redakcja naukowa
Jacek J. Błeszyński

Wspomaganie rozwoju
osób z autyzmem

Teoria – Metodyka – Przykłady

Kraków 2015

Spis treści

Od redaktora

Wprowadzenie

Uwarunkowania efektywnego oddziaływania terapeutycznego w pracy z osobami autystycznymi

Bibliografia

Wczesne wykrywanie autyzmu i efekty wczesnej terapii

Wczesne podejmowanie działań terapeutycznych

Bibliografia

Metoda Integracji Sensorycznej w diagnozie i terapii dzieci z autyzmem

Zakłócenia praksji

Zakłócenia zmysłu równowagi

Reakcje obronne na bodźce taktylne

Zakłócenia w spostrzeganiu wizualnym

Propozycje podstawowych ćwiczeń do stymulacji w zakresie integracji sensorycznej

Bibliografia

Dziecko autystyczne w kręgu muzyki

Wprowadzenie

Fenomen muzyki a wrażliwość muzyczna dziecka autystycznego

Muzykoterapia a autyzm

Wykorzystanie muzyki w rozwoju mowy

Wykorzystane muzyki w kształtowaniu u dziecka autystycznego umiejętności nawiązywania kontaktów

Muzyka a inne oddziaływania terapeutyczne

Bibliografia

Muzykoterapia w pracy z dzieckiem autystycznym

Powitanie

Odreagowanie

Zrytmizowanie

Uwrażliwienie

Relaks

Aktywizacja

Pożegnanie

Bibliografia

Metoda Knillów z elementami stymulacji polisensorycznej w terapii dzieci autystycznych

1. Założenia stymulacji polisensorycznej

2. Programy Aktywności

3. Terapia metodą Knillów z elementami stymulacji polisensorycznej

4. Badanie efektywności terapii metodą Knillów z elementami stymulacji polisensorycznej

5. Podsumowanie

6. Analiza przypadku

Załączniki

Bibliografia

Wykorzystanie metody Ruchu Rozwijającego w terapii dziecka z głębokimi deficytami rozwojowymi – autystycznego

1. Ujęcie historyczne – gimnastyka ekspresyjna Rudolfa Labana

2. Metoda Ruchu Rozwijającego

2.1. Zastosowanie metody Ruchu Rozwijającego

3. Badania nad efektywnością metody Ruchu Rozwijającego w pracy z dzieckiem autystycznym

3.1. Podsumowanie

4. Propozycje wykorzystania metody w pracy z dzieckiem autystycznym

Załącznik

Bibliografia

Metoda Dobrego Startu w pracy z dziećmi autystycznymi

1. Teoretyczne podstawy Metody Dobrego Startu

1.1. Geneza Metody Dobrego Startu

1.2. Założenia i cele Metody Dobrego Startu

1.3. Modyfikacje Metody Dobrego Startu

2. Modyfikacja Metody Dobrego Startu. Praca z dziećmi autystycznymi i o cechach autyzmu w Krajowym Towarzystwie Autyzmu Oddział w Toruniu

2.1. Efekty pracy

2.2. Organizacja zajęć

Bibliografia

Metoda Felicie Affolter

1. Wprowadzenie

2. Założenia teoretyczne

3. Metodyka pracy metodą Affolter

4. Weryfikacja przydatności metody w autyzmie

5. Efektywność metody w pracy z dziećmi autystycznymi

Konspekt zajęć pracy metodą Felicie Affolter

Konspekt zajęć pracy metodą Felicie Affolter

Bibliografia

Metoda Stymulowanych Seryjnych Powtórzeń Ćwiczeń (SSP) – Zbigniewa Szota

1. Wprowadzenie

2. Historia terapii

2.1. Założenia teoretyczne

3. Metodyka pracy

4. Weryfikacja

5. Przykładowy przebieg pracy

Bibliografia

Program autorski i jego miejsce we współczesnej edukacji dzieci ze specyficznymi potrzebami

1. Pojęcie programu autorskiego

2. Struktura programu autorskiego

2.1. Idea wiodąca

2.2. Treści kształcenia

2.3. Procedury osiągania celów

2.4. Scenariusze zajęć

2.5. Ewaluacja programu autorskiego

3. Program autorski dla dzieci autystycznych

Bibliografia

Gdzie szukać pomocy

Strona redakcyjna

Od redaktora

Wychodząc naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom terapeutów pracujących z osobami autystycznymi, jak również urzędników sprawujących nadzór z ramienia różnych instytucji nad terapiami – przedstawiamy pierwszą część opracowania poświęconego wykorzystywaniu różnorodnych form terapii w pracy z dzieckiem autystycznym.

