Profesorowi Wacławowi Strykowskiemu –
w podziękowaniu za trwałą przyjaźń od lat szkolnych, za niezapomniane przygody artystyczne, pedagogiczne, naukowe (i te inne też…)

Autor

Wprowadzenie do serii wydawniczej „Drogowskazy (w) Edukacji”

Minęło 30 lat transformacji ustrojowej Polski, w toku której pierwsza dekada lat 90. XX wieku zaowocowała niezwykle dynamicznym rozwojem innowacji i eksperymentów pedagogicznych w szkolnictwie państwowym, przekształcanym wraz z rozwojem samorządności w szkolnictwo publiczne. Okres zachwytu nauczycieli pedagogiczną wolnością, otwarcia się także rodziców i uczniów na możliwe zmiany w edukacji zorientowanej na dobro ich dzieci, wzmacnianie potencjału rozwojowego młodych pokoleń przez nauczycieli autorskich szkół, klas, zajęć i środków dydaktycznych, zakończył się wdrożeniem przez rządzących odgórnie sterowanych reform ustroju szkolnego i zmian programowych oraz unormowań prawnych w oświacie. Od rozkwitu szkolnictwa alternatywnego, bogactwa form, metod i treści kształcenia oraz zróżnicowania modeli wychowawczych przeszliśmy do coraz bardziej podporządkowanych rozwiązań systemowych, które narzucane są przez zmieniające się co kilka lat formacje polityczne w resortach edukacji.

To dowód na to, że demokratyzacja relacji międzyludzkich w polskiej szkole (i nie tylko) to zadanie przekraczające wyobraźnię i kompetencje rządzących, niezależnie od reprezentowanych przez nich orientacji politycznych. Doświadczenie szoku transformacyjnego, otwarcie na Zachód, w końcu członkostwo w Unii Europejskiej – to wydarzenia, które nie zrobiły większego wrażenia na (od)twórcach polityki oświatowej. Szkoła pozostała miejscem indoktrynacji i presji uspołecznienia, kosztem jej najważniejszej misji – uczłowieczenia przez wychowanie.

Rozpoczynamy nową serię wydawniczą, która ma przywrócić nie tylko prawo do wolności (w) edukacji jako gwaranta i warunku sine qua non najwyższej jej jakości, bo powiązanej z poczuciem sprawstwa i odpowiedzialności oraz rzeczywistej partycypacji nauczycieli, uczniów i ich rodziców w tworzeniu lepszej edukacji. Lepszej, bo oznaczającej szkołę zorientowaną na rozwój uczniów, nauczycieli i rodziców jako wspólnoty, a nie na realizację wąsko pojmowanych interesów partii politycznych, kościołów, różnych organizacji społecznych czy globalnych podmiotów gospodarczych.

Zawarte w tytule serii słowo „drogowskazy” jest metaforą oznaczania szlaków dla innej edukacji za pomocą słowa i obrazu, ich pogłębionych znaczeń, doznań i wyobrażeń, wskazujących możliwe kierunki rozwoju odszkolnionej edukacji. Szkołę można wymyślać na nowo, inaczej niż przewiduje to powszechnie obowiązująca w Polsce doktryna kształcenia i wychowywania uczniów w podejściu etatystycznym, skoszarowanym i systemowo ograniczającym mentalność kolejnych pokoleń. Edukacja musi być dobrem wspólnym, ponadpartyjnym, otwartym na różnice, a zarazem poddawanym oddolnej kontroli i wsparciu sił społecznych, zatroskanych o człowieka i głębię jego człowieczeństwa, a nie tylko wizję efektywnie zorganizowanego społeczeństwa. Tak jak napisy umieszczane przy drodze lub przy skrzyżowaniach, nierzadko na kamiennych drogowskazach, zapewniają możliwy kierunek wędrówki, a przy tym są odporne na wiatr, deszcz czy zmiany temperatur, tak też oferowane w tej serii drogowskazy uczonych i nauczycieli XXI wieku chronią zarówno tradycyjne, jak i innowacyjne rozwiązania edukacyjne. Drogowskazy te stawiane są na fundamentach prawdy, wolności, pasji poznawania i doznań z tym związanych – empatii i sympatii. Jako praktycy edukacji i badacze jej teorii zapraszamy na wędrówkę po najstarszych i najnowszych szlakach wychowania, kształcenia, uczenia się i samospełnienia.

Redaktor serii prof. dr hab. Bogusław Śliwerski

Wstęp

Zarządzanie to szczególnie istotny czynnik efektywnego funkcjonowania całego systemu oświaty zarówno w państwie, jak i w poszczególnych placówkach edukacyjnych, tworzących ten system.

