Florence Millot jest psycholożką prowadzącą własny gabinet w Paryżu. Specjalizuje się w zarządzaniu emocjami i pozytywnej komunikacji w rodzinie. Jej ulubionym tematem jest stosowanie w edukacji podejścia GSC, czyli głowa — serce — ciało*. Organizuje konferencje i warsztaty, o których pisze na swoim blogu pedagogieinnovante.com.

* Z franc. TCC, czyli tête — coeur — corps [przyp. tłum.].

Aktywnie angażując się w tematykę pedagogiczną, od dziesięciu lat kieruje centrum edukacyjnym dla osób pracujących z dziećmi.

Tytuł oryginału: Les principes toltèques appliqués aux enfants

Copyright © Le lotus et L’éléphant, un imprint d’Hachette Livre

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by PURANA 2023

Kompleksowe opracowanie książki:

Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

www.agencja-wydawnicza-synergy.pl

Zespół w składzie:

Przekład: Urszula Kania

Przekład wiersza Victora Hugo: Judyta Nowak

Redakcja: Natalia Nowak

Korekta: Anna Sadczuk

Skład, łamanie i adaptacja okładki: Barbara Kryska

Analiza tekstu: Lingventa

ISBN: 978-83-66200-92-0

Wydawca:

Wydawnictwo PURANA

ul. Agrestowa 11, 55-330 Lutynia

tel.: 71 35 92 701, 603 402 482

e-mail: biuro@purana.com.pl

www.purana.com.pl

Facebook: FB Wydawnictwo Purana

Zapraszamy do naszej księgarni internetowej:

www.purana.com.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana bądź przekazywana w jakiejkolwiek formie, żadnymi środkami elektronicznymi lub mechanicznymi, łącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem lub przez dowolny system przechowywania informacji, bez pisemnej zgody wydawcy.

Spis treści

Przedmowa

Filozofia Tolteków

Naszą tożsamość i pewność siebie zatruwa emocjonalny jad

Mądrości Tolteków wskazują nam drogę do uzdrowienia

Wstęp. Po co opowiadać dzieciom o mądrościach Tolteków?

Dzieci nie zawsze potrafią nawiązać relację

Specyfika dziecięcego mózgu w przeżywaniu emocji

Dzieci częściej naśladują, niż słuchają

Jak korzystać z książki

Opowieść wstępna

• Historia Minimy

Zasada 1. Nauczyć dziecko mocy słów

Czyli jak używać mocy słów, by zbudować pewność siebie

Moc białej różdżki przeciwko różdżce czarnej

• Historia Minimy

• Historia Minima

Kącik rodzica. Umowa toltecka w ujęciu dla osoby dorosłej

• Interpretacja pierwszej umowy tolteckiej

Kącik dziecka. Umowa toltecka w ujęciu dla dziecka

• W życiu codziennym

• Wykorzystanie mocy tolteckiej: nauka posługiwania się różdżką słów

• Kącik poetycki

Zasada 2. Nauczyć dziecko, jak się bronić przed słowami, które ranią

Czyli jak używać tarczy

Moc tarczy przeciwko mocy zbroi

• Historia Minimy

• Historia Minima

Kącik rodzica. Umowa toltecka w ujęciu dla osoby dorosłej

• Interpretacja drugiej umowy tolteckiej

Kącik dziecka. Umowa toltecka w ujęciu dla dziecka

• W życiu codziennym

• Wykorzystanie mocy tolteckiej: nauka posługiwania się tarczą

• Kącik filozoficzny

Zasada 3. Pomóc dziecku pozbyć się czarnych scenariuszy

Czyli co zrobić, by dziecko nie snuło niepokojących domysłów!

Wielka bitwa Prawdomówcy i Kłamcogada

• Historia Minimy

• Historia Minima

Kącik rodzica. Umowa toltecka w ujęciu dla osoby dorosłej

• Interpretacja trzeciej umowy tolteckiej

Kącik dziecka. Umowa toltecka w ujęciu dla dziecka

• W życiu codziennym

• Wykorzystanie mocy tolteckiej: nauka rozpoznawania wymyślonego scenariusza

• Kącik refleksji

Zasada 4. Nauczyć dziecko rozpoznawać swój obecny stan

Czyli co zrobić, by w odpowiednim momencie umieć powiedzieć „tak” lub „nie”

