redakcja naukowa
Janina Kostkiewicz

Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych

Historia i współczesność
t. 3

Kraków 2015

Spis treści

Wstęp

Pedagogia klarysek
(Zakonu Świętej Klary)

Pedagogia klarysek krakowskich
(Zakonu Świętej Klary)

Średniowieczni pedagodzy – Franciszek i Klara z Asyżu

Franciszek

Klara

Przesłanie charyzmatu świętej Klary, czyli pedagogia klarysek przez wieki

Działalność oświatowa klarysek do końca XVIII wieku Scholae saecularium

Zakładanie publicznych szkół zabezpieczeniem przed kasatą klasztorów

Szkoły im. świętego Andrzeja

Klaryski-nauczycielki

Programy nauczania

Formacja duchowa

Zakończenie

Skróty

Bibliografia

Źródła rękopiśmienne

Źródła drukowane

Opracowania

Pedagogia klarysek starosądeckich
(Zakonu Świętej Klary)

 Wprowadzenie

Nieformalna działalność kulturalno-oświatowa

Szkoły klarysek w Starym Sączu

Zakończenie

Bibliografia

Źródła archiwalne

Opracowania

Pedagogia augustianów
(Zakonu Świętego Augustyna)

Wprowadzenie

Święty Augustyn i jego dzieło

Augustianie – rys historyczny

Augustianie w Polsce

Aktywność edukacyjna

Augustiańskie dzieła wychowawcze w Polsce

Podsumowanie

Bibliografia

Źródła

Opracowania

Portale internetowe

Pedagogia Zgromadzenia Sióstr Augustianek

Wprowadzenie

Powstanie wspólnoty sióstr augustianek w Polsce

Zagadnienie wychowania i nauczania w pismach świętego Augustyna

Nauczanie przyklasztorne prowadzone przez augustianki w XVII i XVIII wieku

Szkoła augustianek w Krakowie w latach 1818–1954

Kierownictwo szkoły

Organizacja szkoły i program nauczania

Działalność szkoły w świetle źródeł archiwalnych z XIX i początków XX stulecia

Katechumenat

Szkoła augustianek w latach międzywojennych

Okres okupacji hitlerowskiej i lata powojenne. Likwidacja szkoły

Działalność wychowawczo-edukacyjna w domach zgromadzenia

Odnowa i rozwój dzieł zgromadzenia

Praca dydaktyczno-wychowawcza i opiekuńcza w znowelizowanym ustawodawstwie zgromadzenia

Charakter placówek augustiańskich w świetle ich statutów

Przedszkola

Ośrodek specjalny

Szkoły

Podsumowanie

Skróty

Bibliografia

Pedagogia Urszulanek
Unii Rzymskiej
(Ordo Sanctae Ursulae)

Założycielka urszulanek –
święta Aniela i jej intuicja pedagogiczna

Święta Aniela Merici na tle epoki

Wizja pedagogiczna świętej Anieli

Źródła pedagogiki miłości

Podstawa działania wychowawczego

Wychowawcy wobec wychowanków

Treści składające się na program świętej Anieli

Idźcie na cały świat – dynamiczny rozwój dzieła świętej Anieli

Bibliografia

Działalność urszulanek Unii Rzymskiej po linii charyzmatu

Początki działalności – pod zaborami i w wolnej Polsce

Korzenie urszulanek polskich

Urszulańska działalność na ziemiach polskich pod zaborami

W pełnym rozkwicie

„Bóg – Honor – Ojczyzna” – autentyczne treści szkół urszulańskich

Duch świętej Anieli przenika coraz dalej

W mrokach okupacji

W Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

Entuzjazm wolności

Lata ofensywy ideologicznej

Urszulańskie szkoły nie służyły wychowaniu człowieka socjalistycznego

Likwidacja szkół urszulańskich

W oczekiwaniu na zielone światło

„Bóg ukaże wam wielkie rzeczy” – rewindykacja

Wizja świętej Anieli realizowana w czasach współczesnych

Jedność w różnorodności

„Wiernie i radośnie” – ku nowym czasom

Serviam

Bibliografia

Źródła

I. Materiały archiwalne

II. Materiały drukowane

Opracowania

Pedagogia prezentek
(Zgromadzenia Panien Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny)

Wstęp

Życie Zofii Czeskiej (1584–1650)

Powstanie szkoły w Krakowie

Założenia zawarte w Akcie darowizny kamienic...

