Bać się czy nie bać?

Opowieści terapeutyczne

Klaudia Giese-Szczap

Kraków 2020

Wstęp

Jeśli chcesz, aby Twoje dzieci były inteligentne – czytaj im bajki.
Jeśli chcesz, aby były bardziej inteligentne – czytaj im więcej bajek.

Albert Einstein

Jestem psychologiem od wielu lat. Prowadzę terapię dzieci, nastolatków, a także dorosłych. Mam nadzieję, że wielu z nich pomogłam. Pewnego razu, prowadząc zajęcia, odkryłam, co „słowo pisane”, wymyślanie historii dla konkretnych osób, wnosi do terapii. Zaczęłam tworzyć bajki dla swoich pacjentów. Miałam już wcześniej doświadczenie w pisaniu takich opowiastek, można by powiedzieć – prywatne, ale o tym za chwilę. Chciałam, by dzieci mogły identyfikować się z bohaterami, którzy mieli podobne jak one problemy i sobie z nimi poradzili. Świat w tych opowieściach często przedstawiam z dziecięcej perspektywy. Fabuła moich bajek była i jest związana z różnymi sytuacjami, które mogą być nieprzyjemne dla uczestniczących w nich osób lub zwierząt. Głównymi bohaterami opowieści są najczęściej dzieci, a czasem zwierzęta, doświadczające różnych emocji. Bajkowe postacie pokazują, jak można poradzić sobie ze strachem lub z niepokojem, jak warto się zachowywać, by nie sprawiać przykrości innym osobom.

Wiele z napisanych przeze mnie bajek było dedykowanych konkretnym dzieciom, które miały różne trudności. Dostawały ode mnie teksty, a rodzice czytali im je w domu. Z informacji zwrotnych od rodziców (otrzymywanych w późniejszym czasie) wynikało, że dzieci były bardzo zadowolone, a bajki im się podobały. Ich lektura pozwalała na odreagowanie napięć, na poradzenie sobie ze słabościami.

Moje bajki przeznaczone są dla dzieci od piątego do dwunastego roku życia. Myślę jednak, że niektóre z nich mogą być wykorzystywane także przez starsze dzieci lub nawet dorosłych, gdyż dotykają wielu różnych spraw. Poruszają problem rozmaitych lęków, trudności, pokazują, jak można sobie z nimi radzić.

W tym miejscu szczególnie dziękuję mojej córce Marcelinie, dla której dawno temu napisałam pierwszą bajkę i układałam rozmaite „wieczorne historie”. Wymyślałam wtedy najróżniejsze scenariusze, czasami bardzo zabawne, a ona, będąc wówczas małą dziewczynką, śmiała się zaraźliwie i pytała, co będzie dalej. Jako dorosła osoba została pierwszą recenzentką moich bajek, które czytała, zanim komuś je ofiarowałam. Dziękując Jej za krytyczne uwagi, muszę szczerze przyznać, że wielokrotnie denerwowała mnie swoją „przemądrzałością sowy”, bo stwierdzała, że coś jest nie tak, a coś jest niezrozumiałe… Pewnie chciałam usłyszeć od niej, że wszystko jest świetnie, a nie było, bo wymagało poprawek.

Dziękuję również moim pacjentom, pierwszym odbiorcom bajek. Ich opinie nie zawsze były pochlebne. Usłyszałam o jednej z opowieści, że jest „niefajna, bo straszna”. Myślę, że strach przeżywany w ramionach rodziców jest „bezpiecznym strachem”, dlatego też jeżeli dziecko odebrało bajkę jako „straszną”, a mogło ten strach bezpiecznie oswoić z pomocą rodziców, to dobrze.

Dziękuję Alicji, która czerwonym długopisem poprawiała to, co napisałam. Dziękuję moim Rodzicom, którzy zawsze we mnie wierzyli i mówili, że: „Hajduk sobie poradzi”. Dziękuję mężowi, cierpliwie znoszącemu moje znikanie w innym pokoju, bo „idę pisać”.

