Copyright © Kordian Drzeżdżon, 2016, 2017

Copyright © Maria Jentys-Borelowska, 2016, 2017 (posłowie)

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2016, 2017

Copyright © Fundacja Literatury imienia Henryka Berezy, 2016, 2017

zdjęcie autora: z archiwum Marii Jentys-Borelowskiej

obraz na okładce: Tadeusz Baranowski

redakcja tomu: Maria Jentys-Borelowska, Anna Nowakowska, Paweł Nowakowski

projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

korekta: Anna Borowicka, Anna Nowakowska

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-64974-72-4 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-64974-73-1 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA

71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

FUNDACJA LITERATURY imienia HENRYKA BEREZY

adres do korespondencji: 71-141 Szczecin, skrytka pocztowa nr 39

siedziba: 71-467 Szczecin, ul. Mariana Rapackiego 2

www.fundacja-berezy.org, e-mail: biuro@fundacja-berezy.org

publikacja współfinansowana ze środków Województwa Pomorskiego

Śpiewam pieśń o Pergamonii.

Oto widzę starego człowieka jak klęczy w swoim domu z głową opartą o łóżko. Wokół panuje cisza. Jest sam. Najpewniej się modli. Nie ma niczego, co można by mu zabrać. Nie wiadomo też, czy zareagowałby, gdyby coś do niego powiedzieć. Może już zresztą nie żyje od tysięcy lat, a jedynie istnieją o nim pieśni. W każdym razie widzę jego pochylone plecy, które są świadectwem jego istnienia.

Chciałbym zawołać: „O, dobry człowieku, masz tutaj ten twój szary piedestał i wycierasz go każdego ranka o wschodzie słońca”. Mój Boże, czy to naprawdę piedestał, czy też tylko szara przestrzeń, poza którą niczego nie widać i nic nie ma? Rzecz do zastanowienia.

Jakież ma imię ten człowiek? Jaką ma twarz?

Należałoby zaczekać, aż się odwróci. Może to idiota, który nie panuje ani nad światem, ani nad swoimi pragnieniami?

Zaczekajmy, popatrzmy wokół na okolicę i na wschodzące słońce.

Oto klęczy stary człowiek w swoim domu z głową opartą na łóżku. Z daleka widać jego plecy i nogi wyciągnięte do tyłu.

Biegnie czas bez opamiętania, płyną pieśni ponad ziemią.

Śpiewam pieśń o Pergamonii, pieśń, która, być może, nie ma końca i nie chciałbym, aby kiedykolwiek się zakończyła. Będę ją niósł na rękach wśród kwiatów.

Jego nogi zajmują niewielką przestrzeń tuż obok łóżka. Łokcie wysunął do przodu, tak aby mógł swobodnie oprzeć głowę na dłoniach.

Na niewielkiej przestrzeni klęczy człowiek zatopiony w modlitwie, tak można by powiedzieć. Może zajął tu czyjeś miejsce albo też gotuje się do lotu ponad obrazami, które wiszą w domach Pergamonii? Ktoś powie, zestarzał się, klęcząc, ktoś inny będzie czekał, aż wstanie. Można też zająć się czymkolwiek, na przykład rozmową z sąsiadem na temat ostatnich igrzysk w Pergamonii. Pamiętamy, jak pod koniec igrzysk jakiś szaleniec niósł przez miasto zapaloną świecę w ręku, a światło jej poraziło niektórych mieszkańców.

Wielka jest Pergamonia, a sprawy, którymi żyje, mają wymiar wieczny.

Jest na południu źródło wody życia, do którego mają dostęp elfy leśne i potępione duchy. Nieraz przystanie tam człowiek zabłąkany albo pielgrzym idący od jednego świętego miejsca do drugiego. Nad źródłem rosną sosny i drzewa cedrowe. Kołyszą się nad wodą, a elfy wsłuchują się w ich pieśń.

Klęczący przy łóżku człowiek przesunął nieco oba kolana i teraz wygląda, jakby się zgarbił.

Ktoś zapukał do drzwi.

On nie odwraca się.

Znowu pukanie.

W końcu dała się zauważyć głowa kobiety.

– Czy tu mieszka Maksymilian Holender? – zapytała.

– Nie – mruknął klęczący człowiek.

Drzwi pozostały półotwarte, a głowa zniknęła.

Człowiek wstał i zamknął drzwi. Usiadł przy stole na drewnianej ławie i przyglądał się miejscu, na którym uprzednio klęczał. W spojrzeniu jego nie było ani zaciekawienia, ani nawet zainteresowania. Patrzył może dlatego, że gdzieś w ogóle musiał patrzeć. Jedną rękę oparł na stole, a druga zwisała obok.

– Holender – mruknął. – W Pergamonii mieszka kilku Holendrów, ale nie tutaj. Zawsze pytają o coś, czego tu nie ma. Przecież mogła zapytać w ogóle o co innego. Ciekawe, kto to był? Jakaś kobieta, ale nie poznałem jej po głosie.

Siedział w dalszym ciągu bez ruchu i przyglądał się miejscu, w którym przed chwilą klęczał.

Drzwi znów się otworzyły i ukazała się ta sama twarz kobiety. Mężczyzna przyjrzał się jej.

– Pani pytała o niejakiego Holendra – rzekł on. – Taki tu nie mieszka.

– Pan już to mówił – powiedziała ona. – Teraz chciałabym tu wejść – dodała.

– A dlaczego? – Mężczyzna zdziwił się. – Może pani o coś zapytać, chętnie odpowiem – dodał.

– Czy mogę jednak wejść? – zapytała ona.

– Tu nie mieszka żaden Holender – powtórzył mężczyzna.

– To wiem – rzekła ona. – Holender mieszka na sąsiedniej ulicy.

– Więc pani teraz wie – rzekł mężczyzna.

Kobieta zaczęła powoli wsuwać się do pokoju. On siedział w dalszym ciągu i przyglądał się jej.

– Pani tu weszła – rzekł w końcu.

– Tak, weszłam – potwierdziła ona.

Mężczyzna wstał, podszedł do łóżka i ukląkł, tak jak uprzednio. Ona uczyniła to samo. Teraz oboje klęczeli z głowami nieco opuszczonymi. Ramiona ich dotykały się, tak że czuli wzajemnie swoją obecność. Drzwi stały półotwarte i można było wejść na próg domu i spojrzeć na Pergamonię. Ława przy oknie też była pusta, nikt na niej nie siedział. Mężczyzna wstał z niej przed chwilą, aby pójść i uklęknąć przy łóżku. Kobieta miała bose nogi, zostawiła bowiem swoje buty na progu. Nie musiała tego robić, sama, widać, pomyślała, że po tych drewnianych deskach podłogi należy iść boso. Suknia jej opadła na podłogę i tworzyła kształt dzwonu, szarego zresztą, bo taki był kolor sukni. Mężczyzna miał spodnie z grubego sukna koloru zielonkawego, a na nogach buty podbite drewnem. Patrząc od okna, miało się wrażenie, że tych dwoje ludzi dokądś idzie, wprawdzie na kolanach, ale jakby się posuwają. Może było to złudzenie spowodowane padającym z okna światłem albo też kształtem ich sylwetek.

