Sergiej Sergiejewicz Sajgon, Brud [*khaki], przełożyła Aleksandra Brzuzy, Kraków 2024

Copyright © Sergiej Sergiejewicz Sajgon 2024
Copyright © 2024, for the translation by Aleksandra Brzuzy
Copyright © 2024, for this edition by Wydawnictwo Ha!art

Redaktork prowadzący • Piotr Marecki

Redakcja • Maciej Nowacki

Korekta • Zespół

Projekt okładki • Michalina Jurczyk

Zdjęcie Autora na okładce • © Sergiej Sergiejewicz Sajgon

Projekt typograficzny • Marcin Hernas

Skład i łamanie • By Mouse www.bymouse.pl

Wydanie I

ISBN 978-83-67713-26-9

539. publikacja wydawnictwa

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, realizowanej przez Krakowskie Biuro Festiwalowe ze środków Gminy Miejskiej Kraków

Wydawnictwo Ha!art
ul. Konarskiego 35/8, 30-049 Kraków
tel. 795 124 207
wydawnictwo@ha.art.pl
www.ha.art.pl

FB Wydawnictwo Ha!art

INST @wydawnictwohaart

TW @wydhaart

Konwersja: eLitera s.c.

SERIA PRZEKŁADÓW prowadzona przez Aleksandrę Małecką i Piotra Mareckiego

· Napitki & literatura. Antologia opowiadań holenderskich i flamandzkich, pod redakcją Barbary Kalli i Bożeny Czarneckiej, przełożyły z języka niderlandzkiego Barbara Kalla, Bożena Czarnecka i Ewa Dynarowicz

· Ambrose Bierce, Diabli dykcjonarz, przełożył Mateusz Kopacz

· Anthony Joseph, Afrykańskie korzenie UFO, przełożyła Teresa Tyszowiecka Blask!

· Robert Burton, Anatomia melancholii, wybrał i przełożył Michał Tabaczyński

· Jean Ray, Malpertuis, przełożył Jakub Polaszczyk

· Niña Weijers, Konsekwencje, przełożyła Jadwiga Jędryas

· Ishmael Reed, Mambo dżambo, przełożyła przełożyła Teresa Tyszowiecka blasK!

· Katarína Kucbelová, Czepiec, przełożyła Katarzyna Dudzic-Grabińska

· Peter Markus, Bob albo mężczyzna na łodzi, przełożył Piotr Siwecki

· Antologia opowiadań. Ruska klasyka zestawił i przełożył Daniel Majling, przepisała Weronika Gogola

· Kathy Acker, Krew i flaki w szkole średniej, przełożył Andrzej Wojtasik

· Judith Schalansky, Spis paru strat, przełożył Kamil Idzikowski

· Łeś Bełej, Plan naprawy Ukrainy, przełożyli Aleksandra Brzuzy, Maciej Piotrowski, Ziemowit Szczerek

· Nicol Hochholczerová, Tego pokoju nie da się zjeść, przełożył Rafał Bukowicz

· Barbora Hrínová, Jednorożce, przełożyła Olga Stawińska

· Iceberg Slim, Alfons. Historia mojego życia, przełożyła Teresa Tyszowiecka Blask!

· Sergiej Sergiejewicz Sajgon, Brud, przełożyła Aleksandra Brzuzy

KOLEJNE KSIĄŻKI W SERII

· Joost de Vries, Republika, przełożył Jan Pędziński

· Katja Gorečan, Książeczka macierzyńska, przełożył Miłosz Biedrzycki

· Harry Josephine Giles, Port hwjezdny Topjo, przełożył Krzysztof Bartnicki

· Judith Schalansky, Szyja żyrafy, przełożył Kamil Idzikowski

Zamiast wstępu

Pewnego razu, podczas kolejnego wyjścia, Workuta siedział obok mnie i ciężko oddychając od ilości adrenaliny powiedział:

– Sajgon?

– Co tam? – odpowiedziałem zdyszany.

– Ty PZ.

– Pojeb Zwyczajny?

– Ha, ha, ha! Nie, przeciwpancerno-zapalający.

– Stowarzyszenia niedojrzałej młodzieży?

– Kogooo?

– Frajerów, krótko mówiąc.

– Ej, dlaczego ciągle nazywasz mnie frajerem?! – Wkurzył się towarzysz.

– Bo jesteś za mały i za głupi...

– I nie byłem nigdy w wielkiej dupie, wiem. – Dokończył za mnie.

– No właśnie.

Pod koniec służby siedziałem w bazie w cieniu na karimacie, ładowałem BK[1] i układałem plan na życie w cywilu. Plan był prosty: pomagać chłopakom. Wyprowadzić się z wiochy. Nie zamarznąć zimą. Nie zdechnąć z głodu...