Praca z dziećmi przejawiającymi jeden z najcięższych deficytów rozwojowych, jakim jest autyzm, wymaga poszukiwania dróg wspomagania rozwoju naszych podopiecznych. Aby wyjść naprzeciw tym poszukiwaniom, postanowiliśmy w prezentowanej publikacji przedstawić własne doświadczenia będące wynikiem wieloletniej praktyki zawodowej oraz zdobytej wiedzy. Udało mi się nakłonić do udziału w tym przedsięwzięciu między innymi uznane autorytety w dziedzinie autyzmu z całej Polski.

Naszym zamysłem jest przybliżenie naszych doświadczeń oraz zachęcenie do podjęcia dyskusji nad optymalizacją oddziaływań podejmowanych wobec osób przejawiających głębokie deficyty rozwojowe. Głównym czynnikiem warunkującym zazwyczaj pracę terapeutyczną jest wczesna diagnoza i podjęcie prawidłowo ukierunkowanej terapii. Przedstawione metody wykorzystywane w pracy z osobami z autyzmem wymagają dostosowania już istniejących terapii do zaburzenia, jakim jest autyzm. Niezbędne staje się wypracowanie zindywidualizowanego modelu, który dopasowany do potrzeb i możliwości poddanych terapii osób pozwoli na optymalne wprowadzenie ich do społeczeństwa.

W tym celu każdy z autorów opisujący prowadzoną przez siebie terapię wychodzi od założeń terapeutycznych, następnie ukazuje możliwości wykorzystania metody w pracy z osobą z autyzmem (lub w formie zajęć grupowych). Dodatkowo przedstawiliśmy badania nad efektywnością wykorzystania każdej z metod, co może ułatwić wybór właściwej terapii wobec powierzanych nam osób. Na zakończenie przedstawiamy propozycje wykorzystania metod w pracy z dziećmi, łącząc swoje autorskie podejście z prezentacją podstawowych zaleceń. Staraliśmy się omówić różne terapie w układzie opartym na preferowanych formach kształcenia oraz intencjonalności udziału osób poddanych oddziaływaniu (aż do terapii dyrektywnych, z jakimi mamy często do czynienia w swojej pracy). W koń-cowej części znajdują się zalecenia, możliwe do zastosowania w pracy edukacyjno-terapeutycznej w odniesiemy do pisanych programów autorskich, które zarówno w wypadku edukacji specjalnej, jak i w całej pedagogice zaczynają odgrywać coraz większą rolę.

Pragnę podziękować wszystkim, dzięki którym powstała ta książka. Przede wszystkim prof. zw. dr. hab. Stanisławowi Kowalikowi, który poparł podjętą inicjatywę i służył fachową pomocą w przygotowaniu publikacji. Wyrażam swoją wdzięczność współautorom tego tomu, którzy zaszczycili mnie swoim zaufaniem i powierzyli mi swój wieloletni dorobek. Niewątpliwie książka ta powstała dzięki wspaniałej twórczej atmosferze, jaka za sprawą Kierownictwa panuje w Instytucie Pedagogiki – prof. zw. dr. hab. Aleksandrowowi Nalaskowskiemu oraz Kierownikowi Zakładu Pedagogiki Specjalnej prof. dr. hab. Andrzejowi Wojciechowskiemu.

Na zakończenie życzę terapeutom, rodzicom i wszystkim, którym bliski jest los osób z autyzmem, troszczącym się o dobro osób z głębokimi deficytami w rozwoju – wytrwałości i sił w zmaganiu się z tym zaburzeniem.

Oby ta publikacja była wsparciem w podejmowanym trudzie pokonywania autyzmu.