We współczesnej polskiej literaturze pedagogicznej problem ten jest opisywany na ogół przyczynkarsko, w odniesieniu do pojedynczych zagadnień. Brakuje natomiast opracowań całościowych i to zarówno w ujęciu teoretycznym, jak i praktycznym. Chodzi o publikację o charakterze podręcznikowym, ujmującą syntetycznie podstawowe zagadnienia dotyczące zarządzania w oświacie. Jednocześnie jednak taką, która zainteresuje liczną rzeszę osób pełniących funkcje kierownicze w oświacie i nie będzie „teorią dla teorii”.

Pisząc tę publikację, przyjąłem następujące cele:

• zebrać i uporządkować wiedzę dotyczącą zarządzania w oświacie;

• uświadomić różnorodność rozwiązań w tym zakresie na tle porównawczym;

• wskazać tendencje i kierunki zmian w zarządzaniu systemem edukacji i poszczególnymi placówkami tworzącymi ten system;

• zarekomendować własne propozycje zmian w niektórych obszarach dotyczących podjętego tematu.

Są to oczywiście tylko założenia, zasygnalizowanie kierunków zmian. Opracowanie pełnej, szczegółowej koncepcji wymaga pogłębionej pracy wielu osób znających tę problematykę.

Część pierwsza obejmuje analizę różnych komponentów systemu zarządzania, a mianowicie zarządzanie systemem oświaty w państwie, zarządzanie systemem szkolnictwa lokalnego (regionalnego, gminnego) oraz zarządzanie placówkami edukacyjnymi, tworzącymi ten system. Dokonano tu wieloaspektowej analizy wiedzy na ten temat oraz wskazano na kierunki rozwoju. Opisano tworzenie się nauki o zarządzaniu oraz scharakteryzowano współczesne kierunki rozwoju tej dziedziny wiedzy (rozdziały pierwszy i drugi). W trzecim rozdziale zawarto analizę pojęć wiodących dla dalszej tematyki: zarządzanie i organizacja. Zarządzanie w oświacie obejmuje dwa podstawowe aspekty — zarządzanie systemem oświaty (w państwie i na szczeblu lokalnym) oraz zarządzanie placówkami edukacyjnymi. W kolejnych rozdziałach podjęto więc wieloaspektową analizę zarządzania systemem oświaty na szczeblu centralnym (rozdział czwarty) oraz samorządowym (rozdział piąty). Nowoczesny system oświaty musi być nastawiony na pełnienie funkcji usługowej wobec rodziców i ich dzieci, a także osób dorosłych. Ten problem omówiono w rozdziale szóstym, wskazując na potrzebę i sposoby menedżerskiego działania samorządu i osób zajmujących się lokalną oświatą.

Szczególnie istotne jest bezpośrednie zarządzanie placówką edukacyjną, funkcjonującą na wolnym rynku. Podmiotem działania placówki oświatowej jest społeczeństwo, a konkretnie rodzice i ich dzieci (a także uczący się ludzie dorośli), których potrzeby i oczekiwania winny być zaspakajane przez szkołę (rozdziały szósty, siódmy, ósmy) zarządzaną przez dyrektora, który, w przekonaniu autora, powinien być humanistycznym menedżerem. Na czym polega takie zarządzanie, można dowiedzieć się z rozdziału dziewiątego. Z kolei w rozdziale dziesiątym przeczytamy, jak kształcono dyrektorów placówek oświatowych w Polsce powojennej.

Podejmowane w części pierwszej problemy potraktowano w sposób podręcznikowy — sformułowano definicje, uporządkowano najważniejsze aspekty zagadnień. Ujęto je w szerokim kontekście — ogólnej nauki o zarządzaniu, socjologicznym, ekonomicznym, a także psychologicznym. Przedstawiając różne podejścia do problemów kontrowersyjnych i niejednoznacznych, starałem się jednocześnie zaprezentować własne stanowisko. Czytelnik zainteresowany pogłębieniem problemu znajdzie odesłanie do odpowiedniej literatury.

W całym opracowaniu (w obu częściach) termin „placówka edukacyjna” odnoszę do wszelkiego rodzaju placówek, zajmujących się kształceniem i wychowaniem zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych, a także placówek wspomagających, na przykład poradni pedagogiczno-psychologicznych. Jeśli używam terminu „szkoła”, to tylko zamiennie, dla urozmaicenia językowego, ale oczywiście zawsze chodzi o wszelkie placówki edukacyjne.

Autor podręcznika powinien nie tylko opisywać, analizować i diagnozować podejmowane problemy, ale również inspirować do przemyśleń i poszukiwań. Temu celowi służy kreowanie własnych pomysłów na rozwiązywanie problemów oraz projektów zmian. Takie propozycje przedstawiłem w drugiej części.

