1 Wymowa

1.1 Alfabet hiszpański

a | [a] | h | [atʃe] | ñ | [eɲe] | u | [u]
b | [be] | i | [i] | o | [o] | v | [uβe]
c | [θe] | j | [xota] | p | [pe] | w | [uβe doβle]
d | [de] | k | [ka] | q | [ku] | x | [ekis]
e | [e] | l | [ele] | r | [erre] | y | [je]
f | [efe] | m | [eme] | s | [ese] | z | [θeta]
g | [xe] | n | [ene] | t | [te] |  |

W Ameryce Łacińskiej hiszpańska głoska b nazywa się be alta lub be larga, a v - ve baja, ve corta lub ve chica. Głoskę w pod wpływem języka angielskiego nazywa się doble u. Głoskę y można wymawiać i griega, a wówczas głoskę i wymawia się jako i latina.

1.2 Samogłoski

W języku hiszpańskim występuje pięć samogłosek - a, e, i, o i u. Y w większości przypadków nie funkcjonuje jako samogłoska. W języku hiszpańskim nie istnieje rozróżnienie na krótkie i długie samogłoski. Kreska nad samogłoską oznacza akcent przyciskowy. Jeśli samogłoski e oraz i występują po literach c lub g, zmienia się ich wymowa. cicatriz [θikaˈtriθ], gigante [xiˈgante], cocer [koˈθer] Zobacz rozdz. Spółgłoski i sylaby. Znak ü nie wskazuje na przegłos. Pojawia się on tylko w sylabach güe i güi, gdzie oznacza, że u należy wymówić (w przeciwieństwie do u występującego w sylabach „gue” i „gui”.) bilingüe [biˈlingwe], lengüeta [lenˈgweta], pingüino [pinˈgwino]

1.2.1 Dwugłoski i trójgłoski

W języku hiszpańskim występuje znacznie więcej dwugłosek (dyftongów) niż w języku polskim. Na dwugłoski składają się: jedna z nieakcentowanych, zamkniętych samogłosek i lub u, czyli tzw. samogłoska słaba, oraz jakakolwiek inna samogłoska. Wymawia się je jako jedną sylabę - samogłoski słabe stają się półspółgłoskami, zatem i wymawia się jako [j], a u jako dźwięk zbliżony do [w]. nieve, peine, labio, sois, rabia, aire, agua, causa, bueno, deuda, antiguo, ruido, cuidar Dyftong mogą też tworzyć dwie samogłoski oddzielone niemą spółgłoską h. buhardilla, ahumar, ahijar, rehusar, rehilete, prohibir, sabihondo Dwugłoska nie powstaje w sylabach gue, gui, que i qui, ponieważ głoski u w ogóle się w nich nie wymawia. Miguel [miˈɣel], guerrilla [geˈrriʎa], Guinea [giˈnea], águila [ˈaɣila], quechua [ˈketʃwa] Quintana [kinˈtana] Trójgłoskę tworzy jedna silna samogłoska stojąca między dwiema słabymi. Uruguay, buey, cambiáis, cambiéis, guau Dwugłoski i trójgłoski mogą też powstawać na granicy słów. Akcentowane i oraz u tworzą samodzielną sylabę, w której akcent jest zawsze oznaczony graficznie. Połączenie dwóch samogłosek, z których każda jest w innej sylabie, tworzy tzw. hiatus. país, María, reír, ríe, oír, río, laúd, cacatúa, transeúnte, búho, diríais; także caer, teatro, poeta itp.

1.3 Spółgłoski i grupy głosek

b, v na początku słowa i po m,n [b] | g [g], przed e,i [x]
b, v wewnątrz słowa [β] | h nie wymawia się
c [k] | j [ch]
c przed e,i [θ], w Am. Łac. [s] | ll [ʎ], w Am. Łac. [j], [ʒ]
ch [tʃ] | ñ [ɲ]
d na końcu słowa oraz między samogł. [ð] | z [θ], w Am. Łac. [s]

gua [gua] | gue [ge] | gui [gi] | que [ke]
guo [guo] | güe [gue] | güi [gui] | qui [ki]

b, v

Wymawia się na dwa sposoby w zależności od sąsiadujących głosek: * na początku słowa oraz po m i n wymawia się jako [b] boca [ˈboka], blanco [ˈblanko], vaca [ˈbaka], viento [ˈbjento], hombre [ˈombre], tranvía [tramˈbia], un beso [umˈbeso], sin billete [simbiˈʎete] * w pozostałych przypadkach wymawia się jako b szczelinowe - [β]: pomiędzy wargami powinna się tworzyć szczelina lobo [ˈloβo], uva [ˈuβa], pobre [ˈpoβre], cuervo [ˈcwerβo], abdicar [aβdiˈkar], objeto [oβˈxeto], su boda [suˈβoða], vamos a ver [bamos aˈβer] Taka sama wymowa dwóch różnych liter jest częstą przyczyną błędów ortograficznych.

