na dno, stacza się w takie bagno, w taki muł, że już bardziej obrzydliwego bagna i mułu być nie może, że to bagno i ten muł, w które stacza się mój kuzyn, jest zaprzeczeniem człowieczeństwa, w jakie żaden przyzwoity człowiek nie może się stoczyć.

Moja matka jest tym zdegustowana także dlatego, że mój kuzyn Olek to jej chrześniak, trzymała go do chrztu, kiedy miał roczek, i czuje się z tego powodu zobowiązana, chciałaby mu pomóc, ale nie wie jak, jak można pomóc, jeśli ktoś nie chce, żeby mu pomóc, jak można pomóc komuś, kto stacza się w takie bagno i w taki muł, w jakie stacza się mój kuzyn. Czy z takiego bagna można w ogóle kogoś wyciągnąć? Moja matka zauważa, że stacza się coraz bardziej, bo jeszcze kilka lat temu znikał na dzień lub dwa, po których mimo wszystko dochodził do siebie, chorował, rzygał przez cały dzień, jednak dochodził do siebie, a teraz znika na tydzień, po którym, jak wraca, musi drugi tydzień chorować, bo kto wytrzymałby coś takiego, kto mógłby bezkarnie chlać przez tydzień na umór, nie ma takich ludzi, uważa moja matka, i wspomina, jakiego najadła się wstydu, kiedy spotkała Olka na ulicy, w środku dnia, pijanego do nieprzytomności, siedzącego na chodniku, opartego o fasadę kamienicy, jednej z tych kamienic, które ostały się przy głównym deptaku, więc mogę sobie wyobrazić, twierdziła moja matka, jaki czuła wstyd, bo było to ścisłe centrum miasta, a w dodatku w godzinach popołudniowych, kiedy wszyscy wracali z pracy, i jest pewna, że bardzo wielu go rozpoznało, bardzo wielu poznało, że to Olek, mój kuzyn, a jej chrześniak, i pomyślało także źle o nas, że mamy w rodzinie kogoś takiego, kogoś, kto siedzi na bruku, nieprzytomny z upojenia, Bóg tylko raczy wiedzieć, iludniowego, i ten ktoś (mój kuzyn) nie jest świadectwem tylko swoim, ale jest też świadectwem twoim, zauważała moja matka, wskazując na mnie palcem, i niestety, dodawała z autentycznym rozżaleniem, także jej, mojej matki, jego chrzestnej, i wszyscy będą pamiętali, że to TWÓJ KUZYN, A JEJ CHRZEŚNIAK, siedział pijany na głównym trotuarze miasta, i dywagowała, czy można było zrobić coś więcej, czy ona albo jej siostra (matka mojego kuzyna) mogły zrobić coś, aby ustrzec go przed tym, co go spotkało, czy mogły zrobić coś, co powstrzymałoby go od siedzenia na chodniku.

Kiedy moja matka dostrzegła Olka siedzącego na chodniku, w pierwszym odruchu chciała przejść na drugą stronę, chciała ominąć tę dziwną postać ze zwisającą głową, owiniętą płaszczem zbyt drogim, aby mógł być płaszczem bezdomnego, jednak sama nie wie dlaczego tego nie zrobiła (pewnie z dobroci serca, wyjaśniała), tylko podeszła do mojego kuzyna, który, jak skonstatowała, spał, i szarpała go za ramię, i mówiła: Olek, Oluś, obudź się, idź do domu, wyśpij się, odpocznij, i wówczas stało się to, czego moja matka przewidzieć nie mogła, czego nikt normalny, w ocenie mojej matki, przewidzieć nie mógł, ponieważ mój kuzyn popatrzył na nią wzrokiem, jak to ujęła, nieprzytomnym, i w pierwszej chwili nawet się uśmiechnął, przez chwilę pokazując żółte od nikotyny zęby, jednak zaraz po tym zaczął bluzgać, zaczął wykrzykiwać słowa, które sprawiły, że wszyscy patrzyli na niego i na nią. Jeśli do tej pory byli tacy, którzy nie zwracali uwagi na pijaka, siedzącego przy murze, i na elegancką panią w średnim wieku, szarpiącą go za ramię i szepczącą mu do ucha i usiłującą głaskać go po włosach, to teraz zwracali, ponieważ pijak wrzeszczał do eleganckiej pani, odtrącając jej rękę: wypierdalaj, ty stara kurwo, wypierdalaj, stara szmato, odpierdol się ode mnie, i powiedz tej drugiej kurwie, żeby też się ode mnie odpierdoliła, raz na zawsze.