Zamyśliłem się i przyłapałem się na tym, że wkładam do magazynka trzydziesty pierwszy nabój. Trzymałem go w dłoni, patrząc na jego czarno-czerwoną końcówkę, póki warkot samochodu nie sprowadził mnie z powrotem na ziemię.

– I napisać książkę.

Ten punkt planu wypowiedziałem na głos. Zapaliłem papierosa i ponownie spojrzałem na nabój. Gdzieś w oddali słyszałem rozmowy i wygłupy kolegów. Nie odwracając głowy, krzyknąłem jak oparzony:

– Paaaaszaaa!

Po kilku buchach papierosa spróbowałem ponownie:

– Pasza, jebany cwelu!

Wkrótce lekkim krokiem podszedł do mnie Pasza.

– Co tam?

– Sądząc po twoim chodzie, jesteś w trybie bezczynnego rozpoznania?

– No tak.

– Trzymaj nabój, wyciągnij pocisk, weź wiertarkę i wierć na trzy.

– Po co to?

– Trzeba książkę pisać.

– A nabój co ma do tego?

– Bo PZ.

Od tego dnia minęło około dwudziestu miesięcy, a teraz trzymacie w rękach tę właśnie książkę. To zbiór opowiadań o wojnie, brudzie i zwykłych ludziach w niezwykłych warunkach. Ta książka jest dla mnie trudna, nie wszystko chciało mi się ponownie przeżywać, ale tylko w ten sposób mogłem ją napisać. Pisałem prostymi słowami i szczerze. To prawda dla tych, którzy nie widzieli wojny, a gorzki uśmiech dla tych, którzy widzieli brud Donbasu. Błoto koloru khaki.

28.02.2018 r., Sajgon.

#Będę

Będę siedział w ciemności dupą na ziemi i wkładał kawałki wacika między palce u nóg, założę skarpetki pachnące mydłem i mocno zasznuruję buty, jednocześnie będę od niechcenia odpowiadać na pytania ludzi zbierających się wokół mnie. Zakaszle szyszyga[2], zatupocą nogi, coś brzęknie i rozniesie się ochrypły okrzyk:

– No jebana ciota!

Obudzę się trochę wcześniej – mianowicie o trzy cele wcześniej. Będzie bardzo zimno, a do tego dojdzie straszna chęć palenia. W korytarzu słychać szczekanie owczarka niemieckiego i stukanie drewnianych młotków o płytki.

Krzyk... Zawsze krzyczy. Już... na pewno będą ponad trzy dni, ale dokładnie nie będę w stanie tego określić, stracę rachubę, więc się nie doliczę. Nie będę też wiedział, która jest godzina. Krzyk nie będzie miał sensu – pies będzie szczekał jeszcze zajadlej, a ryzyko ponownego dostania pałką po plecach będzie znacznie większe.

Będę szedł leśną drogą z rękami skrzyżowanymi na piersi, z plecakiem na plecach, AKM-em i hełmem przerzuconym przez plecy. Wyprzedzi mnie biegnący strzelec z pierwszego plutonu. Będę patrzeć za nim i oczywiście zapalę papierosa, bo jest to „droga jednego papierosa”. W myślach wymienię wszystko, co mam w plecaku i na sobie. Przypomni mi się, że nie nakleiłem taśmy pod nakolannikiem i z żalem cmoknę.

Wypełznę spod szarej pościeli i wepchnę bose, sine od zimna stopy w gumowe pantofle. Pospiesznie zwinę materac, poduszkę i kołdrę w rulon.

Skrzypiące drzwi sąsiadującej celi otworzą się, czemu będzie towarzyszyć ujadanie psa i krzyki strażników w tle... Słychać głuche uderzenia. To drewniane młotki burzą centymetr po centymetrze wnętrze karceru za ścianą.

Będę szedł, a łącznik na wewnętrznym szlabanie podniesie wzrok znad ekranu telefonu i spojrzy na mnie leniwie. Uśmiechnę się do niego, a on, nieco rozjebany moją reakcją, podniesie usmarowaną dłoń do góry ze słowami:

– Powodzenia... tam.

– Podziękował. – Uśmiechnę się raz jeszcze, mijając go na szutrowej drodze.

Będę stał przed drzwiami, trzymając zwinięty tobołek. Drzwi celi są ograniczone przyspawanym łańcuchem i wyjść można tylko bokiem. Jest wąsko nawet dla takiego suchara jak ja. Człowiek z tobołkiem nie mieści się w szparze, dlatego należy go trzymać przed sobą. Jeśli zawahasz się przy wyjściu, klawisze zaczną machać pałkami i walić po głowie.