z, c w sylabach “ce” i “ci”

Z wymawia się jako „s” z czubkiem języka między zębami zona [ˈθona], plaza [ˈplaθa], paz [ˈpaθ], cecina [θeˈθina], cerveza [θerˈβeθa] Przed e oraz i literę z pisze się tylko w słowach obcego pochodzenia - nazi. Niektóre słowa można pisać na dwa sposoby - eccema i eczema. W pozostałych przypadkach c wymawia się jako [k]. tocar [toˈkar], poco [ˈpoko], clic [ˈklik], acústico [aˈkustiko] Ponieważ litera z nie może stać przed e oraz i, dochodzi często do zmiany pisowni niektórych rzeczowników w liczbie mnogiej oraz niektórych form czasowników. pez - peces, crecer - crezco Zob. rozdz. Liczba mnoga rzeczowników albo rozdz. Czas teraźniejszy. Lokalnie [θ] bywa wymawiane jako [s]. Zjawisko to nazywa się seseo, występuje ono na Wyspach Kanaryjskich i na niektórych obszarach Andaluzji. cereza [seˈresa] Zob. rozdz. Hiszpański w Ameryce Łacińskiej.

ch

Wymowa zbliżona do dźwięku pośredniego między „ć” a „cz”. chachi [ˈczaczi], chocho [ˈczoczo], cheque [ˈczeke], chupar [czuˈpar] Zgodnie z nową reformą pisowni ch nie występuje już samodzielnie w hiszpańskim alfabecie, ponieważ jest to dwuznak. Wyrazy zaczynające się na „ch” będą w słowniku przyporządkowane pod literą „c” (W niektórych starszych słownikach „ch” występowało samodzielnie po literze „c”).

d

Jako [d] wymawia się tylko na początku słowa oraz po literach n i l. deber [deˈβer], donde [ˈdonde], caldo [ˈkaldo] W innych przypadkach wymawia się jako [d] szczelinowe - pomiędzy językiem a podniebieniem pozostaje szczelina. Na końcu słowa wymowa jest niekiedy bardzo zbliżona do „s”. madera [maˈðera], crudo [ˈkruðo], padre [ˈpaðre], pedido [peˈðiðo], piedad [pjeˈðað] Nie mylić z angielską wymową. W mowie potocznej d nie wymawia się w końcówce -ado oraz na końcu słowa. Jeszcze większym odstępstwem od poprawnej wymowy jest opuszczanie d w końcówkach -ada, -ido, -ida. edad [eˈða], amado [aˈmao]

j, g w sylabach “ge” i “gi”

Wymawia się [ch] boj [ˈboch], bajo [ˈbacho], aflojar [afloˈchar], jengibre [chenˈchiβre], coger [koˈcher], biología [bjoloˈchia] Dla zachowania poprawnej wymowy dochodzi do zmiany pisowni w niektórych formach czasowników kończących się na -ger i -gir. proteger - protejo, exigir - exijan Zob. rozdz. Czas teraźniejszy. Natomiast w przypadku czasowników zakończonych na -jar nie dochodzi do żadnych zmian pisowni. dejar - dejen Mimo, że w większości przypadków sylabę [che] zapisuje się jako ge, istnieje znaczna ilość słów, w których pisze się je. Chodzi głównie o słowa kończące się na -aje, słowa zaczynające się na aje- czy eje- oraz słowa pochodne z przyrostkami -ero, -ería albo -eza itp. paisaje, ajeno, ejemplo, cajero (caja), relojería (reloj), bajeza (bajo), extranjero Ale: agente, ligero, ambages J pojawia się tylko w czasownikach mejer, tejer i crujir.

