Marginalizacja na rynku pracy

Teorie a implikacje praktyczne

redakcja naukowa
Norbert G. Pikuła

Kraków 2015

Spis treści

Wprowadzenie

Jana Pawła II wkład w naukę o pracy

Szczęśliwa praca

Nieszczęśliwa praca

Marginalizacja pomimo pracy

Jan Paweł II o pracy

Streszczenie

Bibliografia

Etyczny wymiar pracy człowieka w nauczaniu Jana Pawła II

Laborem exercens – współudział w dziele stworzenia

Sollicitudo rei socialis

Streszczenie

Bibliografia

Dyskryminacja na rynku pracy

Senior na rynku pracy

Wstęp

Zmiany demograficzne a wyzwania rynku pracy

Aktywność zawodowa seniorów

Uwarunkowania odchodzenia z rynku pracy

Zakończenie

Streszczenie

Bibliografia

Wartość pracy w życiu seniora

Wstęp

Pojęcie pracy

Sytuacja demograficzna w kontekście rynku pracy

Senior na rynku pracy

Podsumowanie

Streszczenie

Produktywność osób starszych – czy produktywny jest tylko aktywny zawodowo senior?

Wstęp

Zmiany demograficzne w Polsce

Obraz polskiego emeryta

Dezaktywizacja zawodowa

Produktywność osób starszych

Podsumowanie

Streszczenie

Bibliografia

Bezrobocie przyczyną problemów człowieka i jego rodziny

Wstęp

Terminologia bezrobocia

Skutki bezrobocia wobec człowieka jako jednostki

Rodzina zagrożona bezrobociem

Zakończenie

Streszczenie

Bibliografia

Kobieta na rynku pracy

Sytuacja kobiet i mężczyzn na rynku pracy w Polsce

Wprowadzenie

Kobiety i mężczyźni na rynku pracy – ujęcie statystyczne

Zakończenie

Streszczenie

Bibliografia

Rola pracy zawodowej w życiu kobiet

Wstęp

Rola pracy w życiu współczesnego człowieka

Kobiety na rynku pracy

Analiza wyników z przeprowadzonych badań ankietowych

Podsumowanie

Streszczenie

Bibliografia

Aktywizacja i wsparcie bezrobotnych mieszkańców powiatu brzeskiego ze szczególnym uwzględnieniem kobiet i ludzi młodych

Bezrobocie i rynek pracy

Bezrobocie w powiecie brzeskim

Aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Podsumowanie

Streszczenie

Bibliografia

Młodzież – edukacja – praca

Wsparcie młodzieży zagrożonej marginalizacją w procesie samorozwoju

Wstęp

Marginalizacja społeczna młodzieży

Samopoznanie a proces kształtowania się tożsamości młodzieży

Samopoznanie a orientacja przyszłościowa

Rola nauczyciela, pedagoga oraz pracownika socjalnego w procesie samopoznania młodzieży wykluczanej/marginalizowanej

Sposoby wspierania młodzieży zagrożonej marginalizacją w procesach samopoznania

Zakończenie

Streszczenie

Bibliografia

Edukacja a szanse osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy

Praca zawodowa osób niepełnosprawnych

Edukacja osób niepełnosprawnych

Zakończenie

Streszczenie

Bibliografia

Bezrobocie – materialno-niematerialne koło biedy polskich rodzin

Związek ubóstwa z bezrobociem

Wielowymiarowe konsekwencje bezrobocia

Wpływ bezrobocia na gwałtowną zmianę obrazu polskiej rodziny

Juwenilizacja biedy w Polsce – problem globalny i lokalny

Streszczenie

Bibliografia

Strona redakcyjna

Wprowadzenie

Praca ludzka jest tym szczególnym rodzajem działania człowieka, w efekcie którego wytwarzane są dobra kultury, dobra materialne lub usługi. W społeczeństwach nowoczesnych posiadanie pracy stanowiło ważny składnik poczucia wartości jednostki. Praca była nie tylko źródłem utrzymania, ale również źródłem aktywności i rozwoju kompetencji jednostki, umożliwiała rozwój indywidualny i zawodowy w ramach struktury danej organizacji. Jednakże ten adaptacyjny, ustabilizowany w pewnym sensie, jasno wytyczony i określony model pracy oraz związanej z nim kariery – a także bardzo często miejsca pracy – zaczął się zmieniać. Transformacja, dynamiczny rozwój cywilizacyjny, globalizacja i tzw. rewolucja konsumencka wpłynęły na zmianę poglądów na pracę, edukację, karierę zawodową czy style życia.

