Marta Kozłowska, Berdyczów, Kraków 2022

Copyright © by the Author, 2022
Copyright © for this edition by Wydawnictwo Ha!art, 2022

Redakcja serii · Piotr Marecki

Redakcja · Robert Rybicki, Anna Sikierska

Korekta · Anna Sikierska | www.pracowniabezkropki.pl

Projekt okładki · Bolesław Chromry

Projekt typograficzny, skład i łamanie, korekta By Mouse | www.bymouse.pl

Wydanie I

ISBN 978-83-66571-80-8

510. publikacja wydawnictwa

Wydawnictwo Ha!art
ul. Konarskiego 35/8, 30-049 Kraków
tel. 795 124 207
wydawnictwo@ha.art.pl
www.ha.art.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Seria prozatorska pod redakcją Piotra Mareckiego

Jerzy Franczak, Trzy historye

Sławomir Shuty, Bełkot

Łukasz Orbitowski, Szeroki, głęboki, wymalować wszystko

Piotr Cegiełka, Sandacz w bursztynie

Sławomir Shuty, Cukier w normie

Michał Palmowski, Przygody Hiszpana Dete

Michał Witkowski, Lubiewo

Marta Dzido, Małż

Marian Pankowski, Rudolf

Maciek Miller, Pozytywni

Ewa Schilling, Głupiec

Adam Wiedemann, Sceny łóżkowe

Jan Dzban, Dentro

Piotr Szulkin, Socjopatia

Marian Pankowski, Bal wdów i wdowców

Jerzy Nasierowski, Zbrodnia i...

Piotr Czerski, Ojciec odchodzi

Maciek Miller, Zakręt hipokampa

Łukasz Orbitowski, Horror Show

Joanna Pawluśkiewicz, Pani na domkach

Joanna Wilengowska, Zęby

Marta Dzido, Ślad po mamie

Jan Krasnowolski, Klatka

Marian Pankowski, Pątnicy z Macierzyzny

Hubert Klimko-Dobrzaniecki, Raz. Dwa. Trzy

Michał Zygmunt, New Romantic

Joanna Pawluśkiewicz, Telenowela

Jerzy Franczak, Przymierzalnia

Wojciech Bruszewski, Fotograf

Krzysztof Niemczyk, Kurtyzana i pisklęta

Sylwia Chutnik, Kieszonkowy atlas kobiet

Juliusz Strachota, Cień pod blokiem Mirona Białoszewskiego

Natalia Rolleczek, Drewniany różaniec

Marian Pankowski, Niewola i dola
Adama Poremby

Maciek Miller, Cockring

Dominika Ożarowska, Nie uderzy żaden piorun

Ewa Schilling, Codzienność

Marian Pankowski, Tratwa nas czeka

Piotr Szulkin, Epikryza

Jerzy Franczak, NN

Sławomir Shuty, Jaszczur

Darek Foks, Kebab Meister

Tomasz Pułka, Vida Local

Ziemowit Szczerek, Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian

Wojciech Bruszewski, Big Dick. Fikcja dokumentalna

Jan Krasnowolski,Afrykańska elektronika

Daniel Kot, Kierunkowy 22

Marian Pankowski, Nastka, śmiej się!
Opowiadania

Sławomir Shuty, Dziewięćdziesiąte

Łukasz Orbitowski, Horror Show [wyd. II popr.]

Joanna Dziwak, Gry losowe

Søren Gauger, Nie to / nie tamto

Maciej Bobula, Katarzyna Gondek, Adam Miklasz, Aleksander Przybylski, Michał Zantman, Bękarty Wołgi. Klechdy miejskie

Ziemowit Szczerek, Siódemka

Juliusz Strachota, Relaks amerykański

Flash fiction. Antologia

Dariusz Orszulewski, Zjednoczone Siły Królestwa Utopii

Stanisław Czycz, Nie wierz nikomu.
Baza

Konrad Janczura, Przemytnicy

Maciej Piotr Prus, Przyducha

Marta Dzido, Frajda

Olga Hund, Psy ras drobnych

Juliusz Strachota, Turysta polski w ZSRR

Jakub Michalczenia, Gigusie

Anna Mazurek, Dziwka

Natalka Suszczyńska, Dropie

Antonina Kardaś, Czernucha

Aleksandra Wstecz, Kwiaty rozłączki

Jarek Skurzyński, Zrolowany wrześniowy Vogue

Zenon Sakson, Zaczarowany uber

Sławomir Shuty, Historie o ludziach z wolnego wybiegu. Pasty i skity

Maciej Topolski, Niż

Jakub Michalczenia, Korszakowo [wyd. II popr. i uzupeł.]