g przed “a”, “o”, “u” i spółgłoskami

Wymawia się jako [g] tylko na początku słowa i po n. gato [ˈgato], grueso [ˈgrweso], rango [ˈrrango] W innych przypadkach wymowa jest szczelinowa - [ɣ]: wymawia się bez styku narządów mowy. arruga [aˈrruɣa], agosto [aˈɣosto], siglo [ˈsiɣlo]

h

W wymowie wzorcowej h nie jest wymawiane. honor [oˈnor], cohete [koˈete], huevo [weβo], búho [ˈbuo] W Andaluzji, Estremadurze i na Wyspach Kanaryjskich w słowach, które pierwotnie w łacinie rozpoczynały się na f, wymawia się [ch]. hablar [haˈβlar] (fabulare), huir [ˈhwir] (fugare), hermoso [herˈmoso] (formoso) Podobnie wymawia się słowa obcego pochodzenia, nazwy obce itp. hámster [ˈhamster], holding [holˈdin], Hawái [haβˈaj] W wyrazach rozpoczynających się na hua-, hue-, hui-, h wymawia się jak osłabione „g”.

ll

Wymawia się jak polskie l z językiem ułożonym na podniebieniu, a nie na dziąsłach. llamar [ʎaˈmar], pollo [ˈpoʎo], lleno [ˈʎeno], apellido [apeˈʎiðo] Nie należy wymawiać [lj], ponieważ mogłoby to prowadzić do pomyłek: hallar - aliar itp. W wielu obszarach Hiszpanii i Ameryki Łacińskiej ll wymawia się jako j, jest to powszechne szczególnie wśród młodych ludzi. To zjawisko nazywa się yeísmo. Zob. rozdz. Hiszpański w Ameryce Łacińskiej. Po ostatniej reformie hiszpańskiej pisowni ll zostało usunięte z hiszpańskiego alfabetu. Słowa zaczynające się na „ll” występują pod literą „l”. Wcześniej w niektórych słownikach „ll” następowało po „l”.

ñ

Wymawia się jak polskie ń. ñoño [ˈɲoɲo], España [espaˈɲa], pañuelo [paˈɲwelo], ñeque [ˈɲeke]

q

Wymawia się jako [k]. Za literą q w wyrazach hiszpańskich stoi zawsze u, którego się jednak nie wymawia. querer [keˈrer], reconquista [rrekonˈkista], Quito [ˈkito], Enrique [enˈrike]

r

Wymawia się z silniejszym drganiem czubka języka, kiedy w wyrazie występują dwa r po sobie, na początku słowa oraz po literach l, s i n. torre [ˈtorre], rogar [rroˈɣar], alrededor [alrreðeˈðor], enredar [enrreðaˈðor], sus rimas [susrrimas] W innych przypadkach wymawia się podobnie jak polskie r. cuerda [kwerða], toro [toro], ordenador [ordenador] Jeżeli do słowa zaczynającego się na r- dodany jest przedrostek, dochodzi do podwojenia litery w celu zachowania drgającej wymowy. real - irreal, relieve - bajorrelieve, remolque - semirremolque, revolución - contrarrevolución, riesgo - arriesgar Uwaga: Należy starannie wymawiać słowa zawierające literę r, ponieważ mogą mieć one inne znaczenie w zależności od tego, które r wymówimy. pero (ale) - perro (pies), caro (drogi) - carro (wóz), ahora (teraz) - ahorra (oszczędza)

s

Hiszpańskie s wymawia się prawidłowo jako dźwięk trochę przypominający polskie sz. W Andaluzji, na Wyspach Kanaryjskich i na większości obszarów hiszpańskojęzycznych w Ameryce s wymawia się podobnie jak w języku polskim. W południowej Hiszpanii i na wielu obszarach hiszpańskojęzycznych w Ameryce głoskę s na końcu sylaby i na końcu słowa wymawia się z przydechem, więc brzmi jak (ch), a niekiedy w ogóle się jej nie wymawia. isla [ˈihla], animales [aniˈmalex], hombres [ˈombre] Na niektórych obszarach Andaluzji s wymawia się podobnie jak z. To zjawisko nazywa się ceceo. persona [perˈθona] W języku hiszpańskim dodaje się literę e na początek słów, które w innych językach rozpoczynają się połączeniem s + spółgłoska. esperar - sperare (łac.), espagueti - spaghetti (wł.), espacio - space (ang.), estricto - ścisły, eslavo - Słowian, España - Hiszpania

y

Głoska ta jest uważana za spółgłoskę, jeśli stoi na początku słowa lub sylaby. W przeciwieństwie do polskiego „j”, wymowa hiszpańskiego y jest węższa, zbliżona do głosek syczących. yeso, yema, ayuda, mayo W spójniku y oraz na końcu słowa uważana jest za samogłoskę i wymawia się ją jako i (lub za półspółgłoskę w dwugłoskach i trójgłoskach). y [ˈi], muy [ˈmuj], hoy [ˈoj], buey [ˈbwej], Urugua [y] [uˈruɣwaj] W Argentynie, Paragwaju i Urugwaju y wymawia się jako [ʒ] lub [ʃ]. Jednakowo wymawia się ll (tzw. yeísmo) Zob. rozdz. Hiszpański w Ameryce Łacińskiej.

