1 Wymowa

1.1 Francuski alfabet

a | [a] | h | [aʃ] | o | [o] | v | [ve]
b | [be] | i | [i] | p | [pe] | w | [dublve]
c | [se] | j | [ʒi] | q | [ky] | x | [iks]
d | [de] | k | [ka] | r | [εʀ] | y | [igrεk]
e | [ə] | l | [εl] | s | [εs] | z | [zεd]
f | [εf] | m | [εm] | t | [te] |  |
g | [ʒe] | n | [εn] | u | [y] |  |

1.2 Wymowa francuskich głosek i grup spółgłoskowych

Spółgłoski

c | [k], przed e, i, y [s] | j | [ʒ]
ç | [s] | ph | [f]
cc | [k], przed e, i, y [ks] | q | [k]
ch | przed samogłoską [ʃ] | s | na początku słowa [s]
| przed spółgłoską [k] |  | między dwiema samogł. [z]
g | [g], przed e, i, y [ʒ] | ss | [s]
gn | [ɲ] | t | [t], przed i + samogł. [s]
h | nie wymawia się | x | [ks], ex + samogłoska [gz]

Spółgłoski b, d, f, k, l, m, n, p, w, z mają w zasadzie taką samą wymowę jak w języku polskim. Nie wymawia się większości spółgłosek występujących na końcu wyrazu.

Samogłoski

a, à, â | [a] | eu, eû, œ | [ø]
ai, aî | [e] | i, ï, î, y | [i]
au | [o] | o | [o] lub [ɔ]
e | [ε] | ô | [o]
é, ez, er | [e] | ou, oû | [u]
è, ë, ê, ei | [ε] | u, û | [y]

Półsamogłoski

Uwaga! Jeżeli litera w występuje w zapisie wymowy, jest znakiem alfabetu fonetycznego IPA i należy ją czytać jako polskie ł.

oi, oy | [wa]
ui, uy | [wi]
ay + samogłoska | [εj]
i + samogł., il (na końcu), ill, y + samogł. | [j]

Samogłoski nosowe

an, am, en, em | [ɑ̃]
in, im, yn, ym | [ε̃]
on, om | [ɔ̃]
un, um | [œ̃]

Szczególne przypadki

* e: krótka samogłoska. Na końcu słowa jest zwykle zupełnie pomijana, natomiast w środku słowa wymawiana jest prawie niesłyszalnie jako dźwięk zbliżony do polskiego y (usta złożone jak do wymowy o): que [kə], demain [dəmε̃] * -ve, -ze, -gue, -be, -de itp.: -e występujące na końcu nie jest wymawiane, jednak jego wystąpienie wpływa na to, że wymawiana jest poprzedzająca je spółgłoska: muse [myz], vide [vid]; que je lave [kə ʒ lavə], il part [il paʀ] - qu'il parte [kil paʀt] * x: oprócz wymienionych wyżej realizacji, może być wymawiane np. jako: [s]: six, dix, soixante [z]: sixième, dixième, deuxième * ch: w niektórych słowach zapożyczonych z języka greckiego przed samogłoską lub na końcu słowa wymawia się [k]: Munich [mynik], psychiatre [psikjatʀ], ale: psychique [psiʃik] * ti + samogłoska: zwykle wymawia się jako [sj]: nation [nasjɔ̃], initial [inisjal], partiel [paʀsjεl] Ale: tien [tjε̃], partie [paʀti], garantie [gaʀɑ̃ti] sti+samogłoska: Sébastien [sebastjε̃] éti+samogłoska: chrétien [kʀetjε̃] rzeczowniki zakończone na -tier: métier [metje] * u: najczęściej wymawia się [y] (wymawia się i, ale usta złożone jak do wymowy u). Jednak w zapożyczeniach zakończonych na „-um” wymawia się [om], a w zapożyczeniach z języka angielskiego - [ø]: référendum [ʀefeʀɑ̃dɔm], club [kløb], pub [pøb] * [ɔ]: w sylabie akcentowanej zakończonej na spółgłoskę oraz w sylabie nieakcentowanej wymawia się jak ścieśnione o: noble [nɔbl], horloge [ɔʀlɔʒ], poly [pɔli], ale także Paul [pɔl] W odróżnieniu od: chose [ʃoz] («-os-»), lavabo [lavabo] (sylaba nie zakończona spółgłoską), beau [bo] («eau»), côté [kote] («ô») * ç: wykorzystuje się w celu zachowania wymowy [s] przed a, o, u, np. często w odmianie czasownika: recevoir - reçu, commencer - nous commençons, cela - ça * g: w celu zachowania wymowy [ʒ] przed a, o dodaje się -e-, zwłaszcza podczas odmiany czasownika: manger - nous mangeons, exiger - il exigea * W języku francuskim istnieje siedem różnych możliwości zapisu graficznego wymowy [s]: s, ss, c, ç, t, sc, x: sans, finissons, cela, ça, nation, scier, six