Zadania edukacyjno-wychowawcze w dokumencie erekcyjnym z 1627 roku

Cel instytutu

Organizacja

Zasady życia religijnego

Zakres nauczania

Zarząd Domu Panieńskiego

Powstanie Zgromadzenia Sióstr Prezentek

Zasady pedagogiczne zawarte w ustawach Domu Panieńskiego

Ustawy dla wychowanek (AP, AI/V/8)

Wymagania pod adresem mistrzyń

Metody stosowane w nauczaniu

Wymagania dotyczące kierownictwa szkoły

Wymagania pod adresem innych sióstr

Wymagania odnośnie do kandydatek do zgromadzenia

Cel – pełnienie misji

Nowatorstwo Zofii Czeskiej w sposobie edukacji dziewcząt

Rozwój działalności zgromadzenia do czasów współczesnych

Powstawanie nowych placówek

Obecne podstawy pedagogii prezentek

Założenia pedagogii prezentek w odniesieniu do charyzmatu

Aktualna działalność zgromadzenia

Szkoły sióstr prezentek

Patron szkoły

Grono pedagogiczne

Katolicki charakter szkoły

Uroczystości szkolne

Troska o osobistą kulturę

Budowanie środowiska wychowawczego

Zadania dydaktyczne szkoły

Rodzice

Internaty

Przedszkola

Opieka nad osobami niepełnosprawnymi umysłowo

Podsumowanie

Tabele

Bibliografia

Pedagogia szarytek – pedagogia charité (Filles de la Charité / Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo)

Charité

Źródła

Pedagogia charité i jej spojrzenie na człowieka

Pedagogia charité i cechy pragmatyki

Pedagogia charité – obszary zainteresowań

Pedagogia charité i jej progresywność

Formacja do praktyki pedagogii charité

Pedagogia charité – diagnostyka

Instytucje i formy pedagogii charité – początki na świecie i w Polsce

Instytucje i formy pedagogii charité – współcześnie

Zamiast podsumowania

Skróty

Bibliografia

Pedagogia Magdaleny Zofii Barat (Zgromadzenia Najświętszego Serca Jezusa – Sacré Coeur)

Podstawy systemu wychowawczego Magdaleny Zofii Barat

Społeczno-historyczny kontekst powstania myśli wychowawczej

Koncepcja edukacyjno-wychowawcza Magdaleny Zofii Barat

Wychowanie do żywej wiary

Wychowanie serca

Wychowanie umysłu

Wychowanie do zachowania równowagi ciała i ducha

Rola wychowawcy w procesie wychowania

Działalność wychowawczo-dydaktyczna Zgromadzenia Najświętszego Serca Jezusa – Sacré Coeur

Działalność wychowawczo-naukowa Sacré Coeur na ziemiach polskich

Realizacja misji wychowawczej Zgromadzenia Sacré Coeur w czasach współczesnych

Wychowanie w instytucjach

Praca na rzecz rozwoju człowieka i sprawiedliwości na świecie

Towarzyszenie

Podsumowanie

Tabele

Bibliografia

Pedagogia pijarek
(Instytutu Córek Maryi Sióstr Szkół Pobożnych)

Wprowadzenie

Historia powstania zgromadzenia

Fundamenty pedagogiki Pauli Montal

Instytut sióstr pijarek w Polsce

Współczesny wymiar pedagogiki zgromadzenia

Styl edukacyjny

Styl wychowawczy

Wspólnota wychowawcza

Podsumowanie

Bibliografia

Opracowania

Dokumenty

Pedagogia pallotynek
(Zgromadzenia Sióstr Misjonarek Apostolstwa Katolickiego św. Wincentego Pallottiego)

Wprowadzenie

Tło historyczne

Sytuacja społeczno-polityczna

Dom rodzinny

Nauka

Związki religijne

Pallottiego wizja wychowania

Pedagogia sióstr pallotynek

Podsumowanie

Bibliografia

Pedagogia dominikanek
(Zgromadzenia Sióstr św. Dominika)

Wprowadzenie

Życie matki Marii Kolumby Białeckiej i jej dzieło

System dydaktyczno-wychowawczy sióstr dominikanek

Nauczanie w szkole

Działalność katechetyczna

Troska o ubogich, chorych i konających

Formacja duchowa i zawodowa sióstr

Siostra Julia Rodzińska

Praca pedagogiczna sióstr dominikanek dzisiaj

Działalność poza granicami Polski

Działalność w Polsce

Zakończenie

Bibliografia

Pedagogia sercanek
(Zgromadzenia Córek Najczystszego Serca Najświętszej Maryi Panny)

Wstęp

Realizacja charyzmatu opiekuńczo-wychowawczego w życiu matki Pauli Maleckiej

Dom rodzinny

Zgromadzenie

Działalność

Charyzmat w historii zgromadzenia

Początki

Syberia

Dalszy rozwój

Lata 1917–1920

Okres międzywojenny (1920–1939)

