Leczenie bólu neuropatycznego – 41 pytań i odpowiedzi

© Medical Education sp. z o.o. sp.k., Warszawa 2019 (wydanie drugie)

AUTORZY

lek. Agnieszka Sękowska

Poradnia Leczenia Bólu, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

II Klinika Ginekologii i Położnictwa, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

dr hab. n. med. Małgorzata Malec-Milewska, prof. CMKP

Poradnia Leczenia Bólu, Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

PROJEKT OKŁADKI

Agnieszka Jaworska-Bułdan

REDAKTOR PROWADZĄCA

Wioleta Gierek

ZASTĘPCA REDAKTOR PROWADZĄCEJ

lek. Andrzej Jabłoński

KOORDYNATOR PROCESU WYDAWNICZEGO

Jadwiga Kowalczyk

SKŁAD I ŁAMANIE

Katarzyna Gadamska-Rewucka, Agnieszka Jaworska-Bułdan

KOREKTA

Kinga Olszewska, Barbara Walkusz, Dominika Krokowska

WYDAWCA

Medical Education sp. z o.o. sp.k.

ul. Kukiełki 3a, 02-207 Warszawa

tel.: (22) 862 36 63/64

www.mededu.pl

Redaktorzy, Autorzy i Wydawca dołożyli wszelkich starań, aby informacje na temat metod postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (w tym dotyczące leków i ich dawkowania) były zgodne ze współczesną wiedzą medyczną. Nie ponoszą oni odpowiedzialności za konsekwencje wynikające z wykorzystywania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Ostateczną odpowiedzialność ponosi lekarz prowadzący leczenie.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny lub inny), włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na nośniki magnetyczne, optyczne lub inne media bez zgody wydawcy.

Wydanie drugie, uzupełnione

Warszawa 2024 (piąty dodruk)

ISBN 978-83-65471-68-0 – wersja drukowana

ISBN 978-83-67696-68-5 – wersja elektroniczna

PRZEDMOWA

Ból neuropatyczny stanowi duże wyzwanie dla lekarzy. Kluczem do jego prawidłowego rozpoznania jest połączenie danych z wywiadu i badania przedmiotowego kładącego nacisk na zaburzenia czucia. W praktyce klinicznej ból neuropatyczny jest rozpoznawany rzadziej niż w badaniach epidemiologicznych.

Dodatkowo mimo znacznie lepszego poznania jego mechanizmów i opublikowania wielu badań oceniających skuteczność i bezpieczeństwo różnych leków ciągle nie dysponujemy pewnymi metodami jego terapii. Przeszkody te sprawiają, że wielu chorych nie osiąga satysfakcjonującego wyniku leczenia.

Skuteczność w leczeniu bólu neuropatycznego ocenia się na 40–60%, przy czym nawet 30-procentowe ustąpienie dolegliwości to wielka ulga dla pacjenta z bólem neuropatycznym, a 50-procentowe zmniejszenie bólu – olbrzymi sukces terapeutyczny.

Niniejsza książka jest kolejną próbą poprawy tego stanu rzeczy. W formie 41 pytań i odpowiedzi przedstawia kluczowe problemy związane z leczeniem bólu neuropatycznego i sposoby ich rozwiązywania w świetle najnowszych wytycznych i osiągnięć w zakresie jego rozpoznania i terapii.

lek. Agnieszka Sękowska

dr hab. n. med. Małgorzata Malec-Milewska, prof. CMKP

1. Co to jest ból neuropatyczny?

Zgodnie z jedną z pierwszych definicji bólu neuropatycznego, którą zaproponowali Merskey i Bogduk w 1997 r., ból neuropatyczny to ból zainicjowany lub wywołany uszkodzeniem, dysfunkcją lub przemijającym zaburzeniem obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Definicja ta była powszechnie stosowana przez wiele lat. Najnowsza definicja zaproponowana przez ekspertów i zaakceptowana przez Komitet ds. Taksonomii (IASP, International Association for the Study of Pain) w 2008 r. mówi, że ból neuropatyczny powstaje w  wyniku bezpośredniego uszkodzenia lub choroby dotyczącej somatosensorycznej części układu nerwowego.

Ból neuropatyczny może być wywołany uszkodzeniem lub chorobą zarówno obwodowego, jak i ośrodkowego układu nerwowego. Uszkodzenie może zaistnieć na poziomie nerwu obwodowego, rdzenia kręgowego lub OUN oraz układów zstępujących kontroli bólu. Jeżeli choroba czy uszkodzenie dotyczy obwodowego układu nerwowego, mówimy, że jest to obwodowy ból neuropatyczny, jeżeli OUN – że jest to ośrodkowy ból neuropatyczny.

Nie każde uszkodzenie obwodowego czy ośrodkowego układu nerwowego prowadzi do rozwoju bólu neuropatycznego. Obserwuje się dużą różnorodność zależną od czasu powstawania, miejsca uszkodzenia, przyczyny wywołującej, współistnienia innych procesów patologicznych i czynników psychicznych, wieku oraz skłonności genetycznej warunkującej procesy neuroplastyczności. Układ nocyceptywny wykazuje niezwykłą zdolność zmian, szczególnie w warunkach uszkodzenia tkanek. Powstanie bólu zależy od upośledzenia lub wyczerpania adaptacyjnych procesów plastyczności układu nerwowego.