Już pierwszego dnia dam się nabrać na tę chujnię. Cholera, który już dzień? Siódmy? Dziewiąty? A może dziesiąty?

Zamkną się drzwi jednej z cel. Klucz w moim zamku się przekręci, a pies zaszczeka... Odruch Pawłowa, nie inaczej.

– Do wyjścia! – Rozniesie się odpychający ryk klawisza.

Ruszyć, przepchnąć tobół i wyjść na korytarz. Pies odruchowo szarpnie smyczą i zaszczeka, ale strażnik nie odpuści:

– Rzuć to na podłogę! – krzyknie pierwszy dozorca.

– Na kolana! – krzyknie drugi.

– Ręce na ścianę! – krzyknie strażnik z psem.

– Dłońmi w moją stronę!

Pies cały czas szczeka.

Pozycja na kolanach, z głową opartą o ścianę i rękami przyłożonymi w tym miejscu, gdzie normalni ludzie noszą zegarki, przypomina łabędzia...

Pies zaszczeka tuż nad moim uchem. Życie bez nikotyny pozwoli mi poczuć z pyska strażnika zapach barszczu, który troskliwa żona nałożyła mu do słoika do pracy. Chociaż kto by żył z takimi ciotami... to najprawdopodobniej barszcz od mamuśki.

Dokładnie w tej chwili pies mocno złapie mnie przednimi zębami za prawy bok – zawsze w to samo miejsce, ale bez krwi. Po pewnym czasie pojawi się tam siniak, a ból po takim ugryzieniu stanie się nie do zniesienia.

W środku zastuka drewniany młotek, wydając wesoły twist na kafelkach kibla. Pies dalej będzie ujadał na cały korytarz.

Stanę w nierównym szeregu mojego plutonu, rozejrzę się i sprawdzę, czy nie daj Bóg, kogoś nie ubyło... Chyba wszyscy. W szeregu pierwszego plutonu będą się wydurniać biali Chorwaci.

– Cicho tam – skrzywi się Byk.

– Przyzwyczaili się do takiego wołania w górach z jednej wioski do drugiej, nijak do nich nie dociera, że tu nie góry. – Chlapnę bez zastanowienia.

– Kogo ja tu słyszę takiego mądrego na korytarzu? – zapyta Śmiech.

– A kto pyta?

– Sajgon, to ty?

– Ja.

– A, no to pierdol sobie, biedaku, ty możesz. Myślałem, że nie ty, to Baton by podszedł i zajebał.

– Nie, wszystko spoko, niech se odpocznie, to ja.

– Dzięki – krzyknie Baton.

Wszyscy wybuchną śmiechem, a potem zobaczą światła latarek ukazujące dowódcę kompanii z mapą i lingwistę z krótkofalówkami.

Na wyjściu strażnik w kominiarce przypierdoli gumową pałką w obojczyk, ręka zacznie opadać, a wtedy z tyłu dobiegnie wrzask:

– Ręce! Ręce, do chuja! Dłońmi w moją stronę, kurwa! Nie opuszczać!

Ręka z wysiłkiem i bólem podniesie się do góry.

– Do celi, już!

Uda mi się prześlizgnąć na jedną trzecią sekundy przed tym, nim z rozmachem zatrzaśnie drzwi nogą.

Zdążyć po to, żeby spaść na beton i nie wiedzieć, za co złapać ręką, która przeżyła poranną katorgę – czy za plecy z sińcem, czy za obojczyk.

Przeciąg dmuchnie w twarz.

Silny.

W karcerze nie ma okien, które można otworzyć lub zamknąć sznurkiem, bo ściągnęli drzwiczki.

Mój „majątek” to ręcznik, szczoteczka do zębów, poszarpany nożem papier toaletowy, a obok sterta zaschniętej pasty do zębów na kawałku srajtaśmy.

Na dzień zabierają materac, szare posłanie i cienką poduszkę, żeby nie można było sobie poleżeć. Nie położysz się na pryczy bez materaca, bo na szerokości sześćdziesięciu centymetrów przyspawane są trzy cienkie struny, a na nich się nie da...

– Światło – powie dowódca kompanii i rozłoży mapę na szkolnym biurku. Ktoś włączy latarkę, by poświecić na nią z góry.

– Śmiech, Byku, chodźcie tutaj.

Śmiech wyjdzie z szeregu i żwawym krokiem ruszy za Bykiem.

Zaraz przydzieli im zadania, a potem pewnie zawoła mnie, bo nie ma naszego porucznika.

– Sajgon, chodź no tu.

Zrobię krok do przodu, trzymając za sobą wiszącą lufę giwery. Podejdę w kierunku plamki światła, mijając nierówny szereg ludzi, z którego będzie słychać cichy głos:

– Sajgon, jestem z tobą.