Druga wojna światowa

Okres powojenny

Czasy stalinowskie

Czasy komunistyczne

Realizacja charyzmatu dzisiaj

Wybitne nauczycielki i wychowawczynie zgromadzenia: m. Eliza Gołębiowska, m. Pia Dominikowska i m. Wanda Niewęgłowska

Zakończenie

Bibliografia

Źródła archiwalne

Opracowania

Pedagogia felicjanek
(Zgromadzenia Sióstr Świętego Feliksa z Kantalicjo)

Wstęp

Specyfika Zgromadzenia Sióstr Świętego Feliksa z Kantalicjo

Zofia Truszkowska i początki zgromadzenia według Trzeciej Reguły Świętego Franciszka

Dzieje felicjanek od śmierci matki fundatorki do czasów współczesnych

Charakterystyka felicjańskiej pedagogii 

Felicjański szlak – dobre praktyki felicjańskiej pedagogii

Prowincja Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Krakowie

Prowincja Matki Bożej Częstochowskiej w Przemyślu

Prowincja Matki Bożej Królowej Polski w Warszawie

Prowincja Maryi Matki Nadziei w Ameryce Północnej i Prowincja Naszej Pani z Aparecida w Brazylii

Domy podlegające pod generalat

Zakończenie

Bibliografia

Prace magisterskie (dostępne w archiwum przy ul. Mikołajskiej w Krakowie)

Strony internetowe

Pedagogia Zgromadzenia Sług Jezusa

Wstęp

Geneza powstania i misja Zgromadzenia Sług Jezusa

Okoliczności powstania Zgromadzenia Sług Jezusa i jego założyciele

Misja zgromadzenia

Działalność pedagogiczna zgromadzenia

Praca pedagogiczna wśród młodzieży i dorosłych

Praca wśród chorych i starszych kobiet

Praca opiekuńczo-wychowawcza i edukacyjna wśród dzieci

Inna działalność opiekuńczo-wychowawcza

Podsumowanie

Bibliografia

Źródła

Opracowania

Pedagogia Zgromadzenia Córek Bożej Miłości

Założycielka Franciszka Lechner i jej dzieło

Założenia działalności wychowawczej Zgromadzenia Córek Bożej Miłości

Wybrane placówki edukacyjne Zgromadzenia Córek Bożej Miłości na ziemiach polskich

Biała

Kraków

Wola Justowska

Pabianice

Pleszów

Wilkowice

Jastrzębie Dolne

Bytom

Wojska

Pilchowice

Witów

Zakończenie

Bibliografia

Źródła archiwalne

Źródła drukowane

Opracowania

Strony internetowe

Inne

Pedagogia Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego

Wstęp

Założyciele zgromadzenia

Poglądy wychowawczo-pedagogiczne świętego Józefa S. Pelczara

Zadania Kościoła

Rola oświaty ludowej

Współpraca rodziny ze szkołą

Troska o młodzież i wychowawców

Wychowanie duchowieństwa

Zgromadzenie Sióstr Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego owocem działalności pedagogiczno-wychowawczej świętego Józefa S. Pelczara

Pedagogia w Konstytucjach i w Statutach Zgromadzenia

Pierwsze placówki pedagogiczno-wychowawcze zgromadzenia

Powstawanie i działalność szkół

Internaty dla robotnic i szkolnictwo za granicą – do chwili obecnej

Francja

Stany Zjednoczone

Boliwia

Jamajka

Obecna działalność pedagogiczno-wychowawcza zgromadzenia w Polsce

Zakończenie

Bibliografia

Pedagogia michalitek
(Zgromadzenia Sióstr Świętego Michała Archanioła)

Błogosławiony ksiądz Bronisław Markiewicz i służebnica Boża matka Anna Kaworek jako założyciele Zgromadzenia Sióstr św. Michała Archanioła

Charakterystyczne cechy systemu wychowawczego księdza Bronisława Markiewicza

Cel – najszerzej pojęte dobro dziecka

Zasady

Metody

Rozwój działalności opiekuńczo-wychowawczej i oświatowej w latach 1897–1945

Zakłady wychowawcze

Szkoły powszechne i Prywatne Gimnazjum Ogólnokształcące

Przedszkola i żłobki

Sytuacja powojenna

Obecna działalność wychowawcza i edukacyjna sióstr michalitek w Polsce

Katechizacja

Przedszkola

Szkoła katolicka

Katolickie Placówki Wychowawcze „Nasz Dom”

Katolickie Świetlice Profilaktyczno-Wychowawcze „Oratorium”

