Copyright © Krzysztof Gedroyć, 2007, 2017

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2007, 2017

zdjęcie autora: Michał Kość

redakcja, projekt graficzny serii, projekt okładki, zdjęcie na okładce, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

korekta: Agata Borowicka, Anna Nowakowska

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-922577-9-0 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-64974-53-3 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

Amsterdam miał opóźnienie.

E esemesowała, że mu silniki odladzają. Ale to była pomyłka, silników się nie odladza, chodziło o stery, to dzięki nim się skręca i obniża i podwyższa loty, jak pilot zechce.

Potem, już po przylocie, E opowiadała, jak odbywa się odladzanie – przychodzi gość z kärcherem, przystawia drabinę do skrzydła, wchodzi i kärcherem po skrzydle wiuuu... i wiu. Pasażerowie gapią się przez bulaje, złoszczą się, że czekają, bo już by chcieli mieć start i lądowanie za sobą, a tu cała kolejka do odlodzenia, i co tu robić w ciasnym fotelu. A na krótkiej europejskiej trasie, w sobotę wieczorem, poważnych drinków ani poczęstunków nie przewiduje się, najwyżej woda, soczki i tego rodzaju. I czy kupić drinka poważnego, czy nie kupić, i kalkulacja, kalkulacja w eurosach i w plnach. Cały dzień i cały tydzień kalkulacja i rachuba, i teraz jeszcze, w sobotę wieczorem też kalkulacja, męczące to, oj!

K też czeka. W Wawie, w porcie Fryderyka Chopina, dawne Okęcie, na dolnym poziomie, w hali przylotów. K przyjechało wcześniej, bo wiedziało, że będzie długo szukać parkingu, który jest dobrze ukryty, schowany, a znaki do niego wyprowadzają poza lotnisko, na manowce, w pole, w ślepe uliczki, w przeterminowane białe linie ciągłe i linie przerywane. K szczęśliwie znalazło, dotarło, postawiło. Odetchnęło. Zanurzyło się w mrozie, w rześkim powietrzu pomiędzy parkingiem a dolnym poziomem, i weszło do hali.

Ale i tak było za wcześnie, za wcześnie na przylot normalny, a co dopiero opóźniony. To, co robić, myśli K. Obserwować, gapić się. Zawsze coś się dzieje, o tym K wie dobrze z innych dworców i lotnisk, z podróży, z przesiadek, z odwołanych lotów, z opóźnionych pociągów i tych na czasie, zgodnych z rozkładem, wie z podróży całkiem miłych, komfortowych, bezproblemowych, bo przecież takie też są.

Należy znaleźć dobre miejsce do obserwacji, czyli stanowisko. K chodzi, chodzi, gapi się, patrzy, kto na nie patrzy, a każdy tu patrzy na każdego, każda na każdą, każde na każde.

To przecież nie poczekalnia, nie hala, nie dolny poziom, ale – patrzalnia, myśli K. I chodzi w kółko po patrzalni, bo patrzalnia jest tak zaplanowana i zbudowana, że można chodzić w kółko. Chodzi w kółko i zostaje parę razy otaksowane przez tę lub przez tamtą parę oczu. Oczy taksują K po płci, po ubiorze, po zamożności, po chodzie, po twarzy, po przystojności, po fryzurze, po czym tam jeszcze się da. Jak leci. K też taksuje – po tym samym.