Stopy kobiety były znacznie mniejsze aniżeli mężczyzny i znajdowały się dość blisko siebie. Stopy mężczyzny, oparte o czubki drewnianych butów, były ułożone prosto i pochyliwszy się do tyłu, można by od razu na nich stanąć. Stopy kobiety, wsparte na palcach, były rozchylone w obie strony i można było sądzić, iż upadła na kolana z rozbiegu. Tak zresztą nie było, weszła przez drzwi bardzo wolno i tak samo wolno podeszła do łóżka. Łokciami oboje oparci byli o róg pierzyny. Pierzyna również zakrywała ich twarze. Za łóżkiem była ściana, na której wisiał obraz z lecącymi ptakami. Chwilami można było mieć wrażenie, że lecące ptaki i tych dwoje ludzi znajdują się w tej samej przestrzeni, mało tego, że nie tylko ptaki na obrazie, ale i ludzie na podłodze dokądś lecą. Nie wiadomo dokąd, bo żaden malarz nie wie, dokąd lecą postaci, które namalował. Buty mężczyzny nie były sznurowane, po prostu skórzane wierzchy przylegały ściśle do nóg i w locie mogłyby służyć jako stery. Kobieta mogłaby się orientować według niego, z tym że lecieliby osobno, chociaż tuż obok siebie.

Przed takimi obrazami warto przystanąć i spojrzeć na ich tło. Dno tła jest bezbarwne, z czasem zostaje naznaczone gestami i one to dają wyobrażenie gamy kolorów, którymi potem bawią się poeci. Dom też mieści się w tym pejzażu, choć jego kontury są ruchome i zależą od wielkości Pergamonii.

Kobieta wypchnęła nieco bardziej pierzynę przed siebie aniżeli mężczyzna, w pewnym momencie zaczęła kichać.

– Czy ktoś leży pod tą pierzyną? – zapytała. – Czuć potem.

Mężczyzna uniósł nieco pierzynę i jął ją obwąchiwać.

– Tak, czuć potem – potwierdził. – Ale nie sądzę, aby tam ktoś był. Możemy zresztą zobaczyć.

– Nie trzeba – rzekła kobieta. – Po co patrzeć pod pierzynę, skoro tam nikogo nie ma. Czuć potem i to wszystko.

– Może pani zbadać ręką, czy ktoś tam jest – rzekł on.

Kobieta wsunęła rękę pod pierzynę i jęła macać naokoło.

– Ktoś mnie złapał za rękę – rzekła nagle.

– Niech pani ją wyrwie – rzekł mężczyzna.

– Nie mogę – skarżyła się ona. – Co to jest? Żeby tylko mi ręki nie odgryzło.

– Nie odgryzie – rzekł mężczyzna. – Pod pierzyną jest ciemno. Może to jest Holender? Pani go przecież szukała.

– Pan twierdził, że Holender tu nie mieszka – rzekła ona.

– Nie mieszka – rzekł on. – To prawda.

Może to był Holender, kobieta go przecież nie widziała. Ktoś tam w każdym razie musiał być. Może trzymała ją sama Pergamonia? Mężczyzna takiego doświadczenia nie miał i nie mógł zrozumieć kontaktu z niewiadomym, którego doświadczyła kobieta. Poza tym oboje wpisani byli w wiszący na ścianie pejzaż z lecącymi ptakami.

Na obrazie mógłby być, na przykład, staw ze złotą rybką. Miałoby to może jakiś sens. Zresztą obraz to jeden świat, a tych dwoje klęczących ludzi – drugi, jakby niezależny. Sporo jest takich niezależnych światów. Owszem, pejzaż obrazu nieraz służy jako symbol wspólnoty, ale jedynie na jedną drobną chwilkę. Gdyby sprzedano im na własność te ptaki z obrazu, może ugotowaliby je w garnku na święta albo na zakończenie igrzysk.

Kobieta wyciągnęła rękę spod pierzyny i obejrzała ją dokładnie, a następnie zbliżyła do oczu mężczyzny. On spojrzał przelotnie na rękę, po czym wstał i rzekł:

– Nic nie widzę, nawet śladu ucisku, niech pani tę rękę weźmie. – Po tych słowach ukląkł z powrotem.

Nic się nie działo naokoło, zresztą cóż mogłoby się dziać.

– Wydaje mi się, że znalazła się tu pani przypadkowo – dał się słyszeć głos mężczyzny. – Poza tym, jak pani widzi, jestem tutaj sam, więcej nikt tu nie mieszka.

– Nie zamierzam pana oszukać – rzekła kobieta. – Taka już jestem, nikogo w życiu nie oszukałam.

– Widzi pani, starzejemy się – rzekł mężczyzna. – Tak po prostu. Ale chciałoby się jeszcze żyć. Czy ma pani dzieci? – zapytał. – Bo to ma swoje znaczenie.

– Mam syna i córkę – odrzekła. – Syn jest zegarmistrzem, a córka handluje używanymi ubraniami. Pan wie, jak to jest, nikomu nie jest łatwo żyć. Nieraz pomagam w sklepie mojej córki i zachwalam kupującym używane ubrania. Wie pan, że ludzie kupują te ubrania. Pan może tego nie rozumie, ale lubię dopasowywać ludziom ubrania, to jest coś takiego jak bal maskowy albo dość trudna szarada. Patrzy pan na twarz, potem na ramiona człowieka i dziwi się, dlaczego on jest właśnie taki. Potem nakłada mu pan jakieś ubranie, on patrzy pytająco, a następnie się uśmiecha, tak jakby mu się to bardzo podobało. Tak naprawdę to nie wie, czy mu się to podoba, czy nie, ale uśmiecha się. Wie pan, jest się wtedy tym uśmiechem zniewolonym i trzeba również się uśmiechać. I tak tańczymy wokół siebie, uśmiechając się i patrząc sobie pytająco w oczy. Tak, lubię pomagać córce w jej sklepie. Czuję się wówczas potrzebna i jakby wciąż na nowo odkrywana. Każdy, kto przymierza te ubrania, przygląda się moim rękom i całej sylwetce, a ja staram się być bardzo usłużna. Nie przymilam się, po prostu tam, gdzie można być, jestem, i to możliwie szybko. Pan pewnie nie ma takiego doświadczenia. Wie pan, co to jest pełnia lata w takim sklepie? To jest zapach ludzkich ciał i wielki interes dla mojej córki. Ubrania zbiera jej mąż, raz ludzie dają mu je za darmo, jako dla nich bezużyteczne, a innym razem płaci za nie, ale niewiele. Nieraz trafi się zupełnie dobra sztuka, ale tak na ogół są to ubrania dość znoszone. Czy pan mnie słucha? – zapytała kobieta.

– Tak, słucham – odparł on. – Pani bardzo dużo mówi. Nie jestem do tego przyzwyczajony, zresztą nie mam do kogo mówić. Nieraz ktoś przyjdzie, tak samo przypadkowo jak pani teraz, i też opowiada, więc na ogół słucham. Zdarza się to jednak rzadko.

– Może pan zachodzi nieraz do sklepu mojej córki? – zapytała kobieta.

– Nie zdarzyło mi się kupić używanego ubrania, choć pamiętam, że kiedyś w takim sklepie byłem, ale wiele lat temu. Może pani córka powinna zajmować się zabytkami – rzekł mężczyzna.

– Pan sobie żartuje – odparła kobieta. – Co tu do rzeczy mają zabytki? Interes z ubraniami ma przyszłość. Pewna grupa ludzi staje się coraz bogatsza i może odprzedawać lub po prostu wymienić swoje używane ubrania, poza tym moda się zmienia, to wszystko trzeba brać pod uwagę.

– Pani jest tu niepotrzebna! – krzyknął nagle mężczyzna. – Niech pani stąd idzie!

– Ale dokąd? – zdziwiła się ona.

– Do swojej córki – odparł on.

– Nie mieszkam u niej – odrzekła. – Chodzę jedynie do jej sklepu pomagać w sprzedaży. Rozumie pan – powtórzyła. – To zupełnie co innego mieszkać i chodzić pomagać w sklepie. Zresztą wiem, że córka i bez mojej pomocy dałaby sobie doskonale radę. Idę tam jednak z przyjemnością, lubię ruch i gwar w sklepie, to ten coś powie, to tamten, a nieraz można się nieźle ubawić. Pan pewnie nie miał nigdy sklepu?