Dom Matki i Dziecka

Dzieła wychowawcze poza granicami Polski

Zakończenie

Skróty

Bibliografia

Literatura podstawowa

Dokumenty

Pedagogia szensztacka
(Szensztackiego Instytutu Sióstr Maryi)

Ojciec Józef Kentenich – założyciel Ruchu Szensztackiego

Pedagogia ojca Józefa Kentenicha

Struktura Dzieła Szensztackiego Działalność Szensztackiego Instytutu Sióstr Maryi w Polsce

Bibliografia

Pedagogia terezjańska
(Zgromadzenia Sióstr św. Teresy od Dzieciątka Jezus)

Wprowadzenie

Życie i dzieło sługi Bożego biskupa Adolfa Piotra Szelążka – założyciela zgromadzenia

Dzieje Zgromadzenia Sióstr św. Teresy od Dzieciątka Jezus

Założenia teoretyczne pedagogii terezjańskiej

Duchowość Zgromadzenia Sióstr św. Teresy od Dzieciątka Jezus

Myśl wychowawcza Adolfa Piotra Szelążka

Działalność pedagogiczna sióstr terezjanek – historia i stan obecny

Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci w Ścinawce Dolnej

Niepubliczny Zespół Szkół Zgromadzenia Sióstr św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Ścinawce Dolnej

Świetlica Środowiskowa im. Dzieciątka Jezus w Suwałkach

Pogotowie Opiekuńcze „Opoka” w Wasilkowie

Terezjańskie Apostolstwo Ufności (TAU)

Podsumowanie

Bibliografia

Źródła internetowe

Najstarsze zakony katolickie w Polsce i ich działalność pedagogiczna – w aspekcie budowy cywilizacji Zachodu (krótki przegląd)

Benedyktyni (Zakon Świętego Benedykta)

Kanonicy laterańscy (Kanonicy regularni laterańscy)

Bożogrobcy (Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego)

Norbertanie (Premonstratensi, Kanonicy Regularni Zakonu Premonstratensów)

Norbertanki (Zgromadzenie Sióstr Kanoniczek Regularnych Zakonu Premonstratensów)

Norbertanki krakowskie

Norbertanki imbramowickie

Markowie (Zakon Kanoników Regularnych Najświętszej Maryi Panny de Metro w Rzymie od Pokuty Błogosławionych Męczenników)

Siostry szkolne (Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame)

Zakończenie

Bibliografia

Noty o autorach

Strona redakcyjna

Wstęp

rzeci tom Pedagogii katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność jest kontynuacją tomów pierwszego i drugiego, ale jest też wyjątkowy z paru względów. Po pierwsze tworzą go głównie pedagogie zgromadzeń żeńskich, po drugie wszystkie opisane zgromadzenia mają swoje domy między innymi w Małopolsce. Po trzecie tom niniejszy powstawał już przy wyraźnej i głębokiej aprobacie dla tego projektu, udzielonej przez wiele środowisk zarówno świeckich, jak i zakonnych, co znacznie ułatwiło pracę.

Tomy pierwszy i drugi odsłaniają w pełni cele tej serii wydawniczej: pokazanie spuścizny i historycznej roli oraz aktualnej pracy, a także niezwykle pozytywnego potencjału pedagogicznego katolickich zgromadzeń zakonnych. Tom trzeci również ma na celu oddanie tożsamości teoretycznej i praktycznej tych pedagogii. Z treści kolejnych rozdziałów można odczytywać praktykę pedagogiczną i jej założeniowość, odnoszące się zarówno do subdyscyplin pedagogicznych (np. pedagogiki przedszkolnej, szkolnej, opiekuńczej, resocjalizacyjnej – i przez to je współtworzące), jak i do poszczególnych dziedzin wychowania (moralnego, religijnego, fizycznego, społecznego, estetycznego, gospodarczo-zawodowego, rodzinnego). Tom trzeci, podobnie jak poprzednie, publikowany jest z intencją oddania należytego miejsca w kulturze (i pedagogice) wielkiemu dziełu pedagogicznemu – trwającemu od średniowiecza po współczesność – jakim były i są: teoria i praktyka edukacyjna katolickich zgromadzeń zakonnych.

Niniejszy tom niesie pewne nadzieje na dokonanie w miarę całościowej, chociaż wstępnej rekonstrukcji pedagogicznej spuścizny i roli wychowawczej katolickich zgromadzeń, przynajmniej z terenu Polski. Zamyka on serię i projekt naukowo-wydawniczy. Czy wyczerpany został temat tego dziedzictwa? Z pewnością nie, lecz powstałe tomy pokazują ogromne, niemożliwe do zmierzenia w swych oddziaływaniach społecznych i kulturowych dzieło sprawstwa wychowawczego zgromadzeń zakonnych. Należy dodać, że każde ze zgromadzeń uzyskało jedną szansę zaistnienia w naszej serii, w takim sensie, iż danemu zgromadzeniu poświęcono tylko jeden rozdział.

