System awansu zawodowego nauczycieli

Ocena kluczowego elementu reformy edukacji

Magdalena Szumiec

Kraków 2017

Spis treści

Wstęp

Rozdział I
System awansu zawodowego nauczycieli – przepisy prawne i ich ocena

1. Zmiana społeczna a profesjonalizacja zawodu nauczycielskiego

2. Pojęcie systemu awansu zawodowego i jego istota

3. Przemiany zachodzące w sposobie zatrudniania i procedurze awansowania nauczycieli

4. Charakterystyka poszczególnych stopni awansu zawodowego

Rozdział II
Awans zawodowy nauczycieli w badaniach i w dyskursie pedagogicznym

1. Awans zawodowy nauczycieli a jakość pracy szkoły – badania ZNP

2. Raporty z Międzynarodowych Badań Nauczania i Uczenia się OECD

3. Stanowisko OSKKO w sprawie awansu zawodowego nauczycieli

4. Funkcjonowanie systemu awansu zawodowego nauczycieli – kontrola NIK

5. System awansu zawodowego w dyskursie pedagogicznym

Rozdział III
Założenia metodologiczne badań własnych

1. Przedmiot i cel podejmowanych badań

2. Problemy badawcze

3. Metody i techniki badań, narzędzia badawcze

4. Organizacja i przebieg badań

5. Charakterystyka terenu badań i próby badawczej

Rozdział IV
Uwarunkowania ścieżki awansu zawodowego nauczycieli

1. Formy doskonalenia i ich znaczenie dla przebiegu ścieżki awansu zawodowego

2. Rola wybranych podmiotów w procesie awansu zawodowego nauczycieli

3. Czynniki determinujące jakość pracy nauczycieli

Rozdział V
System awansu zawodowego nauczycieli jako czynnik zmian ich pracy

1. Czynniki stymulujące nauczycieli do podejmowania działań prorozwojowych

2. Awans zawodowy jako element motywujący nauczycieli do pracy

3. Motywy uczestnictwa nauczycieli w procesie awansu zawodowego

4. System awansu zawodowego jako sposób poprawy jakości pracy nauczycieli

5. Obszary szczególnej aktywności nauczycieli podczas odbywania stażu

Rozdział VI
Znaczenie systemu awansu zawodowego dla rozwoju osobistego i życia nauczycieli

1. Stopień zaangażowania nauczycieli we własny rozwój zawodowy

2. Awans zawodowy nauczycieli a sfera rozwoju osobistego

3. Znaczenie systemu awansu dla prestiżu zawodu nauczycielskiego

4. Awans zawodowy a samoocena nauczycieli

5. Zjawisko wypalenia zawodowego nauczycieli a system awansu

Rozdział VII
Efekty, zagrożenia i szanse związane z systemem awansu zawodowego nauczycieli

1. Założenia systemu awansu zawodowego a stopień ich spełnienia

2. Mocne ogniwa systemu awansu zawodowego nauczycieli

3. Słabe punkty w systemie awansu zawodowego nauczycieli

4. Niebezpieczeństwo pozorowanego rozwoju w funkcjonującym systemie awansu

5. Pożądane zmiany w systemie awansu zawodowego nauczycieli

Uogólnienia i wnioski z badań

1. Podsumowanie wyników badań

2. Wnioski dla praktyki oświatowej

Aneksy

Aneks nr 1. Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli

Aneks nr 2. Kwestionariusz ankiety dla dyrektorów szkół

Aneks nr 3. Kwestionariusz ankiety dla ekspertów komisji kwalifikacyjnej/egzaminacyjnej

Aneks nr 4. Kwestionariusz wywiadu dla przewodniczących komisji kwalifikacyjnych dla nauczycieli mianowanych ubiegających się o stopień awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego

Bibliografia

Streszczenie

Strona redakcyjna

Streszczenie

W książce System awansu zawodowego nauczycieli – ocena kluczowego elementu reformy edukacji jako ramowy problem badawczy przyjęłam następujące pytanie: W jakim stopniu system awansu jest czynnikiem wpływającym na zmianę funkcjonowania zawodowego nauczycieli?