– Nie, nie miałem – odparł on. – Prowadzenie sklepu nigdy mnie jakoś nie pociągało.

Klęczeli w dalszym ciągu i nie było słychać żadnej rozmowy. Kobieta nie zareagowała na okrzyk mężczyzny, że ma wyjść, może miała jeszcze coś do powiedzenia, albo chciała, aby ją tutaj zaakceptowano.

– Wie pani, że nie lubię słuchać takich opowiadań – rzekł mężczyzna. – Zresztą nie jestem do nich przyzwyczajony.

– Już pan to mówił – rzekła kobieta. – Ale musiałam to komuś powiedzieć. A skoro pan już tutaj jest, więc powiedziałam.

– Faktycznie, jestem – mruknął on i wtulił głowę głębiej w pierzynę. Teraz podobny był do ptaka, który źle usiadł i wszył się w ten domowy pejzaż. Sylwetka kobiety była bardziej wyprostowana i można było mieć wrażenie, iż chce wzlecieć i że w dowolnej chwili to nastąpi. W każdym razie była zasadnicza różnica w nachyleniu ich sylwetek względem łóżka.

Mężczyzna wsadził rękę pod pierzynę i błądził nią tam dość długo. Wreszcie wyciągnął ją i oparł na dłoni głowę. Nic nie powiedział. Kobieta chwilę czekała na jego słowa, po czym schowała twarz z powrotem w otwarte dłonie. Następnie i ona włożyła pod pierzynę obie ręce i długi czas czegoś tam szukała. W końcu wyjęła je, ale też nic nie powiedziała. Czegoś szukali pod pierzyną, może chcieli sobie coś w ten sposób podać, albo też dotykali wrót Pergamonii?

– Rozumiem, że pani córka jest przesiąknięta ludzkim potem, przecież on został w tych ubraniach – rzekł w końcu mężczyzna .

– Pan się myli – odparła kobieta. – Ubrania zostały oczyszczone w pralni chemicznej.

– W takim razie czuć je chemikaliami – rzekł on. – To jest właściwie to samo. Nie lubię ani jednego, ani drugiego, zwłaszcza starego potu.

– Nikt nie lubi zapachu starego potu – odparła ona. – A zapach chemikaliów z czasem ustąpi, należy ubrania odpowiednio wietrzyć, a najlepiej umieścić je w przeciągu.

– I pani stoi w tym przeciągu i przymierza klientom ubrania? – zapytał mężczyzna.

– Robimy przeciąg, gdy nie ma klientów – rzekła ona.

– Tak, wtedy można otworzyć drzwi i okna na oścież – zgodził się mężczyzna.

– To dobry interes – rzekła kobieta. – Moja córka może dziękować Bogu, że tak jej się życie ułożyło.

– Niech pani stąd idzie! – wrzasnął mężczyzna. – Po co ja tego słucham? Cóż mnie obchodzi pani córka? Może ona jest pluskwą, która żyje w tych ubraniach? Wie pani, pluskwy lubią takie starocie. Nie chcę więcej słuchać tego, co ma pani do powiedzenia!

Oboje wstali i przez chwilę na siebie patrzyli.

– Ja pana znam – rzekła w końcu ona. – Pan jest jednym z bocznej linii Holendrów, syn Jana. Nich się pan nie broni, to prawda.

– Nie, droga pani – odrzekł mężczyzna. – Nazywam się zupełnie inaczej, ktoś panią źle skierował. Nazywam się Jonatan i nie jestem spokrewniony z rodziną Holendrów. Wiem, że mieszkają na sąsiedniej ulicy, zresztą sama pani to powiedziała.

– Zrobię panu herbaty – rzekła kobieta. – Proszę sobie usiąść na ławie.

– Ależ ja dziękuję za herbatę – rzekł. – W ogóle piję mleko i sam sobie je przygotuję.

W pewnej chwili mężczyzna spojrzał w kierunku drzwi i zauważył stojącą tam walizkę.

– To jest pani walizka? – zapytał i zbladł.

– Tak, to moja – odparła ona.

– Więc będzie pani tu mieszkać? – zapytał.

– Tak, będę – odparła ona.

– W takim razie życzę pani wszystkiego najlepszego – rzekł on. – Gdzie pani będzie spała, jest tylko jedno łóżko.

– Zmieścimy się – rzekła ona. – Jest dość szerokie.

– Ale ja nikogo tutaj nie zapraszałem – rzekł mężczyzna.

– To nie ma nic do rzeczy – rzekła kobieta, wciągnęła walizkę do pokoju, a mężczyzna się jej przyglądał. Patrzył, jak wyjmuje swoje suknie i płaszcz, i wiesza je w szafie, ścieśniając jego dwa ubrania, jak układa bieliznę. Potem zamknęła szafę, a pustą walizkę postawiła obok.

– Zatem pani przyszła tutaj na zawsze – rzekł.

– Tak – odparła i dodała: – Przyniosę panu mleka.

Mężczyzna odwrócił się, wyszedł z pokoju i usiadł na progu. W głębi domu nie było słychać niczyich kroków.

– Czy pani tam jest? – zawołał po jakimś czasie.

– Jestem – odrzekła kobieta. – Mogę panu podać mleko.

– Nie chcę mleka – mruknął on. – Wydaje mi się to jakimś szaleństwem. W końcu, co pani tu robi?

– Nic nie robię – rzekła kobieta. – Po prostu jestem.

– A nie mogłaby pani opuścić mojego domu? – zapytał.

– Dlaczego panu tak na tym zależy? – rzekła kobieta. – Proszę się naprawdę nie martwić, zmieścimy się, tu jest dość miejsca.

– A czy ma pani zezwolenie od Rady Miejskiej? – zapytał po chwili.

– Nie mam – odrzekła. – Ale mogę się postarać. Jutro panu przyniosę.

– To nie jest takie pewne – rzekł on. – Wniosę protest. Rada Miejska nie może pani na siłę zakwaterować w moim domu.

– Mam znajomego członka Rady Miejskiej. On mi to załatwi, pański protest nie będzie się więc liczył.

– Oskarżę panią o samowolne wtargnięcie do tego domu – rzekł mężczyzna. – Uważam, że i pani wpływowy znajomy musi liczyć się z prawem ustanowionym przez Radę.

– Rada może wydać dodatkowe instrukcje – rzekła kobieta. – Pańskie protesty na niewiele się zdadzą.

Mężczyzna podszedł do szafy i otworzył ją.

– Co to jest? – mruknął, wskazując na jej suknie.

– To są moje ubiory – odrzekła.

– Niech pani je stąd zabierze – powiedział on. – Dlaczego mają być w tej szafie?

– Ależ tam jest dość miejsca – powiedziała ona. – Nie zabiorę ich, niech pan zamknie szafę.

Złapała drzwi szafy i usiłowała je zamknąć. Mężczyzna natomiast przytrzymywał je, tak aby pozostały otwarte. Stali bardzo blisko siebie i jedno usiłowało szafę zamknąć, a drugie otworzyć. Nikt im w tym nie przeszkadzał, z tyłu stało łóżko, przy którym uprzednio klęczeli, a drzwi do pokoju i sieni były otwarte. Pergamonia żyła życiem na miarę jej wielkości. Ludzie starzeli się, umierali, starali się zrozumieć fenomen życia i tak schodził czas. Wiedzieli tylko tyle, że wielkie rzeczy zawarte są w codziennych drobiazgach.

Żył w Pergamonii człowiek imieniem Abraham. Miał duży, bardzo przeszklony dom i pełno psów. Rzadko wychodził na ulicę, toteż prawie nie znano jego twarzy. Często mówiono, że o zachodzie słońca widziano na horyzoncie Abrahama. Była to jakaś olbrzymia postać stojąca, oparta na kiju i przyglądająca się Pergamonii. Mówiono też, że ten, kto zamieni słowo z Abrahamem, pozna najgłębszą tajemnicę Pergamonii. Nikomu się to nie udało i niemal nie było nadziei, aby rzecz tę zrealizować.

