Autorzy

dr Grażyna Dąbrowska

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

dr Agnieszka Dębiec-Bąk

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

dr Jolanta Ignaszewska-Kuhbauch

Wydział Ekonomii i Nauk o Zdrowiu

Zachodniopomorska Szkoła Biznesu

dr Ryszard Jasiński

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

dr hab. Dariusz Kałka

Katedra Patofizjologii

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

dr Aleksander Kobylarek

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych

Uniwersytet Wrocławski

dr Monika Kosior

Polskie Towarzystwo Gerontologiczne – Oddział Dolnośląski

dr Marta Koszczyc

Wydział Wychowania Fizycznego

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

mgr Grażyna Małkiewicz

Fundacja Opieka i Troska

dr hab. Małgorzata Mraz

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

mgr Robert Pawliszko

Wrocławskie Centrum Seniora

dr Jolanta Podsiadło

Wrocławskie Centrum Seniora

dr Katarzyna Salamon-Krakowska

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

prof. dr hab. Anna Skrzek

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

dr hab. Joanna Szczepańska-Gieracha

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

dr Katarzyna Turek

Wydział Kompozycji, Dyrygentury, Teorii Muzyki i Muzykoterapii

Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu

mgr Ilona Zakowicz

Wrocławskie Centrum Seniora

ks. dr hab. Robert Zapotoczny

Katedra Pedagogiki Społecznej

Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu

dr Agnieszka Zygmont

Wydział Fizjoterapii

Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu

© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków oraz wybór i metodyka zabiegów terapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków oraz zabiegów terapeutycznych, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania leku oraz informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu leku oraz we wskazaniach i zasadach stosowania zabiegów terapeutycznych. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji oraz nowych lub rzadko stosowanych metod terapeutycznych.

Recenzent: prof. dr hab. med. Krzysztof Klukowski

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor: Barbara Staśkiewicz

Opracowanie techniczne: „Signus” Krzysztof Żukowski

Producent: Magdalena Preder

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN: Kamil Raczyński / konwersja.virtualo.pl

Projekt okładki i stron tytułowych: Małgorzata Smogorzewska

Ilustracja na okładce: Monkey Business Images/Dreamstime

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)

Warszawa 2018

ISBN 978-83-200-5532-0

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Spis treści

1. Wstęp
Anna Skrzek

2. Aktywność w sferze psychicznej

2.1. Samorealizacja w zakresie potrzeb artystycznych, twórczych i innych

2.1.1. Aktywizacja artystyczna seniorów – każdy może zostać artystą
Grażyna Małkiewicz

2.1.2. Potrzeby seksualne – nic, co ludzkie, nie jest mi obce
Dariusz Kałka

2.1.3. Potrzeby psychiczne w ujęciu bio-psycho-społecznym – warto pracować nad sobą
Joanna Szczepańska-Gieracha

2.2. Aktywność edukacyjna – uczymy się przez całe życie
Aleksander Kobylarek

2.3. Potrzeby ideowo-duchowe ludzi starszych – w poszukiwaniu sensu własnego istnienia
Ks. Robert Zapotoczny

3. Aktywność w sferze fizycznej

3.1. Działania w obszarze aktywności rekreacyjnej ludzi w późnej dorosłości – propozycje
Marta Koszczyc

3.1.1. Aktywność fizyczna o charakterze rekreacyjnym – powód utylitarny i zdrowotny

3.1.2. Aktywność fizyczna o charakterze rekreacyjnym – powód społeczny

3.1.3. Rekreacja ruchowa seniorów w przestrzeni publicznej

3.1.4. Rekreacja ruchowa w cyberprzestrzeni – aplikacje pozwalające na monitorowanie codziennej aktywności fizycznej seniorów

