pod redakcją naukową
Bogusławy Beaty Kaczmarek

Makaton
w rozwoju osób ze złożonymi
potrzebami komunikacyjnymi

Kraków 2014

Spis treści

O książce

Zamiast wstępu
Koncepcja polskiego programu Makaton

Rys historyczny

Słownictwo Makatonu

Słownictwo podstawowe Makatonu

Personalizacja słownictwa programu Makaton

Słownictwo dodatkowe Makatonu

Znaki Makatonu

Znaki manualne – tworzenie i weryfikacja

Gramatyka stosowania znaków manualnych w zdaniach

Integracja słów i znaków manualnych

Symbole graficzne – tworzenie i adaptacja

Tematy symboli graficznych – reguły systemu

Podsumowanie

Bibliografia

Wykorzystanie znaków manualnych Makatonu przez terapeutów i rodziców we wczesnym wspomaganiu rozwoju

Komunikacja między rodzicami i małymi dziećmi z zaburzeniami rozwoju

Zasady wczesnego wspomagania rozwoju: role terapeutów i rodziców

Zadania logopedy i filozofia AAC jako niezbędny element interwencji

Znaki manualne i gesty Makatonu

Gotowość dzieci i rodziców

Gesty w rękach terapeuty: prezentacja korzyści i perspektyw

Gesty w rękach rodziców: budowanie środowiska językowego

Gesty w rękach dzieci: sytuacje komunikacyjne sprzyjające ich używaniu

Czytanie uczestniczące

Strategie wspomagające uczenie gestów

Podsumowanie

Bibliografia

Wykorzystanie gestów systemu Makaton we wspomaganiu komunikacji i rozwoju mowy dzieci niemówiących

Nieprawidłowości w ontogenezie rozwoju mowy – opóźnienie czy zaburzenia?

Prelingwalna forma komunikacji – o znaczeniu gestu w badaniach naukowych

Zastosowanie gestów Makatonu

Kilka przykładów z praktyki terapeuty

Podsumowanie

Bibliografia

Gest – nieodłączny element alternatywnego systemu komunikacyjnego

Kacper

Michał

Wiktoria

Rajmund

Weronika

Podsumowanie

Bibliografia

Aneks

Strategie nauki porozumiewania się dzieci za pomocą gestów systemu Makaton

Przekaz wspomagany

Nakładanie gestów na wypowiedź dziecka

Podążanie za zainteresowaniem dziecka

Przerywanie łańcucha czynności

Nauczanie specjalne

Podsumowanie

Bibliografia

System PECS w nauczaniu symboli graficznych Makatonu

Picture Exchange Communication System – PECS

Teoretyczne podstawy PECS

Protokół PECS

Ocena upodobań dziecka (wzmocnień)

Faza I: inicjowanie komunikacji – wymiana fizyczna

Faza II: odległość – ekspansja spontaniczności

Faza III: opis obrazka – nauka rozróżniania

Faza IIIB – rozróżnianie między symbolami dwóch wysoce preferowanych przedmiotów

Faza IV: struktura zdania

Faza V: reakcja na pytanie „CO CHCESZ?”

Faza VI: komentowanie/spontaniczne reagowanie

Podsumowanie

Bibliografia

Aneks

Zastosowanie systemu Makaton w usprawnianiu porozumiewania się dzieci

Wykorzystywanie systemu Makaton

Wykorzystanie systemu Makaton z uczniami w szkole – indywidualne przypadki

Piotr

Igor

Łukasz

Maksymilian

Szymon

Wczesne wspomaganie rozwoju mowy

Konrad

Weronika

Zuzanna

Bibliografia

Wprowadzanie gestów Makatonu w rodzinach z dziećmi przejawiającymi trudności w porozumiewaniu się – obawy, problemy i efekty

Specyfika rodziny dziecka niepełnosprawnego z trudnościami w komunikowaniu się – dzieci z zespołem Downa i dzieci z autyzmem

Dlaczego warto włączać gesty Makatonu w rodzinach dzieci z trudnościami
w komunikowaniu się?

Obawy, trudności, nadzieje i efekty – refleksje rodziców

Podsumowanie

Bibliografia

Miejsce i rola programu rozwoju komunikacji Makaton w Indywidualnych Systemach Komunikacyjnych dla osób z głęboką wieloraką niepełnosprawnością

Wprowadzenie

Model ISK

Analiza poszczególnych elementów ISK

Strategie komunikacyjne

Strategia wyboru spośród dwóch aktywności poprzez skanowanie słuchowe wykorzystywana przez Klaudię

Podsumowanie

Bibliografia

Makaton – z doświadczeń logopedy w pracy z osobami z głębszą niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzinami

Praca z dzieckiem

Współpraca z rodzicami/opiekunami

Praca z rodzicami dziecka uczęszczającego do szkoły

Bibliografia

Ustno-twarzowa terapia regulacyjna Rodolfa Castillo Moralesa a nauka gestów i symboli programu Makaton

Koncepcja Rodolfa Castillo Moralesa

Terapia według koncepcji Rodolfa Castillo Moralesa

System Makaton

Dlaczego Makaton jest dobrą propozycją?

