Laserowa korekcja wad wzroku. Fakty i mity

© Medical Education sp. z o.o. sp.k., Warszawa 2021 (wydanie pierwsze)

AUTORzy

dr hab. n. med. Joanna Wierzbowska, prof. WIM

Klinika Okulistyki, Wojskowy Instytut Medyczny

Kliniki Okulistyczne Optegra Polska

dr n. med. Barbara Czarnota-Nowakowska

Kliniki Okulistyczne Optegra Polska

MONOGRAFIA RECENZOWANA

dr hab. n. med. Andrzej Bożek

Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Dermatologii i Alergologii,

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Szpital Specjalistyczny w Zabrzu

PROJEKT OKŁADKI

Inga Król

REDAKTOR PROWADZĄCA

Maria Liedke

ZASTĘPCA REDAKTOR PROWADZĄCEJ

lek. Andrzej Jabłoński

KOORDYNATOR PROCESU WYDAWNICZEGO

Jadwiga Kowalczyk

SKŁAD I ŁAMANIE

Katarzyna Gadamska-Rewucka

REDAKCJA I KOREKTA

Weronika Trzeciak, Dominika Zaborowska

WYDAWCA

Medical Education sp. z o.o. sp.k.

ul. Kukiełki 3a, 02-207 Warszawa

tel.: (22) 862 36 63/64

www.mededu.pl

Redaktorzy, Autorzy i Wydawca dołożyli wszelkich starań, aby informacje na temat metod postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (w tym dotyczące leków i ich dawkowania) były zgodne ze współczesną wiedzą medyczną. Nie ponoszą oni odpowiedzialności za konsekwencje wynikające z wykorzystywania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Ostateczną odpowiedzialność ponosi lekarz prowadzący leczenie.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny lub inny), włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na nośniki magnetyczne, optyczne lub inne media bez zgody wydawcy.

Wydanie pierwsze (3. dodruk)

Warszawa 2021

Wersja drukowana – ISBN 978-83-66892-47-7

Wersja elektroniczna – ISBN 978-83-66892-48-4

PRZEDMOWA

Nie tak dawno minęło 30 lat od pierwszych zabiegów korekcji wad wzroku techniką laserową w Polsce. Postęp technologiczny i mnogość dostępnych technik operacyjnych w tej dziedzinie okulistyki kojarzą mi się z wierszem Siedmiomilowe buty Jana Brzechwy. To porównanie dobrze oddaje, jak wiele nowości w ostatnim czasie laserowa korekcja wad wzroku wniosła do współczesnej okulistyki. Nowoczesna chirurgia refrakcyjna jest bardzo rozwinięta, w dodatku oferuje leczenie wad refrakcji coraz to szerszym grupom wiekowym pacjentów. Bezpieczeństwo i niskie ryzyko okołozabiegowe wynikają wprost z rozległych możliwości dopasowania techniki operacyjnej do warunków tkankowych, wieku pacjenta, a zwłaszcza jego oczekiwań.

Pacjenci są bardzo zainteresowani tym tematem, szukają wiedzy i rad na stronach oraz forach internetowych. Pytania takie padają też w gabinetach okulistycznych. My, jako lekarze, powinniśmy być na to przygotowani, zwłaszcza że problemy, które zgłaszają pacjenci, bywają często zaskakujące i niejednokrotnie zawierają liczne przekłamania dotyczące wad i zalet korekcji laserowej wad refrakcji. Książka Laserowa korekcja wad wzroku. Fakty i mity autorstwa prof. dr hab. n. med. Joanny Wierzbowskiej i dr n. med. Barbary Czarnoty-Nowakowskiej to niemal gotowy zestaw pytań testowych, które może od pacjenta otrzymać okulista. Publikacja ta znakomicie wpisuje się w nasze potrzeby, bo odpowiada na najczęstsze wątpliwości pacjentów w sposób zrozumiały i jednoznaczny. Myślę, że wśród odbiorców tej pozycji będzie także wielu pacjentów poszukujących profesjonalnej wiedzy. Tę niewątpliwie zapewniają nazwiska autorów – znakomitych i doświadczonych chirurgów refrakcyjnych wywodzących się z renomowanych ośrodków okulistycznych.