Pierwsza z nich dotyczy systemu permanentnego doskonalenia zawodowego kierowniczej kadry oświaty (rozdział jedenasty). Druga rekomendacja dotyczy uwolnienia szkół od zarządzania stricte administracyjnego i przekazania ich czynnikom społecznym, dzięki czemu dyrektor i nauczyciele będą nastawieni przede wszystkim na dziecko i jego potrzeby, a nie na oczekiwania ministra, kuratorium i samorządu.

Ostatnia rekomendacja dotyczy zmian w kształceniu nauczycieli tak, aby byli oni przygotowani do efektywnej pracy z dziećmi i młodzieżą XXI wieku pod względem nie tylko rzeczowym, ale także praktycznym, i — co jest szczególnie ważne — mentalnym. Tylko wtedy dla nauczyciela najważniejszy będzie uczeń i jego rozwój, a nie program nauczania i testy.

Przedstawione rekomendacje nie zawierają zwartych, dopracowanych koncepcji, gotowych do wdrażania. Nie są to też projekty doskonałe — jestem w pełni świadomy ich kontrowersyjności, niedoskonałości, konieczności dopracowania szczegółów, ale to już wymaga pracy zespołowej. Może uda się do tego przekonać jakiś naukowy ośrodek badawczy? W tej publikacji są to raczej wskazania i sugestie do przemyśleń i dyskusji.

Mam jednak nadzieję, że niniejsza publikacja okaże się przydatna dla:

• ludzi nauki zajmujących się tą problematyką;

• polityków — decydentów oświatowych;

• praktyków — dyrektorów placówek edukacyjnych i nauczycieli, gdyż znajdą tu oni inspiracje do działań zarządzających placówką edukacyjną;

• szefów samorządów, a zwłaszcza osób odpowiadających za organizację miejskiej i gminnej oświaty;

• studentów kierunków pedagogicznych.

Mając na uwadze tak szerokie spektrum czytelników, starałem się — nie unikając stylu naukowego — pisać językiem prostym i zrozumiałym. Konspektowy układ treści w części rozdziałów, ich podział na krótkie podrozdziały ułatwi szybkie czytanie, bez szkody dla zrozumienia tekstu.

Problematyką zarządzania w oświacie zajmuję się od wielu lat i to zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i praktycznym. Napisałem na ten temat kilka książek oraz ponad 100 artykułów w pracach zbiorowych i czasopismach fachowych. Przygotowałem też sporo tekstów publicystycznych („Polityka”, „Rzeczpospolita”, „Głos Nauczycielski”, „Dyrektor Szkoły” i inne).

Wykorzystałem w nich także swoje bogate doświadczenie dydaktyczne. Zagadnień związanych z zarządzaniem uczę dyrektorów szkół, nauczycieli i studentów nieprzerwanie od 1975 roku — w kaliskim oddziale Instytutu Kształcenia Nauczycieli, na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym UAM w Kaliszu, a od 1993 roku do dziś w Studium Doskonalenia Menedżerów Oświaty — własnej, autorskiej placówce doskonalenia nauczycieli w Kaliszu (od 2004 roku również w Gnieźnie). W oparciu o ocenę dorobku w dziedzinie zarządzania wraz z publikacją Promocja placówki edukacyjnej Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów zaakceptowała mnie na stanowisko profesora nadzwyczajnego. Miałem też okazję poznać bezpośrednio praktykę zarządzania w oświacie różnych krajów. Korzystając z tego rodzaju doświadczeń, przygotowałem niniejszą publikację.

I jeszcze jedno zastrzeżenie, ale i nadzieja.

Każdą propozycję intelektualną można odrzucić, wskazując na jej słabe strony. Bo nie ma koncepcji idealnych, takich, które mają wyłącznie mocne cechy. I nigdy nie będzie, bo przecież ocena tego, co nam się proponuje, jest filtrowana przez doświadczenia i nastawienia każdego z odbiorców. Najważniejsze, aby dyskutować, poszukiwać, analizować, próbować coś tworzyć. Z takim zamiarem przygotowałem niniejszą publikację. Może, mimo różnych kontrowersji, wzbudzi refleksję. A może i zmotywuje do działania? Marzenia starego pedagoga…

P.S. Będę zobowiązany za wszelkie komentarze, uwagi, sugestie, wysłane pod adresem l.gawrecki@gmail.com.