x

W wielu amerykańskich nazwach własnych i słowach od nich utworzonych wymawia się jako „ch”. México [ˈmechiko], Oaxaca [oaˈchaka], Texas [ˈtechas], mexicano [mechiˈkano], oaxaqueño [oachaˈkeɲo], texano [teˈchano] W pozostałych przypadkach x wymawia się tak samo jak w języku polskim. expirar [ekspiˈrar], exhortar [eksorˈtar], conexión [koneˈksjon]

1.4 Akcent

W języku hiszpańskim akcent pada zwykle: * na drugą sylabę od końca w przypadku słów zakończonych samogłoską lub spółgłoskami -n, -s hermano, hermanos, mesa, mesas, Caracas, chocolate, chocolates, sabe, saben * na ostatnią sylabę w przypadku słów zakończonych spółgłoską, z wyjątkiem -n, -s señor, Madrid, arroz, español, comer, sobrescribir, reloj W innych przypadkach, tj. jeśli akcent pada na ostatnią sylabę w słowach zakończonych samogłoską lub -n, -s, albo na drugą sylabę od końca w słowach zakończonych spółgłoską (oprócz -n, -s), konieczne jest umieszczenie akcentu graficznego, czyli kreski nad samogłoską. razón, fútbol, café, atún, israelí, francés, rímel, azúcar Na trzeciej i dalszej sylabie od końca akcent musi być zawsze zaznaczony. epílogo, catástrofe, música, cámara Osobowe formy czasownika zachowują właściwy dla siebie akcent także po przyłączeniu nieakcentowanych form zaimków osobowych. Akcent przesuwa się wówczas na trzecią lub czwartą sylabę od końca i trzeba go oznaczyć. diciéndoselo, dígamelo, dártela, permítaseme Złożenia wyrazów mają tylko jeden akcent: decimocuarto, sacapuntas, pelirrojo Wyjątek stanowi przysłówek zakończony na -mente, który ma dwa akcenty. alegremente, finalmente, plenamente Akcent w tym wypadku zaznacza się tylko wtedy, gdy występuje w przymiotniku, z którego powstaje przysłówek. difícil - difícilmente, frágil - frágilmente, último - últimamente Akcent graficzny służy również do odróżniania słów brzmiących jednakowo, ale mających różne znaczenie: aún (jeszcze) - aun (nawet)

de (z, od) | dé (niech da) | el (rodzajnik określ.) | él (on)
mas (ale) | más (więcej) | mi (mój) | mí (mnie)
se (się) | sé (wiem, lub) | si (gdyby) | sí (tak)
te (ci, tobie) | té (herbata) | tu (twój) | tú (ty)

Zaimki pytające i wykrzyknikowe oraz przysłówki pisze się z akcentem: ¡Qué bonito! Ale to jest piękne! ¿Qué quieres? Czego chcesz? ¿Quién es? Kto to jest? ¿Cuándo vienes? Kiedy przyjdziesz? ¿Cómo estás? Jak się masz? ¿Dónde estás? Gdzie jesteś? Zob. rozdz. Zaimki pytające. ale: ¡Que venga! Niech przyjdzie! Parece que hace algo. Zdaje się, że coś robi. Cuando lo vio, huyó. Kiedy to zobaczył, uciekł. como un loco jak wariat El lugar donde nací. Miejsce, w którym się urodziłem.