Czytając Laserową korekcję wad wzroku. Fakty i mity, niemal odruchowo sięgnąłem do wcześniejszej książki z serii Biblioteka Lekarza Praktyka: Kompendium nowoczesnych metod korekcji wad wzroku autorstwa prof. dr hab. n. med. Joanny Wierzbowskiej. Te dwie pozycje to obowiązkowy zestaw wiedzy dla okulisty praktyka: profesjonalny opis technik chirurgii refrakcyjnej jest teraz wzbogacony o odpowiedzi na pytania nurtujące pacjentów. Rzetelna wiedza przekazana pacjentowi dzięki wydaniu Laserowej korekcji wad wzroku. Faktów i mitów na pewno zaowocuje większym zaufaniem w relacji lekarz–pacjent, co w dzisiejszym świecie jest bardzo potrzebne. Książkę tę można polecić zarówno lekarzom okulistom, jak i pacjentom, jako przystępne kompendium wiedzy na temat szeroko rozumianej laserowej chirurgii refrakcyjnej.

dr hab. n. med. Dariusz Dobrowolski

Katedra i Oddział Kliniczny Okulistyki,
Wydział Nauk Medycznych w Zabrzu,
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Oddział Okulistyczny, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. św. Barbary – Centrum Urazowe w Sosnowcu

SŁOWNICZEK

Aberracje wyższego rzędu – wady układu optycznego, wynikające głównie z nieregularności przedniej i tylnej powierzchni rogówki, niemożliwe do skorygowania za pomocą tradycyjnych metod korekcji wad refrakcji

Deepitelizacja – usunięcie nabłonka rogówki

EBK (epi-Bowman keratectomy) – metoda powierzchniowa laserowej korekcji wad wzroku, w której nabłonek rogówki jest usuwany mechanicznie za pomocą ręcznego mikronarzędzia bez naruszenia leżącej pod nim błony Bowmana

Ektazja – rozstrzenie rogówki polegające na postępującym lokalnym ścieńczeniu rogówki w miejscu fotoablacji i powstaniu astygmatyzmu nieregularnego, prowadzącego do obniżenia ostrości wzroku

Ekwiwalent sferyczny wady – suma mocy komponenty sferycznej wady i połowy wartości mocy ujemnego cylindra

FemtoLASIK (femtosecond laser-assisted in situ keratomileusis) – jedna z tzw. metod głębokich laserowej korekcji wad wzroku, polegająca na wytworzeniu płatka rogówki laserem femtosekundowym i fotoablacji odsłoniętego podłoża rogówki laserem ekscymerowym

Glare – rodzaj dysfotopsji, olśnienie

Halo – rodzaj dysfotopsji, postrzeganie świetlistego pierścienia wokół źródła światła

Haze – przymglenie przedniej części stromy rogówki

Hiperplazja nabłonka – przerost (pogrubienie) nabłonka rogówki

HOA (high order aberrations) – aberracje wyższego rzędu

ICL (implantable collamer lens) – soczewki fakijne tylnokomorowe zbudowane z kolameru

LASEK (laser subepithelial keratomileusis) – metoda powierzchniowa laserowej korekcji wad wzroku, w której nabłonek rogówki, po wcześniejszej ekspozycji nań 20% roztworu alkoholu, zostaje odpreparowany w formie płatka z zawiaskiem i zaoszczędzony

LASIK (laser-assisted in situ keratomileusis) – najstarsza z metod głębokich laserowej korekcji wad wzroku, polegająca na wytworzeniu płatka rogówki mikrokeratomem i fotoablacji odsłoniętego podłoża rogówki laserem ekscymerowym

Lentikula – część stromy rogówki o kształcie soczewki, wypreparowana za pomocą lasera femtosekundowego podczas zabiegu małoinwazyjnego usunięcia mikrosoczewki

Małoinwazyjne usunięcie lentikuli – najnowsza z refrakcyjnych technik głębokich, polegająca na śródrogówkowym wypreparowaniu mikrosoczewki za pomocą lasera femtosekundowego, a następnie jej manualnym usunięciu przez mikronacięcie w górnej części rogówki (metoda aktualnie stosowana w celu korekcji krótkowzroczności i astygmatyzmu krótkowzrocznego)

Mikrokeratom – elektryczne urządzenie tnące z metalowym ostrzem służące do wypreparowania płatka rogówki w metodzie LASIK

MMC – mitomycyna C, antymetabolit stosowany off-label w celu zapobiegania przymgleniu rogówki po zabiegach powierzchniowych