W tym miejscu można już dokonać pewnego podsumowania: w tomie pierwszym zrekonstruowano pracę pedagogiczną czternastu zgromadzeń [franciszkanów-bernardynów (Zakonu Braci Mniejszych), jezuitów (Towarzystwa Jezusowego), katarzynek (Sióstr św. Katarzyny), pijarów (Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych), misjonarzy lazarystów (Księży Misjonarzy św. Wincentego à Paulo), pallotynów (Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego), salezjanów (Towarzystwa św. Franciszka Salezego), salezjanek (Córek Maryi Wspomożycielki), zmartwychwstańców (Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego), nazaretanek (Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu), pasterek (Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej), służebniczek (Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny – dębickich), michalitów (Świętego Michała Archanioła), szarych urszulanek (Urszulanek Serca Jezusa Konającego)].

W tomie drugim znajdują się omówienia pedagogii kolejnych trzynastu zgromadzeń [oratorianów (Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri), marianów (Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny), redemptorystów (Najświętszego Odkupiciela), oblatów (Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej), adoratorek (Adoratorek Krwi Chrystusa), jadwiżanek (Sióstr św. Jadwigi), niepokalanek (Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny), salwatorianów (Towarzystwa Boskiego Zbawiciela), zmartwychwstanek (Sióstr Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa), świętorodzinnej (Misjonarzy Świętej Rodziny), oriońskiej (Małego Dzieła Boskiej Opatrzności), orionistek (Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia), pasjonistek (Sióstr Męki Pana Naszego Jezusa Chrystusa).

Tom trzeci Pedagogii katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność jest kontynuacją otwarcia jego autorów na ten słabo uświadamiany „stan rzeczy” w obszarze polskiej teorii i praktyki pedagogicznej.

Zdobycie przez opublikowane dotychczas tomy w ogólnopolskim konkursie wortalu Granice.pl na „Najlepszą książkę katolicką” w latach 2012 i 2013 pierwszej i drugiej nagrody pokazuje ogromne przestrzenie społeczne, do których ta tematyka trafia i dla których jest atrakcyjna. Okazuje się, że obecnie istnieje autentyczne zapotrzebowanie na te, przecież tak bardzo nowoczesne i przyjazne człowiekowi, procedury wychowawcze pedagogii realizowanych przez zgromadzenia zakonne. Są to oferty pedagogiczne, którym płytka i wrzaskliwa atmosfera kultury masowej jest obca. Tu proponuje się rzeczywiście wartościową i bardzo konkurencyjną ochronę osób i aktywizowanie ich rozwoju. Niektóre prowadzone dziś placówki oświatowe, choćby przedszkola, są przykładem dbałości o dziecko i jego radosny rozwój; ich baza lokalowa, edukacyjna, rekreacyjna (łącznie z własną kuchnią) często stanowi niedościgniony, bogaty i niezwykle zasobny wzorzec dobrej edukacji.

Rozdziały dotyczące pedagogii wybranych zgromadzeń, podobnie jak w tomach poprzednich, rozpoczynają się zwykle informacjami o założycielach, uwzględniającymi ich życie i dzieło – jego początek, założenia (charyzmat) przyjęte wstępnie dla danego zgromadzenia, z akcentem na myśl wychowawczą oraz ewolucję jej sfery założeniowej oraz praktycznej. Każdy z rozdziałów konstruowany jest przez autorów tak, by wyeksponować rozwój działalności pedagogicznej danego zgromadzenia. Z reguły przyjmuje charakter ujęcia historycznego, od momentu powstania wspólnoty zakonnej do czasów współczesnych. Dostępność źródeł lub ich brak warunkowały możliwość ujmowania przez autorów działalności zgromadzenia w aspekcie jakościowym oraz ilościowym; sporządzono na przykład tabelaryczne zestawienia prowadzonych szkół, przedszkoli i innych instytucji pedagogicznych, z uwzględnieniem miejscowości, liczby wychowanków, szkół, zaangażowanych osób zakonnych. Starano się pokazać w ten sposób dzieła każdego ze zgromadzeń na przestrzeni dziejów. Dwadzieścia odrębnych rozdziałów traktujących o pedagogii kolejnych zgromadzeń łączy jedna wspólna podstawa – służba największemu przykazaniu chrześcijaństwa – przykazaniu miłości. Tak jak w poprzednich tomach charakterystyki pedagogii poszczególnych zgromadzeń odsłaniają praktyczne przykłady realizacji nakazu, który w języku religii katolickiej nazwano „przykazaniem miłości”, „czynną miłością” czy formą realizacji zaleceń ewangelicznych.