2 Rzeczowniki

2.1 Liczba mnoga rzeczowników

2.1.1 Akcent w liczbie mnogiej

2.1.2 Rzeczowniki złożone

2.1.3 Liczba rzeczownika a jego znaczenie

2.2 Rodzaj rzeczowników

2.2.1 Rodzaj męski

2.2.2 Rodzaj żeński

2.2.3 Tworzenie form rodzaju żeńskiego

3 Przymiotniki

3.1 Tworzenie przymiotników rodzaju żeńskiego

3.2 Liczba mnoga przymiotników

3.3 Stopniowanie przymiotników

3.4 Pozycja przymiotników w zdaniu

3.4.1 Skracanie przed rzeczownikiem

3.5 Przymiotnik w funkcji rzeczownika

4 Rodzajniki

4.1 Rodzajnik określony

4.1.1 Rodzajnik określony w rodzaju nijakim

4.2 Rodzajnik nieokreślony

4.3 Rodzajnik zerowy

4.4 “El” i “un” z rzeczownikami rodzaju żeńskiego

5 Zaimki

5.1 Zaimki osobowe

Podwojenie dopełnienia

5.1.1 Odstępstwa w stosowaniu zaimków osobowych

5.2 Zaimki zwrotne

5.3 Zaimki dzierżawcze

5.4 Zaimki wskazujące

5.5 Zaimki pytające

5.6 Zaimki względne

5.7 Zaimki nieokreślone

5.7.1 Zaimki przeczące

6 Liczebniki

6.1 Liczebniki główne

6.2 Liczebniki porządkowe

6.2.1 Liczebnik główny w funkcji liczebnika porządkowego

6.3 Liczebniki ułamkowe

6.4 Liczebniki mnożne

6.5 Działania liczbowe

6.6 Podawanie czasu

6.7 Zapis liczebników

7 Czasowniki

7.1 Tryb oznajmujący - Indicativo

7.1.1 Czas teraźniejszy - Presente de indicativo

Nieregularna odmiana czasowników

7.1.2 Czas przeszły dokonany - Pretérito indefinido

7.1.3 Czas przeszły niedokonany - Pretérito imperfecto

7.1.4 Czas przeszły dokonany złożony - Pretérito perfecto

7.1.5 Czas zaprzeszły - Pretérito plusquamperfecto

7.1.6 Czas zaprzeszły - Pretérito anterior

7.1.7 Czas przyszły - Futuro simple

7.1.8 Czas przyszły - Futuro perfecto

7.2 Tryb łączący - Subjuntivo

7.2.1 Tryb łączący w czasie teraźniejszym

7.2.2 Tryb łączący w czasie przeszłym niedokonanym

7.2.3 Tryb łączący w czasie przeszłym dokonanym

7.2.4 Tryb łączący w czasie zaprzeszłym

7.2.5 Użycie trybu łączącego

*

*

*

*

*

7.3 Tryb warunkowy - Condicional

7.3.1 Tryb warunkowy w czasie teraźniejszym

7.3.2 Tryb warunkowy w czasie przeszłym

7.4 Tryb rozkazujący - Imperativo

7.5 Strona bierna

7.6 Czasowniki zwrotne

7.7 Bezokolicznik - Infinitivo

7.8 Imiesłów bierny - Participio

7.9 Rzeczownik odsłowny - Gerundio

7.9.1 Rzeczownik odsłowny prosty

7.9.2 Rzeczownik odsłowny złożony

7.10 Czasowniki “ser” i “estar”

7.10.1 Inne sposoby na wyrażenie czasownika “być”

7.11 Następstwo czasów

7.11.1 Czas teraźniejszy w zdaniu głównym

7.11.2 Czas przeszły w zdaniu głównym

7.11.3 Pytania pośrednie

7.12 Zdania warunkowe ze spójnikiem “si”

7.12.1 Warunek możliwy do spełnienia

7.12.2 Warunek niemożliwy do spełnienia

7.13 Konstrukcje czasownikowe

Konstrukcje z rzeczownikiem odsłownym (imiesłowem czynnym)

Konstrukcje z imiesłowem biernym

8 Przysłówek

8.1 Rodzaje przysłówków

8.2 Tworzenie przysłówków

8.3 Stopniowanie przysłówków

9 Przyimki

9.1 Użycie przyimków

a

con

de

en

por

10 Spójniki

10.1 Spójniki współrzędne

10.2 Spójniki podrzędne

11 Wykrzykniki

12 Szyk wyrazów

12.1 Przeczenie

13 Pisownia i interpunkcja

13.1 Pisownia wielkich liter

13.1.1 Nazwy osób i zwierząt

13.1.2 Nazwy geograficzne

13.1.3 Ciała niebieskie

13.1.4 Nazwy instytucji i organizacji

13.1.5 Nazwy ludzkich wytworów

13.1.6 Wydarzenia historyczne i epoki

13.2 Kropka

13.3 Przecinek

13.4 Dwukropek

13.5 Cudzysłów

13.6 Znak zapytania i wykrzyknik

13.7 Skróty

14 Zmiany w gramatyce i w pisowni

15 Hiszpański w Ameryce Łacińskiej

15.1 Wymowa

15.2 Gramatyka

15.3 Różnice w zasobie słownictwa

16 Słowotwórstwo

16.1 Kompozycja

16.2 Derywacja

17 Przegląd czasowników nieregularnych

Stopka redakcyjna