Dziękuję również osobom, które uwierzyły we mnie i po przeczytaniu kilku historii zachęciły do dalszego pisania, bo warto, gdyż te bajki nie są tylko do szuflady i mogą ujrzeć światło dzienne. To dzięki nim powstała ta książka. Dziękuję!

Bajka o Głosie, który nie mógł wyjść

Kornelia była małą dziewczynką, miała długie, jasne włosy uczesane w kucyk. Gdyby usłyszała, że nazywam ją małą, pewnie bardzo by się obruszyła, wręcz obraziła i miałaby focha. Często mówiła: „Jak się ma całe sześć lat, to nie jest się już małą dziewczynką, a całkiem sporą dziewczynką”. Nikt też w to nie wątpił i nie śmiał wchodzić w drogę Kornelii, szczególnie gdy złościła się albo gdy coś było zupełnie inaczej, niż ona sobie to wymyśliła. W takiej sytuacji krzyczała, tupała nogami, płakała, czasami zdarzało się, że rzucała różnymi drobnymi przedmiotami. Rodzice pocieszali się, że tylko drobnymi i że nie były to rzeczy cenne… Byli bezradni. Większość ze znanych im sposobów poradzenia sobie ze złością jedynaczki zawiodła. Próbowali rozmawiać. Próbowali nie zwracać uwagi. Próbowali nagradzać. Próbowali karać. Nic nie przynosiło pożądanego rezultatu. Gdy rozmawiali z Kornelią o jej nieodpowiednim zachowaniu, dziewczynka sprawiała wrażenie, że rozumie, że wie, o co chodzi, ale…

– Nie!!! Nie!!! Nie będę! – krzyczała Kornelia, rzucając się na swoje łóżko w pokoju.

Kolejna afera – pomyślała mama, myjąc talerz i patrząc, jak krople wody rozbryzgują się o niego. O co tym razem? – zastanowiła się. Zakręciła kran. Wytarła dłonie w ręcznik i wyszła z kuchni do pokoju Kornelii. Zastała córkę leżącą z głową w poduszce. Jej małym ciałkiem wstrząsał płacz.

– Kochanie… – Mama próbowała delikatnie dotknąć ramienia córki, siadając na brzegu łóżka. – Ależ…

– Nieeee…! – krzyczała Kornelia. – Zostaw mnie! – Z irytacją odsunęła rękę mamy. – Buuuu! – płakała. – Buuuu!

Jej szloch rozlegał się w całym mieszkaniu.

W pokoju obok siedział tato z głową schowaną w dłoniach. Co jej jest? – myślał. Dlaczego ona tak robi? Co się dzieje?

– Co się stało? – zapytała mama.

– No bo… bo… – Kornelia próbowała coś powiedzieć. – Bo… Buuuu… – Dziewczynka, nie kończąc zdania, rozpłakała się na nowo.

Nie, ja tym razem zwariuję!!! – zamruczała mama.

– Powiedz, kochanie… – zachęciła łagodnie. – Co się stało, może będę mogła ci jakoś pomóc?

– No bo… – mówiła z płaczem Kornelia – bo… ja bardzo chciałabym mówić, a coś nie pozwala mi mówić…

Biedna mała – pomyślała mama. Rzeczywiście nie odzywa się do nikogo innego, tylko do nas. Widać, że bardzo chciałaby mówić, ale nie może. Ciekawe, dlaczego tak jest? – zastanawiała się mama.

– Będzie dobrze, zobaczysz – pocieszała córkę. – Na pewno kiedyś uda ci się porozmawiać z obcymi.

– Naprawdę? – Dziewczynka zerknęła na mamę, podnosząc głowę. Usiadła na łóżku i rzekła ze smutkiem w głosie: – Ale ja bym już chciała mówić… Mam tyle do powiedzenia. Bardzo bym chciała móc rozmawiać z ludźmi… Dlaczego jestem inna?