Tom trzeci tak jak poprzednie wpisuje się zarówno w historię myśli pedagogicznej, jak i we współczesną teorię wychowania. Może być użyteczną lekturą w obrębie takich przedmiotów, jak: teoria wychowania, współczesne systemy pedagogiczne, historia wychowania, pedagogika ogólna. To doskonała lektura dla osób zainteresowanych pedagogiką religii, pedagogiką katolicką oraz osób preferujących pedagogikę laicką wszelkich nurtów, dla ich osobistej samoświadomości, ale przede wszystkim, by mogli odnajdować tu podstawy do adekwatnych sądów o teorii i praktyce pedagogiki katolickiej.

Rozdziały ułożone są według chronologii zakładania zgromadzeń zakonnych.

Składam najserdeczniejsze podziękowania Osobom, które przyczyniły się do powstania książki. Najpierw dziękuję Autorom tomu za pozytywną odpowiedź na zaproszenie do współpracy i za wzorowe jej wykonanie. Wyrazy szczególnych podziękowań kieruję do Przełożonych zgromadzeń, dziękuję za wyrażenie zgody na wykonanie opracowań oraz za udostępnione materiały. Serdecznie dziękuję o. Profesorowi Romanowi Jusiakowi OFM za podjęty trud zrecenzowania niniejszego tomu.

Pozostaję z nadzieją, że lektura niniejszej publikacji będzie pożyteczna i inspirująca dla pedagogów – nauczycieli, wychowawców, przedstawicieli innych nauk społecznych, nauczycieli akademickich i studentów. Studia nad omówionymi tu pedagogiami, jak również wnioski o ich pedagogicznej wartości, a przede wszystkim społecznej i kulturotwórczej roli, pozostawiamy Czytelnikowi.

Janina Kostkiewicz

Kraków, w maju 2014 roku

Noty o autorach

Abramczuk Krystyna Zofia OSA – siostra, magister pedagogiki specjalnej (Wyższa Szkoła Psychologii Społecznej Warszawie) i teologii (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie); ukończyła Podyplomowe Studia w zakresie pedagogiki przedszkolnej (Akademia Pedagogiczna) i Podyplomowe Studia z Archiwistyki i Bibliotekoznawstwa (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie). Do Zgromadzenia Sióstr św. Augustyna wstąpiła w 1983 roku. Nauczycielka w przedszkolu i katechetka. Od 2004 roku sekretarka generalna Zgromadzenia, archiwistka.

Bociek Klaudyna – magister, doktorantka w Katedrze Pedagogiki Ogólnej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na teorii i filozofii wychowania w perspektywie fenomenologicznej i hermeneutycznej, a zwłaszcza na problematyce podmiotowych i aksjologicznych uwarunkowań procesów edukacyjnych. Przygotowuje rozprawę doktorską pod kierunkiem profesor Danuty Wajsprych, poświęconą zagadnieniu tożsamości indywidualnej w myśli Charlesa Taylora.

Chrapek Maria CSSMA – siostra, magister teologii Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (obecnie Uniwersytet Papieski Jana Pawła II) oraz magister pedagogiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Pierwsza i długoletnia dyrektorka Katolickiej Placówki Wychowawczej „Nasz Dom” w Miejscu Piastowym, a następnie w Mochnaczce koło Krynicy Zdroju. Kolejno dyrektorka Katolickiej Świetlicy Profilaktyczno-Wychowawczej „Oratorium” w Krakowie. Pracowała w przedszkolu, a także katechizowała w szkole. W Zgromadzeniu Sióstr św. Michała Archanioła koordynowała prace wychowawcze jako inspektorka generalna. Obecnie jest dyrektorką Zespołu Publicznych Szkół Katolickich w Ząbkach koło Warszawy.

Chudzik Joanna RSCJ – siostra, magister filozofii; w trakcie pisania pracy doktorskiej z etyki współczesnej; absolwentka Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie; studia doktoranckie ukończyła na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Frąk Dorota – doktorantka w Instytucie Pedagogiki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Ukończyła pedagogikę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1993). Jako wychowawczyni i dyrektor przez dwadzieścia lat pracowała w różnych instytucjach pedagogicznych (bursy, dom dziecka, dom pomocy społecznej, szkoła podstawowa) prowadzonych przez Zgromadzenie Sług Jezusa.

