Opuszczeni rodzice

Nagła śmierć dziecka. Jak dalej żyć?

Anna Bogna
Jędrzejewska

Kraków 2015

Dla tych. którzy kochają...
A.B.J.

Początek życia

Kobieta trzymająca przy swojej piersi dziecko

Poprosiła: „Powiedz nam o dzieciach”. A on odrzekł:

Wasze dzieci nie są waszymi dziećmi.

Są one synami i córkami tęsknoty Życia.

Przyszły one przez was, ale nie od was.

I choć zostają z wami,

Jednakże nie należą do was.

Możecie im ofiarować waszą miłość,

Ale nie wasze myśli,

Ich myśli bowiem należą do nich samych.

Możecie udzielać schronienia ich ciałom,

Ale nie ich duszom,

Ich dusze bowiem mieszkają w domu jutra

I nie możecie ich odwiedzić,

Nawet w waszych snach.

Możecie usiłować upodobnić się do nich,

Ale nie czyńcie ich na swe podobieństwo.

Życie bowiem nie toczy się wstecz,

Ani też nie zatrzymało się wczoraj.

Jesteście jak łuki, z których wasze dzieci,

Jako żywe strzały, wysyłane są w przestrzeń.

Tylko Strzelec widzi znaki

Na drodze nieskończoności i to On swoją mocą

Wysyła wasze dzieci jak strzały,

By mogły szybować daleko i prosto.

Pozwólcie więc Strzelcowi, by radowały się jego ręce,

Które was posyłają,

Ponieważ tak samo, jak kocha On lecące strzały,

Kocha również łuk, który jest nieruchomy.

                       (Gibran, 2004; za: Kübler-Ross, 2007, s. 29–30)

Wstęp

Początek. Myślę, że jest to słowo, którego znaczenie powinno się stać najważniejsze w niniejszej publikacji. To słowo-klucz. Słowo to oznacza, że moją najważniejszą intencją jest zwrócenie uwagi na rodziców, którzy stracili swoje dzieci. Oni zwykle określają swój stan inaczej – czują i mówią, że to koniec. Koniec czego? Wszystkiego. Dlatego właśnie potrzebują pomocy. Pomocy ze strony bliskiej osoby, pomocy specjalistycznej, pomocy najbliższego otoczenia, pomocy odpowiednio wykwalifikowanego doradcy, pomocy w gronie rodziny, przyjaciół, pomocy sąsiadów, osób ze swojego środowiska zawodowego, instytucji pomocowych, grup wsparcia itd. Mam tu na myśli pomoc kompleksową dotyczącą wielu aspektów funkcjonowania człowieka. Może nią być udzielanie cierpiącym rodzicom informacji na temat postępowania w określonej sytuacji, która ma z nimi związek (na przykład w zakresie obowiązujących norm prawnych związanych z odejściem dziecka nienarodzonego); ułatwianie im fizycznego, codziennego funkcjonowania; pomoc w sferze emocjonalnej oraz duchowej. Wówczas może się pojawić realna szansa, że doświadczą swojego niezbędnego „początku”, ponieważ nigdy już nie będą tymi samymi ludźmi, co przed tragicznym wydarzeniem. Osobom, które doznały straty dziecka, potrzebna jest pomoc zewnętrzna. Ma ona wspierać ich własne mechanizmy samopomocowe, aby mogli oni konstruktywnie przebyć proces żałoby i udzielić sobie autentycznej odpowiedzi na pytanie: „Jak dalej żyć?”.

