Zaburzenia artykulacji spółgłosek u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

Ewa Jeżewska-Krasnodębska

Kraków 2017

Spis treści

Wstęp

Część 1
Norma artykulacyjna spółgłosek polskich w świetle literatury

1. Norma językowa, kodyfikacja i kryteria poprawności językowej

2. Błąd językowy, błąd fonetyczny a zaburzenie artykulacji

3. Normatywna charakterystyka artykulacji spółgłosek najczęściej zaburzonych u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

3.1. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna [š, ž, č, ]

3.1.1. Spiranty [š, ž]

3.1.2. Afrykaty [č, ]

3.1.3. Akwizycja [š, ž, č, ]

3.2. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna [s, z, c, ]

3.2.1. Spiranty [s, z]

3.2.2. Afrykaty [c, ]

3.2.3. Akwizycja [s, z, c, ]

3.3 Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna [ś, ź, ć, ]

3.3.1. Spiranty [ś, ź]

3.3.2. Afrykaty [ć, ]

3.3.3. Akwizycja głosek [ś, ź, ć, ]

3.4. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna głoski [r]

3.4.1. Akwizycja wibrantu [r]

3.5. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna dźwięku [l]

3.6. Normatywna charakterystyka zwarto-wybuchowych obstruentów: [t, d], [p, b], [k, g]

3.6.1. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna [t, d]

3.6.2. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna głosek [k, g]

3.6.3. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna głosek [p, b]