Gąsior Renata – siostra Zgromadzenia Panien Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny (prezentek), doktor nauk humanistycznych w zakresie historii (Katolicki Uniwersytet Lubelski, 2007). Urodziła się w 1963 roku w Błażowej. Po egzaminie dojrzałości w Liceum Ogólnokształcącym Sióstr Prezentek w Krakowie rozpoczęła nowicjat zakonny; w 1990 roku uzyskała dyplom magistra. Od 1995 roku zaangażowana w proces kanonizacyjny Zofii z Maciejowskich Czeskiej; wraz z siostrą L. Łukasik przeprowadziła kwerendę archiwalną w około 60 archiwach i bibliotekach, przygotowując materiały źródłowe potrzebne do procesu. Od 1997 roku postulator procesu na etapie Rzymu. Autorka kilku publikacji.

Godawa Grzegorz – ksiądz, doktor; adiunkt w Katedrze Pedagogiki Ogólnej Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Obszary zainteresowań: aksjologiczne podstawy procesu wychowania, wychowanie do wartości, edukacja szkolna, pedagogiczny wymiar opieki hospicyjnej.

Hajduk Łukasz – doktor; adiunkt w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół pedagogiki społecznej z uwzględnieniem animacji kultury i społecznej. Prowadzi badania nad funkcjonowaniem trzeciego sektora w Polsce. Autor różnych publikacji, m.in. na temat pedagogii wincentyńskiej. Poza pracą naukową praktyk zaangażowany w działalność społeczną i kulturalną. Członek stowarzyszenia Mężczyźni św. Józefa.

Jakoniuk Teresa CSM – siostra, magister teologii (Katolicki Uniwersytet Lubelski). Urodziła się w 1956 roku w Serpelicach nad Bugiem. W 1977 roku wstąpiła do Zgromadzenia Córek Najczystszego Serca Najświętszej Maryi Panny; pierwsza profesja w 1980 roku, wieczysta w 1986 roku na Jasnej Górze. Pracowała jako katechetka. W latach 1992–1994 studiowała na Pontificio Ateneo „Antonianum” w Rzymie i uzyskała licencjat z duchowości franciszkańskiej. W Zgromadzeniu pełniła obowiązki mistrzyni junioratu, przełożonej domu formacyjnego, sekretarki generalnej, wikarii generalnej. W 2009 roku na XVII Kapitule Generalnej została wybrana Przełożoną Generalną Zgromadzenia. Publikowała teksty z zakresu teologii i duchowości katolickiej w „Via Consecrata” i „Niedzieli” oraz w pracach zbiorowych. Redaktorka i wydawca „Biuletynu Sercańskiego Zgromadzenia Córek Najczystszego Serca Najświętszej Maryi Panny”; współautorka i autorka dwóch książek o życiu i duchowości Matki Pauli Maleckiej.

Klich Daria Ewa OSU – siostra, magister-licencjat; absolwentka teologii i archiwistyki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Bada dzieje i proces likwidacji urszulańskich szkół w Polsce po drugiej wojnie światowej. Archiwistka, studentka III roku studiów doktoranckich z historii Kościoła na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu. W latach 2002–2011 pracowała w Archiwum Generalnym Urszulanek Unii Rzymskiej w Rzymie, gdzie poszerzała zakres badań nad historią zakonu.

Komor M. Anastazja Joanna – siostra, magister pedagogiki (w zakresie pedagogiki społecznej); absolwentka Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie na Wydziale Nauk Humanistycznych (2003). Członkini Szensztackiego Instytutu Sióstr Maryi. Obecnie jest odpowiedzialna w prowincji za formację permanentną sióstr pracujących bezpośrednio w apostolacie.

Kopera Łukasz – magister historii, doktorant w Instytucie Historii Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Obszarem jego badań naukowych w zakresie przygotowywanej rozprawy jest „Szkolnictwo parafialne u Kanoników Regularnych Laterańskich obediencji mstowskiej, kłobuckiej i krzepickiej w XVII i XVIII wieku”. Autor i współautor publikacji na temat dziejów szkolnictwa początkowego i historii Kościoła częstochowskiego, m.in. Villa Maluschyn 1412–2012. 600 lat Parafii św. Mikołaja w Maluszynie. Księga Jubileuszowa (współred. A.J. Zakrzewski, Częstochowa 2012).

Kostkiewicz Janina – profesor doktor habilitowany; kierownik Zakładu Pedagogiki Szkoły Wyższej i Polskiej Myśli Pedagogicznej w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Inicjatorka i redaktorka niniejszej serii: Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność; autorka blisko 100 publikacji, w tym autorka i współautorka 12 książek z obszaru aksjologicznych podstaw pedagogiki, pedagogiki katolickiej i pedagogiki religii, m.in. monografii Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918–1939 (Kraków 2013). Badaczka katolickiej myśli i praktyki pedagogicznej.

