Przewód pokarmowy i jego zadania

Organizm człowieka, żeby prawidłowo działać, potrzebuje składników odżywczych: białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin, minerałów i wody. Pobiera je z pożywienia i napojów. W celu prawidłowego funkcjonowania organizmu i zachowania zdrowia układ trawienny dzieli te składniki odżywcze na części wystarczająco małe, aby organizm mógł je wchłonąć i wykorzystać do zapewnienia energii, wzrostu i naprawy komórek.

Jak działa układ pokarmowy?

Proces trawienny rozpoczyna się w ustach, tu pokarm jest rozgryzany, a enzym zawarty w ślinie zaczyna rozkładać skrobię w pożywieniu. Połknięty pokarm przedostaje się do przełyku. Następnie rozdrobniony dociera do dolnego zwieracza przełyku, który rozluźnia się i pozwala pokarmowi przejść do żołądka. Mięsień ten zwykle pozostaje zamknięty, aby zapobiec cofaniu się zawartości żołądka z powrotem do przełyku. Po dostaniu się pokarmu do żołądka mięśnie żołądka mieszają pokarm i płyn z sokami trawiennymi. Po rozłożeniu pokarmu żołądek powoli opróżnia swoją zawartość, zwaną treścią pokarmową, do jelita cienkiego. W jelicie cienkim następuje najważniejszy etap trawienia. Mięśnie mieszają pokarm z sokami trawiennymi i przesuwają mieszaninę. Z treści pokarmowej organizm pozyskuje składniki pokarmowe i wodę, które następnie przekazywane są do krwiobiegu. Aktywny udział w tym procesie biorą soki trawienne wytwarzane przez trzustkę (wspomagając trawienie węglowodanów, tłuszczów i białek) oraz wątrobę (żółć, która pomaga trawić tłuszcze i niektóre witaminy). Przewody żółciowe przenoszą żółć z wątroby do pęcherzyka żółciowego, gdzie jest przechowywana, lub do jelita cienkiego w celu wykorzystania do procesu trawienia. Kiedy jesz, woreczek żółciowy wyciska żółć przez drogi żółciowe do jelita cienkiego. Ściany jelita cienkiego wchłaniają wodę i strawione składniki odżywcze do krwiobiegu. W jelicie cienkim ważną rolę odgrywają bakterie, wytwarzają one niektóre enzymy potrzebne do trawienia węglowodanów. Po przetrawieniu w jelicie cienkim niestrawione resztki, część wody i komórki z wyściółki przewodu pokarmowego przemieszczają się do jelita grubego. Tam następuje wchłonięcie wody, a bakterie pomagają rozkładać pozostałe składniki odżywcze. Niestrawione części pokarmu są przekształcane w stolec, który zostaje przesunięty do odbytnicy, gdzie pozostaje, dopóki nie zostanie wypchnięty z odbytu podczas wypróżniania.

Co odpowiada za prawidłowe działanie układu pokarmowego?

Całkowitą kontrolę nad procesem trawienia zapewnia centralny układ nerwowy, który kontroluje pracę mięśni jelit, steruje wydzielaniem enzymów i odpowiada za odruchy. Zaburzenia układu nerwowego mogą doprowadzić również do zakłóceń kontroli układu pokarmowego objawiających się w postaci zaburzeń trawienia. Równie istotne znaczenie ma flora układu pokarmowego, nazywana mikrobiotą jelitową. Twój centralny układ nerwowy – mózg i rdzeń kręgowy – jest połączony z układem pokarmowym siecią nerwów, które kontrolują część funkcji trawiennych.Dlatego też, kiedy widzisz lub wąchasz jedzenie, Twój mózg wysyła sygnał, który powoduje, że gruczoły ślinowe zaczynają produkować ślinę, aby przygotować Cię do rozpoczęcia aktu jedzenia. Masz również jelitowy układ nerwowy – nerwy w ścianach przewodu pokarmowego. Kiedy pokarm rozciąga ściany przewodu pokarmowego, nerwy jelitowe uwalniają wiele różnych substancji, które przyspieszają lub opóźniają ruch pokarmu i produkcję soków trawiennych.