W jakim zamiarze taksujemy się tak zawzięcie, zastanawia się K i zmęczone chodzeniem w kółko przysiada w kąciku dla siedzących, gdzie siedzi już parę ludków, pań, panów, młodzieży trochę, niektórzy w grupkach, inni pojedynczo. Niby siedzą, ale się taksują. K zdaje sobie sprawę, że zanim tu usiadło, otaksowała je blondyna, co siedzi teraz przed K. Blondyna zatrzymała swoje oczy na K ćwierć sekundy dłużej, niż przewiduje zwykłe, pobieżne taksowanie. Czy to możliwe, że blondyna wyłuskała K przy pomocy ćwierci sekundy i usadziła je w kąciku dla siedzących za sobą; czy to możliwe, że jej para oczu ma taką moc? A może blondyna wszystkich tu sprowadziła, była tu pierwsza i sprowadziła, przeraziło się K, podejrzewając, że jest bezczelnie manipulowane, bo K boi się manipulacji najbardziej, jak diabeł święconej wody. Ćwierć sekundy, i oni wszyscy, jak te muchy do lepu zainteresowania się przykleili. A teraz siedzą, siedzą i nie wiedzą, dlaczego siedzą, wydaje się im, że czekają tylko, a tu... proszę! Otaczają. Ją. A to dopiero, a to spisek!

Obok K siedzi matka z synem. Dorosłym, ale niedorosłym. Ubranym młodzieżowo i gejowsko. Z czarnymi baczkami, co wystają spod czarnej chusty, okręconej na głowie na sposób piracki, z mórz filmowych, południowych. Czemu gejowsko, myśli K, skąd ten taks gejowski wziął mi się? Gej z matką. Pierwszy raz widzę geja z matką, odkrywa K i rozumie, jak głupie było, zanim to odkryło. Było przekonane, że żaden gej nie ma żadnej matki.

Matka w brązowym kapelutku, buty zdjęła, czarne botki; pewnie nogi ją bolą albo piją albo pieką, myśli K. Gej też zsunął buty, ustawił stopy na butach, zrobił tak samo jak matka. Trzyma gej w rękach coś w przezroczystej torbie, obraca, przekłada na kolanach. K wpatruje się i widzi zająca wielkanocnego, czekoladowego, w kolorowym sreberku, z uszkami, z łapkami, a właściwie nie zająca, ale kilka zajęcy naraz w torbie. O Boże, czyżby zapodziała mi się gdzieś Wielkanoc, przeraziło się K. Zaraz, zaraz, gdzież tu Wielkanoc, przecież ostatnia środa była popielcowa, więc za wcześnie. A te zające w takim razie, co? Może są dla kogoś, kto przyleci, należą się temu przylatującemu z jakiegoś powodu? Zające w sreberkach siedem tygodni przed Wielkanocą? O co chodzi? Nie rozgryzę, poczekajmy, postanawia K. I wodzi oczami, stąd – dotąd, stamtąd – tu.

Zauważa czarną – w czerwonej kurtce, z szerokimi biodrami, biodrzyskami jak gitara, jak basetla – o grubych łydkach, które czarna postanowiła ukryć pod butami z cholewką, sięgającą do miejsca, gdzie się łydka zaczyna. Cholewka ma zaświadczyć, że to nie łydka gruba jest, ale cholewka tak się ułożyła, po prostu i zwyczajnie, cholewka, wcale nie łydka. I wobec tego żadnych grubych łydek nie ma. Tylko że przecież są. Czarna siedzi i wstaje i przechadza się i siada i wstaje. Zapięta dziwnie pod samiutką szyję błyskawicznym dociągniętym pod brodę. A ponad zapięciem rysuje się całkiem wyraźnie... wąsik, tak, tak, na pewno, wąsik nad górną wargą. Z którego to wąsika czarna nic sobie nie robi. Z łydek robi, a z wąsika nie? A może, może, myśli K – dedukuje, jak sam Holmes – błyskawiczny pod brodę skrywa szyję i dekolt, a szyja też usiana jakimiś wąsikami, włoskami i dlatego czarna ukrywa łydki, ale tak jakoś celowo niezdarnie ukrywa łydki po to, żeby właśnie na nie wskazać, żeby wszyscy taksowali łydki, podczas gdy ona ukrywa wąsiki? Bo, to przecież jasne jak słońce, łydki – jakiekolwiek by nie były – są zawsze wyżej, lepiej taksowane niż wąsiki i włoski na dekolcie. A co z biodrami jak basetla? Czy to nie one jednak same ze siebie, ze swojej prokreacyjnej natury, mają taks najwyższy, pierwszorzędny, a wąsiki i łydki to tylko służący jacyś w królestwie jaśnie wielmożnych bioder?