Kotowska Alma Zofia OSU – siostra, magister filologii polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Wieloletni wykładowca w Międzyzakonnym Wyższym Instytucie Katechetycznym i w Liceum dla Zakonnic w Krakowie. We współpracy z Instytutem Geografii Historycznej Kościoła w Polsce opracowała życie i działalność urszulanek U.R. w czasie okupacji. Obecnie bada dzieje urszulanek w okresie PRL.

Król Lech – ksiądz, doktor habilitowany teologii duchowości chrześcijańskiej; prowadzi wykłady zlecone na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i w Studium Teologii we Włocławku przy Papieskiej Akademii Teologii św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Autor wielu artykułów naukowych i książki pt. Charyzmat Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego (Włocław 2012). Promotor licznych prac magisterskich. Kierownik duchowy zgromadzeń zakonnych i dyrektor Diecezjalnego Domu Księży Emerytów we Włocławku.

Krzyżan Justyna FDC – siostra Córka Bożej Miłości, magister historii; absolwentka Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i Studiów Podyplomowych z Archiwistyki i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Pracuje w Archiwum Polskiej Prowincji Zgromadzenia Córek Bożej Miłości w Krakowie przy ul. Pędzichów.

Małdrzykowska Anna SAC – pallotynka, magister teologii i pedagogiki; absolwentka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Urodziła się w 1979 roku we Włocławku. Autorka monografii Chrześcijaństwo jest Osobą. Interpretacja Benedykta XVI (Lublin 2011). Od 2009 roku katechetka w I Liceum Ogólnokształcącym w Piszu na Mazurach.

Nowińska Joanna SM – doktor teologii w zakresie biblistyki (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, 2006); wykładowca w Instytucie Teologicznym Księży Misjonarzy w Krakowie. Główne obszary i kierunki badań: apokaliptyka biblijna, Pisma Janowe, egzegeza, przekaz biblijny oraz sztuka (głównie teatr) jako miejsce konfrontacji realiów człowieka z Prawdą Boga. Absolwentka Akademii Liderów Nowoczesnej Ewangelizacji.

Rogozińska Anna OSU – doktor nauk humanistycznych. Studia historyczne odbyła na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim; tutaj też w 2002 roku uzyskała stopień doktora. Wieloletnia nauczycielka historii w szkołach urszulańskich. W latach 2003–2013 dyrektorka Szkoły Podstawowej Sióstr Urszulanek w Krakowie. Zajmuje się historią szkolnictwa urszulańskiego.

Ryszka Łukasz – doktor, adiunkt w Katedrze Pedagogiki Ogólnej Instytutu Pracy Socjalnej Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Obszarem jego zainteresowań badawczo-naukowych jest szeroko rozumiana pomoc rodzinie związana z wychowaniem i edukacją, komunikacją interpersonalną w małżeństwie i rodzinie oraz rodzinnymi uwarunkowaniami przemocy i agresji.

Sander Elżbieta OSC – klaryska, magister nauk humanistycznych; absolwentka Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Autorka książki pt. Działalność edukacyjna i wychowawcza krakowskich klarysek (Kraków 2013) oraz kilku artykułów naukowych z dziedziny historii i duchowości Zakonu Sióstr Klarysek. Obecnie mistrzyni nowicjatu w klasztorze św. Andrzeja w Krakowie.

Skrzyniarz Ryszard – doktor habilitowany, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – kierownik tamtejszej Katedry Biografistyki Pedagogicznej w Instytucie Pedagogiki. Podejmuje badania nad: biografistyką pedagogiczną, oral history, life history, historią wychowania, etnopedagogiką, pedagogiką katolicką, pedagogiką religii, historią zakonów. Organizuje cykliczne konferencje naukowe: „Współczesne przestrzenie edukacyjne biografistyki” i „Biografie codzienności”. Wydaje serię „Biblioteka Katedry Biografistyki Pedagogicznej”. Autor licznych prac naukowych.

Wołoszczak Urszula RSCJ – magister teologii i psychologii; absolwentka Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie i teologii Papieskiego Wydziału Teologicznego Bobolanum w Warszawie; absolwentka Studiów Podyplomowych w zakresie psychologii klinicznej w Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie; wykładowca Międzywydziałowych Studiów Podyplomowych w dziedzinie antropologii, psychologii i pedagogiki w Akademii Ignatianum w Krakowie.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2015

Recenzent:
dr hab. Roman Jusiak OFM, prof. KUL

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Ewa Beniak-Haremska

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7850-733-8

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-833-5

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2015