Wielki Abraham pojawiał się co wieczór na horyzoncie, ale mogły to być mgły albo cienie drzew. W każdym razie istniała wśród mieszkańców Pergamonii tęsknota, aby dotrzeć do tej postaci i tą drogą zgłębić tajemnicę.

Tuż pod kręgiem horyzontu, gdzie pojawiała się postać Abrahama, była łąka, na której rosło drzewko, niewielka jodła. Z daleka wydawało się, iż jest biała. Tymczasem była to zwykła, zielona jodła, samotna wprawdzie, ale podobna do innych drzew. Kiedyś podobno, pod tą jodłą siedział pół-wilk, pół-człowiek. W legendach, rzecz jasna, żyją takie stwory, ale tu zanotowano obecność kogoś takiego w kronikach. Pojawienie się tego wilka-człowieka wiązano z zarazą, która potem w Pergamonii wybuchła. Najbardziej intrygujące było dla wszystkich to, dlaczego usiadł pod samotną jodłą i dlaczego nie bał się, że może ktoś do niego strzelać.

Szła wówczas od strony horyzontu jakaś kobieta i gdy go zobaczyła, upadła ze strachu, a on ją podniósł i kazał, by szła dalej. Jednak zamiast słów usłyszała wycie wilka. Nie mogła zrobić kroku ze strachu, więc on ją lekko popchnął w kierunku Pergamonii, a sam usiadł pod ową jodłą. Piszą o tym kroniki leżące w archiwum Rady Miejskiej i żyje to też w pamięci mieszkańców Pergamonii. Fotografowano go z daleka, a na zdjęciach widać siedzącą postać z dziwną twarzą i tułowiem wilka. Ani kroniki, ani też przekazy ustne nie mówią, aby wilk-człowiek chodził po ulicach Pergamonii. Sprzeczne zdania są jedynie co do tego, czy widziano go pod owym drzewem raz, czy też kilkakrotnie. Więcej ludzi było zdania, iż pojawiał się tam wielokrotnie. Niektórzy twierdzili, że stwór ten mieszka w podziemiach ratusza, a że w tym czasie trwały igrzyska, on po prostu wyszedł. Ale potem nie było na niego żadnego polowania – oponowali inni – a on po prostu zginął. Czyżby udał się dobrowolnie do podziemi ratusza po zakończeniu igrzysk? Nie było co do tego pewności.

Dom Jonatana stał niedaleko tejże łąki i Jonatan, patrząc przez okno, mógł widzieć samotne drzewo, pod którym kiedyś siedział pół-wilk, pół-człowiek. On, niestety, nigdy z nikim na ten temat nie rozmawiał. Zresztą, w ogóle mało wychodził, chyba że do ogrodu po kwiaty lub tak po prostu posiedzieć. Uważał swój dom za Arkę, a żaglem, albo lepiej masztem, mogło być owo drzewo rosnące na łące. Kiedyś pisał do Rady Miejskiej, aby drzewa tego nie ścinano. Rada odpowiedziała mu, że na razie nic takiego nie przewiduje, ale gdyby podjęto inną decyzję, niezwłocznie go poinformuje. Napisał zaraz drugi list, że nie chodzi o informację, ale o to, aby tego drzewa nikt nie tknął. Rada odpowiedziała, że nie może tej prośby brać pod uwagę, ponieważ jest to bardzo młode drzewo i nie podlega ochronie.

Jonatan pobierał rentę z kasy Rady Miejskiej. Podobno przez całe życie rzeźbił jakąś postać, a gdy była już na ukończeniu, miano zorganizować wystawę w największej galerii Pergamonii. Gdy nadszedł oznaczony dzień wystawy, Jonatan nie przyszedł i nikt też nie zobaczył tej rzeźby. Do Rady Miejskiej doszły wieści, że stał ze swoją wyrzeźbioną postacią pod owym drzewem i słychać było jego śmiech. Podobno kilka kobiet siedziało wówczas na łące i wszystko to widziały.

Oto żar Pergamonii, albo jej muzyka, którą wykrzesali swoimi rękami tacy ludzie jak Jonatan.

Teraz do jego domu weszła kobieta. Nie zapytał jej, jak się nazywa, może zapomniał. Oboje trzymali drzwi szafy, jedno usiłowało je zamknąć, a drugie otworzyć. Kobieta pomagała sobie ramieniem i nogą, ale widać była słabsza, choć młodsza od niego.

Kim ona była?

Otóż nazywała się Angelika i była znana w zachodniej części Pergamonii, gdzie nazwano ją „matką boską”. W ostatnim czasie została wyrzucona z domu przez swoją córkę i tułała się po parkach. Podobno pisała wiersze i utrzymywała się ze sprzedaży guzików i nici w malutkim jak nora sklepiku.

– Właściwie mogłabym iść gdziekolwiek indziej – rzekła kobieta.

– Właśnie to samo chciałem powiedzieć – rzekł mężczyzna. – Dlaczego więc pani zamyka z taką siłą szafę?

– Bo tam są moje ubrania, dlatego szafa ma być zamknięta – rzekła ona.

– Wcale nie chcę, aby szafa była zamknięta – powiedział mężczyzna. – I muszę wyrzucić stamtąd pani suknie.

– Dlaczego? – zdziwiła się ona. – Przecież mogą tam wisieć.

– Dobrze – rzekł on i puścił w końcu drzwi szafy – ale do tego łóżka proszę nie wchodzić. – Przyniósł topór i postawił przy ścianie. – Odrąbię pani nogi lub głowę tym toporem, jeżeli będzie pani usiłowała się tam dostać – rzekł.

– To jest bardzo wygodne łóżko – rzekła ona. – Naprawdę wystarczy dla nas obojga, nawet mógłby tam spać ktoś trzeci.

– Zanim jednak pani się w nim położy, proszę spojrzeć na ten topór – rzekł mężczyzna.

Gdy w Pergamonii świta, dom Jonatana jest cały ozłocony promieniami słońca. To jego Arka na głębinach tego miasta z horyzontem, na którym pojawia się sylwetka Abrahama, a masztem jest miejsce, na którym siedział kiedyś wilk-człowiek.

– Gdybym, na przykład umarła – rzekła kobieta – czy pochowałby mnie pan z szacunkiem, jaki należy się człowiekowi?

– Pochowałbym, ale czy przyszła tu pani umrzeć? – odrzekł Jonatan.

– Możliwe – rzekła ona. – Córka zajęła cały mój dom i teraz będę się starała, aby mnie pan stąd nie wyrzucił.

– Nie wiem, czy dobrze pani robi. W końcu córka jest pani bliższa aniżeli ja, może wasze nieporozumienie było chwilowe. Niech pani wniesie podanie do Rady Miejskiej, aby nakazali córce odstąpić pani choć jeden pokój.

– Rada Miejska ma tyle spraw na głowie – rzekła. – Cóż ja tam znaczę ze swoim zmartwieniem.

– Jak pani uważa, ale jest to dobra droga – rzekł mężczyzna. Ja natomiast wniosę podanie do Rady Miejskiej, aby panią stąd zabrano.

– Już panu mówiłam, że to daremne – stwierdziła ona. – Jestem co do tego zupełnie spokojna.