Płatek rogówki – przednia część rogówki, o grubości 100–160 μm wypreparowana za pomocą lasera femtosekundowego (w metodzie FemtoLASIK) lub mikrokeratomu (w metodzie LASIK)

PRK (photorefractive keratectomy) – keratektomia fotorefrakcyjna

Reepitelizacja – samoistna odbudowa nabłonka rogówki

Refrakcja oka – mechanizm odpowiedzialny za prawidłową ostrość widzenia związany z załamaniem docierających do siatkówki promieni świetlnych w układzie optycznym gałki ocznej

Regresja wady – stopniowa częściowa lub całkowita utrata przeprowadzonej korekcji wzroku

ReLEx SMILE® (REfractive Lenticule EXtraction, Small Incision Lenticule Extraction), w skrócie SMILE® – refrakcyjne usunięcie mikrosoczewki przez małe nacięcie, przełomowa i najczęściej stosowana metoda polegająca na małoinwazyjnym usunięciu lentikuli

TE-PRK (transepithelial PRK) – metoda powierzchniowa laserowej korekcji wad wzroku, w której laser ekscymerowy jest wykorzystywany zarówno w celu usunięcia nabłonka rogówki, jak i następowej ablacji odsłoniętej istoty właściwej rogówki

Topography-guided LASIK – zabieg LASIK przeprowadzony z wykorzystaniem pomiarów topograficznych rogówki

Wada refrakcji – zaburzona refrakcja oka doprowadzająca do nieprawidłowego ogniskowania obrazu na siatkówce

Wavefront-guided LASIK – zabieg LASIK przeprowadzony z wykorzystaniem pomiarów aberrometrycznych

1. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku to nowa metoda, a jej rezultaty nie są jeszcze sprawdzone

Zabiegi laserowej korekcji wad wzroku (LKW) są wykonywane na świecie od ponad 30 lat. Najważniejszymi datami w historii laserowej korekcji wad wzroku są:

1. 1987 r. – pierwszy zabieg korekcji krótkowzroczności na ludzkim oku metodą keratektomii fotorefrakcyjnej (PRK, photorefractive keratectomy)

2. 1990 r. – wprowadzenie metody LASIK (laser-assisted in situ keratomileusis)

3. 2000 r. – wprowadzenie metody FemtoLASIK (femtosecond laser-assisted in situ keratomileusis) z wykorzystaniem lasera femtosekundowego

4. 2011 r. – wprowadzenie metody SMILE® (Small Incision Lenticule Extraction) do korekcji krótkowzroczności i astygmatyzmu krótkowzrocznego.

Wszystkie metody LKW zostały zatwierdzone na podstawie długoterminowych badań klinicznych dotyczących ich skuteczności i bezpieczeństwa przez międzynarodowe agencje zajmujące się kontrolą leków i opiniowaniem procedur medycznych, w tym przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA, Food and Drug Administration), Europejską Agencję Leków (EMA, European Medicines Agency) czy brytyjską agencję rządową oceny technologii medycznych (NICE, National Institute for Health and Care Excellence). Pozytywna opinia wydana przez FDA dla danej procedury lub leku jest uznawana także poza USA za wyznacznik jakości i potwierdzenie braku negatywnego wpływu na zdrowie.

Do powstania metody FemtoLASIK i metody polegającej na małoinwazyjnym usunięciu lentikuli przyczyniły się wieloletnie badania fizyków nad technologią lasera femtosekundowego, w tym dr. Gérarda Mourou i dr Donny Strickland, którzy otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 2018 r.

W ciągu 30 lat opublikowano kilkanaście tysięcy recenzowanych prac na temat zabiegów laserowej korekcji wad wzroku, w tym wiele metaanaliz opartych na długoterminowych obserwacjach, które wykazały doskonałe wyniki w zakresie bezpieczeństwa, skuteczności i stabilności korekcji wad wzroku. Wyniki pochodzące z niezależnych badań najwyższej jakości stały się podstawą zbioru rekomendacji i wytycznych dobrej praktyki medycznej odnoszących się do zasad kwalifikacji do zabiegów laserowej korekcji wad wzroku, sposobu ich przeprowadzania i postępowania po zabiegu. Wytyczne te są przygotowywane w zgodzie z aktualnym stanem wiedzy medycznej i okresowo weryfikowane.