CZĘŚĆ PIERWSZA
.ZARZĄDZANIE – SYSTEMATYKA I PRAKTYKA

1. Początki i rozwój nauki o zarządzaniu w oświacie

Problemami zarządzania i sprawnej organizacji działań ludzie interesowali się od czasów pierwotnych, jako że musieli radzić sobie ze zdobywaniem pożywienia, z obroną przed zwierzętami i innymi ludźmi, z budowaniem schronienia i tak dalej. Wielkie budowle, które powstały w starożytności i przetrwały do dziś, jak mur chiński czy piramidy egipskie, świadczą o tym, że już przed tysiącami lat poszukiwano skutecznych rozwiązań organizacyjnych i wdrażano je w praktyce. Podobnie znane z historii wyprawy wojenne albo działania organizacyjne, jak system pobierania cła czy czynności handlowe, są dowodem na to, że już wtedy wdrażano skutecznie etapy tego, co współcześnie nazwano cyklem działania zorganizowanego¹: planowano zamierzenia, koordynowano ich realizację, motywowano ludzi do najbardziej skutecznej pracy i kontrolowano jej efekty.

Pierwsze próby organizacji działań edukacyjnych podejmowano w starożytnej Grecji. Wiązało się to z tworzeniem instytucji o charakterze edukacyjnym, takich jak Akademia Platońska, powstała ok. 387 r. p.n.e., „Liceum”, którego twórcą był Arystoteles (335 r. p.n.e.), czy „Ogród” Epikura (306 r. p.n.e.). Jeśli bowiem powstała instytucja, trzeba było rozwiązywać różne problemy organizacyjne i kierować ludźmi. Były to oczywiście tylko działania jednostkowe, dotyczące konkretnych placówek — pojedyncze, nieuogólniane doświadczenia.

Podstawy nauki o organizacji i zarządzaniu zaczęto tworzyć na przełomie XIX i XX wieku. Wynikało to ze skutków wielkiej rewolucji przemysłowej i z przyspieszonego rozwoju industrializacji. Zrodziło się wtedy zapotrzebowanie na wiedzę o dobrej organizacji pracy i o czynnikach determinujących jej wydajność, poszukiwano rozwiązań, które zmniejszały koszty produkcji, a jednocześnie zwiększały efekty pracy, prowadziły do wzrostu zysku. Wymusiła to rewolucja przemysłowa zapoczątkowana w Anglii w drugiej połowie XVIII wieku, która w następnym stuleciu objęła kraje Europy Zachodniej i Stany Zjednoczone. Odkrycie możliwości wykorzystania energii pary i skonstruowanie maszyny parowej spowodowały ogromne przyspieszenie i rozwój przemysłu. Powstawały coraz bardziej skomplikowane maszyny, których obsługa wymagała od robotników wyższego poziomu umysłowego. Pojawiły się wtedy hasła nawołujące do objęcia nauką na poziomie elementarnym szerokich warstw społecznych, a więc również dzieci ze środowisk chłopskich i robotniczych. Czynniki ekonomiczne i społeczne były podstawą pojawienia się szkoły zinstytucjonalizowanej, czyli sformalizowanej, działającej i kierowanej według określonych reguł organizacyjnych.

Poszczególne placówki tworzono intuicyjnie i w wyniku jednostkowych doświadczeń, nie miały one zatem podstaw naukowych, nie prowadzono badań w tym zakresie. Nie można więc mówić jeszcze o naukowej wiedzy na temat organizacji i kierowania w oświacie, raczej o przednaukowym etapie rozwoju tej dziedziny. Zauważamy to, analizując dorobek prekursorów myśli organizacyjnej w oświacie. W tym zakresie bardzo istotne znaczenie miały prace Jana Amosa Komeńskiego (1592—1670). Ten czeski pedagog z powodu prześladowań religijnych we własnym kraju zmuszony był emigrować do Polski i zamieszkał w Lesznie. Uważany jest za twórcę nowoczesnej dydaktyki², ale jego wkład w rozwój myśli organizacyjnej jest również bardzo znaczący. Pisał on o pragmatyce rozumianej jako „ogólna sztuka działania”³. Jej założenia inspirowały w XX wieku twórców prakseologii. Analizując funkcjonowanie szkoły jako instytucji, Komeński zwracał uwagę na poprawne formułowanie celów, planowanie pracy, organizowanie działań, a także na ich kontrolę⁴. Komeński zaproponował też strukturę systemu szkolnego (którą nazwał planem opieki nad rozwojem umysłu człowieka), składającą się z czterech typów szkół: macierzyńskiej, elementarnej, gimnazjalnej i akademickiej, obejmujących jednostkę od urodzenia do 24. roku życia⁵.