A, co mi w końcu do tego, myśli K, po co się tak męczę? Czy można aż tak perfidnie, jak czarna, premedytować i nie zwariować? Dość, dość! Nie chcę głębiej zanurzać się w wąsikowe obserwacje, bo zwariuję. Dość.

Puszczona w ruch obserwacja nie daje się zlekceważyć. Domaga się, chce żyć, być ważna. Nie chce odejść, zniknąć, nie chce dać odpocząć K. I obserwacja zaczyna działać przesadnie, w strachu, broniąc się przed porzuceniem. Każe zachowywać się blondynie. Blondyna wstaje energicznie, a podczas wstawania podjeżdża w górę jej zielona, lśniąca, dosyć obcisła i pomarszczona bluzka, unosi się nad szczupłymi spodniami i biodrami, i odsłania zielonego smoka tatoo, który wystawia grzbiet zza spodni; ukrywał się w nich, chytry. I kto tu jest perfidny, myśli K. Blondyna, smok, czarna, obserwacja, czy też ty, ty przebiegłe i chytre K, jesteś perfidne? Cóż one winne, blondyna i czarna? Od ciebie to się wszystko rozpoczęło, od twojego patrzenia! No, ale żeby aż do smoka doprowadzić!

Jak przerwać patrzenie? A po co przerywać, gdy ono przecież miłe i pobawić się nim można, zabić czas? Niełatwo przerwać.

Gej zabrał się za zjadanie zajęcy, wyjął pierwszego z torby, odwinął ze sreberka i do buzi, czyli wszystko jasne – zające od początku były dla niego, nawet matki nie poczęstował. Tylko, że... przywozić na lotnisko całą torbę czekoladowych, wielkanocnych zajęcy, siedem tygodni przed Wielkanocą, żeby posilać się zającami jak kanapkami? No, to co? Takie są fakty! Zostańmy przy nich. Bo to przecież K wymyśliło, że zające dla kogoś innego są i jeszcze inne historie wymyśliło na temat geja i zajęcy i tego, co to – niby – przyleci. Okazało się to wielkim wymysłem i fantazją K! Jednym wielkim niby. Ale, ale, czy każdy inny przypadek w tej poczekalni-patrzalni też jest niby? Czy smok też niby, i grube łydki niby, i wąsiki i matka geja niby? A co z odladzaniem, z opóźnionym Amsterdamem, z poważnymi drinkami na pokładzie, z eurosami, z plnami, z kalkulacją? Niby?!

K poszło sobie. Wstało i odeszło od kącika. Poczuło się przygniecione i pochwycone za gardło przez nieaktualność, która się w kąciku rozpanoszyła, po tym, gdy rzeczywistość przesunęła się w inne miejsce, a w kąciku pozostały tylko przygniecenie i nieaktualność. Dlatego K odeszło z kącika i stanęło przed furtką dla przylatujących, chociaż i tak było jeszcze za wcześnie. Bo teraz tutaj K spodziewało się dostać smaczniejszy pokarm dla oczu, danie z lepszej kuchni, które już, już podsuwała mu usłużna rzeczywistość.

Okazało się, że nie tylko K tak poczuło. Gej z matką, blondyna, czarna z wąsikiem i jeszcze inni z kącika dla siedzących, o których K nawet nie napomknęło, żeby się zanadto nie rozpraszać: familia z bukietem, beżowa w okularach z książką, starzy małżonkowie..., oni wszyscy stawili się u furtki. Stawili się, ale chodzili, zatrzymywali się i chodzili, zmieniali miejsca, jakby sprawdzając, gdzie dokładnie rzeczywistość teraz się ustaliła. Także inni ludkowie, którzy się tutaj – lecz nie via kącik – znaleźli, też byli i patrzyli, jak sroka w kość, w ścianę, którą – dla żartu – ktoś wymyślił, a inny wykonał, z luster. Na kogokolwiek, by się nie czekało i tak spotykało się siebie.