3.6.4. Akwizycja zwarto-wybuchowych [t, d], [p, b], [k, g]

3.7. Normatywna charakterystyka artykulacyjno-akustyczna dźwięczności w języku polskim

Część 2
Artykulacja i jej zaburzenia w świetle literatury przedmiotu

1. Stan badań nad rozwojem artykulacji u dzieci

2. Artykulacja, wymowa, ortofonia – poszukiwanie norm poprawnej wymowy

3. Zaburzenia artykulacji – poszukiwanie granic między wymową prawidłową a zaburzoną w literaturze przedmiotu

4. Dyslalia – próba zdefiniowania

5. Miejsce dyslalii w różnych klasyfikacjach zaburzeń mowy

6. Najważniejsze logopedyczne typologie zaburzeń mowy

6.1. Klasyfikacja porządkująca postępowanie logopedyczne
Stanisława Grabiasa

6.2. Projekt zestawienia form zaburzeń mowy Haliny Mierzejewskiej i Danuty Emiluty-Rozya

7. Podziały dyslalii

7.1. Klasyfikacje jakościowe

7.2. Klasyfikacje ilościowe

7.3. Klasyfikacje przyczynowe

8. Rodzaje zaburzeń artykulacji

8.1. Seplenienie – nieprawidłowa artykulacja głosek dentalizowanych

8.1.1. Rodzaje sygmatyzmu właściwego

8.1.2. Przyczyny sygmatyzmu

8.2. Rotacyzm – nieprawidłowa artykulacja głoski [r]

8.2.1. Rodzaje rotacyzmu właściwego

8.2.2. Przyczyny rotacyzmu

8.3. Lambdacyzm – nieprawidłowa artykulacja głoski [l]

8.4. Nieprawidłowa wymowa głosek [t, d, n]

8.5. Kappacyzm i gammacyzm – nieprawidłowa artykulacja głosek [k, g], [k’, g’]

8.6. Zaburzenia artykulacji spółgłosek [p, b, m], [p’, b’, m’]

8.7. Zaburzenia artykulacji głosek [f, v], [f’, v’]

8.8. Ubezdźwięcznianie

8.9. Nosowanie

Część 3
Wybrane elementy z metodologii badań własnych

1. Przedmiot i cele badań

2. Wybrane problemy i pytania badawcze

3. Metody i techniki badawcze

3.1. Metoda zbierania materiału do analizy zaburzeń artykulacji

3.1.1. Metoda badania artykulacji

3.1.2. Metoda analizy danych językowych

3.2. Metoda zbierania materiału do oceny biologicznych uwarunkowań mowy

4. Wybrane narzędzia badawcze do badania artykulacji i biologicznych uwarunkowań mowy

5. Ocena artykulacji spółgłosek

5.1. Ocena i analiza artykulacji w próbie nazywanie

5.2. Analiza artykulacji w próbie mowa spontaniczna

5.3. Analiza artykulacji w próbie powtarzanie

5.4. Kryteria i skale do oceny artykulacji

6. Ocena biologicznych uwarunkowań mowy

6.1. Orientacyjne badanie słuchu fonematycznego

6.2. Badanie kinestezji artykulacyjnej

6.3. Orientacyjna ocena słuchu fizycznego (fizjologicznego)

6.4. Ocena sprawności aparatu artykulacyjnego

6.5. Ocena budowy aparatu artykulacyjnego

6.6. Badanie czynności fizjologicznych w obrębie aparatu artykulacyjnego

7. Organizacja i przebieg badań

7.1. Dobór grupy badawczej

7.2. Procedura i kolejność zbierania materiału

7.3. Przebieg badań

8. Teren badań i charakterystyka grupy badawczej

Część 4
Prezentacja wyników badań własnych

1. Zaburzenia artykulacji spółgłosek z przyczyn obwodowych na tle innych zaburzeń mowy

2. Typologia zaburzeń mowy u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

3. Formy dyslalii obwodowej w badanej grupie

4. Rodzaje zaburzeń artykulacji u dzieci 7-letnich

4.1. Sposoby nieprawidłowej realizacji dźwięków mowy w najczęstszych zaburzeniach artykulacji

4.2. Rodzaje deformacji spółgłosek w najczęstszych zaburzeniach artykulacji

4.3. Nasilenie deformacji w najczęściej występujących zaburzeniach artykulacji

5. Wyniki badania biologicznych uwarunkowań rozwoju mowy jako przyczyn zaburzeń artykulacji

6. Wyniki badania sprawności języka i warg u dzieci z zaburzeniami artykulacji z przyczyn obwodowych

Część 5
Szczegółowa analiza porównawcza wyników badań własnych

1. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek dentalizowanych u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

1.1. Substytucje głosek dentalizowanych

1.2. Deformacje głosek dentalizowanych

1.3. Zaburzenia artykulacji spółgłosek przedniojęzykowo-dziąsłowych [š, ž, č, ]

1.3.1. Substytucje spółgłosek przedniojęzykowo-dziąsłowych [š, ž, č, ]

1.3.2. Deformacje spółgłosek przedniojęzykowo-dziąsłowych [š, ž, č, ]

    1.3.2.1. Dorsalność spółgłosek [š, ž, č, ]

    1.3.2.2. Międzyzębowość spółgłosek [š, ž, č, ]

    1.3.2.3. Lateralność spółgłosek [š, ž, č, ]

    1.3.2.4. Wargowo-zębowość spółgłosek [š, ž, č, ]

    1.3.2.5. Inne deformacje spółgłosek [š, ž, č, ]

1.4. Zaburzenia artykulacji spółgłosek przedniojęzykowo-zębowych [s, z, c, ]

1.4.1. Substytucje spółgłosek przedniojęzykowo-zębowych [s, z, c, ]

1.4.2. Deformacje spółgłosek przedniojęzykowo-zębowych [s, z, c, ]

    1.4.2.1. Międzyzębowość spółgłosek [s, z, c, ]

    1.4.2.2. Lateralność spółgłosek [s, z, c, ]

    1.4.2.3. Wargowo-zębowość głosek [s, z, c, ]

    1.4.2.4. Przyzębowość głosek [s, z, c, ]

    1.4.2.5. Inne deformacje głosek [s, z, c, ]

1.5. Zaburzenia artykulacji spółgłosek [ś, ź, ć, ]

1.5.1. Substytucje spółgłosek środkowojęzykowych prepalatalnych [ś, ź, ć, ]

1.5.2. Deformacje spółgłosek środkowojęzykowych prepalatalnych [ś, ź, ć, ]

    1.5.2.1. Międzyzębowość spółgłosek [ś, ź, ć, ]

    1.5.2.2. Lateralność spółgłosek [ś, ź, ć, ]

    1.5.2.3. Wargowo-zębowość spółgłosek [ś, ź, ć, ]

2. Trudności w zakresie artykulacji spółgłoski [r] u dzieci rozpoczynających naukę

2.1. Substytucje wibrantu [r]

2.2. Elizje wibrantu [r]

2.3. Deformacje wibrantu [r]

2.3.1. Języczkowość spółgłoski [r]

2.3.2. Podniebienność spółgłoski [r]

2.3.3. Gardłowość spółgłoski [r]

2.3.4. Międzyzębowość spółgłoski [r]

2.3.5. Laryngealność spółgłoski [r]

2.3.6. Lateralność spółgłoski [r]

2.3.7. Inne deformacje spółgłoski [r]

3. Trudności w zakresie artykulacji spółgłoski [l] u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

3.1. Substytucje spółgłoski bocznej [l]

3.2. Deformacje spółgłoski bocznej [l]

3.2.1. Dorsalność spółgłoski [l]

3.2.2. Międzyzębowość spółgłoski [l]

3.2.3. Niesymetryczność spółgłoski [l]

4. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek [t, d, n] u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

4.1. Substytucje spółgłosek przedniojęzykowo-zębowych [t, d, n]

4.2. Deformacje spółgłosek przedniojęzykowo-zębowych [t, d, n]

4.2.1. Międzyzębowość spółgłosek [t, d, n]

4.2.2. Dorsalność spółgłosek [t, d, n]

5. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek dwuwargowych [p, b, m] i [p’, b’, m’] u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

6. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek wargowo-zębowych [f, v] i [f’, v’] u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

7. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek tylnojęzykowych [k, g, x] i [k’, g’, x’] u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

8. Trudności w zakresie artykulacji spółgłosek dźwięcznych u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

9. Zjawisko nosowania u dzieci rozpoczynających naukę szkolną

Podsumowanie wyników badań oraz praktyczne rady dotyczące diagnozy logopedycznej

Bibliografia

Strona redakcyjna

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2017

Recenzent:
prof. dr hab. Anna Kowalska

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Ewa Beniak-Haremska

ISBN wersji drukowanej: 978-83-8095-154-9

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-8095-222-5

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2017