Twórczy wkład do rozwoju myśli organizacyjnej wnieśli również członkowie Komisji Edukacji Narodowej, tworząc podstawy nowoczesnego systemu szkolnego, adekwatnego do ówczesnych potrzeb społecznych i ekonomicznych kraju. Tego rodzaju działania w zakresie organizacji i kierowania w oświacie nastawione były przede wszystkim na praktykę, brakowało zaś uogólnień i teoretycznego omówienia tej problematyki. Takie naukowe podejście pojawiło się dopiero w XX wieku, kiedy intensywnie rozwijała się ogólna teoria organizacji. Nauka ta zrodziła się z poszukiwań sposobów wydajnej pracy w przemyśle, ale szybko objęła inne dziedziny — handel, administrację, budownictwo, a później także edukację.

W Polsce szczególny wpływ na rozwój myśli organizacyjnej miały prace wybitnego prakseologa Tadeusza Kotarbińskiego (1886–1981). Jego koncepcja sprawnego działania⁶ zainspirowała poszukiwania teoretycznych i praktycznych mechanizmów efektywnej organizacji pracy szkoły. Inspiracje te dostrzec można w powstałych w okresie międzywojennym tekstach, między innymi Sylwestra A. Klebanowskiego, Mieczysława Ziemnowicza, Lucjana Zarzeckiego czy Stanisława Łempickiego⁷.

Autorzy ci podejmowali problem jednolitych zasad organizacji i kierowania szkolnictwem, organów powołujących i nadzorujących instytucje oświatowe, zasad opracowywania planów i programów nauczania. Poszukiwali też rozwiązań w zakresie powszechności kształcenia, struktury i drożności systemu szkolnego. Sporo miejsca poświęcili rozważaniom nad rolą dyrektora w sprawnym kierowaniu szkołą.

Tego rodzaju problematykę podejmowano również po wojnie, odnosząc ją do zmieniającej się rzeczywistości oświatowej. Jest to zrozumiałe, jako że problemy organizacji i zarządzania oświatą i szkołą analizowane z perspektywy podejścia naukowego w okresie międzywojennym są zawsze aktualne, choć zmieniają się ich treści i konteksty stosownie do aktualnej rzeczywistości politycznej, społecznej i ekonomicznej.

W drugiej połowie XX wieku prace teoretyczne i badawcze w tym zakresie prowadzili Tadeusz Pasierbiński, Mieczysław Pęcherski, Kazimierz Podoski, Stanisław Kowalewski, Jerzy Kurnal, Zbigniew M. Szeloch, Antoni Smołalski, Władysław Kobyliński⁸. Autorzy ci podejmowali dwa rodzaje problemów. Pierwsza grupa dotyczy kwestii z zakresu zarządzania oświatą, takich jak na przykład centralizm i decentralizm w zarządzaniu, struktura systemu oświaty, wyrównywanie szans edukacyjnych. Druga grupa problemów badawczych, dyskutowana przede wszystkim w latach 60. i 70. XX wieku, nawiązuje do zarządzania placówką oświatową, a zwłaszcza roli dyrektora.

Szczególny rozwój nauki o organizacji i zarządzaniu nastąpił w latach 70. W Instytucie Kształcenia Nauczycieli powołano wtedy Zakład Doskonalenia Oświatowych Kadr Kierowniczych, który nie tylko prowadził własne badania naukowe, ale także koordynował w skali kraju prace badawcze w tej dziedzinie. Ukazało się około 150 publikacji książkowych oraz ponad 2000 artykułów naukowych, drukowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych. Wykonano kilkanaście rozległych badań empirycznych, a problemy organizacji i zarządzania w oświacie w latach 1975–1986 były przedmiotem 28 konferencji i sympozjów naukowych⁹. Należy też podkreślić intensywny rozwój doskonalenia kadry kierowniczej oświaty. W 1974 roku Instytut Kształcenia Nauczycieli utworzył w Kaliszu, a w mniejszym zakresie również w Sulejówku, system studiów podyplomowych organizacji i zarządzania w oświacie. Później studia takie organizowano również w niektórych ośrodkach uniwersyteckich.

W nowej rzeczywistości ustrojowej, ukształtowanej na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku, nastąpiło początkowo pewne zahamowanie rozwoju nauki o organizacji i zarządzaniu w oświacie. Pod koniec lat 90. i na początku XXI wieku zaczęły pojawiać się pierwsze opracowania uwzględniające ówczesne realia społeczne i ekonomiczne. Powstały prace ujmujące całościowo problematykę organizacji i zarządzania oświatą (Władysław Kobyliński, Jerzy Tudrej, Józef Pielachowski)¹⁰. Inne opracowania koncentrują się na wybranych aspektach zarządzania współczesną szkołą, na przykład na doskonaleniu zawodowym nauczycieli (Danuta Elsner i Franciszek Szlosek)¹¹, zarządzaniu w ujęciu samorządowym (Janusz Gęsicki)¹², zarządzaniu finansami w oświacie (Antoni Jeżowski)¹³, prawie oświatowym (Tadeusz Komorowski)¹⁴, menadżerskim zarządzaniu szkołą (Lechosław Gawrecki)¹⁵. Analizowano również aspekty wolnego rynku w oświacie (Zbigniew Kwieciński, Zbyszko Melosik, Bogusław Śliwerski, Stefan M. Kwiatkowski, Alicja Kargulowa i Marta Zahorska)¹⁶. Powstało też kilka prac, w których podjęto problematykę marketingu oświatowego (Amir Jan Fazlagić, Hanna Hall, Arnold Pabian i Lechosław Gawrecki)¹⁷.