Przyleciał Paryż. Z luster wyszedł Japończyk, skierował się do blondyny. Japończyk był nieduży, nie że mały zupełnie, ale – nieduży. A blondyna wysoka sama z siebie i dodatkowo na obcasie. Zaczerwieniła się, pochyliła, i K już wiedziało, że oni, Japończyk i blondyna, są razem; ucałowała Japończyka w pobliże ust i przytuliła go trochę wstydliwie, trochę bojaźliwe, jakby Goliat przytulił Dawida, bojąc się go pokruszyć. Objęła większą sobą jego mniejszego, i K wiedziało, że jeszcze wiele, wiele wątpliwości przed nimi. Do przezwyciężenia. Zaczerwieniona blondyna uśmiechnęła się przepięknie, rozczulająco i pokazała puste miejsce po górnej szóstce, co K wydało się jeszcze bardziej rozczulające. Osobiste, prywatne, intymne, bo okazało się, że ona nie tylko od przedłużonego taksowania jest, nie tylko od smoka w spodniach. Ale i od ciepłego uśmiechu bez szóstki.

K pomyślało, że ten uśmiech to już finał z blondyną, że happy end, że teraz inni wkroczą do akcji, przejmą pałeczkę od blondyny i Japończyka, aby rzeczywistość mogła się pysznić, chwalić się, że wciąż jest, że się nie poddaje, ale – niespodziewanie – do Japończyka i blondyny dołączył drugi Japończyk, który z bagażami wyjechał z luster. Pierwszy przedstawił drugiego blondynie, uśmiechnęła się znowu bez szóstki. Wnet podbiegł do nich skurczony człowiek i wyszeptał: taxi? Najpierw powiedzieli, że nie, lecz po chwili, że tak. I poszli – troje i taksówkarz.

K postanowiło się odciąć, pozostawić rzeczywistość samą sobie! Niech zrobi, co zechce.

Przyleciał Amsterdam. Wyszedł starszy Holender w ciemnogranatowej marynarce, w czerwonym szaliku, widać było, że jest Holendrem do szpiku kości. K poczuło podziw, że Holender nic nie robi sobie z naszego zimna. W Amsterdamie ma ciepły powiew od oceanu, nie gorący, lecz wystarczająco letni, i ten powiew ogrzał go na całe życie, na całą Europę. Holender ucałował opaloną panią oczekującą, wzięli się za ręce i też sobie poszli, w ślad za blondyną i Japończykami.

E wyszła wkrótce. Rzuciła się K na szyję, patrzyła na nie, jakby je sobie przypominając, a K przypominało sobie E, i też patrzyło na nią. Gdy już się napatrzyli, nawąchali, nadotykali, przypomnieli, i stwierdzili ponad wszelką wątpliwość, że to oni, ci sami – też sobie poszli.

Uszli szczęśliwi z hali przylotów, z patrzalni, gdzie szalała nieokiełznana rzeczywistość bez hamulców i zasad, jak pijaczka za kierownicą, rozrzucając ludków po stanowiskach, bo te spóźnione i te zgodne z rozkładem 737 i 767 były wciąż nad lotniskiem lub w drodze na nie, a kolejni ludkowie na dole czekali na kolejnych z góry.

Gdy K i E jechali pustą, sobotnią, nocną Wawą, K pomyślało, że wszystko odbyło się zgodnie z planem. Spóźniony Amsterdam i lód na skrzydłach. I rzeczywistość. Łatwo poszło tym razem. Do domu, spać! Czy rzeczywistość uśnie razem z nimi? Czy też jak drapieżnik, szary wilk jakiś, zaczai się tylko, czekając na okazję?