Wówczas moja matka, nie bardzo wiedząc, co w takiej sytuacji może zrobić innego, zakryła usta dłonią, demonstrując, że jest tym, co słyszy, tak samo oburzona jak inni, a nawet, jak twierdziła, oburzona bardziej od innych, oburzona, jak się wyraziła, bezgranicznie, a które to oburzenie w jej ocenie dystansowało ją od mojego kuzyna. Następnie odwróciła się i dopadła taksówki, by odjechać jak najdalej od tego miejsca, gdzie znajdował się mój (nienormalny, jak uważała po tym zdarzeniu moja matka) kuzyn, najlepiej gdzieś do innego kraju, albo na inny kontynent, a ostatnie co zauważyła, było to, iż mój kuzyn Olek rechotał (jak wariat, twierdziła moja matka), i ostatnie, co pomyślała moja matka, zanim ukryła się w taksówce, w której gotowa była zapłacić wszystko, co miała, byleby natychmiast oddalić się od tego miejsca, było: o Boże, o Boże, o Boże.

Moja matka, która powinna była o tej historii jak najszybciej zapomnieć, która powinna była tej historii nikomu nie opowiadać, która powinna zachować tę historię wyłącznie dla siebie, wyciągnąć z niej wnioski, jednak nie przekazywać jej dalej, wykorzystać ją, jak to się mówi, dla własnego użytku. Jeszcze tego dnia zadzwoniła do każdego, do kogo mogła, zadzwoniła do swojej siostry (matki mojego kuzyna) i do żony mojego kuzyna, które z pewnością znały już tę historię, które z pewnością już tę historię wielokrotnie przeżywały, i niekoniecznie chciały przeżywać ponownie, zadzwoniła też do mnie i do mojego brata, niezrażona, ani nieznudzona tym, że opowiada to samo po raz piąty, szósty, siódmy i opowiadała, jak z dobroci serca zatrzymała się przy Olku i co ją w związku z tym spotkało, doszukując się istoty opowieści w przykrościach, jakich zaznała, a w szczególności w wulgaryzmach, jakimi została obrzucona, i które teraz, w rozmowach telefonicznych, powtarzała, jak zauważyłem, z gniewem.

Kiedy już wysłuchałem, co matka miała mi do opowiedzenia, kiedy już wysłuchałem komentarzy, jakie w związku z tym jej się nasuwały, i kiedy już opowiedziała mi, jak opowiadała o tym wydarzeniu innym osobom, i jak bardzo jest tym wszystkim zdenerwowana i poruszona, i jak bardzo niewzruszone i niezdenerwowane pozostawały osoby, którym ową historię opowiadała, co dodatkowo denerwowało i poruszało moją matkę, zadzwonił mój brat, by opowiedzieć mi o tym, co usłyszał od matki, i jeszcze raz musiałem wysłuchać tego samego, z tym że brat kładł nacisk na alkoholizm naszego kuzyna, i na to, że Olek stoczył się niżej niż ktokolwiek, kogo znał.

Mój brat, który był lekarzem, tak samo jak Olek, często powtarzał, że nasz kuzyn przekroczył pewną granicę, że już niżej stoczyć się nie można, że to już jest dno, poniżej którego nie ma nic, że tak nisko upadają tylko ci, którzy nienawidzą samych siebie. Taki alkoholizm, uważał mój brat, to jest autoagresja, i mój brat nie rozumiał, skąd ona wzięła się u Olka, który nie miał żadnych powodów, by nienawidzić samego siebie.