O Autorze

Prof. nzw. dr LECHOSŁAW GAWRECKI - ekspert w dziedzinie zarządzania oświatą. Po studiach przez pierwsze dziesięć lat zdobywa/ doświadczenie nauczycielskie w szkole podstawowej, w liceum pedagogicznym i studium nauczycielskim. Zarządzaniem w oświacie zajmuje się nieprzerwanie od 1975 roku, początkowo jako adiunkt i wicedyrektor w Instytucie Kształcenia Nauczycieli Oddział w Kaliszu, gdzie kierował studiami podyplomowymi dla kierowniaej kadry oświaty. Po likwidacji IKN w 1993 roku za/ożył pierwszą w Polsce niepubliczną placówkę doskonalenia nauczycieli - Studium Doskonalenia Menedżerów Oświaty w Kaliszu, działającą od 2004 roku również w Gnieźnie. Do 2020 roku Studium wykształciło ponad dwanaście tysięcy dyrektorów instytucji edukacyjnych. Na bazie SDMO powstała Gnieźnieńska Szkoła Wyższa Milenium, której Lechosław Gawrecki był przez siedem lat rektorem. Równolegle w latach 1985-2006 pracował na Wydziale Pedagogiczno-Artystycznym UAM w Kaliszu. Autor szesnastu publikacji książkowych i ponad stu artykułów naukowych. Opracował koncepcję permanentnego doskonalenia menedżerów oświaty. Na podstawie oceny dorobku naukowego i organizacyjnego oraz publikacji Promocja placówki edukacyjnej Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów zaakceptowała Lechosława Gawreckiego na stanowisko profesora nadzwyczajnego

Przypisy

Rozdział 1

1 J. Zieleniewski, Organizacja i zarządzanie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969.

2 Por. J.A. Komeński, Wielka dydaktyka, przekł. K. Remerowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław — Warszawa 1956.

3 Por. J.A. Komeński, Pisma wybrane, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław — Warszawa 1964, s. 74.

4 Por. J.A. Komeński, Wielka dydaktyka, dz. cyt., s. 22.

5 Por. J.A. Komeński, Pisma wybrane, dz. cyt., s. 424.

6 Por. T. Kotarbiński, Sprawność i błąd. (Z myślą o dobrej robocie nauczyciela), Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1956.

7 S.A. Klebanowski, Zasady kierowania szkołą, „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1930; M. Ziemnowicz, Rada pedagogiczna, dyrektor, wizytator i ich wzajemny stosunek, „Ruch Pedagogiczny” 1925, s. 7; L. Zarzecki, O zagadnieniach wychowawczych w Polsce współczesnej [w:] Z. Wasilewski, W. Wąsik (red.), Wychowanie narodowe. Studyja i szkice (wyd. pośmiertne), Towarzystwo im. Jana Zamojskiego, Warszawa 1926; S. Łempicki (red.), Encyklopedia wychowania, t. 3: Organizacja wychowania publicznego młodzieży, Wydawnictwo „Naszej Księgarni” Związku Nauczycielstwa Polskiego, Warszawa 1937–1939.

8 Por. m.in. T. Pasierbiński, Problemy kierowania szkołą, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965; K. Podoski, Wprowadzenie do ekonomiki kształcenia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970; J. Kurnal, Zarys teorii organizacji i nauczania, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1970; Z.M. Szeloch, Z problematyki metodologii badań w zakresie organizacji i zarządzania oświatą, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach” 1977, s. 179; A. Smołalski, Teoria organizacji i zarządzania a problemy organizacji szkolnictwa, „Studia Pedagogiczne” 1975, t. 35; W. Kobyliński, Funkcje dyrektora szkoły w teorii i praktyce, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1981.

9 Dane te podaje W. Kobyliński [Zarządzanie oświatą w świetle współczesnych badań [w:] C. Plewka, H. Bednarczyk (red.), Menedżer i kreator edukacji, Instytut Technologii Eksploatacji — Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2008, s. 55].