I sen tu nic nie pomoże, ona zna sposoby na domy, na sny.

W piątek K wsiadło do pociągu Biały – Wawa, 12.05, przedział nieogrzany, a w nim dziwy nad dziwy, zdarzonka, incydenciki, mikrosytuacyjki, jak mikrostacyjki na tej zapomnianej trasie, na paru metrach kwadratowych klasy pociągowej pierwszej dziejące się, bo K zafundowało sobie pierwszą właśnie, chociaż wiedziało, że na trasie północno-wschodniej, pierwsza nie różni się od drugiej żadną klasą, na pewno nie klasą czystości. Różni się za to mniejszym ściskiem, zamiast ośmiu siedzeń klasa ma siedzeń sześć, i gdy sześć siedzeń usiądzie na sześciu siedzeniach, to ścisk jest mniejszy niż, gdy na tych samych metrach kwadratowych usiądzie osiem siedzeń na ośmiu siedzeniach, jak w gorszej klasie drugiej – kombinowało K, unikając ściskania się, ocierania się, dotykania, wdychania, przepychania, wymieniania się słowami. I ścisku nie było, ale był ziąb, ziąb jak cholera, jak w lutym.

Do przedziału wszedł wypomadowany młodzian po trzydziestce, a K natychmiast rozpoznało w nim przedstawiciela handlowego i nie omyliło się.

Przedstawiciel – gdy K siedziało w kurtce i w szaliku, skulone w kącie, i namyślało się, czy by nie nałożyć czapki – natychmiast rozebrał się do koszuli, rozpiął ją, z walizki wyjął pudełko z precyzyjnie zawiniętymi w aluminium kanapkami i rozpoczął jedzenie.

K rzuciło w stronę kanapek wścibskim okiem. Przedstawiciel miał pomiędzy pajdkami chleba kawior czerwony, gruboziarnisty, posmarowany na jakieś siedem milimetrów wysokości, kawior jak ta lala, na żółtym serze dosyć byle jakim, podlaskim czy edamskim, nie francuskim kozim czy parmeńskim włoskim. I mełł w ustach kawior z chlebem i z serem, i połykał i z dna pudełka zbierał pojedyncze kulki, które kulgały się i spadały z pajdek, bo przedstawiciel każdą kanapkę rozdzielał – rozdzielał na dwie połówki przed zjedzeniem, oddzielał przykrywkę kanapki od denka kanapki, by rozkoszować się podwójnie kawiorem, rozgryzać na języku czerwoną kulkę po kulce, jedną po drugiej i smakować je. Wiadomo – chciał mieć dwie pajdki, nie jedną. I wiele, wiele kulek chciał mieć. I miał.

K nie mogło się gapić zbyt bezczelnie na pajdki przedstawiciela, więc uwadze K uszło wiele bezcennych informacji, na przykład, jak to się dzieje, że kawior trzyma się pajdki, która przed rozdzieleniem była przykrywką kanapki, i jak to się dzieje, że po rozdzieleniu kawior w tej samej grubości, w niezmniejszonej warstwie siedmiomilimetrowej nadal jest? Jak siedem milimetrów po rozdzieleniu na pół pozostaje siedmioma milimetrami i się trzyma, chociaż pojedyncze kulki oczywiście od czasu do czasu kulgają się i spadają? Czy z powodu lepkości kawioru?

Niech będzie, że trzyma się, wisząc nad ziemią z powodu lepkości, tak, na to można by przystać, niepewnie przypuszcza K, ale co z podziałem, z tym dziwnym podziałem, gdy każda z części po rozdzieleniu jest taka sama jak całość przed rozdzieleniem? A więc, materii po rozdzieleniu jest dwukrotnie więcej, niż tej samej materii przed. Czy aby tak samo nie dzieli się i nie pomnaża bomba atomowa? Z tyciego atomu mamy jak najbardziej nie tycią śmierć, śmierć powszechną, bo atom podzielił się, struchlało K, gdy myśl o kawiorze i atomie stanęła przed nim w okazałości.