Walka wróżki Co-w-Twojej-Mocy z gnomem Można-by-Lepiej

• Historia Minimy

• Historia Minima

Kącik rodzica. Umowa toltecka w ujęciu dla osoby dorosłej

• Interpretacja czwartej umowy tolteckiej

Kącik dziecka. Umowa toltecka w ujęciu dla dziecka

• W życiu codziennym

• Wykorzystanie mocy tolteckiej: nauka odróżniania wróżek od gnomów

• Kącik refleksji

Zakończenie. Wielki finał

• Walka Minimy z Minimem

• Dodatek

Przedmowa

Towarzyszenie dziecku w odkrywaniu myśli tolteckich to wspaniały sposób na poznawanie samego siebie jako rodzica. Zarówno dzieci, jak i my, dorośli, często padamy ofiarą nieporozumień dotyczących innych oraz nas samych. Dzieci, podobnie jak my, gdy nie potrafią wyrazić swoich potrzeb, wpadają w „burze emocji”. A my, jako rodzice, również musimy te momenty przejść, by potrafić skutecznie pomóc dzieciom. Musimy obalić własne stereotypy, fałszywe przekonania i odruchy, którymi kierujemy się w wychowaniu.

Poświęćmy chwilę, by zmierzyć się z nieprawdziwymi przekonaniami, które powtarzamy po naszych rodzicach i poprzednich pokoleniach, traktując je jak własne. A gdyby tak raz prawdziwie posłuchać siebie samych, by na nowo zdobyć pewność i wiarę w nasze kompetencje rodzicielskie?

W ramach wstępu proponuję krótkie ćwiczenie. Przy każdej z wymienionych niżej wypowiedzi zapytaj siebie samego: „Kto przeze mnie przemawia? Ja? Moi rodzice? Społeczeństwo? Stereotypy?”.

Dzieci są kapryśne, należy je temperować od najmłodszych lat. W przeciwnym razie stworzą nam piekło na ziemi.

Gdy będziesz za często je przytulać, stanie się od ciebie zależne i nigdy nie będzie samodzielne.

Uważaj, odgrywa scenkę, żeby tobą manipulować.

Weź przykład z brata. Zobacz, jaki jest grzeczny.

Doprowadza cię do granic wytrzymałości, żeby cię sprawdzić. Robi to celowo!

Nie ma powodów do płaczu, przestań!

Jeśli nie będziesz się uczyć, nie będziesz mógł sam wybrać sobie zawodu.

Co my mamy z tobą zrobić?!

Celem tej książki jest wskazanie, w jaki sposób przekonania Tolteków mogą pomóc naszym dzieciom w zdobyciu większej pewności w relacjach — zarówno z innymi, jak i ze sobą. W tym celu zapraszam cię do odkrycia lub przypomnienia sobie mądrości tolteckich.

Kim są Toltekowie?

Ten wojowniczy lud żył na terenach dzisiejszego Meksyku w latach 1000—1300. Nie wiemy o nich zbyt wiele. Według legend i odnalezionych śladów ich cywilizacji, Toltekowie charakteryzowali się wyrafinowaniem w sztuce i architekturze oraz odznaczali się mądrością, do której kluczem były ich słynne umowy. Aztekowie, dumni z tego dziedzictwa, wiedzę i filozofię Tolteków przekazali dalej.

Filozofia Tolteków

Nasza ludzka gonitwa sprowadza się do chęci poznania szczęścia, dzielenia go z innymi oraz osiągnięcia bezwarunkowej miłości, nieznającej osądzania czy złości, byśmy mogli czuć, że znaleźliśmy swoje miejsce.

Ta droga jest pełna trudności. Bo wewnątrz nas toczy się wojna, w której udział biorą trzy nieustannie walczące ze sobą jednostki.

Głowa

Chodzi o ten wewnętrzny głosik, który bez przerwy nas ocenia. Nasz umysł nieprzerwanie krytykuje („Nie uda mi się”; „A co, jeśli poniosę porażkę?”). Według myśli tolteckiej przyczyną jest w tym przypadku nasze binarne i manichejskie postrzeganie świata: po jednej stronie — dobro, a po drugiej — zło. Oczywiście my zawsze stoimy po stronie dobra, a to inni są w błędzie.

Mam rację, a on nie.

Daję mu wszystko, a on mi nic.

Jestem brzydka, on jest ładny.

Naszą ciemną stronę — złość, smutek czy złośliwość, które są w każdym z nas, zawsze odrzucamy, choć powinniśmy je uznać.

Serce

Nasze emocje zmieniają się nieustannie, każdego dnia, nawet z minuty na minutę („Jestem smutny”, „Boję się”, „Jestem szczęśliwa”, „Wstydzę się”…).

Ciało

Sytuacje pełne napięcia wywołują w naszym ciele bóle brzucha czy głowy, spinanie mięśni, zaburzenia snu itp.

Ponadto Toltekowie uważali, że:

Nie kochamy siebie, ponieważ jesteśmy odcięci od nas samych, od własnych potrzeb i tego, co drzemie głęboko w nas.

Nie kochamy innych, ponieważ jesteśmy odcięci od nich — od tych złośliwych, zazdrosnych i agresywnych ludzi.

Według Tolteków za wszystkie te blokady odpowiada mgła (nazywana przez nich mimote), którą wszyscy mamy przed oczami od urodzenia i która zasłania prawdziwe piękno świata.

Dzieje się tak dlatego, że na nasze postrzeganie świata od urodzenia wpływają przekonania utrwalane przez rodziców, szkołę, społeczeństwo, zasady moralne, media czy religię. Mówią nam one, jacy mamy być i co myśleć, by móc należeć do społeczeństwa, bez ryzyka odrzucenia, które stanowi największą obawę istoty ludzkiej. Jednak właśnie żyjąc według tych przekonań, jesteśmy nieszczęśliwi, bo nie jesteśmy sobą. Jest to coś, co — zarówno u dziecka, jak i u osoby dorosłej — wywołuje silne poczucie braku kompetencji, samotność i niespełnienie.

Naszą tożsamość i pewność siebie zatruwa emocjonalny jad

Dziecko żyje według narzuconej mu wizji. Niemowlę, dla którego wszystko jest nowością, od urodzenia musi skupiać uwagę na tym, co się o nim mówi, myśli i co się z nim robi („Jesteś piękny”, „Jesteś kapryśny”, „Jesteś nieznośna”, „Jesteś męczący”, „Jesteś leniwa”, „Mogłeś bardziej się postarać”). Dziecko wierzy w słowa wychowujących je osób i właśnie takie się staje, jest więc za pośrednictwem tych słów rzeźbione i kształtowane. Nazywamy to efektem Pigmaliona.

Zanim nabędziemy własnych doświadczeń, uczymy się oczami naszych rodziców (a oni sami spętani są przekonaniami własnych rodziców, co nazywamy powielaniem wzorców).

Uczymy się poprzez stereotypy, bez samodzielnej oceny, co oddala nas od życia, od drugiego człowieka i jego rzeczywistości. Innych oceniamy z góry, nawet zanim zdążymy z nimi porozmawiać.

Dziecko, rosnąc, patrzy na świat przez okulary, choć nawet nie wie, że je nosi! Jest całkowicie zależne od dorosłych i aby przeżyć, musi im ufać i wierzyć w to, co o nim myślą. To samo dotyczy opinii nauczycielki czy kolegów z klasy. Jak nie stanąć z nimi w jednym szeregu, gdy jest się małym, słabym i odczuwa się niezbędną do przetrwania potrzebę przynależności do grupy?

Wszystkie te słyszane przez dziecko od pierwszego dnia słowa stają się jego wewnętrznym głosem.

Sędzia z zewnątrz (rodzic, nauczyciel) staje się sędzią wewnętrznym. Opinie zawstydzające (moralizowanie: „Nie wolno robić tego czy tamtego”) przeradzają się w poczucie winy („To moja wina, że…”).

Oceniamy innych, tak jak oni oceniają nas, ale siebie oceniamy dziesięć czy sto razy częściej. Okłamujemy samych siebie. Cierpimy przez nasze wyuczone przekonania, które sami wytworzyliśmy w głowie, by usprawiedliwić uczucie bezsilności. Myślenie o tym sprawia, że za każdym razem przeżywamy te emocje na nowo.

Nieustannie o tym rozmyślając, trzymamy w sobie emocjonalny jad, jakby był częścią naszego organizmu (złość, odrazę, smutek, samokrytykę itp.).

To własne przekonania o nas samych sprawiają, że cierpimy („Jest ładniejsza niż ja, sprawniejsza, inteligentniejsza”) i mimo że nas ranią, nadal myślimy tak samo, bo zawsze chcemy mieć rację.

Mądrości Tolteków wskazują nam drogę do uzdrowienia

Dla Tolteków źródłem uzdrowienia jest miłość. Kochać znaczy móc zjednoczyć się ze światem i jego bogactwem, znaleźć siłę w drugim człowieku, w sobie samym i we wszystkim innym, by poczuć więź.

Jak nawiązać tę relację z innymi ludźmi? Jak na nowo odkryć umiejętność tworzenia więzi? Oto kilka wskazówek, które daje nam filozofia toltecka.

Żyjemy w świecie zmian i przeobrażeń, w którym inteligencja emocjonalna, relacja z drugim człowiekiem oraz współpraca stają się wartościami kluczowymi do osiągnięcia szczęścia oraz sukcesu w szkole czy później w życiu zawodowym. Wykracza to daleko poza intelekt i dyplomy.

Zasady Tolteków, oparte na mądrości tego ludu, zdradzają nam sekrety komunikacji. Pomagają zrozumieć, jak funkcjonuje:

nasza głowa (myśli),

nasze serce (emocje),

nasze ciało (działania).

Filozofia ta oferuje klucz do bycia w zgodzie z naszymi czynami i do nawiązywania (prawdziwej) więzi z innymi ludźmi, bez strachu czy nakładania maski. Mądrości Tolteków uczą nas, jak lepiej porozumiewać się z innymi ludźmi (i samym sobą) poprzez pokonanie czterech przeszkód w relacjach:

Używania słów jako strzał.

Postrzegania wszystkiego jako wymierzonego w nas osobiście.

Uważania, że wszystko, co sądzimy, jest prawdą, bez zważania na punkt widzenia innych ludzi.

Obarczania się winą za nieumiejętność użycia odpowiednich słów czy właściwego reagowania w dobrym momencie.

Cztery mądrości Tolteków, które sobie przypomnicie lub poznacie razem z dzieckiem, opierają się na czterech ważnych ideach, które w książce „Cztery umowy”* mistrzowsko wyjaśnił Miguel Ruiz.

* M. Ruiz, Cztery umowy. Droga do wolności osobistej, Galaktyka, Łódź 2011.

1. „Niech twoje słowa będą bez skazy”

Zasada ta mówi o istocie doboru słów, by nie nadszarpnąć zaufania do samego siebie.

Zachęca do świadomego wyrażania siebie, aby:

Uważać na własne myśli, żeby nauczyć się nie oceniać surowo siebie i innych.

Mówić o rzeczach, które naprawdę nas dotyczą, a nie wypowiadać się na dany temat z powodu strachu lub w celu naśladowania kogoś.

2. „Nie bierz niczego do siebie”

Zasada ta podkreśla, że drugi człowiek, mówiąc, zawsze odnosi się do samego siebie.

Zachęca nas do świadomego słuchania, aby:

Nie odnosić za każdym razem słów drugiego człowieka do siebie.

Krytykować samych siebie wyłącznie wówczas, gdy jest to konieczne i dobre dla nas samych.

3. „Nie zakładaj niczego z góry”

Zasada ta wyjaśnia, iż wymyślanie najgorszych scenariuszy sprawia, że jesteśmy smutni.

Zachęca nas, byśmy nie ufali wszystkim swoim myślom. W istocie:

Mamy tendencję do wyobrażania sobie najgorszego.

Zakładanie, że ktoś działa w jakiś sposób, ponieważ prawdopodobnie chce tego czy tamtego, najczęściej nie ma związku z prawdą, bo nie mamy dostępu do myśli tego człowieka.

Zamiast coś zakładać, należy więc odważyć się na zadawanie pytań i uważne słuchanie odpowiedzi, byśmy byli pewni, że zrozumieliśmy właściwie.

4. „Rób wszystko najlepiej, jak potrafisz”

Ta zasada pomaga zrozumieć, że należy umieć słuchać siebie, by lepiej radzić sobie w relacjach z innymi ludźmi.

Zachęca do uważniejszego słuchania samych siebie każdego dnia. W istocie:

Maksymalna ilość wkładanych w coś sił zawsze zależy od naszego stanu emocjonalnego.

Wkładanie w coś zbyt dużego wysiłku lub zmuszanie się do czegoś męczy.

Wkładanie w coś zbyt małego wysiłku wywołuje wyrzuty sumienia.

Nam, dorosłym, te cztery zasady tolteckie pomagają zrozumieć:

jak działa nasza komunikacja,

jak sami siebie warunkujemy do skupiania się na najgorszym,

jak mylimy się co do własnej rzeczywistości,

jak, zupełnie nieświadomie, stawiamy sobie przeszkody na drodze do szczęścia w relacjach.

Czy do szczęścia potrzeba wiele? A gdyby tak choć raz zamiast wewnętrznego sędziego, tyrana, który nas paraliżuje i pozbawia całej pewności siebie, posłuchać tego cichego głosu w głowie, łagodnego i przyjaznego?

Celem tej książki jest zapoznanie twojego dziecka z filozofią, która pomoże mu w codziennym życiu i pozwoli na bardziej radosne przebudzenie w świecie. Dzieci dość długo nie są w stanie panować nad emocjami i bardzo je przeżywają. Dlatego zdarzają im się napady złości, ogarnia je lęk czy wielki smutek. Jeśli zgłębimy istotę myśli tolteckiej, zrozumiemy te ważne zasady skierowane do dziecka, które drzemie w każdym z nas.