– Sajgooon, nie zapomnij o mnie.

– Strzelec jest zwarty i gotowy.

– Zabierz mnie.

Od tych słów poczuję się nieswojo, a nerwy sprawią, że będę miał nogi jak z waty.

Wiecie... to był najwyższy poziom zaufania, jakim ludzie obdarzyli mnie w całym moim życiu. Miałem prawo być z siebie dumny, ale ochujałem i pogubiłem się. Z tego powodu nie usłyszałem, co mówi dowódca, nie rozumiałem też mapy. Po prostu stałem bez ruchu i bez mrugnięcia okiem gapiłem się na nią. W głowie szumiały głosy tych specjalistów od suchej zabudowy, młodziaków, budowlańców, gołodupców, studentów i innych, nie będących zajebistymi komandosami czy superwojskowymi. Ale to oni zaufali mi tak bardzo, że ło...

Będę leżeć na betonowej podłodze z rękami wsuniętymi pod pachy i nogami owiniętymi ręcznikiem.

Leżeć i jebać się wyrzutami, niepokojem i złością na siebie.

To jest właśnie dno w piwnicy dniepropietrowskiego aresztu śledczego. Na równi z więźniami dożywotnimi oczekującymi na przeniesienie. Z pierdolonymi psami i wysublimowanymi strażnikami.

Tutaj możesz krzyczeć, wzywać matkę, wychowawcę ze szkoły lub wiejskiego ratownika medycznego, ale w odpowiedzi dostaniesz jedynie pałką w pizdę. Straszne było nawet nie samo miejsce, ale świadomość, że nie należysz do siebie. Twoja wolność, zdrowie, życie są w rękach obcych, a masz dopiero dwadzieścia lat.

Będę palił w pobliżu szyszygi z chodzącym silnikiem. Z odbiornika posypią się komendy, cyfry i plusy.

Nasz BRDM[3] przemknie obok, a ktoś zasalutuje dwoma palcami przyłożonymi do krawędzi hełmu. W odpowiedzi zasalutuję i uśmiechnę się do siebie. Chłopcy podjadą, zaczną pakować plecaki, amunicję oraz broń do samochodu, a na koniec sami wskoczą do wozu.

Wyrzucę niedopałek, wsiądę po lewej stronie. W lusterku wstecznym zobaczę żar papierosa kierowcy.

– Czekamy! – krzyknąłem.

Światło w kabinie zapaliło się i zgasło.

Wskoczę na tył, siądę obok cicho szepcącej grupy.

Radio będzie milczało... O, zapalę papierosa.

Specjaliści od suchej zabudowy, młodziaki, budowlańcy, gołodupcy, studenci i inni będą rozmawiać, śmiać się.

Ich życie, zdrowie, wolność w dużej mierze będzie zależało ode mnie, a moje od nich.

Są młodzi, pod wieloma względami naiwni, bardzo rozpieszczeni, a często zmęczeni życiem na społecznym dnie. Dlatego są przyzwoici... dlatego nie boją się jazdy tym samochodem. Dlatego chcą nim jeździć...

W ciemności flegma dźwięcznie uderzy o liść krzaka na poboczu.

Ooooch, Lordy, trouble so hard – zabrzmi w głowie bardzo cicho i niewyraźnie. Przestanę oddychać, żeby lepiej słyszeć.

Ooooch, Lordy, trouble so hard – zabrzmi głośniej, wyraźniej.

Uśmiechnę się i mocno zaciągnę papierosem. Podążając za wyrzuconym niedopałkiem, radio rzuci komendę do wyjścia:

– Pierdolnij Tatarowi w kabinę – krzyknę do siedzącego w kącie, a kolba karabinu uderzy dwa razy w żelazo.

Don’t nobody know my troubles but God..., don’t nobody know my troubles but God – zaśpiewa w głowie głośno i donośnie.

Workuta zobaczy mój uśmiech i pytająco kiwnie głową.

– Dzisiaj ktoś umrze – powiem z uśmiechem, pochylając się nieco do przodu.

– Znowu słyszysz piosenkę? – zapyta, nachylając się do mnie z takim samym uśmiechem.

– No.

Parskniemy śmiechem, stukniemy się hełmami, podskakując na ławkach szyszygi. Wkrótce samochód skręci w prawo i czując płaską powierzchnię pod kołami, zacznie nabierać prędkości.

Będę...

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] BK – Strzelba BK-5, kaliber 5,6 mm.

[2] Szyszyga – pojazd ciężarowy GAZ-66.

[3] BRDM – opancerzony pojazd rozpoznawczo-patrolowy.