Uważać na dzielenie i pomnażanie, skierowało do siebie pouczenie K. I czy ta kwestia nie jest aby pytaniem stulecia? Kosmosu i pojedynczego ludzika. To dzielenie i pomnażanie, powiększanie aż do plajty. A kawior? Kawior, jak wiadomo, to jajeczka jesiotra. Przedstawiciel gryzie je właśnie i połyka, niektóre połyka bez rozgryzania, bo te jajeczka dość miękkie są, gumowate, o czym także wiadomo – dla tych, co mieli je na języku.

I na te jajeczka jesiotra, na pomnażający się kawior, na mielące usta, na pajdki, wchodzi człowiek w mundurze PKP i mówi, żeby bilety i tak dalej, i że zimno tu, na co K i przedstawiciel, że a jakże, i że kiedy mogą liczyć na wzrost temperatury, i czy to tylko u nich, czy w całym wagonie, w całym pociągu, nie daj Panie Boże. Ależ skądże w całym! Tylko u was! Mówi w mundurze. I zachęca, żeby się przenieśli do sąsiedniego przedziału. A przedstawiciel na to, zupełnie nie na temat, żeby w mundurze wypisał mu bilet. W mundurze, jakby nigdy nic, wypisuje i podlicza i wychodzi mu 57,05 plnów, a K szybko liczy, że to tylko o 6 plnów więcej niż w kasie i przypomina sobie, że mówiła mu już o tym E, żeby się K tak nie napinało z kupowaniem biletów w kasie, gdy kolejka, ba, koleja przed kasą nie ma końca i wciąż podchodzą z boku do okienka brzemienne i inne uprawnione i uprawnieni, choć nie brzemienni, a K im bliżej odjazdu pociągu, dalej i wciąż dalej od okienka stoi. Żeby się tak nie napinało, mówiła E, bo dla 6 plnów nie warto.

A dla ilu warto? Myśli K.

Pomimo zachęty w mundurze, K i przedstawiciel nie przenieśli się do sąsiedniego. Chyba się im nie chciało, bo mieli ciężkie walizy, a z sąsiedniego dochodziły też grube głosy, które wcale nie zachęcały, wręcz zniechęcały, brzmiały rubasznie i strasznie. K przypuszczało, że to głosy robotników torowych PKP, którym ich dobra firma, jak kochająca matka, funduje dojazdy do pracy i powroty z pracy pierwszą klasą w roboczych ubraniach od torów, w drelichach umazanych, czym się da. K wiedziało coś o tym, bo przez lata przemieszczało się po terytorium i zęby zjadło na PKP. Ale to jeszcze nic! W mundurze podnosi rękę i powiada w patetycznym geście, że coś wypróbuje, i podniesioną ręką przestawia przełącznik temperatury z pozycji max na położenie zero. K i przedstawiciel wybałuszają oczy. Czy w mundurze chce ich zamrozić na amen? Może by przedstawiciel coś jednak założył, myśli K. A w mundurze ogłasza, że jak nie działa na maxa, to może będzie działać na zero. Taka to logika urządzeń mechanistycznych, fizyko-termicznych – na zero najgoręcej! I poszedł sobie w mundurze. Ale powrócił.

Mówi, że jednak zimno i dlatego otworzy K i przedstawicielowi przedział dla matki z dzieckiem. Wyjątkowo otworzy, bo ani K, ani przedstawiciel nie są matką z dzieckiem. Nie do wiary, myślą K i przedstawiciel. Przedstawiciel mówi, czy ja śnię, czy coś się rzeczywiście zmieniło? A w mundurze, chyba po to, by ich już ostatecznie dobić, pyta K, czy przenieść mu jego walizę do matki z dzieckiem. K jest oszołomione i zdruzgotane, i odpowiada, że tak, że ma przenieść. W mundurze niesie. Zanosi. Ustawia. Życzy dobrej podróży. K i przedstawiciel klękają i wznoszą modły ku migającemu za oknem niebu, to nie może być, to nie może być! Błogosławiony, błogosławiony! Szczypią się w policzki i pod bokami, i gdzie tam jeszcze się szczypią, czy aby nie śnią. Nie, nie śnią.