1.3 Łączenie międzywyrazowe

W języku francuskim występuje zjawisko zwane liaison, które polega na płynnym łączeniu słów w jedną rytmiczną całość posiadającą jeden akcent: très joli [tʀεʒɔli], trop gras [tʀogʀa], un beau livre [œ̃bolivʀ] Podczas łączenia końcowa spółgłoska pierwszego wyrazu: * nie jest wymawiana przed inną spółgłoską albo przed przydechowym h: assez petit [asep(ə)ti], les Hongrois [leɔ̃gʀwa] * jest wymawiana przed słowem zaczynającym się na samogłoskę lub na h nieme: trop aimable [tʀopεmabl], il est habile [iletabil], un bel homme [œ̃bεlɔm] Wymowa niektórych spółgłosek w łączeniu się zmienia: -d czyta się jak [t]: un grand ami [œ̃gʀɑ̃tami] -g czyta się jak [k]: un long arrêt [œ̃lɔ̃kaʀε] -s czyta się jak [z]: les yeux [lezjø] -x czyta się jak [z]: de beaux ongles [dəbozɔ̃gl] -f czyta się jak [w] tylko w liczebniku neuf przy podawaniu czasu. neuf heures [nœvœʀ], neuf ans [nœvɑ̃] Ale: neuf enfants [nœfɑ̃fɑ̃] Głoski nosowe: w łączeniach wymawia się końcowe n, przy czym * głoska nosowa zostanie zachowana w przypadku [ɑ̃] i [œ̃]: en avril [ɑ̃navʀil], aucun enfant [okœ̃nɑ̃fɑ̃] * albo zaniknie - [ε̃] i [õ] z wyjątkiem słów „bien”, „rien” i „on”: un certain étudiant [œ̃sεʀtεnetydjɑ̃], le bon usage [ləbɔnyzaʒ] Ale: on avait [ɔ̃navε], rien entendu [ʀjε̃nɑ̃tɑ̃dy] Należy jednak pamiętać, że nie zawsze można stosować łączenia. Wyróżnia się:

Łączenie obowiązkowe

spajające wyrazy ściśle związane pod względem gramatycznym i znaczeniowym: * rodzajnik + rzeczownik des œufs [dezø], les articles [lezaʀtikl] * nieakcentowany zaimek wskazujący lub dzierżawczy + rzeczownik ces odeurs [sezɔdœʀ], leurs images [lœʀzimaʒ] * przymiotnik + rzeczownik chers amis [ʃεʀzami], nos études [nozetyd] * zaimek + czasownik ils entrent [ilzɑ̃tʀ], vous avez [vuzave] * liczebnik deux heures [dœzœʀ], cent ans [sɑ̃tɑ̃] * czasownik + określenie (np. orzecznik orzeczenia imiennego) elle est aimable [εletεmabl], nous sommes utiles [nusɔmzytil] * przysłówek jednowyrazowy très urgent [tʀεzyʀʒɑ̃], plus offensant [plyzofɑ̃sɑ̃] * przyimek jednosylabowy dans un instant [dɑ̃zœ̃nε̃stɑ̃], chez elles [ʃezεl]