Na podstawie literatury przedmiotu przeprowadziłam rozważania dotyczące – tak ważnego w zawodzie nauczycielskim – awansu zawodowego. Dokonałam przeglądu dotychczasowych badań ze szczególnym uwzględnieniem opinii środowiska oświatowego na temat awansu zawodowego i jego wpływu na osiągnięcie efektów zakładanych przez MENiS.

W celu uzyskania informacji dotyczących istoty systemu awansu nauczycieli wykorzystałam opracowane przeze mnie kwestionariusze ankiet dla nauczycieli, dyrektorów oraz ekspertów komisji kwalifikacyjnych/egzaminacyjnych, a także kwestionariusz wywiadu dla wizytatorów Kuratorium Oświaty w Krakowie pełniących równocześnie funkcję przewodniczących komisji kwalifikacyjnych/egzaminacyjnych dla nauczycieli mianowanych ubiegających się o stopień nauczyciela dyplomowanego. Grupy badanych liczyły odpowiednio 404 nauczycieli, 56 dyrektorów szkół, 160 ekspertów komisji kwalifikacyjnych/egzaminacyjnych oraz 9 wizytatorów kuratorium oświaty. Na podstawie odpowiedzi respondentów dowiedziałam się, jakie czynniki mają wpływ na przebieg ścieżki kariery, poznałam okoliczności wzmagające i obniżające efektywność pracy dydaktyczno-wychowawczej oraz motywy uczestnictwa nauczycieli w procesie awansu zawodowego. Ponadto zebrałam informacje o tym, w jaki sposób system awansu determinuje rozwój zawodowy, jaki ma wpływ na jakość świadczonych przez nauczycieli usług edukacyjnych, oraz w jakich obszarach nauczyciele podejmują szczególną aktywność. Badania ukazały również związki między systemem awansu a sferą rozwoju osobistego i życiem nauczycieli, a także umożliwiły poznanie opinii respondentów na temat stopnia spełnienia poszczególnych założeń wdrożonej w 2000 roku pragmatyki zawodowej nauczycieli. Istotne w moich badaniach było także poznanie mocnych i słabych stron obowiązującej procedury oraz zaproponowanie w niej pożądanych zmian i ukazanie innych sposobów mających na celu stymulowanie rozwoju zawodowego.

Na podstawie odpowiedzi badanych wyciągnęłam wnioski, które mogą okazać się przydatnymi wskazówkami dla osób odpowiedzialnych za koncepcyjne opracowanie zmian dotyczących edukacji. Wśród propozycji, których wykorzystanie mogłoby uskutecznić obowiązujący systemu awansu zawodowego nauczycieli, pomocna byłaby zmiana polegająca na odbiurokratyzowaniu procedury, wydłużeniu ścieżki formalnego rozwoju, czy też przeformułowaniu wymagań niezbędnych do uzyskania poszczególnych stopni awansu. Pożądane byłoby również wprowadzenie egzaminu praktycznego, poszerzenie skali ocen dorobku zawodowego, zwiększenie roli awansu szkolnego w strukturze poziomej oraz określenie standardów, według których można byłoby obserwować, czy rozwój następuje również po otrzymaniu awansu.

Studia teoretyczne i badania empiryczne dotyczące awansu zawodowego nauczycieli pozwoliły na zdiagnozowanie tego problemu oraz uzmysłowiły potrzebę podjęcia szerszych badań. Chodzi bowiem o to, aby uzyskane wnioski służyły poprawie – tak istotnego dla profesji nauczycielskiej – obszaru i przyczyniły się do ulepszenia całokształtu procesu dydaktyczno-wychowawczego. Publikacja powstała z nadzieją, że czytelnicy dostrzegą w niej ważne inspiracje do dalszych poszukiwań i działań praktycznych.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2016

Recenzenci:
dr hab. Joanna M. Łukasik, prof. Ignatianum
dr hab. Jolanta Szempruch, prof. UJK

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Anna Maria Damasiewicz

ISBN wersji drukowanej: 978-83-8095-172-3

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-8095-214-0

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2017