Drzwi szafy były półotwarte, mężczyzna przyglądał się stojącemu tuż przy łóżku toporowi, a kobieta jakby plecami zasłaniała szafę. Przez dłuższy czas przyglądała się mężczyźnie. Wyglądało to tak, jakby na coś lub na kogoś czekała. Nie rozglądała się po pokoju, przyglądała się uważnie mężczyźnie. Nie bała się, chciała widocznie skoordynować swoje ruchy z jego ruchami. Poza tym, raz po raz, patrzyła na topór. Mężczyzna wziął go do ręki i badał ostrze. Następnie postawił z powrotem, opierając żelazną częścią o ścianę.

– Niepotrzebnie stawia pan ten topór – rzekła kobieta. – I tak wejdę do łóżka.

– Droga pani, przecież to nie jest pani łóżko – rzekł mężczyzna.

– Nie szkodzi – odparła ona. – Zmieścimy się, niech pan będzie dobrej myśli. Poza tym przyniosę panu kwiaty z ogrodu i postawię na stole – dodała.

– Kwiaty z ogrodu – mruknął mężczyzna. – I pani chce je postawić na stole.

Stał bardzo blisko łóżka, tak że jedną nogą opierał się o jego kant. Topór stał obok drugiej jego nogi, a on sam zwrócony był twarzą w stronę obrazu z lecącymi ptakami. Czekał, być może, na poruszenie się kobiety, a ona zasłaniała plecami szafę. Można było mieć wrażenie, że oboje dokądś idą albo że akurat przyszli i chcą się tu rozgościć, lecz nie mają pewności, jak to zrobić. W tym są podobni do owych lecących ptaków na obrazie i w ogóle do mieszkańców Pergamonii.

Pergamonia ma swoje prawa, to ona rozdziela ludziom ich role i dba też o to, aby zachowały one posmak wieczności. Mówi się nieraz, że rola została źle obsadzona i że wówczas figura taka wypada z obrazu, widać jedynie ostry błysk przeszywający niebo i słychać jakby huk wodospadu. Rada Miejska prowadzi kronikę takich wypadków i publikuje ją na początku i na końcu sezonu teatralnego. Sezon teatralny jest w Pergamonii świętem. Uważa się, iż figury, które wypadły z obrazu, nigdy nie istniały, a ogłoszenie tego faktu przed sezonem teatralnym, lub po nim, kasuje je z pamięci mieszkańców Pergamonii. Podobno w ogłoszeniach Rady Miejskiej pojawiają się nazwiska postaci, które nigdy w Pergamonii nie istniały, ale wynika to z nadgorliwości niektórych urzędników. Zdarza się, że podczas sezonu teatralnego postacie z teatru zamieniają się rolami ze zwykłymi mieszkańcami Pergamonii i wówczas niektórzy urzędnicy Rady Miejskiej pilnie uważają, czy jakieś figury w ogóle nie wypadły z roli. Wówczas jest tak, że kronika w części zostaje wypełniona nowymi nazwiskami.

O, piękna Pergamonio, jak bardzo czcisz swoich mieszkańców, ile masz dla nich szacunku, jak dbasz o to, aby rzetelnie rejestrowano tych, którzy wypadają ze swych ról.

O, potężna Pergamonio, ile w tobie ciepła i uśmiechu, ile łez otarłaś swym mieszkańcom. Na twoim skraju przesiaduje nieraz wilk-człowiek, on jednak nigdy nie będzie w rejestrze figur, które wypadły z obrazu. Wilk-człowiek pozostanie natchnieniem poetów i sygnałem istnienia zapomnianego czasu. Wilk-człowiek to koniec igrzysk, a początek sezonów teatralnych. Szuka swojej gwiazdy na pergamońskim niebie i swego miejsca w dziejach Pergamonii.

O, dobry duchu Pergamonii, spraw, aby zapaliła się kiedyś lampa w ręku Abrahama na horyzoncie. Wprawdzie podczas sezonu teatralnego pali się zielona lampa na rynku, ale nie jest to światło Abrahama. Może zresztą istnieje ono w jego ręku, ale – jak dotąd – nie można było tego stwierdzić. Fotografowano postać Abrahama i było jakieś światło poza nią, ale może to odbicie świateł Pergamonii – myślano – lub też spóźniony zachód słońca.

Kobieta wysunęła do przodu nogę, jakby zamierzała iść w kierunku łóżka.

Mężczyzna spojrzał na nią, po czym uważnie obserwował jej drugą nogę. Niczego nie postanowił, wszystko uzależnił od ruchu drugiej nogi. Ta na razie nie poruszała się. Nie spuszczał jej jednak z oka, podejrzewał, że może nastąpić bardzo gwałtowny ruch, i nie chciał dać się zaskoczyć. Sam nie uczynił niczego, nawet nie spojrzał w kierunku topora. Między nim a toporem była na tyle szeroka przestrzeń, że kobieta mogła tam się przedostać. Prawdę mówiąc, nie istniało tu żadne zabezpieczenie, poza ewentualnymi ruchami mężczyzny.

I w tę przestrzeń kobieta weszła.

Stała między nimi a toporem, z tym że do topora miała znacznie bliżej. Mężczyzna nie mógł teraz złapać topora bez przewrócenia kobiety. Spojrzał też na szafę i widać było wyraźnie jego zdezorientowanie.

– Dokąd pani idzie? – zapytał w końcu.

– Do łóżka – odrzekła ona.

– A po co? – rzekł on. – Po pierwsze, nie jest to pani łóżko, a po drugie, daleko jeszcze do nocy.

– Chcę zobaczyć, jak pan operuje toporem – powiedziała ona. – Gdy będzie pan uderzał, proszę pamiętać, aby mnie gdzieś pogrzebać.

– Ach tak, więc mam panią pogrzebać – rzekł mężczyzna. – Najpierw porąbać toporem, a potem pogrzebać?

– Wszystko na to wskazuje – rzekła kobieta. – Zatem nie mam innego wyjścia.

Mężczyzna odepchnął ją w kierunku szafy, a sam starał się zatarasować przejście do łóżka.

– Nie pójdzie pani tam – rzekł w końcu. – Może pani bronić szafy, jeżeli pani chce, ale tam na pewno pani nie dojdzie. – Wskazał palcem łóżko.

Czyżby między obrazem a łóżkiem również istniała postać Abrahama? Wszystko na to wskazuje. Jeżeli tak, to należałoby czekać, aż zapali on swoją zieloną latarnię. Jego ręka wówczas bez trudu utrzyma topór w rozmachu mężczyzny, a na skraju Pergamonii zakwitnie może jakiś przypadkowy kwiat, o którym podróżny poeta ułoży wiersz. Wszystko to jest możliwe, skoro Pergamonia ma w sobie tyle żaru i jeszcze tyle sezonów teatralnych jest przed nią.

W pokoju Jonatana, podczas jednego z sezonów teatralnych, zamieszka wilk-człowiek. Nikt nie będzie wówczas stał z toporem przy łóżku, ani też zasłaniał szafy, bo nie zaistnieje tu żadne zagrożenie. Wilk-człowiek to po prostu jedna z postaci teatralnych i musi gdzieś mieszkać podczas sezonu, aby móc być pod ręką, a skoro dom ten stoi niemal na skraju Pergamonii, więc na pewno Rada Miejska przydzieli go dla wilka-człowieka jako chwilowe mieszkanie.

Oboje, zarówno mężczyzna, jak i kobieta, usiedli. On patrzył na swój topór, a ona na mężczyznę. Widać było, iż na razie niczego nie zamierzali przedsiębrać. Ich wzrok był obojętny i mogliby tak patrzeć na cokolwiek, w okno, na obraz czy na łąkę. Zostali jakby osadzeni w tym pejzażu. Być może, ich znieruchomienie było spowodowane jakimiś regułami rządzącymi w Pergamonii. W każdym razie miasto przysłało tutaj postać Abrahama ze światłem w ręku. Miał przekraczać granice, które mężczyzna chciał ustanowić swoim toporem, a kobieta swoimi rękami. Wiedzieli, że ich poczynania zostały zamienione w obraz, nie ten z ptakami, ale taki, który codziennie od nowa maluje Pergamonia. Pozostali więc wobec tego obrazu bezsilni, stąd ich obojętność i determinacja. Mogli usiąść gdziekolwiek, ale obrali miejsca przy łóżku i szafie, jakby w ten sposób chcieli bronić resztek swojej godności. Byli przyzwyczajeni do swojej godności, trudno się więc dziwić, że nie mogli się pogodzić z tym, że jej, losy rozstrzygały się na ich oczach.