Nerwy wysyłają sygnały kontrolujące pracę mięśni jelit, które się kurczą i rozluźniają, aby przepychać pokarm przez jelita. Mikrobiota jelitowa tworzona jest przede wszystkim przez bakterie, ale też przez grzyby, pierwotniaki i wirusy. Drobnoustroje te odgrywają kluczową rolę we wchłanianiu składników odżywczych i mineralnych, w syntezie enzymów, witamin, aminokwasów oraz krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Bakterie jelitowe pełnią ważną funkcję, w produkcji niezbędnych metabolitów i rozwoju układu odpornościowego, wspomagając trawienie.

Na rozwój i zmiany w mikrobiocie jelit mogą mieć wpływ: stres, środowisko, dieta, leki oraz wiek pacjenta, ale również poród i sposób karmienia w okresie niemowlęcym. Mikrobiota jelitowa – wraz z warstwą komórek nabłonka, układem krwionośnym, chłonnym, jelitowym układem nerwowym i układem immunologicznym związanym z błoną śluzową jelita – tworzy barierę jelitową. Zaburzenia w funkcjonowaniu tej bariery mogą doprowadzić do rozwoju wielu chorób.

Wirusowe zapalenie żołądka i jelit

Wirusowe zapalenie żołądka i jelit (powszechnie, lecz nieprawidłowo nazywane grypą żołądkową – nie powoduje go bowiem wirus grypy ani nie dotyczy ono żołądka) jest infekcyjną chorobą jelit.

Jej najczęstsze objawy to:

• wodnista biegunka

• ból lub skurcze w jamie brzusznej

• nudności lub wymioty

• gorączka (nie zawsze).

Niektóre składniki żywności mogą nasilać objawy, w tym:

Wersja prezentująca fragment publikacji

Piśmiennictwo:

1. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/digestive-system-how-itworks (access: 14.06.2022).

2. https://neuroexpert.org/wiki/os-jelita-mozg (access: 14.06.2022).

3. Chapman M, Grahn M, Boyle M et al. Butyrate oxidation is impaired in the colonic mucosa of sufferers of quiescent ulcerative colitis. Gut .1994; 35: 73-6.

4. Cohen MB. Bakteryjne, wirusowe i toksyczne przyczyny biegunki, zapalenia żołądka i jelit oraz infekcji odbytu. In: Podolsky DK, Camilleri M, Fitz G et al (ed). Yamada’s Textbook of Gastroenterology. 6th ed. John Wiley & Sons, Ltd. 2016: 1196-248.

5. Gąsiorowska J, Czerwionka-Szaflarska M. Zespół przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego a zespół jelita nadwrażliwego. Prz Gastroenterol. 2013; 8(3): 165-71.

6. Kelly D, King T, Aminov R. Importance of microbial colonization of the gut in early life to the development of immunity. Mutat Res. 2007; 622(1-2): 58-69.

7. Lacy BE, Mearin F, Chang L et al. Zaburzenia jelit. Gastroenterologia. 2016; 150(6): 1393-407.

8. Littman DR, Pamer EG. Role of the commensal microbiota in normal and pathogenic host immune responses. Cell Host Microbe. 2011; 10(4): 311-23.

9. Mulak A, Smereka A, Paradowski L. Novelties and modifications in the Rome IV criteria Gastroenterol Klin. 2016; 8(2): 52-61.

10. Pietrzak A, Skrzydło-Radomańska B, Mulak A et al. Guidelines on the management of irritable bowel syndrome. Gastroenterology Rev. 2018; 13(4): 259-88.

11. Szczeklik A, Gajewski P. Interna Szczeklika: Zespół rozrostu bakteryjnego. Medycyna Praktyczna, Kraków 2018: 2700.

12. Walker AW, Lawley TD. Therapeutic modulation of intestinal dysbiosis. Pharmacol Res. 2013; 69(1): 75-86.

13. Ziółkowski B, Pacholec A, Muszyński J. Alarm symptoms, risk factors for digestive tract cancer and readiness to participate in an endoscopic screening program. Prz Gastroenterol. 2013; 8(2): 108-14.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

AUTOR

dr n. med. i n. o zdr. Magdalena Kaniewska

REDAKTOR PROWADZĄCA

Maria Liedke

opracowanie graficzne

Inga Król

REDAKCJA JĘZYKOWA I KOREKTA

Dominika Zaborowska

WYDAWCA

Medical Education sp. z o.o.

ISBN: 978-83-66892-79-8

Wydanie pierwsze, Warszawa 2022

© Medical Education sp. z o.o.

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (elektroniczny lub inny), włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na nośniki magnetyczne, optyczne lub inne media bez zgody wydawcy.