Na to szczypanie wchodzi dziewczyna, okazuje się, że uszła od torowych z sąsiedniego, do nich uszła, do K i przedstawiciela. Ma żółtą cerę. Może ma żółtaczkę, myśli K, jak dobrze, że żółtaczkę już mam za sobą, żółtaczką nie zarazi mnie żółta dziewczyna od torowych. Ale przedstawiciel? Kto wie, jak z nim będzie? Może się zaszczepił, może nie. Dziewczyna siada i natychmiast zasypia, a K dostrzega kątem oka but przedstawiciela, dostrzega dopiero teraz, po stu dwudziestu kilometrach, i czy to znaczy, że wcześniej buta nie było, że przedstawiciel nie miał na nodze buta?

K dostrzega but czarny, sznurowany, z prostokątnie zakończonym noskiem, na zbyt cienkiej jak na zimę podeszwie, bardziej do narad w biurze, niż do podróży zimą się nadającej, i K doznaje kolejnego cudownego porażenia w przedziale matki z dzieckiem, bo noga w bucie jest właściwie nóżką, nóżęciem, rzec by można, nogą dziecka. Filigranową stópką japońskiej damy zupełnie do rosłego, męskiego, wypomadowanego przedstawiciela nie pasującą. A jednak jest z nim, u niego, z niego! Na dodatek pomiędzy stópką przedstawiciela a żółtą cerą śpiącej nawiązuje się jakaś, jakaś, jakaś... No, co się może nawiązywać, myśli K, co się może nawiązywać? Nić, nić się nawiązuję pomiędzy cerą a stópką, nić! – czemu myślisz tak ospale, strofuje siebie K. Nić? Chyba, zawiązuje się, nie jest pewne K, bo nić się zawiązuje przecież.

Co jeszcze, co jeszcze się wydarzy, myśli przerażone, zachwycone K. I słyszy dzwon i dzwony, wszystkie dzwony fonów komorowych, komór fonowych. Grają dzwony przedstawiciela, dzwony K, dzwony żółtej dziewczyny, dzwony w mundurze i nawet dzwony torowych z sąsiedniego, bo czemu by nie? A niech tam! Już. Wawa!

K mieszka w Białym. Biały to skrót od Białegostoku. W czasach skracania wszystkiego, co się da, da się skrócić Białystok. I dobrze tak Białemustokowi, że będzie krótszy – Biały. No, bo jak to brzmi: B i a ł e m u s t o k o w i !?

K urodziło się w Białym przy Lipowej. Jest skazane na Biały. Nie dlatego, że nie może wyjechać, bo wyjeżdża, że nie potrafi rozstać się z Białym, bo potrafi – jest skazane wspaniałomyślnie i samodzielnie, tak się K wydaje. Na Biały skazało się w ten sposób, że czuje się tu wyśmienicie, najlepiej. Nie ma dla K lepszego miejsca na świecie. A świat? Czy świat jest dobrym miejscem? A, to już zupełnie inna historia.

Dzieciństwo K upłynęło w kancelarii Jakuba Szapiro. Żyda, adwokata, przyjaciela i pomocnika Ludwika Zamenhofa od esperanto. Zamenhof też mieszkał w Białym i bywał w kancelarii Jakuba. Wtedy, za czasów Ludwika, w Białym i w okolicach było wiele języków – polski, rosyjski, niemiecki, żydowski, białoruski. Ludwik zauważył, że od mnogości języków pochodzą same nieszczęścia i wymyślił esperanto, jeden język dla wszystkich.