Godność mieszkańca Pergamonii, co to jest? Może worek złota albo iskra przecinająca niebo? Co to jest? Może czapka, którą się zakłada, jadąc saniami albo też złota rosa wokół nóg w letni dzień? Jesteśmy przyzwyczajeni do takich pytań, ale któż nam udzieli na nie odpowiedzi.

Kobieta wyciągnęła jedną rękę w kierunku topora, a drugą w stronę okna i wyglądała teraz jak stojący krzyż. Mężczyzna stał wciąż odwrócony do niej tyłem i nic nie wskazywało na to, aby chciał się odwrócić. Odległość między ręką a toporem była znaczna i, jak na razie, nie zmniejszała się.

Po chwili on również wyciągnął rękę w kierunku topora, a drugą w stronę okna. Wyszło na to, że stoją teraz tutaj dwa osobne krzyże. Słońce padało na ich ramiona, a topór wciąż stał w znacznej odległości. Mogliby się jakoś odwrócić, frontem do Pergamonii lub ku wiecznym lądom, o których się tu często mówi. Dwoje ludzi na skraju miasta.

– Niech pan spojrzy – rzekła kobieta. – Widzę wyraźnie cień na ścianie, możliwe, że ktoś jeszcze tu przyszedł.

– Byłoby to dziwne – odparł mężczyzna. – W pobliżu nie mam ani krewnych, ani znajomych, mieszkam tu sam. Pani widzi cień na ścianie.

– Niech pan spojrzy – rzekła ona. – To jest cień, wyraźnie widzę.

– Cień – mruknął mężczyzna. – Niech będzie, co mnie to obchodzi? Może pani widzi rzeczy, których nie ma – dodał.

– Ależ skąd – odrzekła. – Widzę rzeczy, które są. Jeżeli nie chce pan odwrócić głowy, to może mi pan spokojnie wierzyć.

Odległość między ręką mężczyzny a toporem zmniejszyła się. Kobieta spostrzegła to.

W chwilę potem trzymała obiema rękami ostrze topora, natomiast sylwetka mężczyzny zachwiała się. Palce kobiety, można powiedzieć, owinęły ostrze topora i w miejscach zagięć lekko się zaczerwieniły.

– Nic pani nie grozi – rzekł mężczyzna. – Można puścić ostrze topora.

– Zachwiał się pan – rzekła kobieta. – Muszę powiedzieć, że uniknęliśmy wielkiego niebezpieczeństwa.

– Możliwe – odrzekł – i to dzięki temu, że tak znakomicie pani zareagowała.

Topór był dość szeroki i ciężki, na razie opierał się o ścianę i istniało małe prawdopodobieństwo, że zsunie się na podłogę. Szafa była odsłonięta, ale mężczyzna zajęty był swoimi wzniesionymi rękami, w dodatku stał do niej tyłem.

Wtedy kobieta podniosła topór i podała go mężczyźnie. On wykonał zamach i topór, świszcząc, upadł tuż za progiem, na ganku.

Kobieta usiadła i oparła się plecami o ścianę w tym miejscu, gdzie uprzednio stał topór. Mężczyzna przyglądał się jej, jakby zdumiony jej obecnością.

– Pani tutaj na długo? – zapytał

– Chciałabym tu zamieszkać – odrzekła ona. – Bardzo mnie ucieszyło to, że wyrzucił pan topór – dodała. – Wyraźnie przeszkadzał w tym pokoju.

– Na razie – rzekł on. – Niech pani pamięta, że w każdej chwili mogę go przynieść z powrotem, leży tuż za progiem.

– Widzę – powiedziała. – Nawet ostrze połyskuje, różnie można to sobie tłumaczyć.

– Tak – odrzekł. – Można było nawet kogoś zabić, gdyby tam siedział. Szczęście, że nikogo nie było.

Któż to wie, w kogo wycelowany był topór, może w cień, który padł na ścianę domu, albo w pustkę, z której oni oboje starali się wydobyć. Trudno powiedzieć, w co lub kogo wycelowany był topór.

Na twarzy kobiety widać było cierpienie. A błysk jej oczu jakby pochodził z podziemi Pergamonii.

– Jest pani bardzo uprzejma – rzekł mężczyzna. Włożył do kieszeni jedną rękę i przyglądał się swojej szarej koszuli.

– Pan jest również niezwykle uprzejmy – rzekła ona. – Czuję się tutaj jak w swoim domu.

Po tych słowach zegar wybił godzinę. Był to zegar spoza tego domu, ale, jak się wydaje, z tej samej dzielnicy Pergamonii.

– Jest pora obiadowa – rzekł mężczyzna.

Znów przyglądał się uważnie swojemu ubraniu. Oboje siedzieli na podłodze, ona oparta plecami o ścianę, a on o szafę. Twarz mężczyzny nie wyrażała niczego. Zresztą zmartwienie z twarzy kobiety też znikło. Można by mieć wrażenie, że są nieobecni. Mogli wyjrzeć na dwór i zobaczyć topór leżący za progiem. Drzwi stały uchylone.

– Musielibyśmy wstać – rzekł mężczyzna.

– Wstać – powtórzyła kobieta. – Dobrze by było. Może pan jest głodny? – zapytała.

– Jest pora obiadowa – mruknął mężczyzna – ale nie jestem głodny. Pomogę pani wstać – dodał.

– Dobrze – zgodziła się i podała mu rękę. – Jakoś mi ciężko – mruknęła. – Nie wiem, jak panu?

– Owszem, kiedyś było lżej – mruknął. – Teraz trudno wstać.

Gdy stanęli, długą chwilę trwało milczenie.

Stali, zwróceni bokiem do siebie.

– Nie mogę się skupić – rzekł mężczyzna. – Bardzo trudno jest coś postanowić.

– Nie myślę o tym – rzekła kobieta. – Wszystko ma swoje miejsce i czas, więc myślenie również, a teraz jest pora obiadowa.

– Pani sądzi, że to coś zmienia? – zapytał.

– Sądzę, że zmienia – potwierdziła kobieta.

– Muszę się przeciągnąć – rzekł mężczyzna. Przeciągnął się tak, że słychać było chrzęst, a nawet trzaskanie kości. – Niech pani też się przeciągnie.

– Owszem – zgodziła się kobieta i przeciągnęła się, ale nie było słychać takiego trzasku kości jak u mężczyzny. – Przeciągnęłam się – oznajmiła. Znów pojawił się na jej twarzy lęk, coś jakby cień, i szybko zniknął.

Trudno powiedzieć, czy mężczyzna go zauważył, patrzył tak samo obojętnie na obraz, jak i na kobietę.

– Może wyszlibyśmy za próg domu? – zaproponował.

– Dobrze, dlaczego nie – rzekła kobieta i oboje wyszli za próg. Mieli przed oczami tę część Pergamonii, którą bardzo dobrze znali, i bezwiednie przyglądali się ulicom i sąsiednim domom.

Mężczyzna mógł teraz błyskawicznie zamknąć drzwi i w ten sposób kobieta zostałaby na zewnątrz domu. Nie zrobił tego jednak, widać, albo odstąpił od zamiaru wyrzucenia jej z domu, albo chwilowo o tym zapomniał.