Bibliografia

System Makaton w komunikacji osób z autyzmem

Wprowadzenie

Całościowe zaburzenia rozwoju

Autyzm dziecięcy

Zaburzenie spektrum autyzmu

Mowa i komunikacja dzieci z autyzmem

System Makaton w komunikacji dzieci z autyzmem

Zakończenie

Bibliografia

Komunikacja niewerbalna w afazji oraz sposoby jej wspomagania systemem Makaton jako forma terapii językowej

Wstęp

Struktura słownika mentalnego

Komunikacja niewerbalna w afazji

Stopień wykorzystania kanału gestowego w komunikacji spontanicznej

Rodzaje gestów w mowie afatycznej

Efektywność komunikacji gestowej – czy werbalne i niewerbalne modalności są uszkodzone w tym samym czy podobnym stopniu?

Afazja i apraksja – różna etiologia i różne objawy?

Funkcja gestów używanych przez afatyków – możliwość niewerbalnego kompensowania werbalnych deficytów

Komunikacja alternatywna i wspomagająca (AAC) w terapii zaburzeń językowych o typie afazji

System Makaton jako forma wspomagania komunikacji językowej w afazji

Terapia osób z afazją z wykorzystaniem technik AAC – wybór strategii

Wstęp do terapii programem Makaton dla osób z afazją (znaki obrazkowe)

Wstęp do terapii programem Makaton dla osób z afazją (gesty)

Podsumowanie

Bibliografia

Wspomaganie komunikacji u dzieci z autyzmem z wykorzystaniem Makatonu i komunikatorów

Wstęp

Nauka komunikacji a nauka mowy

Komunikacja wspomagana

Wykorzystanie tabletów z oprogramowaniem komunikacyjnym

Komunikatory i oprogramowanie stosowane w komunikacji wspomagającej – przegląd

Podsumowanie

Bibliografia

Rola kalendarzy graficznych w kształtowaniu umiejętności komunikacyjnych dzieci niemówiących

Bibliografia

Wpływ zabaw niedyrektywnych na rozwój umiejętności komunikacyjnych dzieci

Czym powinna się charakteryzować zabawa, aby sprzyjała rozwojowi i przyspieszała gotowość komunikacyjną dzieci?

Przykład wykorzystania koncepcji niedyrektywnej terapii zabawowej podczas zajęć grupowych terapii ręki przeprowadzanych w poradni

Zabawa niedyrektywna i wspomagające metody komunikacji

Bibliografia

Wykorzystanie gestów Makatonu w procesie terapii muzycznej dziecka z głębszą niepełnosprawnością intelektualną

Znaczenie muzyki w rozwoju dziecka z niepełnosprawnością intelektualną

Zależność pomiędzy rozwojem mowy a umiejętnościami motorycznymi dzieci

System gestów Makaton a nauka piosenek

Zakończenie

Bibliografia

ANEKS 1

Makaton w komunikacji młodzieży gimnazjalnej w opinii nauczycieli

Innowacja gimnazjalna

W stronę komunikacji

Analiza wyników ankiety

Wnioski

Podsumowanie

Bibliografia

ANEKS

Z perspektywy rodziców

Marika

Michaś i jego przygoda z Makatonem

Milowy krok do mówienia

O chłopcu, który nie wiedział, jak mówić

Po prostu mówić

Okno na świat dla Adasia

Maksymilian

Łukasz

Drzwi do lepszego życia

Konrad

Jak oswoić anioła?

Karol rozmawia Makatonem

Wiktoria

Jeszcze więcej znaków!

Szansa dla Marka

Julia

Bartek

Oliwia

Wiktor

Aleksander

Paweł

Kamil

Mateusz

Oliwia

Patrycja

Weronika

Dumny Maksymilian

Tablice ze znakami
Makatonu

Tablice – znaki manualne (gesty) Makatonu

Tablice – znaki grafi czne Makatonu

Strona redakcyjna

O książce

Książka, którą oddajemy w ręce Czytelników, obejmuje teksty o różnym poziomie „naukowości”. Jedni autorzy dokonują analiz metodologicznych, wyjaśniając funkcjonowanie Makatonu w szerokim kontekście, inni natomiast opisują pracę przy bardzo konkretnych przypadkach. Tę cechę należy uznać za walor publikacji, ponieważ w ten sposób prezentuje ona obszerny zakres możliwości stosowania polskiej wersji metody Makaton. Jest to pierwsza tego typu książka zbierająca doświadczenia specjalistów, nauczycieli i rodziców, potwierdzające skuteczność metody, która znacząco zmienia jakość życia zarówno dzieci, młodzieży, jak i osób starszych, mających trudności w porozumiewaniu się z otoczeniem. Dzięki Makatonowi stali się oni rzeczywistymi uczestnikami życia społecznego na wszystkich dostępnych im poziomach.

Mam nadzieję, że książka opisująca metodę Makaton będzie wsparciem dla wszystkich, którzy codziennie podejmują trud przełamywania barier komunikacyjnych.

dr Bogusława B. Kaczmarek –
autorka polskiej wersji Makatonu

© Copyright by Bogusława Beata Kaczmarek, 2014

Recenzent:
dr hab. Jacek J. Błeszyński, prof. UMK

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Bogusława Beata Kaczmarek

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7850-644-7

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-726-0

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2014