¹⁰ W. Kobyliński, Polska myśl organizacyjna w oświacie. Kierunki i koncepcje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000; J. Tudrej, Organizacja i zarządzanie w oświacie. Poradnik dla dyrektorów szkół oraz pracowników prowadzących i nadzorujących szkoły, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Częstochowa 1996; J. Pielachowski, Organizacja i zarządzanie oświatą i szkołą, Wydawnictwo eMPi², Poznań 2007.

¹¹ D. Elsner, K. Knafel, Jak organizować wewnątrzszkolne doskonalenie nauczycieli?, „Mentor”, Chorzów 2000; F. Szlosek, System doskonalenia wewnątrzszkolnego nauczycieli podstawą sukcesu [w:] C. Plewka, H. Bednarczyk (red.), Vademecum menedżera oświaty, Wydawnictwo i Zakład Poligrafii Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 2000.

¹² J. Gęsicki, Po co gminom szkoły?, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 1994; E. Adamczyk, J. Gęsicki, E. Matczak, Samorządowy model oświaty. Koncepcje i realia, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2001.

¹³ A. Jeżowski, Finanse w oświacie. Podręcznik dyrektora szkoły, Agencja Wydawniczo-Szkoleniowa Avis, Bolków 1999.

¹⁴ T. Komorowski, Dyrektor szkoły. Pracodawca, menedżer, pracownik, Wydawnictwo eMPi², Poznań 2008.

¹⁵ L. Gawrecki (red.), Menedżer w szkole, Wydawnictwo eMPi², Poznań 1996; L. Gawrecki, Techniki pracy menedżera oświaty, Wydawnictwo eMPi², Poznań 1997; L. Gawrecki, Kompetencje menedżera oświaty, Wydawnictwo eMPi², Poznań 2003; L. Gawrecki, Menedżerskie zarządzanie placówką edukacyjną, Wydawnictwo Wolters Kluwer 2019.

¹⁶ Zob. Z. Kwieciński, Rynek edukacyjny a demokracja. Sprzeczne wyzwania [w:] A. Karpińska (red.), Szkolnictwo niepaństwowe. Partnerstwo czy konkurencja, Mazurska Wszechnica Nauczycielska przy współpracy „Trans Humana”, Olecko — Białystok 1997; Z. Melosik, Postmodernistyczne kontrowersje wokół edukacji, Wydawnictwo „Edytor”, Poznań — Toruń 1995; Z. Melosik, Uniwersytet i społeczeństwo. Dyskursy wolności, wiedzy i władzy, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2009; W. Śliwerska, B. Śliwerski, Edukacja w wolności, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Wyspy oporu edukacyjnego, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Klinika szkolnej demokracji, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Edukacja autorska, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Jak zmieniać szkołę?, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Edukacja pod prąd, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008; B. Śliwerski, Program wychowawczy szkoły, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2001; B. Śliwerski, Rada szkoły. Rada oświatowa. Przewodnik dla samorządowych władz oświatowych, dyrektorów szkół, nauczycieli, rodziców i uczniów, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2002; B. Śliwerski, Problemy współczesnej edukacji. Dekonstrukcja polityki oświatowej III RP, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009; S.M. Kwiatkowski (red.), Nowe uwarunkowania edukacji szkolnej, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 1998; A. Kargulowa, Przemiany edukacyjnego rynku. Rynek (dla) „zadowolonego konsumenta” [w:] A. Kargulowa, S.M. Kwiatkowski, T. Szkudlarek (red.), Rynek i kultura neoliberalna a edukacja, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2005; M. Zahorska, Szkoła — między państwem, społeczeństwem a rynkiem, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 2002.

¹⁷ A.J. Fazlagić, Marketingowe zarządzanie szkołą, Wydawnictwo Centralnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 2003; H. Hall, Marketing w szkolnictwie, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2007; A. Pabian, Marketing szkoły wyższej, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2005; L. Gawrecki, Public relations, czyli jak promować placówkę edukacyjną i jej szefa [w:] Vademecum menedżera oświaty, dz. cyt.; L. Gawrecki, Marketing w oświacie, „Neodidagmata” 2008, nr 29/30; L. Gawrecki, Promocja placówki edukacyjnej, Wydawnictwo eMPi², Poznań 2008.

Gnieźnieńska Szkoła Wyższa Milenium to uczelnia niepubliczna, kształcąca studentów od niemal 20 lat w Gnieźnie i Wągrowcu. GSW Milenium oferuje studia I oraz II stopnia, studia jednolite magisterskie, a także studia podyplomowe w czterech ośrodkach – w Gnieźnie, Kaliszu, Pile oraz Wągrowcu. Na jej filarach powstało Akademickie Liceum Ogólnokształcące, Szkoła Podstawowa oraz Przedszkole.

Praktyczne kierunki studiów!