Chciałabym zostać pedagogiem. Żyć zgodnie z tym powołaniem. Zasłużyć na to, aby móc kiedyś o sobie tak powiedzieć. Nie psychologiem zajmującym się mechanizmami psychicznymi; jego zadaniem jest stawianie diagnoz, orzekanie w sprawach związanych z życiem wewnętrznym człowieka, a przede wszystkim pomoc w tym zakresie. Treści, które będę zawierać w publikacji Opuszczeni rodzice. Nagła śmierć dziecka. Jak dalej żyć?, stanowią również mój własny, osobisty początek. Impulsem do podjęcia studiów pedagogicznych w 2007 roku była dla mnie „rozmowa”, którą przeprowadziłam z nieżyjącym już wówczas od czterech lat synkiem. Specjalizacja opiekuńczo-wychowawcza pomogła mi zapoznać się z wieloma aspektami związanymi z rozwojem, potrzebami, a także ograniczeniami człowieka. Nabywaniu przeze mnie wiedzy i umiejętności towarzyszył szacunek oraz pokora w postrzeganiu życia ludzkiego. Już podczas pierwszego roku nauki na wykładzie z pedagogiki ogólnej poruszono kwestie dotyczące sytuacji, gdy śmierć dziecka jest niewytłumaczalna w odniesieniu do wiedzy medycznej – a ono po prostu umiera. Spotkałam się również ze śmiałą koncepcją, że niektóre dzieci nie chcą być, przychodzą na świat, lecz nie mają w sobie „potrzeby życia” i... dlatego umierają. Bez względu na mój osobisty stosunek do tego poglądu sądzę, że czasem i o nim warto pomyśleć. Studia uzupełniające – profilaktykę społeczną i resocjalizację – podjęłam ze względu na wyraźne ukierunkowanie w stronę szeroko pojętej działalności pomocowej i naprawczej. Chciałabym wspierać osoby, których spotkała nagła śmierć dziecka. Pedagodzy, czyli „prowadzący dziecko” (grec. paidagogos), mogą wesprzeć osoby przeżywające jego stratę w bardzo szerokim zakresie.

Trójka wybitnych artystów: Wojciech Młynarski (tekst), Włodzimierz Korcz (muzyka) i Edyta Geppert (wykonanie) w 1987 roku stworzyła wspólnie piosenkę, posiadającą bardzo uniwersalny przekaz:

[...] Uparcie i skrycie,/ och, życie kocham cię, kocham cię/ kocham cię nad życie!/ Jem jabłko winne/ i myślę: „Ech, ty życie łez mych winne/ nie zamienię Cię na inne!”/ Kocham cię, życie,/ poznawać pragnę cię, pragnę cię,/ pragnę cię w zachwycie/ i spotkać człowieka,/ który tak życie kocha i tak jak ja/ nadzieję ma!

Kocham Cię życie. Ale i śmierć miłości nie unicestwia. Jak zatem można pomóc osobie, której dziecka już nie ma? Na pewno przez prawdziwe, autentyczne współodczuwanie.

Celem niniejszej publikacji jest poznanie najbardziej skutecznych możliwości pomocowych wobec osieroconych rodziców i następstw wynikających z braku wsparcia w zakresie poruszanej problematyki. Pierwszy rozdział traktuje o specyfice nagłej śmierci dziecka, zawiera treści mówiące o charakterystycznych cechach zjawiska, o różnych rodzajach i etapach przeżywania żałoby, które występują u osieroconych rodziców. W drugim rozdziale poruszone zostały kwestie związane z potrzebami rodziców, zachowaniami ich najbliższego otoczenia oraz zagadnieniami religijnymi i filozoficznymi w kontekście nagłej śmierci dziecka. Trzeci rozdział poświęcono możliwościom pomocowym różnych środowisk społecznych wobec cierpiących rodziców, poszukiwaniu oraz odrzucaniu przez nich wsparcia, a także znaczeniu procesów samopomocowych w życiu po stracie. Rozdział czwarty zawiera badania jakościowe przeprowadzone metodą indywidualnych przypadków, które odbywały się od stycznia do maja 2012 roku. Miały one na celu nie tylko poznanie skutecznych możliwości pomocowych wobec osieroconych na podstawie ich osobistych doświadczeń, ale także zgłębienie poglądów i przekonań z perspektywy czasu, który upłynął od tragicznego wydarzenia.

W 2012 roku ukończyłam naukę na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym Uniwersytetu Rzeszowskiego, pisząc pod kierunkiem naukowym Pani prof. dr hab. Anny Tokarovej pracę magisterską Opuszczeni rodzice. Nagła śmierć dziecka. Jak dalej żyć?, na podstawie której powstała niniejsza publikacja.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2015

Recenzent:
prof. zw. dr hab. Bogusław Śliwerski

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Ewa Beniak-Haremska

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7850-864-9

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-949-3

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2015