Zabiegi laserowej korekcji wad wzroku to jedne z najczęściej wykonywanych procedur medycznych na świecie. Są to najbezpieczniejsze zabiegowe metody korekcji krótkowzroczności, nadwzroczności i astygmatyzmu. Szacuje się, że w ciągu 30 lat na świecie przeprowadzono ok. 50–60 mln procedur laserowej korekcji wad wzroku, w tym ponad 4 mln zabiegów SMILE®. Liczba wykonywanych laserowych zabiegów refrakcyjnych na świecie systematycznie rośnie od 2012 r., największy wzrost obserwuje się w Europie, USA, Azji i Ameryce Łacińskiej. W USA od 2015 r. utrzymuje się trend wzrostu o średnio 7,5% rocznie. Każdego roku w USA i w Europie jest przeprowadzanych po ok. 1 mln procedur, a na całym świecie ok. 5 mln zabiegów LKW. Badanie przeprowadzone w 2008 r. przez Amerykańskie Towarzystwo Chirurgii Zaćmy i Chirurgii Refrakcyjnej (ASCRS, American Society of Cataract and Refractive Surgeons) wykazało, że 95,4% pacjentów było zadowolonych z przeprowadzonej korekcji wady wzroku. Jest to jeden z najwyższych wskaźników satysfakcji z leczenia w chirurgii, nie tylko okulistycznej.

2. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku koryguje tylko krótkowzroczność

Wersja prezentująca fragment publikacji

3. MIT. Trudno zakwalifikować się do zabiegu laserowej korekcji wad wzroku

Wersja prezentująca fragment publikacji

4. MIT. Zabieg nie usuwa wysokich wad wzroku

Wersja prezentująca fragment publikacji

5. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku jest niebezpieczna

Wersja prezentująca fragment publikacji

6. MIT. Zabieg laserowej korekcji wad wzroku jest bolesny

Wersja prezentująca fragment publikacji

7. FAKT. Zabieg laserowej korekcji wad wzroku nie wyłącza z życia codziennego

Wersja prezentująca fragment publikacji

8. MIT. Zabieg wyłącza na długo z uprawiania sportu

Wersja prezentująca fragment publikacji

9. MIT. Oczopląs jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do laserowej korekcji wady wzroku

Wersja prezentująca fragment publikacji

10. MIT. Poruszenie się oka podczas pracy lasera spowoduje niewłaściwy efekt zabiegu

Wersja prezentująca fragment publikacji

11. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku jest bardzo droga, okulary lub soczewki są znacznie tańsze

Wersja prezentująca fragment publikacji

12. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku trwale pogarsza widzenie nocą

Wersja prezentująca fragment publikacji

13. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku może być przeprowadzona tylko raz

Wersja prezentująca fragment publikacji

14. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku wiąże się z długim gojeniem się oczu

Wersja prezentująca fragment publikacji

15. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku jest tylko dla osób do 40. r.ż.

Wersja prezentująca fragment publikacji

16. MIT. Efekty zabiegu laserowej korekcji wad wzroku są czasowe

Wersja prezentująca fragment publikacji

17. MIT. Laser powoduje oparzenie rogówki

Wersja prezentująca fragment publikacji

18. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku zwiększa ryzyko innych chorób oczu

Wersja prezentująca fragment publikacji

19. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku może uniemożliwić lub znacznie utrudnić w przyszłości operację zaćmy

Wersja prezentująca fragment publikacji

20. MIT. Choroby tarczycy wykluczają laserową korekcję wad wzroku

Wersja prezentująca fragment publikacji

21. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku nie jest indywidualnie zaprogramowana, lecz przeprowadzana według tego samego programu komputerowego

Wersja prezentująca fragment publikacji

22. MIT. Laserowa korekcja wad wzroku może prowadzić do utraty wzroku

Wersja prezentująca fragment publikacji

23. MIT. Po zabiegu okulary nie będą już nigdy potrzebne

Wersja prezentująca fragment publikacji

24. FAKT. Laserowa korekcja wad wzroku powoduje zespół suchego oka

Wersja prezentująca fragment publikacji

25. FAKT. Przeprowadzanie zabiegów laserowej korekcji wad wzroku w czasie pandemii SARS-CoV-2 wymaga zaostrzonego reżimu sanitarnego

Wersja prezentująca fragment publikacji

PIŚMIENNICTWO

Wersja prezentująca fragment publikacji