Tak na marginesie, dodawał mój brat, nasz kuzyn nie ma specjalizacji, bez której, tak naprawdę, nie może leczyć, bez której nie jest lekarzem, tylko absolwentem studiów medycznych, kimś, kto może trzymać haki podczas operacji, nic więcej.

W kolejnym tygodniu Olek przestał pić, o czym dowiedziałem się w rozmowie telefonicznej od mojej matki, która powtarzała mi to, czego dowiedziała się od swojej siostry (matki Olka). Olek, mówiła moja matka, kiedy przestaje pić, pracuje, pracuje, zapewne ze względów ekspiacyjnych, więcej niż człowiek powinien pracować, bierze dyżury za wszystkich, którym nie pasuje pracować nocami, a zawsze znajdą się tacy, którym nie pasuje pracować nocami, którzy nocami wolą spać we własnych łóżkach niż pracować, użerać się z ludźmi, wypijać tyle kaw, że jelita zaczynają wariować, zawsze znajdą się tacy, którzy wolą pracować dniami niż nocami. Tak że wszystkie noce mój kuzyn spędzał w szpitalu, pracował każdej nocy, a za dnia, jeśli to było możliwe, przyjmował każdą pracę, jaką chciano mu zlecić, więc wyglądało to tak, jak referowała moja matka, że praktycznie cały czas spędzał w pracy, co, w ocenie mojej matki, nie jest zdrowe, człowiek, mówiła moja matka, nie powinien tak pracować, człowiek musi mieć coś więcej niż pracę, szczególnie jeśli ma rodzinę, nie może być robotem, co tyra od świtu do nocy, i niczego poza pracą nie widzi, to się nie może dobrze skończyć, utrzymywała moja matka, takie sytuacje nigdy nie zmierzają w dobrym kierunku, zawsze zmierzają do czegoś złego, do jakiegoś nieszczęścia, jeśli ktoś dzieli swoje życie tylko na pracę i na picie, ktoś, kto połowę swojego życia spędza z kobietami i z mężczyznami, z którymi nie powinien się nawet witać, którym nie powinien nawet podawać ręki, a co dopiero pić z nimi wódki, a drugą połowę z ludźmi nieszczęśliwymi, z ludźmi chorymi i umierającymi, obserwując ich cierpienia i dogasanie, musi w pewnym momencie zderzyć się z tym czymś, przed czym ucieka, bo nie można przez całe życie uciekać.

Jeśli ktoś pracuje tyle, ile pracował mój kuzyn, wieszczyła moja matka, musi w pewnym momencie eksplodować, musi wrócić w najlepszym wypadku do picia, albo do czegoś jeszcze gorszego.

Poza tym, dodawała moja matka, widziała Olka w domu babci, tydzień po tym, jak zbluzgał ją na ulicy, i to, co zobaczyła, utwierdziło ją w fatalizmie, o którym mi mówiła, utwierdziło ją w przekonaniu, że to zmierza do czegoś złego. Życie mojego kuzyna Olka, uważała moja matka, jej chrześniaka, nie może dobrze się skończyć, takie miała przeczucie, mój kuzyn Olek, twierdziła, jest w takim momencie, że już się wykoleił, ale jeszcze nie upadł, jednak lada moment upadnie z hukiem, tego moja matka była pewna.