Maciej Piotr Prus, Wyspa i inni ludzie

Jan Dzban, Dentro De Luxe

Anna Sudoł, Projekt

Sławomir Shuty, Bełkot [wyd. II popr.]

Jaga Słowińska, Czarnolas

Sławomir Shuty, Cukier w normie [wyd. III popr.]

Sławomir Shuty, Nowy wspaniały smak

Marian Pilot, Dzikie mieso

Soren Gauger, Imitacja życia

Mateusz Górniak, Trash Story

Gaba Krzyżanowska, Jedna czwarta wróbla

Marta Kozłowska, Berdyczów

Wojtkowi „Wowce” Burszcie

„Jak przebić rzeźbą niebo?”

Władysław Hasior

„Berdyczów funkcjonuje w znanym powiedzonku jako synonim miejsca, którego nie ma. Ale Berdyczów istnieje naprawdę, leży 44 km na południe od Żytomierza, nad rzeką Hnyłopiatem”.

Adam Dylewski, Ukraina.
Część zachodnia, Kijów i Krym

– Karol Pytanko?

– Zgadza się.

– Otczestwo: s. Wiesława. Płeć: mężczyzna. – Ołówek o politurę robi za podręczną kurę.

– Obywatelstwo: polskie. Data i miejsce urodzenia...

– Tak, wszystko się zgadza.

– Oczy: niebieskie.

– Owszem – poświadczam gorliwie i, jak się zdaje, całkiem niepotrzebnie. Pohranicznik recytuje paszport, nie szukając potwierdzenia dla zawartych w nim parametrów, lecz dokonując czegoś na kształt zaboru: „Wzrost: wysoki. Znaki szczególne: brak. Kategoria zawodowa: obserwator z ramienia Europejskiego Sojuza”. Wydziobuje mnie ziarnko po ziarnku. Zawłaszcza mi właściwości, a co najmniej bierze je w depozyt.

Zegar mieli powietrze. Pod sufitem kołują wskazówki wentylatora. Światło wzięło w siebie ogół cieni, a ze śmietników wystają ściany z domieszką sufitu. Nauka radziecka określa ten stan mianem „pierwotnej zupy”.

Uczyniwszy zadość pierwszej części procedury, mundurowy wykonuje kilka nieoczywistych gestów nad paszportowym zdjęciem, okadza mi wzrokiem twarz, by nareszcie przystąpić do końcowych czynności, ergo: zrobienia ze mnie przyjezdnego.

– Cel podróży?

– Berdyczów.

– Cel podróży – powtarza z wyselekcjonowaną flegmą. Jak to zaraz znać po oczach, komu się w głowie nudzi!

Wsuwam papiery przez otwór w okalającej go szklance. Po chwili, podniósłszy wzrok znad dokumentów, które studiował metodą miętoszenia i tytłania, pyta byle pytać:

– Afrykański pomór świń? W Berdyczowie?

– Będę badał tę sprawę. Odnotowano masowy pomór trzody chlewnej w byłym kołchozie pod Berdyczowem, z ramienia Brukseli mam się temu przyjrzeć... – zeznaję nie bez satysfakcji. Przemagam w sobie chęć opowiedzenia o patogenach, bioasekuracji i strefie zapowietrzonej, by wraz z innymi ślepakami odłożyć je na bliżej nieokreślone potem.

Flanelowy odgłos stempla i zszargane glejty wraz z paszportem wracają na pulpit.

Z odlanego z jarzeniówkowego światła pawilonu wypadam wprost w cudzą noc. I z miejsca czuję, że to nie samica. Dziksza i masywniejsza, grubiej ciosana, bardziej sążnista, jurna i narowista od wszystkich znanych mi nocy. Knur, basior, buchaj. TEN noc.

Miast księżycowego nieba ma pięć kopiejek w wilczym podniebieniu.