Łączenie niedozwolone

* spójnik et doux et ardent [dueaʀdɑ̃] * przed niemym h les héros [leeʀo], les haies [leε] * inwersja zaimka i wyrazu następującego po nim Avez-vous eu de la chance ? [avevuy dəlaʃɑ̃s] * zaimek akcentowany Celles auxquelles on pensait. [sεl okεlõpɑ̃sε] * przed oui, huit, onze mais oui [mεwi] tous les huit ans [tuleɥitɑ̃] leurs onze chiots [lœʀɔ̃z ʃjɔ] * po rzeczowniku w liczbie pojedynczej un chien ombrageux [œ̃ʃjε̃ ɔ̃bʀaʒø] * po quand, comment, combien w pytaniach Quand avez-vous temps ? [kɑ̃ avevutɑ̃] Comment y aller ? [kɔmɑ̃ iale] Combien en as-tu ? [kɔ̃bjε̃ ɑ̃naty] * w datach le trois avril [lə tʀwɑ avʀil]

Łączenie fakultatywne

* rzeczownik w liczbie mnogiej + przymiotnik liaisons intimes [ljεzɔ̃zε̃tim] lub [ljεzɔ̃ ε̃tim] * czasownik + określenie (okolicznik, dopełnienie itp.) Il partit aussitôt. [ilpaʀtitosito] lub [ilpaʀti osito] * rzeczownik w liczbie mnogiej + czasownik Les mères ont toujours raison. [lemεʀzɔ̃ tuʒuʀʀεzɔ̃] lub [lemεʀ ɔ̃ tuʒuʀʀεzɔ̃] W mowie potocznej coraz częściej odchodzi się od stosowania łączeń, zatem łączenia fakultatywne stosowane są tylko w języku formalnym, mimo, że mogą one niekiedy pomagać w poprawnym zrozumieniu znaczenia wypowiedzi: un savant aveugle [savɑ̃tavœgl] uczony ślepiec un savant aveugle [savɑ̃ avœgl] ślepy uczony