Jacek Błeszyński

Wprowadzenie

W problematyce autyzmu przybywa wiele nowych informacji, jednak ciągle istnieje sporo hipotez wymagających dalszych poszukiwań. Należy odnotować niewątpliwy postęp, jeśli chodzi o wykorzystywanie danych z zakresu neuronauki, biologii molekularnej i genetyki. Natomiast pozostaje wiele nierozstrzygniętych kwestii w sferze oddziaływań rehabilitacyjnych, a zwłaszcza tak ważnej dla dalszego rozwoju dziecka wczesnej interwencji. Dlatego warto podejmować próby stosowania rozmaitych sposobów podejścia i prezentować uzyskiwane wyniki, jak to czynią autorzy niniejszego zbioru. Jednocześnie warto sobie zdawać sprawę z tego, że w omawianej dziedzinie jesteśmy zmuszeni do szczególnej ostrożności w formułowaniu wniosków i zaleceń, bo pozostajemy wciąż w warunkach niepewności i wieloznaczności uzyskiwanych wyników. Godny refleksji jest fakt, że w niektórych przypadkach rodzice dzieci z autyzmem, kierując się intuicją, znajomością upodobań i bardzo ogólną orientacją w możliwościach dziecka, popełniają niekiedy mniej błędów niż profesjonaliści.

W ostatnim czasie miałem okazję rozmawiać z osobami, które z niebywałym zdecydowaniem przekonywały mnie o skuteczności wyłącznie behawioralnego podejścia, uznając je za środek, który rozwiązuje wszystko. Zastanawiałem się nawet, czy przejawiane przez tych profesjonalistów z kręgu psychologii czy pedagogiki silne przekonanie o wartości jednego podejścia wypływa z określonych cech ich osobowości, czy raczej z braków w zakresie ich wiedzy na temat różnorodności form oddziaływań, propozycji i opisów, jakie są prezentowane w licznych publikacjach. Osoby te mało wypowiadały się na temat celów podejmowanych przez nich procedur, w których bardzo łatwo zatracić granicę między przymusem a przemocą.

Jeśli celem, jaki sobie w danym etapie stawiamy, będzie usunięcie lub zmniejszenie w zachowaniu dziecka aktów autoagresji lub agresji zagrażającej jemu samemu lub innym, to oczywiście po wyczerpaniu całego możliwego do wykorzystania repertuaru innych środków, które nie przyniosły pożądanego rezultatu, możemy uciec się do technik opartych na modyfikacji zachowania łącznie z bodźcami przykrymi dla dziecka. Nie ograniczajmy się jednak do tego podejścia wtedy, gdy dziecko stać na aktywność opartą na takich formach motywacji jak u jego zdrowych rówieśników. Starajmy się zatem doceniać nawet ślady wrażliwości na takie wartości, jak aprobata i uznanie ze strony najbliższych, radość płynąca ze spontanicznej aktywności zabawowej, ruchowej, twórczej, nawiązującej do oddziaływania za pomocą tych bodźców, które są dla danego dziecka znaczące (muzyka, plastyka, zajęcia ruchowe, gry sportowe i kontakt z przyrodą). Jakże wiele można znaleźć inspiracji pod tym względem w dawnych, a dziś już klasycznych pismach Marii Montessori.

Oddawana do rąk Czytelnika publikacja stanowi właśnie próbę przybliżenia rodzicom i profesjonalistom tych procedur i technik, które łączą w sobie troskę o pozyskanie dziecka z autyzmem do współpracy na zasadzie dostarczania mu atrakcyjnych sytuacji, w których czynnik zabawowy odgrywa istotną rolę. Niewątpliwie można znaleźć tu inspirację do dalszych poszukiwań i wzbogacania programu oddziaływań. Poszukujmy nowych możliwości i dzielmy się spostrzeżeniami z innymi, ale nie przywiązujmy się zbytnio do jakiejś metody, bo może ona przysłonić nam samo dziecko.

prof. zw dr hab. Tadeusz Gałkowski

Krajowe Towarzystwo Autyzmu

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2004

Recenzent:
prof. zw. dr hab. Stanisław Kowalik

Opracowanie typograficzne wersji elektronicznej:
Andrzej Augustyński

Projekt okładki:
Ewa Tatiana Beniak

ISBN wersji drukowanej: 978-83-7308-349-9

ISBN wesji elektronicznej: 978-83-7850-832-8

Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”
30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5
tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220
www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl
Wydanie I, Kraków 2015