Jakub pomagał Ludwikowi, żeby nieszczęścia choć trochę zmniejszyć. Za jego, Jakuba, życia nie udało się. Nieszczęście Niemcy zabiło Jakuba i innych Żydów. Zabiło też innych mieszkańców Białego. Nieszczęście Niemcy zabijało, kogo się dało, było w amoku zabijania i niszczenia.

K urodziło się po tym, jak nieszczęście Niemcy zostało wyparte z Białego. Niemców wyparło inne nieszczęście, Rosja. Nieszczęście Rosja osadziło w Białym swoich popleczników z pistoletami i z innymi urządzeniami do rządzenia. Wielu mieszkańcom Białego spodobały się rządy popleczników i mieszkańcy ci stali się poplecznikami popleczników, raźno zapisując się do partii posiadaczy pistoletów i innych urządzeń do rządzenia. Takie to były czasy, mówią dzisiaj ci z popleczników, którzy do dzisiaj dożyli. Mówią obłudnie, bo to nie były takie czasy, ale oni tacy byli.

W kilkanaście lat po wyparciu Niemców, w kancelarii Jakuba Szapiro na pierwszym piętrze, w kamienicy odbudowanej z ruin, podzielonej na spółdzielcze klity, zamieszkało K. Z rodzicami cichymi, spokojnymi, średnio nieszczęśliwymi, przestraszonymi poplecznikami z pistoletami. Cisi rodzice wiedzieli, że trzeba jakoś przetrwać. Jakoś nie oznaczało byle jak. Jakoś oznaczało uważnie i ostrożnie. Ojciec K wiedział co jest grane – jakby można współcześnie i celnie dopowiedzieć. Dobrze wiedział w co grają poplecznicy. I siedział cicho, jak mysz pod miotłą. Wielu mieszkańców, nie tylko w Białym, tak siedziało przez dziesięciolecia i nawet nie popiskiwało.

Poplecznicy grali w terror. W terror najczystszy, źródlany, robespierrowski, stalinowski, w terror ludzi z aberracją komunalną. Była to aberracja tak głupia, że przypominanie jej, rekonstruowanie, odtwarzanie, może przynieść tylko wstyd, wywołać podejrzenie, że K traci czas na androny. Jednak warto aberrację zapamiętać, bo androny przynosiły zgony. Aberracja polegała na przekonaniu, że Rosja i jej poplecznicy mają rację, że wiedzą, jak uszczęśliwić ludzkość i wszystkich mieszkańców Białego, których traktowali jak półgłówków, co sami nie wiedzą, jak się mogą uszczęśliwić. Może rzeczywiście nie wiedzieli, ale też nie prosili Rosji o radę i pomoc. Prawdę powiedziawszy niektórzy z Białego jednak prosili i nie było ich wcale tak mało – o czym się nie chce dzisiaj pamiętać – napraszali się wręcz. Lecz dlaczego dawać szczęście wszystkim, skoro prosili tylko niektórzy?

Nota biograficzna autora

Krzysztof Gedroyć – (ur. w 1953 r. w Białymstoku) – prozaik, poeta, historyk sztuki. Mieszka w Białymstoku i w Warszawie. Nominowany do nagrody im. Jacka Bierezina (1996) i Nagrody im. W. Kazaneckiego (2001). Laureat Nagrody im. K. Iłłakowiczówny za najlepszy debiut poetycki (2000) i Nagrody Literackiej im. Wiesława Kazaneckiego (2004, 2013). Wydał tomy poezji: Kim (2000), Drabina, szpaki, dachy i kominy (2001); tomy opowiadań: Listy z dolnego miasta (2003), Opowieści dla zziębniętej duszy (2010) oraz tomy prozy: Przygody K (FORMA 2007), Piwonia, niemowa, głosy (2011). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Akompaniament, a w książce City 2. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2011) opowiadanie Płaskie twarze.

w serii kwadrat ukazały się

„2008”, „2011”, „2014” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”