2 Rzeczowniki

2.1 Liczba mnoga rzeczowników

2.1.1 Liczba mnoga rzeczowników zapożyczonych

2.2 Rodzaj rzeczowników

2.3 Rodzaj żeński

3 Przymiotniki

3.1 Rodzaj przymiotników

3.2 Liczba mnoga przymiotników

3.3 Pozycja przymiotników w zdaniu

3.4 Stopniowanie przymiotników

4 Rodzajniki

4.1 Rodzajnik określony

4.2 Rodzajnik nieokreślony

4.3 Rodzajnik cząstkowy

4.4 Opuszczanie rodzajnika

4.5 Powtórzenie rodzajnika

4.6 Porównanie użycia rodzajników

5 Zaimki

5.1 Zaimki osobowe

5.1.1 Nieakcentowane zaimki osobowe

5.1.2 Akcentowane zaimki osobowe

5.2 Zaimki zwrotne

5.3 Zaimki dzierżawcze

5.3.1 Akcentowane zaimki dzierżawcze

5.3.2 Nieakcentowane zaimki dzierżawcze

5.4 Zaimki wskazujące

5.4.1 Akcentowane zaimki wskazujące

5.4.2 Nieakcentowane zaimki wskazujące

5.5 Zaimki pytające

5.5.1 Akcentowane zaimki pytające

5.5.2 Nieakcentowane zaimki pytające

5.6 Zaimki względne

5.7 Zaimki nieokreślone

tout

5.8 Przysłówki zaimkowe Y i EN

5.8.1 Przysłówek zaimkowy Y

5.8.2 Przysłówek zaimkowy EN

6 Liczebniki

6.1 Liczebniki główne

6.1.1 Szczegóły stosowania liczebników głównych

6.2 Liczebniki porządkowe

6.3 Liczebniki wielokrotne

6.4 Liczebniki zbiorowe

6.5 Ułamki

6.6 Działania arytmetyczne

6.7 Podawanie czasu

7 Czasowniki

7.1 Formy proste czasownika

7.2 Czas teraźniejszy - Présent de l'indicatif

7.3 Czas przeszły niedokonany - Imparfait

7.4 Czas przeszły prosty - Passé simple

7.5 Czas przyszły prosty - Futur simple

7.6 Tryb łączący w czasie teraźn. - Présent du subjonctif

7.7 Tryb łączący w czasie przesz. - Imparfait du subjonctif

7.8 Tryb warunkowy - Conditionnel présent

7.9 Tryb rozkazujący - Impératif

7.10 Imiesłów teraźniejszy - Participe présent

7.11 Imiesłów przysłówkowy współczesny - Gérondif

7.12 Imiesłów czasu przeszłego - Participe passé

7.13 Wykaz form prostych czasowników regularnych

7.13.1 Nieregularności w formach prostych czas. I grupy

7.14 Formy złożone czasowników

7.15 Czas przeszły złożony - Passé composé

7.16 Czas zaprzeszły - Plus-que-parfait

7.17 Czas przyszły uprzedni - Futur antérieur

7.18 Tryb łączący w czasie przesz. - Passé du subjonctif

7.19 Tryb łączący w czasie zaprzeszłym

7.20 Tryb warunkowy w cz. przesz. - Conditionnel passé

7.21 Imiesłów złożony w czasie przeszłym

7.22 Czasowniki posiłkowe

7.23 Uzgadnianie imiesłowu czasu przeszłego

7.24 Czasowniki półposiłkowe

7.24.1 Czasowniki półposiłkowe wyrażające związek czasowy

7.24.2 Czasowniki modalne

7.24.3 Faire + bezokolicznik

7.24.4 Konstrukcja (se) voir + bezokolicznik

7.24.5 Bezokolicznik w znaczeniu przysłówka

7.25 Strona bierna

7.26 Czasowniki zwrotne

7.27 Nieosobowe formy czasownika

7.28 Aspekt czasownika

7.29 Bezokolicznik

7.29.1 Bezokolicznik teraźniejszy

7.29.2 Bezokolicznik przeszły

7.29.3 Funkcja bezokolicznika

8 Warunek

8.1 Zdania warunkowe

8.2 Warunek spełniony w teraźniejszości i przeszłości

8.3 Warunek możliwy do spełnienia w przyszłości

8.4 Warunek niemożliwy do spełnienia

8.5 Inne sposoby wyrażania warunku

9 Następstwo czasów

9.1 Następstwo czasów w trybie oznajmującym

9.2 Następstwo czasów w trybie łączącym

10 Przeczenie

10.1 Przeczenie za pomocą partykuł non i pas

10.2 Przeczenie czasownika

10.2.1 «Nie» dopełniające

11 Pytanie

11.1 Pytania tworzone poprzez inwersję

11.2 Pytanie w języku potocznym

12 Pytanie w mowie zależnej

13 Przysłówki

13.1 Przysłówki proste

tout

13.2 Przysłówki pochodne

13.3 Stopniowanie przysłówków

13.4 Inne sposoby na wyrażanie przysłówka

14 Przyimki

15 Spójniki

15.1 Spójniki współrzędne

15.2 Spójniki podrzędne

16 Wykrzykniki

17 Składnia w języku francuskim

17.1 Szyk wyrazów w zdaniu

17.2 Zdania podrzędne

17.2.1 Zdania podrzędne względne

17.2.2 Zdania podrzędne podmiotowe i dopełnieniowe

17.2.3 Zdania podrzędne czasowe

17.2.4 Zdania podrzędne przyczynowe

17.2.5 Zdania podrzędne skutkowe

17.2.6 Zdania podrzędne celu

17.2.7 Zdania podrzędne przyzwolenia i przeciwstawne

17.3 Mowa zależna

18 Zdania wykrzyknikowe

19 Podkreślenie

20 Tworzenie słów

20.1 Derywacja za pomocą przyrostków

20.2 Derywacja za pomocą przedrostków

21 Czasowniki nieregularne

Stopka redakcyjna