• Zarządzanie – studia I oraz II stopnia

• Pedagogika – studia II stopnia

• Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna – studia jednolite magisterskie

• Inne kierunki – stosowne do aktualnych potrzeb

Pracuj i studiuj wygodnie!

• Zjazdy w weekendy co dwa tygodnie

• Wykładowcy – renomowani ludzie nauki i praktyki

• Wysokie stypendia

• Nowoczesna platforma do e-learningu

• Łatwy i szybki dojazd

• Nowoczesna biblioteka

Studia podyplomowe – Gniezno, Kalisz, Piła i Wągrowiec (online i stacjonarne)

• specjalności nauczycielskie

• specjalności terapeutyczne

• specjalności menedżerskie

Studiuj w Milenium!

Dziekanat Wydziału

Nauk Społecznych

ul. Leopolda Okulickiego 3a

62-200 Gniezno

✆ 61 425 75 70

✉ gniezno@milenium.edu.pl

Filia GSW Milenium

w Wągrowcu

ul. Kcyńska 48

62-100 Wągrowiec

✆ 67 255 21 16

✉ wągrowiec@milenium.edu.pl

Dziekanat Studiów

Podyplomowych ul. Cieszkowskiego 17 62-200 Gniezno
✆ 61 428 26 27
✉ podyplomowe@milenium.edu.pl

Studium Doskonalenia

Menedżerów Oświaty

ul. Leopolda Okulickiego 3a

62-200 Gniezno
✆ 61 425 53 13

✉ gniezno@sdmo.edu.pl

studia.milenium.edu.pl
studiapodyplomowe.milenium.edu.pl

Gnieźnieńska Szkoła Wyższa Milenium we współpracy z Centrum Doskonalenia Nauczycieli – SDMO w Gnieźnie i w Kaliszu

(działa od 1993 roku, ponad 12 tysięcy absolwentów)

MENEDŻERSKIE STUDIA PODYPLOMOWE ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIA W OŚWIACIE – ONLINE ORAZ STACJONARNIE

Czego uczymy?

• Jak zorganizować pracę szkoły

• Jak rozwiązywać sytuacje kryzysowe

• Jak radzić sobie w kontakcie z mediami

• Jak postępować w sytuacjach konfliktowych

• Jak interpretować i stosować w praktyce przepisy prawne

• Jak przygotowywać decyzje administracyjne

• Jak tworzyć wizerunek szefa, aby zdobyć autorytet

• Jak podejmować decyzje

• Jak stosować różne elementy coachingowego stylu komunikacji

• Jak promować placówkę edukacyjną

• Jak przygotować się do konkursu, aby wygrać!

Kto uczy?

Doświadczeni wykładowcy – ludzie nauki i praktyki, którzy potrafią rozmawiać z nauczycielami (będziesz ich oceniać w ankiecie ewaluacyjnej)

Jaka forma zajęć?

• Trzy semestry, zajęcia – jeden weekend w miesiącu

• Forma nauki – do wyboru: online, stacjonarno-weekendowa oraz stacjonarna wakacyjna (trzy weekendy plus dwutygodniowy turnus po zakończeniu roku szkolnego)

Co otrzymuje słuchacz?

• Świadectwo ukończenia Menedżerskich Studiów Podyplomowych Organizacji i Zarządzania w Oświacie uprawniające do udziału w konkursie na stanowisko kierownicze w oświacie

Wiedzę i umiejętności niezbędne do sprawnego kierowania placówką edukacyjną

• Interesujące i przydatne zajęcia – tu dostaniesz możliwość nabycia rzetelnej wiedzy i umiejętności

• Znakomitych wykładowców zapewniających wysoki poziom nauczania oraz partnerskie traktowanie słuchaczy

• Możliwość indywidualnych konsultacji z naszymi wykładowcami poza zajęciami oraz po ukończeniu studiów

• Życzliwą atmosferę

• Profesjonalną obsługę administracyjną

Twoje pieniądze nie będą zmarnowane

Centrum Doskonalenia Nauczycieli – SDMO

ul. Okulickiego 3a, 62-200 Gniezno

61 425 53 13

gniezno@sdmo.edu.pl

www.sdmo.edu.pl

/studium.sdmo

© Copyright by Oﬁcyna Wydawnicza „Impuls” , Kraków 2021

Recenzent:

prof. dr hab. Henryk Mruk

Redakcja wydawnicza:

Justyna Kowalik-Przybyła

Projekt okładki:

Anna M. Damasiewicz

Grafika na okładce:

© Arlenta Apostrophe | stock.adobe.com

Wydanie publikacji zostało dofinansowane przez Gnieźnieńską Szkołę Wyższą Milenium

ISBN 978-83-8095-930-9

ISBN 978-83-8095-961-3

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2021

Konwersja
Epubeum