W ciemności rozlega się pomruk silnika. Koniec festiwalu palenia i palenia! Asfalt wokół starego turystycznego Laza rozgwieżdża się od niedopałków. Na rosnące zniecierpliwienie dobywające się spod maski i ja gonię do autokaru.

Tym, co czyni mój środek transportu wyjątkowym, jest substancja. Od włazu wszystko mi mówi, że powstał z tego samego tworzywa co, dajmy na to, wygazowany Szampańskoje czy noworoczny poranek. Syntetyczna woń tekstyliów upięta w operetkowe lambrekiny i zasłony, festony i sute marszczenia z zapaszku zleżałych zakąsek, kanapek z serwolatką, cebulą i jajkiem. Tapicerowane wódczanymi wyziewami, oparem z papierosów Trojka i popsutych stóp fotele, podsufitka, ściany. Wszechzmysłowy zawrót głowy. A jego kolorem jest pasztetowy. A jego znakiem zodiaku: Arlekin.

W poświacie muzyki kasetowej tu i ówdzie wybuchają ogniska kaszlu i chrapania. Robaczywieją jabłka i pierogi z mięsem z zupy. Wietrzeją perfumy, lecą oczka w rajstopach. Policzki błękitnieją od kiełków zarostu. Z koafiur z sykiem uchodzi powietrze. Po podłodze rozpełzły się pancerzyki słonecznika. W ostatnim rzędzie beka ostatnia torba chipsów.

Odprowadzany spojrzeniami rozmazanych oczu pokonuję zapory z rozrzuconych w poprzek korytarza śpiących kończyn, by dotrzeć na „swoje miejsce”. Przypominam sobie obowiązujący w średniowiecznych zakonach oraz w Kraju Rad zakaz stosowania zaimka „mój”. Tu i teraz zasada ta nabiera równie ontologicznego sensu.

Na bucie mam nalepkę od banana. Pod siedzeniami kołyskuje żuk tombakowego klipsa i puszka po piwie. Przestawiam zegarek z trzeciej na czwartą, dobrze chowam paszport oraz przewodnik Berdyczów Wiaczesława Kopytko i czym prędzej zatrzaskuję się od środka. Nie widząc drogi, od samego spania dociera się na miejsce.

Budzi mnie grobowa cisza. Nie czuję stóp, prawą górną ćwiartkę mam zdrętwiałą od szyby. Uruchamiając się przez wytarganie za oczy, zauważam, że w autokarze jest pusto. Zrywam się z miejsca i na drewnianych nogach śpieszę do wyjścia. Otęchły, otępiały, obolały – jak w tęgiej grypie. Światło, które oślepia mnie na dworcowej platformie, ma w sobie zaśniedziałą metaliczność. Cementowy nawis nieba wzbiera deszczem.

– Wyspał się? – zagaduje kierowca. – Tak? – Pali pod tabliczką o zakazie plucia.

– Tak, tak... – wychrypiam. – Przepraszam, że musiał pan czekać.

– Po bagaż, bądźcie łaskawi.

Odruchowo uładzając włosy i ubranie, idę za nim do pełnego polskich konserw mięsnych luku, skąd gramolę walizkę. Z plastikową rączką w dłoni niemrawo obiegam dworzec wzrokiem.

– Macie tu jakiś postój? – pytam, trąc okulary podołkiem swetra. Chucham, poleruję, wszystko na nic. Wzrok nie może się uwolnić od efektu brudnej szyby.

– A na co wam taryfa? Toż tu u nas wszędzie blisko. Dokąd wam trzeba?

– Do hotelu Wołk.

– Pójdziecie prosto, potem w lewo, zresztą, Bim! Bim, pokaż panu drogę – rzuca w szeroko rozumianą przestrzeń.

Komu dostały się te słowa? Popatruję dookoła. Kilku podróżnych z torbami w torbach. Dysponent ruchu. Dworcowy zamiatacz. Który to Bim? Jedna z leżących u opony łajek podnosi się z ociąganiem, by stanąć mi naprzeciw z wlepionymi ślepiami. Zbywam ją jako żywioł żebraczy, wracam do kierowcy:

– Pozwólcie, gdzie ten hotel?

– Bim pokaże. – Wskazuje brodą psa.

Sięgam po Relatywizm i Tolerancję, niezastąpione łyżki do cudzych butów:

– No to w drogę! Bim, prowadź.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki