© Polski Instytut Spraw Międzynarodowych 2020

Recenzent

prof. Izabella Rusinowa

Redakcja tekstu

Maria Konopka-Wichrowska

Korekta

Katarzyna Staniewska

Projekt okładki i redakcja techniczna

Dorota Dołęgowska

Zdjęcie na okładce

Shutterstock

ISBN (ebook)

978-83-66091-43-6

Wydawca

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych
ul. Warecka 1a, 00-034 Warszawa
tel. +48 22 556 80 00,
e-mail: publikacje@pism.pl
www.pism.pl

Konwersja

eLitera s.c.

NOTA REDAKCYJNA

– Amerykański termin określający podstawowe jednostki administracyjne, czyli county (parish w Luizjanie i borough na Alasce), nie powinien być tłumaczony jako „hrabstwo”, gdyż w USA nie używa się tytułów arystokratycznych. Właściwym polskim terminem jest „okręg”. Natomiast terytorialna jednostka wyborcza, czyli district, tłumaczona jest jako „obwód (wyborczy)”.

– W odniesieniu do zmian wprowadzanych sukcesywnie do Konstytucji używa się terminu „nowela”, zamiast powszechnie, i błędnie, stosowanego terminu „poprawka”. Poprawki wprowadza się do projektu aktu prawnego, a raz przyjęte ustawy można nowelizować. Ponadto tylko niektóre ze zmian stanowią poprawianie oryginalnego tekstu Konstytucji, większość natomiast uzupełnia ją o nowe elementy.

– Autor świadomie unika (poza cytatami) terminu „Afroamerykanie”, który jest niefortunną kalką z jęz. angielskiego, a ponadto ma charakter stygmatyzujący, gdyż dzieli obywateli Stanów Zjednoczonych na Amerykanów i Afroamerykanów.

– Terminy określające członków głównych partii politycznych podaje się wielką literą (Demokrata, Republikanin) dla odróżnienia afiliacji formalnej od wyznawanej filozofii politycznej: zapewne wszyscy Republikanie są demokratami.

– Dla uniknięcia nieporozumień Konstytucję federalną podaje się w niniejszym opracowaniu wielką literą, natomiast konstytucje stanowe – małą. Podobna konwencja dotyczy pisowni federalnego Sądu Najwyższego i stanowych sądów najwyższych.

– Nazwy dwóch głównych partii amerykańskich podaje się w wersji polskiej, natomiast nazwy pozostałych partii – w oryginalnym brzmieniu.

Wszystkie odwołania do źródeł internetowych zostały zweryfikowane według stanu na 15 lipca 2019 r.

WSTĘP

Wybory stanowią istotę demokracji amerykańskiej. Choć w omówieniach amerykańskiego systemu politycznego najczęściej wskazuje się takie elementy ustrojowe jak trójpodział władzy czy zasada kontroli i równowagi, to specyficzną cechę demokracji amerykańskiej stanowi powszechność elekcji. Liczba wybieralnych funkcji i stanowisk w Stanach Zjednoczonych przekracza 519 tysięcy – od prezydenta USA aż po hycla w stanie Vermont[1]. Amerykanie uważają wybory za istotę życia politycznego kraju i najbardziej widoczny przejaw zasady, że władzę sprawuje się skutecznie jedynie za zgodą obywateli. Procedury wyborcze uzupełnia rosnąca popularność instytucji demokracji bezpośredniej. Są to referenda, inicjatywy oraz procedura recall, w której odwołuje się wybranego uprzednio urzędnika.

Wybory władzy wykonawczej (prezydenta, gubernatora stanowego) czy ustawodawczej (Kongresu i legislatyw stanowych) to standard demokratyczny. Natomiast wybory sędziów, prokuratorów, a także rozlicznych urzędników władz lokalnych czy samorządowych, to procedury specyficznie amerykańskie. Dla zrozumienia istoty amerykańskiego systemu politycznego są one nie mniej ważne niż wybory prezydenta Stanów Zjednoczonych, na których ze zrozumiałych powodów koncentruje się większość komentatorów politycznych.

Specyficzną cechą ustroju USA jest też, że stanowe przepisy dotyczące wyborów różnią się między sobą. Jest to efektem unikalnej struktury państwa. Znaczenie jego polskiej nazwy, Stany Zjednoczone Ameryki, staje się czytelne dopiero po uwzględnieniu oryginalnego, XVIII-wiecznego znaczenia słowa „stan” jako uroczystego synonimu terminu „państwo”. Trzynaście takich stanów-państw utworzyło pod koniec XVIII w. Unię, zachowując przy tym niemal wszystkie atrybuty swojej państwowości: granice, trzy gałęzie władzy, systemy prawne, stolice i tak dalej. Choć dołączające do Unii kolejne stany z rzadka tylko czyniły to jako niepodległe państwa (Vermont, Kalifornia, Teksas, Hawaje), wszystkie cieszą się takim samym zakresem quasi-suwerenności, jaki zagwarantowało sobie pierwsze trzynaście. Amerykanie nie widzą potrzeby rezygnowania z niezależności stanowej i nie zgadzają się na ujednolicenie przepisów, czy to dotyczących ruchu drogowego, czy reguł przeprowadzania wyborów.

Innym elementem rzeczywistości politycznej znacząco różniącym Stany Zjednoczone od Europy jest natura partii politycznych. W USA są to amorficzne stowarzyszenia osób skoncentrowane na mobilizowaniu obywateli do walki o zwycięstwo w kolejnych wyborach. Instytucje te nie mają formalnego członkostwa, regulaminów czy choćby składek, a program polityczny ma znaczenie drugorzędne. W okresie przedwyborczym rozmaite jednostki i organizacje afiliują się przy jednej z głównych partii, by ich przedstawiciele mogli w prawyborach ubiegać się o nominację na kandydatów danej partii w wyborach właściwych. Afiliacja taka nie jest obowiązkowa, ale staranie się o urząd, czy to prezydenta, czy to szeryfa, bez organizacyjnego i finansowego wsparcia jednej z dwóch głównych partii jest znacznie trudniejsze.

Na tak odrębny od europejskiego model wyborczy nakładają się wewnętrzne przepisy każdej partii, które nie podlegają regulacjom zewnętrznym. Wszystko to sprawia, że nie da się w sposób wyczerpujący, a zarazem zwarty omówić całości amerykańskiej procedury wyborczej. Istniejące opracowania tego tematu to albo zbiory wszelkich przepisów obowiązujących na terenie Stanów Zjednoczonych[2], albo uproszczona z konieczności prezentacja podstawowych norm wchodzących w zakres pojęcia „wyborów amerykańskich”. Także i niniejsze opracowanie nie pretenduje do wyczerpującego omówienia tematu i stanowi próbę nakreślenia uogólnionego modelu wyborów w Stanach Zjednoczonych, a nie szczegółowy opis procedur.

* * *

Książka ta jest w pewnej mierze zbieżna z pozycją Igrzyska demokracji z 2016 r. Stanowi jednak samodzielne opracowanie, a nie nowe wydanie poprzedniego tekstu, co uzasadnia opublikowanie jej pod odrębnym tytułem.

Książka ukończona została w lipcu 2019 r. i zasadniczo odzwierciedla stan procesu wyborczego na tę datę.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] Za: Jennifer L. Lawless, Becoming a Candidate, Cambridge University Press, Cambridge 2012, s. 33.

[2] Np. Alexander J. Bott, Handbook of the United States Laws and Practices, Greenwood Press, Westport 1990.