– Wiesz – rozważała głośno mama – też bym chciała to wiedzieć…

W duchu zaś rozmyślała: Moja córeczka. Tak bardzo się martwię tym, że nie rozmawia… Co mam powiedzieć innym ludziom, gdy zatrzymujemy się, a ona nie odpowiada na „dzień dobry”? Pewnie myślą o niej, że jest niewychowana… A to nieprawda!

– Kornelko, na pewno będzie taki czas, że zaczniesz mówić. Obiecuję!

– Obiecujesz? – Dziewczynka popatrzyła na mamę z nadzieją. Jej buzia była cała umorusana od łez i kurzu, ale pojawił się na niej uśmiech.

– Tak. Słowo harcerza – powiedziała mama, kładąc prawą rękę na sercu i uśmiechając się do córki.

– A byłaś harcerzem ? – zapytała zupełnie już rozbawiona Kornelia.

– Hmm… Jakby ci powiedzieć… – Mama zaczęła się wygłupiać, próbując rozśmieszyć córkę. – Jakby…

– Nie byłaś! Nie byłaś! – Dziewczynka skakała po łóżku, śmiejąc się i klaszcząc w ręce.

Mama była zadowolona, że jej ukochana córeczka jest już uśmiechnięta. Kornelia zajęła się zabawą. Mama patrzyła na córkę bawiącą się lalkami, z których każda miała jakąś rolę, a bohaterki stale coś do siebie mówiły. Dlaczego tak nie jest zawsze… – pomyślała ze smutkiem. Dlaczego do dzieci się nie odzywa? W oczach mamy zakręciły się łzy. Wstała, wyszła z pokoju. Przyszła do siedzącego w sąsiednim pomieszczeniu taty.

– Już? – spytał tato, podnosząc głowę i patrząc na mamę. – Co tym razem?

– Taak – powiedziała mama, opadając ciężko na fotel. – Tym razem chodziło o to, że nie mówi, a bardzo by chciała – rzekła ze smutkiem.

– Biedna… – westchnął tato. – Ale tak właściwie, to dlaczego ona nie odzywa się do innych? – zapytał, patrząc przed siebie.

Nie wiadomo było, czy to pytanie skierował do mamy, czy zadał je sobie. Zapadła cisza.

Ta sytuacja z wczoraj zupełnie mnie „rozwaliła” – przypomniał sobie tata. Spotkałem kolegę z pracy z synkiem Kubusiem, rówieśnikiem Kornelii. Chłopiec, podchodząc do nas, powiedział: „dzień dobry”, próbował Kornelii podać rękę, a ta nic… „A ona nie mówi?” – zapytał tatę Jakub. Poczułem się strasznie. Kornelka schowała się za moimi plecami. Cała dygotała. Nie wyszła zza moich pleców, dopóki rozmawiałem z kolegą. Kubuś próbował ją zaczepiać, zagadywać, ale im usilniej ją namawiał, tym ona bardziej chowała się za mnie… Myślałem, dlaczego… Jak mi było jej szkoda. Nic nie mogłem zrobić… – Tato cały czas myślał o ostatnim zdarzeniu. A było ich więcej. Rodzice zastanawiali się, dlaczego tak jest, co się stało i czy to kiedyś minie.

Nagle do rodziców dotarły przytłumione odgłosy rozmowy córki z… nie wiedzieli z kim.

– Ktoś tam jest? – zapytał zdumiony tata.

– Nie – odpowiedziała nie mniej zaskoczona mama.

Rodzice starali się usłyszeć dochodzącą zza drzwi rozmowę.

– Naprawdę??

Rozległ się głos zdziwionej Kornelii.

– Co ty mówisz??? Naprawdę?

Rodzice słyszeli słowa coraz bardziej zaskoczonej córki, obydwoje podeszli więc do zamkniętych drzwi. Ich dziecko z kimś rozmawiało! Ale z kim?

Nagle drzwi od pokoju dziewczynki otworzyły się z hukiem. Kornelia z impetem wybiegła z pokoju. Zaczęła skakać, krzyczeć, machać rękoma.

