Moim uczniom, słuchaczom i studentom
Wszystkim…

Spis treści

Słowo wstępne

1. Wokół aksjologii ciała

1.1. Nieco historii o ciele i cielesności

1.2. Ciało i cielesność jako byty społeczne

1.3. W kręgu kultury fizycznej

2. Teoretyczne podłoże fizycznego wychowania – wybrane obszary

2.1. Osoba jako „substancja rozumna”

2.1.1. Osoba w wychowaniu fizycznym

2.2. Ważne ogniwo socjalizacyjne

2.3. Postawa prosomatyczna

2.3.1. Komponent poznawczy

2.3.2. Komponent afektywny

2.3.3. Komponent behawioralny

2.4. Postawy prospołeczne

2.5. Wśród ogniw prakseologii

2.5.1. Diagnoza

2.5.2. Wykonawstwo

2.5.3. Ocena efektów fizycznego wychowania

2.6. Indywidualizacja

2.6.1. Drogi wiodące do indywidualizacji w wychowaniu fizycznym

2.7. Intelektualizacja

2.8. Prospekcja

3. W kręgu fizycznego wychowania

3.1. Treści procesu wychowania

3.2. Tworzenie kompetencji aksjologicznych

3.3. Narodziny postaw

3.3.1. Efekt ekspozycji i wzorce

3.3.2. W głąb postawy prosomatycznej

3.3.3. W nurcie ogólnego wychowania

3.4. Zasady wychowania

3.5. Wśród wybranych metod wychowywania

3.5.1. Metody wpływu osoby nauczyciela

3.5.2. Pozostałe metody

3.6. Budowanie tożsamości wychowanka

3.7. Meandry współczesności

Zakończenie, czyli myśli różne

Piśmiennictwo

Przypisy

Słowo wstępne

Ostatnią rzeczą, jaką się odkrywa, układając dzieło, jest to, co należy pomieścić na początku¹.

Zamiar napisania o najważniejszej w edukacji fizycznej sprawie, czyli o wychowywaniu młodego pokolenia do całożyciowej dbałości o zdrowe, sprawne i wydolne ciało, dojrzewał długo. Wcześniej powstawały różne publikacje traktujące o uwarunkowaniach związanych z procesem wychowania fizycznego, o powinnościach nauczyciela tego przedmiotu, wreszcie – o znaczeniu kultury fizycznej dla człowieka we współczesnym świecie. Były udziały w wielu konferencjach, seminariach, debatach, szkoleniach i naradach, a także współautorstwo podręczników z metodyki wychowania fizycznego. Słowem – zwyczajna działalność wpisana w nauczycielski zawód.

Kiedy aktywność zawodowa dobiegła kresu – myśl powróciła. Zresztą wracała zawsze wtedy, kiedy pojawiały się nowe, instytucjonalne pomysły wskrzeszania roli należnej wychowaniu fizycznemu. Gdy okazywało się, że kolejne dyrektywy programowe i organizacyjne traktowały rzecz podobnie, bo z dominantą zorientowaną na ćwiczenia ciała, tylko w nieco innym zakresie, ze znikomym pedagogicznym podłożem – myśl wracała ze zdwojoną siłą. Ciągle brakowało szerszej wypowiedzi, jako zwieńczenia rozproszonych przemyśleń, o doniosłości fizycznego wychowania. Wtedy pojawiły się pytania i wątpliwości – jaki kształt nadać tej publikacji? Czy to ma być kolejny podręcznik/poradnik metodyczny? A jeśli tak, to co powinien zawierać, aby był kompletny? A może należałoby opisać teoretyczne podłoże metodycznych podstaw procesu fizycznego wychowania w nieco innym ujęciu? Ale czy to nie byłoby zbyt daleko idące zuchwalstwo autora, że ośmiela się dołączyć do grona wybitnych znawców przedmiotu? Ostatecznie przeważyła decyzja, że będą to spisane myśli o sprawach, które przez niemal pół wieku były solą jego zawodowego życia. Takie rozwiązanie uznano za najbardziej odpowiednie, biorąc pod uwagę, że wraz ze zdobywanym doświadczeniem życiowym odpowiedzialność za słowa wzrasta.

Publikacja nie aspiruje do miana podręcznika, chociaż pokusa przypisania jej takiej roli była spora, dlatego że jest w niej dużo treści, które były przedmiotem wspólnych rozważań, dyskusji, a nawet sporów wiedzionych przez wiele lat ze studentami na zajęciach z teorii wychowania fizycznego i metodyki tego przedmiotu. Ich przekaz wzbudzał zainteresowanie kandydatów do zawodu nauczyciela wychowania fizycznego, a dla prowadzącego stawał się inspiracją do pogłębionych przemyśleń i poszukiwań. Te właśnie myśli, jak również niektóre teksty zawarte we wcześniejszych moich publikacjach zostały tu zamieszczone.

W opracowaniu pominięto cały segment edukacji fizycznej związany z procesem fizycznego kształcenia, ponieważ na rynku wydawniczym takich pozycji jest dużo, o wiele więcej niż tych, które dotyczą fizycznego wychowania. W większości z nich kompetencje aksjologiczne są pozbawione należnej rangi i zaledwie przemykają obok metodyki ćwiczeń cielesnych.

Przed informacją, co zawiera książka, należy wyjaśnić, dlaczego jej tytuł jest z pogranicza tautologii. Taką grę słów zastosowano z rozmysłem, by podkreślić, że w tym przedmiocie szkolnym, także dziedzinie (lub, jak kto woli, dziale wychowania), powinno być szczególne miejsce dla wychowania do dbałości o ciało, a nie tylko jego „technologiczna obróbka”, która przeważa, mimo że nawet nazwa tego przedmiotu wyznacza działania wychowujące. Wybrano więc kilka okoliczności istniejących w procesie edukacji fizycznej, które, jak się wydaje, stanowią fundament wychowawczych poczynań. I tak: rozdział pierwszy wprowadza Czytelnika w świat aksjologii ciała i cielesności na tle powinności, jakie ma do spełnienia wobec nich kultura fizyczna. W rozdziale drugim, w subiektywnym rozstrzygnięciu, przedstawiono najważniejsze obszary tworzące zręby procesu fizycznego wychowania, w trzecim zaś skupiono się na najistotniejszych czynnościach nauczycielskich związanych z oddziaływaniami wychowawczymi na podmiot. Całość zamykają refleksje autora jako „myśli nieuczesane” (zapożyczone od Stanisława Jerzego Leca), zorientowane retrospektywnie i nie tylko.

Jak to zwykle bywa, zawartość opracowania stanowi niewielki autorski wkład, bo jego treść jest dorobkiem wielu wybitnych twórców z różnych dziedzin, których mądrość została przyswojona i uznana za własną. Dlatego wszystkim Autorom, których nazwiska umieszczono w przypisach, należy się wielka wdzięczność.

¹ B. Pascal, Myśli, przeł. T. Żeleński, Warszawa 2001, s. 42.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2020

Recenzent:

dr hab. Eligiusz Madejski, prof. nadzw. AWF w Krakowie

Redakcja wydawnicza:

Beata Bednarz

Projekt okładki:

Anna M. Damasiewicz

Fotografia wykorzystana na okładce:

© Volodymyr Melnyk | Depositphotos.com

ISBN 978-83-8095-976-7

Oficyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2020

Konwersja
Epubeum