– Moglibyśmy na tym progu usiąść – zaproponował w końcu.

Usiedli i okazało się, że próg był wystarczająco obszerny, aby oboje mogli się zmieścić.

– Nie znam pani imienia – rzekł mężczyzna.

– Nazywam się Angelika – odrzekła ona. – Ja pana znam, nazywa się pan Jonatan.

Mężczyzna machnął ręką i mruknął coś, czego nie można było zrozumieć.

– Widzi pani te domy? – zapytał. – Mieszkają tam jacyś ludzie, czy pani ich zna?

– Nie znam – odparła ona. – Mimo że ich nie znamy, oni tam żyją, mieszkają, jeżdżą gdzieś. Czy ma pan jakieś marzenia? – zapytała kobieta.

– Owszem, mam – odparł on. – Chciałbym znaleźć łąkę wiecznego istnienia.

– Pan jest poetą... – Kobieta roześmiała się. – Nie ma takiej łąki – dodała. – Ona istnieje jedynie jako przenośnia poetycka.

Po długim milczeniu mężczyzna rzekł:

– Gdybyśmy tutaj mieli choćby psa. Wie pani, zupełnie zwykłego psa, wówczas mielibyśmy jakiś punkt odniesienia, a tak pozostają nam nasze ręce i spojrzenia donikąd. Nie chciałaby pani, aby tutaj był pies?

– Może tak, ale wolałabym, aby tutaj w pobliżu był mały sklepik z używaną bielizną – odparła ona.

– Z czym? – zdziwił się mężczyzna. – Z używaną bielizną?

– Tak, właśnie – powiedziała ona.

– Wolałbym sklepik ze złotymi bransoletkami i srebrnymi papierośnicami. Mógłbym to wszystko oglądać i podziwiać z okna. Droga pani, czegóż byśmy chcieli!? Może, żeby ulicą szedł na przykład bocian albo stado przepiórek, małp i szakali. Droga pani, to byłaby ulica. Ulica, po której nie moglibyśmy chodzić. Może gdzieś w Pergamonii nakryto by stół dla porcelanowych figur, a my, skoro jesteśmy po tak celnym rzucie toporem, nie nadawalibyśmy się nawet na cienie ulicznych postaci.

– Chciałabym się gdzieś dostać – rzekła kobieta. – Jakimś pojazdem.

Mężczyzna przyglądał jej się chwilę, po czym opuścił głowę.

– Pojazdem – mruknął. – A dokąd?

– Nie wiem – odparła kobieta. – Tam, gdzie by się zatrzymał, na przykład w pustym polu lub gdzieś między dwoma jadącymi samochodami. To musiałoby coś znaczyć – dodała ona.

– Cóż mogłoby to znaczyć? – spytał mężczyzna. – Poza tym, że byłaby to jakaś pustka.

Tuż obok ich stóp leżał topór. Gdyby chcieli, mogliby na nim oprzeć swoje nogi, ale nie zrobili tego. Nikt po niego nie sięgał, widać, jego lot skończył się na zawsze i nawet w rozmowie do niego nie nawiązywali. I tak na skraju Pergamonii toczyła się jakaś rozmowa. Nawiązywała do marzeń o łące wiecznego istnienia. Rozpraszała mrok wokół zdarzeń i wokół rzeczy. Mogła nadać Pergamonii jakieś znaczenie, ale w sumie dotyczyła rzeczy, ich układu i wzajemnego powiązania. Być może, sama w sobie była ona głębokim misterium, zabawą w istnienie. W każdym razie istniała poza wolą mieszkańców Pergamonii.

– Widziałabym teraz na pani kolanach białego ptaka – rzekł mężczyzna. – Mógłby nawet ulecieć w niebo, ale istotny byłby fakt, iż siedziałby tu chociaż chwilę.

– Lubię wyobrażać sobie szklane ptaki – rzekła kobieta.

– To nie jest wyobrażenie, a pragnienie – wyjaśnił mężczyzna. – To, co mówiłem o białym ptaku. W tej chwili pani postać jest wymarzona do tego, aby przez chwilę siedział tu biały ptak. Proszę wciąż pamiętać, że to jest mój próg, a pani jest tutaj gościem. Gościom przysługują pewne prawa, ale obliczone na krótki czas.

– Sądzi pan, że wyczerpałem swój czas? – zapytała ona.

– Trudno mi powiedzieć – odparł on. – Wciąż jest pora obiadowa, w końcu nie ode mnie zależą decyzje w tej sprawie. Dziwię się, że nie ma pani gdzie mieszkać. Ja nie wynajmuję pokoi – dodał.

– Pan chyba niczego nie rozumie – rzekła kobieta. – Właśnie tutaj zamieszkałam.

– Ale ja nie mam pokoju do wynajęcia – powtórzył.

– Nie chcę wynająć pokoju – wyjaśniła kobieta. – Po prostu zamieszkałam w tym domu.

– Ach, tak – rzekł mężczyzna. – Zatem cóż ja mam robić, wyprowadzić się?

– Dlaczego miałby się pan wyprowadzać? – odpowiedziała ona. – To przecież pański dom.

– Tak, to mój dom – powtórzył on. – I moje łóżko, i moja szafa, a co pani tu robi?

– Po prostu jestem – odparła. – Musi się pan do tego przyzwyczaić, nic na to nie poradzę. Zauważyłam, że łóżko jest szerokie, więc zmieścimy się.

– Zmieścimy się – mruknął. – Ale nie o to chodzi – dodał. – Jakim prawem pani tam w ogóle wejdzie? Nie pomógł topór, więc cóż pozostało? Droga urzędowa jest dla mnie zamknięta, bo mówi pani, iż ma kogoś znajomego w Radzie Miejskiej. Pozostaje mi jedynie stąd się wyprowadzić.

– Może się pan wyprowadzić, ale przecież nie ma po temu żadnego powodu – rzekła kobieta.

– Pani się chce tu zmieścić... – Roześmiał się. – Ale w czym? W tym łóżku, w poranku, który tu wstaje, czy może w ogóle kazano pani udać się na kraniec Pergamonii, a trafiła pani tutaj? Mówiono pani o łące z poziomkami, o przezroczystej mgle, chciała pani uciec od sklepiku z używanymi ubraniami. Wiele z tych ubrań było czystych, ale też sporo wydzielało zapach potu i to przyprawiło panią o zawrót głowy. Kto skierował panią do mnie? Nie nadaje się pani na to, aby zostać matką moich dzieci, więc o co tu chodzi?

– Już nie będę matką niczyich dzieci – odrzekła ona. – Jestem za stara. Ale ma pan rację, szłam na skraj Pergamonii i natrafiłam na ten dom, przy którym teraz siedzę. To, że pan jest tutaj również, ma znacznie mniejsze znaczenie... Moglibyśmy wstać – dodała.

Oboje wstali i oparli się o framugę drzwi. Wyglądali jakby zmęczeni lub utrudzeni, mający zamiar odpocząć i niemal po omacku szukający oparcia. Można było sądzić, iż skądś przyszli i teraz, przed wejściem do domu, patrzą na pejzaż, który przed chwilą minęli. Są to oczywiście światła Pergamonii i rozległa łąka z samotną jodłą, miejsce odpoczynku wilka-człowieka. Nie mówi się tu o wielkiej postaci Abrahama, która może być również we wnętrzu tego domu. Nie patrzą na siebie może dlatego, że nie chcą rozmawiać ani o Pergamonii, ani o domu, przed którym stoją. Może też się czegoś boją. Ptak, o którym wspomniał mężczyzna, siada tutaj nad ranem niedaleko okna, na gałęzi młodej wiśni. Gdy mężczyzna pierwszy raz go zobaczył, wydawało mu się, że śni, ale podszedł bliżej do okna i w pełni księżyca zobaczył owego białego ptaka, pod którego ciężarem uginało się młode drzewko. Widać, o nim myślał mówiąc, iż mógłby wzlecieć w niebo z kolan kobiety. Potem ptak przylatywał tu wielokrotnie.