Zmiany widoczne są również w ekonomii i na rynku pracy. W świecie „permanentnej zmiany” praca coraz częściej przestaje być pojmowana jako „posada na całe życie”. Na rynku zaczynają funkcjonować „pracownicy z portfolio”, czyli ci, którzy posiadają szereg umiejętności zawodowych i rekomendacji z poprzednich miejsc zatrudnienia. Coraz częściej szansę na uzyskanie pracy (a także karierę zawodową) mają jedynie osoby: elastyczne i posiadające bogaty, wciąż uzupełniany „portfel” (wachlarz) kwalifikacji, kompetencji i umiejętności profesjonalnych, gwarantujący udział w wielu projektach zawodowych, w różnych zespołach realizujących określone zadania w wyznaczonym czasie. To często powoduje, że osoby o niskich kwalifikacjach zawodowych, niezaradne życiowo, trwale bezrobotne, niepełnosprawne czy starsze nie mają szans na odnalezienie się na rynku pracy, nie są w stanie sprostać wymaganiom.

Zmiany gospodarcze i zmieniający się rynek pracy powodują również pogłębianie się różnic ekonomicznych. Mianowicie nieliczna grupa przedsiębiorców, wybitnych twórców, ekspertów może dowolnie wybierać miejsca i negocjować warunki zatrudnienia. Natomiast po przeciwnej stronie znajduje się znaczna część tych osób, dla których znalezienie pracy, pracy godziwie płatnej „graniczy niemal z cudem”.

Praca w dużym stopniu mówi o statusie społecznym człowieka. Z jednej strony może przynosić nagrody społeczne, zaspokajać potrzebę przynależności grupowej, a także dawać poczucie tożsamości. Ponadto stymuluje i motywuje do uczenia się nowych umiejętności i radzenia sobie z nowymi wyzwaniami. Z drugiej zaś strony może być zaprzeczeniem tego wszystkiego ze względu na jej brak bądź niską wartość (np. ekonomiczną – niskie płace), nowe trendy w zatrudnieniu, zmienność, niestałość, co niesie za sobą wiele konsekwencji indywidualnych i społecznych. Zatem zmiany obserwowane na współczesnym rynku pracy mają swoje odzwierciedlenie w pojawiających się nieoczekiwanie faktach i zjawiskach, takich jak: bezrobocie, emigracja, bieda, marginalizacja kobiet na rynku pracy, wykluczanie z rynku pracy osób niepełnosprawnych czy starszych. Brak pracy pociąga za sobą wiele konsekwencji – od życia w beznadziei, niejednokrotnie w skrajnej nędzy, po wykluczenie społeczne, naznaczenie piętnem bycia „gorszym”.

Przedstawiając Czytelnikom książkę Marginalizacja na rynku pracy. Teorie a implikacje praktyczne, pragnę zwrócić uwagę na wciąż obecne społeczne zjawisko, które dotyka zarówno osoby młode (głównie kobiety), jak i starsze (seniorów), a także niepełnosprawne czy wywodzące się z rodzin społecznie i kulturowo zaniedbanych.

Prezentowana publikacja składa się z trzech głównych części, poprzedzonych artykułami wprowadzającymi w zagadnienie etosu pracy i jej wartości. Autorzy problematykę pracy ujmują z perspektywy nauki Jana Pawła II. W pierwszej części, zatytułowanej Dyskryminacja na rynku pracy, autorzy skoncentrowali się na trudnościach z zatrudnianiem osób starszych. Zwrócono również uwagę na indywidualne i społeczne konsekwencje bezrobocia. Druga część – Kobieta na rynku pracy – jest zbiorem artykułów traktujących o wartościach, możliwościach i pozytywnych efektach wynikających z zatrudniania kobiet, przy jednoczesnym zwróceniu uwagi na czynniki płynące z rynku pracy, które uniemożliwiają ich zatrudnienie, rozwój zawodowy, karierę zawodową. Natomiast ostatnia, trzecia część, nosząca tytuł Młodzież – edukacja – praca, dotyczy możliwości zapobiegania zjawisku marginalizowania młodzieży wywodzącej się z rodzin doświadczających wykluczenia oraz osób niepełnosprawnych poprzez zastosowanie odpowiednich strategii edukacyjnych, wychowawczych, a także adekwatnych do potrzeb form wsparcia.

Rynek pracy w świecie zmiany wciąż się przeobraża. Pojawiają się nie tylko nowe szanse, ale również bariery i utrudnienia związane z możliwością wykonywania pracy. Mimo wielu przemian nie podlega zmianie fakt, że jest ona niezbędna człowiekowi do pełnego rozwoju, stanowi jego obowiązek wynikający zarówno z potrzeb życiowych, jak i ze znaczenia pracy dla pełni człowieczeństwa.

Norbert G. Pikuła

Kraków, 16 listopada 2014 r.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2014

Recenzenci:
dr hab. Mirosław Kowalski, prof. UZ
prof. dr hab. Mirosław J. Szymański

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Ewa Beniak-Haremska

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7850-902-8

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-962-2

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2015