Widziała go w domu babci, do którego chodziła codziennie, i do którego mój kuzyn też chodził codziennie, by tam robić wszystko to, czego inni robić nie chcieli, przynosić węgiel, myć podłogi, wybierać popiół z kaflowego pieca, a także myć babcię, która od dziesięciu lat leżała w łóżku, i która nie mogła zadbać o siebie, mogła rozmawiać o wszystkim, mogła opowiedzieć o tym, co było w trakcie wojny, i co było po wojnie, i o Żydach, o których mówiła Żydki, i którzy, co było więcej niż pewne, wszyscy już nie żyli, a także o wszelkich krzywdach, jakie spotkały ją ze strony rodziny trzydzieści lat wcześniej, jednak nie mogła sama iść do toalety. Dlatego mój kuzyn Olek, jeśli właśnie nie pił, przychodził do niej codziennie, i mył starą kobietę, rozbierał ją do naga, zanosił na rękach do wanny, gdzie mył jej piersi, plecy, uda, włosy, które były już białe i rzadkie, i których lepiej było nie czesać, by nie wypadły zupełnie, za co moja matka, jak sama przyznawała, była mu wdzięczna, bo nie była to miła praca, i tacy wrażliwcy jak ona nie mogli jej wykonywać.

Chociaż, zaznaczała moja matka, Olek to w końcu lekarz, jaki z niego lekarz, taki lekarz, ale jednak studia medyczne skończył, zauważała moja matka, więc jest mu łatwiej myć niedołężną staruszkę niż jej (mojej matce), która lekarzem nie jest. Leczyć się u niego, mówiła moja matka, nie życzyłaby wrogowi, ale zadbać o higienę starszej osoby umiał, mógłby pracować na oddziale paliatywnym, mógłby zajmować się umierającymi ludźmi, kiedy sami nie mogą się już sobą zająć. Mógłby, mówiła moja matka, podawać im placebo. Niczego innego lepiej, aby nie podawał, ale placebo mógłby.

W trakcie jednej z wizyt u babci moja matka zobaczyła Olka, a później, tego samego wieczoru, zadzwoniła do mnie, i tak jak zawsze nie zapytała, czy mogę w tym momencie rozmawiać, czy nie przerwała mi czegoś, co wolałbym kontynuować, niż rozmawiać o moim kuzynie, czy przypadkiem nie mam gościa (na przykład: kobiety), czy w ogóle chcę rozmawiać o moim kuzynie Olku, jej chrześniaku, czy interesuje mnie codzienna analiza jego upadku, jego końca, który, jak prognozowała moja matka, był bliższy, niż wszyscy przypuszczali i który musiał skończyć się jakąś tragedią, o czym moja matka była przekonana.

Więc zamiast zapytać mnie o cokolwiek, co dotyczyłoby mnie, co dotyczyłoby mojej pracy albo moich zainteresowań, opowiadała mi o Olku, który gdy nie pił, starał się odpracować to, co przepił, który sam na siebie nakładał karę za to, że pił, i który gdy nie pił, udawał dobrego ojca, wnuka, męża, bo, jak twierdziła moja matka, wszyscy pijacy, gdy nie piją, udają dobrych ojców, wnuków, mężów, wszyscy pijacy, gdy nie piją, udają dobrych ludzi, bo gdyby nie udawali dobrych ludzi, udusiłyby ich wyrzuty sumienia, twierdziła moja matka, która na pijakach i na pijackich wyrzutach sumienia znała się, jak twierdziła, doskonale, ponieważ wytrzymała prawie czterdzieści lat z naszym ojcem, więc wie na ten temat wszystko, moja matka przez samo tylko doświadczenie, jakiego nabyła przy moim ojcu, mogłaby napisać o pijakach książkę.

Nota biograficzna autora:

Łukasz Suskiewicz (ur. w 1977 r.) – prozaik. Mieszka w Częstochowie. Wydał powieści: Egri Bikaver (FORMA 2009), Zależności (FORMA 2015) i zbiór opowiadań: Mikroelementy (FORMA 2016). Jego opowiadania znalazły się w „antologiach współczesnych polskich opowiadań”: 2008 (FORMA 2008), 2011 (FORMA 2011), 2014 (FORMA 2014). W przygotowaniu nowe tomy prozy. Na www FORMY prowadzi blog „BAD HABITS Łukasza Suskiewicza” – http://www.wforma.eu/bad-habits-lukasza-suskiewicza.html.

w serii KWADRAT ukazały się:

„2008”, „2011”, „2014” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy” , „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”