Bywało, że Jonatan wychodził do ogrodu i wówczas księżyc otaczał ich obu tą samą aureolą.

– Moglibyśmy się zamienić miejscami – rzekł on.

– Czy to ma jakieś znaczenie? – zapytała kobieta.

– Może nie ma, ale dlaczego nie moglibyśmy tego zrobić? – powiedział pytająco mężczyzna.

Zamienili się miejscami i w dalszym ciągu stali oparci o framugę drzwi.

– Nie ma to żadnego znaczenia – powtórzył mężczyzna. – Ale, wie pani, przez to coś się dzieje. Nieraz lubię tego typu zmiany, idę gdzieś, przestawiam kamienie, a nawet krzyczę, tak aby słyszała mnie zwierzyna z łąki i przeniosła się w inne miejsce. – Mężczyzna roześmiał się. – Pytałem ludzi czy też lubią takie zmiany, odpowiadali na ogół, że przywiązuję wagę do rzeczy nieistotnych, a mi wydaje się na odwrót, że to oni żyją sprawami błahymi, ale nie potrafię im tego wytłumaczyć.

– Czy pan sądzi, że teraz również mógłby z moich kolan ulecieć ptak? – zapytała kobieta.

– O, nie – odparł on. – Teraz pani stoi, to zupełnie co innego.

– Mógłby lecieć jakiś czas poziomo – powiedziała ona.

– Owszem, ptaki latają poziomo, ale zawsze muszą się odbić z jakiejś poziomej powierzchni – stwierdził mężczyzna. – Co innego, gdy pani siedzi. Teraz sądzę, że jest to niemożliwe. Możemy najwyżej dokądś iść.

– A czy pan wie dokąd? – zapytała ona.

– Nie wiem, może w głąb Pergamonii?

– Wolałabym pójść na skraj łąki, którą stąd tak wyraźnie widać.

– Na skraj łąki – powtórzył mężczyzna. – A cóż by tam pani robiła? To dość daleko i nie jest pewne, czy tam dotrzemy, mamy już swoje lata. Nie jest pewne, czy dotrą tam nasze dzieci lub wnuki i czy w ogóle tam ktokolwiek dotrze.

– Drogi panie, przecież łąkę stąd widać, a pan mówi takie rzeczy – rzekła kobieta. – Przecież był pan tam zapewne wielokrotnie.

– Możliwe, że tam byłem – mruknął on. – Mówimy o zupełnie innych łąkach.

– Jest mi dość niewygodnie – rzekła kobieta. – To oparcie ma ostry kant, może zmienilibyśmy nasze pozycje.

– A co pani proponuje? – zapytał.

– Proponuję, abyśmy zamienili się oparciami – wyjaśniła. – W tym celu musielibyśmy się przesunąć, pan w moją stronę, a ja w pańską. Z tym, że należy pilnie strzec się zderzenia, wie pan, mogłoby to mieć skutki opłakane. Pan sobie wyobraża takie zdarzenie w samym wejściu do naszego domu?!

– Mojego domu – mruknął mężczyzna. – Ale faktycznie, takie zdarzenie byłoby dla nas obojga fatalne – przyznał. – Wolałbym tego uniknąć i, jak słyszę, pani również. Droga pani – rzekł Jonatan – oboje ruszymy, ja w kierunku łąki, a pani w stronę Pergamonii, a gdy usłyszymy dźwięk dzwonu, zawrócimy w stronę domu i, jak sądzę, miniemy się w odpowiedniej odległości.

Zgodnie z jego słowami oboje ruszyli, mężczyzna w stronę łąki, ona w kierunku Pergamonii, a gdy rozległ się dźwięk dzwonu, skierowali się w stronę domu i w ten sposób zmienili swoje pozycje i znów oparli się o futrynę drzwi.

– Jak pan sądzi, czy skończyła się pora obiadowa? – zapytała kobieta.

– Myślę, że jeszcze nie – odparł on. – Wie pani, że byłem blisko łąki? – dodał. – Wyraźnie czułem jej zapach.

– Przyglądałam się pana sylwetce – powiedziała ona. – Pomyślałam sobie, że powinien pan nieść nad głową duży słonecznik i obracać nim w koło, można byłoby wówczas powiedzieć, że łąka idzie razem z panem. Chciałoby się wyciągnąć w pańską stronę rękę lub coś powiedzieć. Niech mi pan powie, dlaczego nie szliśmy w tę samą stronę? Mogłabym nieść słonecznik nad pańską głową.

– Stracilibyśmy wówczas z pola widzenia ten dom – rzekł mężczyzna. – A jestem do niego bardzo przywiązany.

– Więc nie chciałby go pan stracić z pola widzenia? – zapytała kobieta.

– Nie chciałbym – mruknął. – Poza tym, nie było takiej potrzeby. Dźwięk dzwonu i tak słyszeliśmy w tym samym czasie. Czy teraz jest pani nieco wygodniej? – zapytał.

– Owszem, jest – odrzekła. – Ale z czasem ucisk ostrego kantu framugi drzwi znów będzie mi dokuczał.

– Wtedy dokonamy następnej zmiany – rzekł mężczyzna. – Tym razem pani pójdzie w stronę łąki, a ja w kierunku Pergamonii.

Po jakimś czasie tak się też stało. Gdy wrócili, mężczyzna zaczął wychwalać uroki Pergamonii, zwłaszcza jej światła i niezmierzoną głębię, którą się przeczuwa. Twierdził, że owe pulsujące światła są zapowiedzią czegoś, jakiejś odległej ery, o której wie jedynie wilk-człowiek.

– Nikt z nas – mówił – nie zna tego czasu.

– Przeczucie nowej ery w Pergamonii – powtórzyła kobieta. – A ja widziałam pana ze słonecznikiem nad głową na tle łąki.

nota biograficzna autora

Jan Drzeżdżon (ur. w 1937 r. w Domatowie, zm. w 1992 r. w Gdańsku) – prozaik, poeta, literaturoznawca, autor książek dla dzieci. Stypendysta Fundacji Kościuszkowskiej (1973). Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody im. Wilhelma Macha (1975), Nagrody im. Stanisława Piętaka (1976), Nagrody Związku Literatów Polskich (1977), Nagrody Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (1991). Uhonorowany „Medalem Stolema” (1983). Tworzył w języku polskim i kaszubskim. Wydał m.in. po kaszubsku tomy poezji: Sklaniané pôcorë (1974), Przëszlë do mie (1993), a także prozę: W niedzielni wieczór (1974), Dzwónnik (1979), Na niwach (1991), Twarz Smętka (1993), Kòl Biélawë (1997); po polsku książki dla dzieci: Tajemnica bursztynowej szkatułki (1977), Kraina Patalonków (1978, 1985), Poszukiwania (1980, 1986), Wśród ludzi (1981, 1988), książki krytycznoliterackie: Piętno Smętka (1973), Współczesna literatura kaszubska 1945-1980 (1986) oraz opowiadania i powieści: Upiory (1975), Oczy diabła (1976), Leśna Dąbrowa (1977), Okrucieństwo czasu (1977), Wieczność i miłość (1977), Rozkosze miłości (1981), Karamoro (1983), Miasto automatów (1984), Twarz Boga (1984), Twarz lodowca (1986), Złoty pałacyk (1990), Czerwony Dwór (1992). Po jego śmierci ukazały się niewydane wcześniej powieści: Szary człowiek (1993), Michał Drzymała albo tragedia narodowa (2007), Pergamonia (FORMA 2016) i tom wierszy Łąka wiecznego istnienia (FORMA 2012).