– Już… już… – Kornelia próbowała coś powiedzieć. – Już wiem… już wiem… – Rozchichotana dziewczynka usiłowała wydusić z siebie zdanie, skacząc dookoła oszołomionych rodziców.

– Ale co? Z kim rozmawiałaś? – pytali jedno przez drugie.

– Z Głosem – wykrztusiła rozbawiona Kornelia.

– Z kim??? – zapytali zdziwieni rodzice. Popatrzyli na siebie zaskoczeni.

Córka sprawiała wrażenie bardzo szczęśliwej.

– No, z Głosem – odpowiedziała lekko poirytowanym tonem Kornelia.

– Z jakim Głosem? – zagadnęła mama.

– Bo… – zaczęła dziewczynka, siadając na fotelu obok mamy. – Był u mnie Głos i powiedział, że pomoże mi w sytuacjach, kiedy będą obcy ludzie – rzekła zadowolona.

– Ale… Ale jak? – spytała mama, jąkając się.

– Jaki Głos? – dociekał tato.

– Bo wiecie, że mam już sześć lat, prawda? – oświadczyła dumnie Kornelia, patrząc na rodziców. – I wiecie, że czasami bywałam zła, nie? – zapytała.

– Tak – odpowiedzieli zgodnie rodzice, przypominając sobie różne ataki złości ukochanej córeczki.

– No! – przytaknęła Kornelia. – I było tak dlatego, bo Głos chciał wyjść, a ja mu taką złością nie pozwalałam i on się bał, a teraz – mówiła jednym tchem dziewczynka – już zawsze będzie ze mną. – Pokazała na malutkie, czerwone pudełeczko. – I tu się będzie chował, a ja będę odzywała się do innych, bo zawsze będę miała to pudełeczko przy sobie. – Kornelia wyrzucała z siebie słowa. Już dawno nie była tak radosna!

Rodzice patrzyli zdumieni na córkę. Nie rozumieli niczego. Nie wiedzieli, o co chodzi. Ale nie mieli ochoty się nad tym zastanawiać. Ich ukochana córeczka była radosna, pogodna, szczęśliwa.

Nawet jeżeli to tylko jej wyobraźnia – pomyślała mama – to nie mam zamiaru jej tego zabierać. Tej nadziei, że w końcu los się odmieni i wreszcie zacznie rozmawiać. Wiem, że to z powodu lęku nie odzywa się do obcych. Mam jednak nadzieję na zmianę. – Z tą myślą wstała z fotela i uściskała swoją córeczkę.

– Super! – powiedziała do Kornelii. – Wreszcie pozbędziesz się problemu. A nie mówiłam? A nie obiecałam? – dodała, mrugając okiem.

Nie wiem, o czym ona mówi, ale nie jest to dla mnie ważne! Jeżeli to pomoże… – westchnęła mama.

Od tego czasu Kornelia przed wyjściem z domu zawsze dbała o to, by zabierać ze sobą małe, czerwone pudełeczko, które trzymała w ręku, chowała do kieszonki spodni lub do torebeczki. Dziewczynka od tej pory starała się rozmawiać z obcymi. Nie od razu jej się to udawało. Niekiedy wypowiadała tylko pojedyncze słowa, następnie pojawiły się zdania, a potem całe opowieści. Z czasem było coraz lepiej. Rodzice próbowali dowiedzieć się czegoś na temat Głosu w pudełku, ale Kornelia powtarzała cały czas to samo, że rozmawiała z nim i on teraz zawsze będzie jej towarzyszył. Nikt nigdy nie dowiedział się, jak wyglądała rozmowa z Głosem i czy rzeczywiście miała miejsce. A czy to zresztą ważne? Istotne, że dziewczynka dzięki temu oswoiła swój lęk.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2020

Redakcja wydawnicza:
Justyna Kowalik

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Sylwia Reguła

Ilustracje i projekt okładki:
Joanna Szybist

ISBN wersji drukowanej: 978-83-8095-602-5

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-8095-931-6

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2019