Do najczęstszych i najlepiej poznanych zespołów obwodowego bólu neuropatycznego zalicza się:

• bolesną neuropatię cukrzycową

• neuralgię popółpaścową

• neuralgię trójdzielną

• przetrwały ból pooperacyjny/pourazowy

• zespół wieloobjawowego bólu miejscowego

• ból neuropatyczny związany z chorobą nowotworową

• ból występujący w przebiegu infekcji HIV

• bóle po amputacji.

Najczęstszymi przyczynami ośrodkowego bólu neuropatycznego są:

• ból poudarowy

• pourazowy ból rdzeniowy

• ból w chorobie Parkinsona i innych chorobach neurodegeneracyjnych

• ból w jamistości rdzenia

• ból w stwardnieniu rozsianym.

2. Jakie są cechy charakterystyczne bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

3. Jakie są mechanizmy powstawania bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

4. Jak rozpoznać ból neuropatyczny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

5. Co to są skale przesiewowe bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

6. Czy istnieją metody rozpoznawania i oceny bólu neuropatycznego lub narzędzia do tego służące?

Wersja prezentująca fragment publikacji

7. Jaka jest epidemiologia bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

8. Jakie jest miejsce koanalgetyków w drabinie analgetycznej WHO?

Wersja prezentująca fragment publikacji

9. Czy istnieją zalecenia dotyczące leczenia bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

10. Jakie leki są skuteczne w bólu neuropatycznym?

Wersja prezentująca fragment publikacji

11. Jakie leki są skuteczne w leczeniu polineuropatii cukrzycowej?

Wersja prezentująca fragment publikacji

12. Jakie leki są skuteczne w leczeniu neuralgii popółpaścowej?

Wersja prezentująca fragment publikacji

13. Jakie leki są skuteczne w leczeniu neuralgii trójdzielnej?

Wersja prezentująca fragment publikacji

14. Jakie leki są skuteczne w leczeniu przetrwałego bólu pooperacyjnego/pourazowego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

15. Jakie leki są skuteczne w leczeniu neurogennego bólu krzyża?

Wersja prezentująca fragment publikacji

16. Jakie leki są skuteczne w leczeniu bólu ośrodkowego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

17. Jakie leki są nieskuteczne w bólu neuropatycznym?

Wersja prezentująca fragment publikacji

18. Jaki jest mechanizm działania pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

19. Jakie są wskazania do zastosowania pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

20. Jakie są przeciwwskazania do stosowania pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

21. Jaka jest skuteczność pregabaliny w różnych zespołach bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

22. Czy pregabalinę można stosować u ciężarnej?

Wersja prezentująca fragment publikacji

23. W jaki sposób rozpocząć dawkowanie pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

24. Po jakim czasie można zwiększyć dawkę pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

25. Jaka jest optymalna dawka pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

26. Czy pregabalinę można podawać raz na dobę?

Wersja prezentująca fragment publikacji

27. Jakie są istotne klinicznie interakcje pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

28. Czy w połączeniu z innymi lekami konieczna jest modyfikacja dawki pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

29. Czy konieczna jest modyfikacja dawki pregabaliny w niewydolności nerek oraz w zaburzeniach funkcji wątroby?

Wersja prezentująca fragment publikacji

30. Jakie są działania niepożądane przy stosowaniu pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

31. Jakie są objawy przedawkowania pregabaliny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

32. Czy pregabalina ma potencjał uzależniający?

Wersja prezentująca fragment publikacji

33. W jaki sposób zamienić gabapentynę na pregabalinę?

Wersja prezentująca fragment publikacji

34. W jaki sposób należy odstawiać pregabalinę?

Wersja prezentująca fragment publikacji

35. Jakie jest miejsce pregabaliny w leczeniu bólu neuropatycznego u chorego na nowotwór?

Wersja prezentująca fragment publikacji

36. Czy można łączyć gabapentynę z pregabaliną?

Wersja prezentująca fragment publikacji

37. Jakie są korzyści z zastosowania pregabaliny w leczeniu bólu neuropatycznego w stosunku do podawania gabapentyny?

Wersja prezentująca fragment publikacji

38. Czy pregabalinę stosujemy tylko z opioidami? Jakie jest miejsce koanalgetyków w leczeniu bólu?

Wersja prezentująca fragment publikacji

39. Jaką strategię leczenia należy obrać w chorobie nowotworowej z bólem neuropatycznym o innej etiologii (neuralgia popółpaścowa, przetrwały ból pooperacyjny, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa)?

Wersja prezentująca fragment publikacji

40. Jak konwertować leczenie u pacjenta z zaburzeniami ośrodkowymi po włączeniu opioidów z powodu zespołu bólu neuropatycznego?

Wersja prezentująca fragment publikacji

41. Jakie jest miejsce pregabaliny w leczeniu neuropatii polekowej w chorobie nowotworowej?

Wersja prezentująca fragment publikacji

Piśmiennictwo

Wersja prezentująca fragment publikacji