3.2. Aktywny senior w rytmach muzyki i tańca
Małgorzata Mraz, Katarzyna Turek, Agnieszka Zygmont

3.2.1. Muzyka w życiu seniora

3.2.2. Taniec w życiu seniora

3.3. Aktywność fizyczna w profilaktyce procesów starzenia – wybrane metody terapeutyczne

3.3.1. Trening zdrowotny
Grażyna Dąbrowska

3.3.2. Metoda „Bones for Life” i metoda Feldenkraisa
Katarzyna Salamon-Krakowska

3.3.3. Nordic walking
Ryszard Jasiński

3.4. Codzienna aktywność ruchowa – żyj zdrowo i bezpiecznie
Anna Skrzek, Agnieszka Dębiec-Bąk

3.4.1. Opieka nad zwierzętami domowymi

3.4.2. Uprawianie ogrodu

3.4.3. Bezpieczeństwo w środowisku domowym

3.4.4. Technologia a seniorzy

3.4.5. Zdalna opieka senioralna

3.5. „Best Aging” z ruchem w roli głównej w ośrodkach SPA i klubach fitness
Jolanta Ignaszewska-Kuhbauch

3.5.1. Qi gong

3.5.2. Witalne rytuały tybetańskie

3.5.3. Joga

3.5.4. Metoda Pilatesa

3.5.5. Trening funkcjonalny

3.5.6. „Life Kinetik” – nowoczesny trening mózgu

3.5.7. Dieta „Best Aging”

4. Aktywność w sferze społecznej

4.1. Inicjatywy społeczne seniora
Robert Pawliszko, Ilona Zakowicz

4.1.1. Organizacje senioralne. Wolontariat

4.1.2. Działania wspierające aktywność osób starszych

4.2. Integracja międzypokoleniowa
Jolanta Podsiadło

4.2.1. Człowiek starszy jako twórca lub użytkownik kultury, norm, zwyczajów

4.2.2. Dialog międzypokoleniowy

4.3. Aktywność ekonomiczna na emeryturze – jak aktywnie wykorzystać własny potencjał i doświadczenie na emeryturze
Monika Kosior

4.3.1. Aktywne formy pozyskiwania dodatkowego dochodu

4.3.2. Pasywne instrumenty – aktywne zarabianie

4.3.3. Zarobkowanie na emeryturze. O czym należy pamiętać

5. Zakończenie
Anna Skrzek

Przypisy

1.
Wstęp
Anna Skrzek

Okres po 60. roku życia może być czasem nowych wyzwań, spełnienia swoich oczekiwań i marzeń, intelektualnej przygody z wiedzą, korzystania z różnych form aktywności fizycznej. Wszystko po to, aby poprawić jakość życia, korzystając z wszystkich jego barw. Działania te wspomagają różne organizacje, których celem jest koordynacja, wymiana pomysłów i łączenie sił w ich realizacji oraz wspieranie aktywności seniorów w życiu publicznym, kulturalnym, działalności wolontariackiej, wydłużaniu aktywności zawodowej. Dzięki temu buduje się pozytywny wizerunek społeczny osób starszych, wzmacnia więzi międzypokoleniowe, podkreśla rolę seniora w rodzinie.

Promocja pozytywnego wizerunku starzenia się, jako okresu aktywności i rozwoju, powinna być ukierunkowana na media, pracodawców, środowiska lokalne, a przede wszystkim na samych zainteresowanych. Bierna postawa osób starszych w działaniach podejmowanych na ich rzecz jest istotnym problemem. Często obserwuje się brak współpracy pomiędzy podmiotami działającymi na rzecz seniorów, także wieloma organizacjami pozarządowymi, funkcjonującymi w tym obszarze. Nie sprzyja to kształtowaniu pozytywnego wizerunku osób starszych. Zaangażowanie seniorów w społecznościach lokalnych przyczynia się do poprawy jakości ich życia. Poziom tego zaangażowania zależy nie tylko od zdrowia, zasobów ekonomicznych, pozycji w społeczeństwie, lecz także od własnej aktywności edukacyjnej, kulturalnej i rekreacyjnej oraz całego splotu warunków, które wzajemnie się przenikają i stymulują. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia pełnej integracji seniorów ze wspólnotą.

Starzenie się pociąga za sobą ograniczenia różnej natury. W świadomości społecznej jawi się często jako spadek sił fizycznych i psychicznych, stan schorowania i ułomności, zniedołężnienia i niezdolności do samodzielnego życia. Wiele stereotypów związanych jest z błędnymi przekonaniami na temat starości, szczególnie tymi związanymi z umiejętnością uczenia się i rozwoju ludzi starszych. Należy jednak unikać kierowania się nimi w podejściu do seniorów, bowiem populacja tej grupy osób jest niejednorodna. Musimy więc zmieniać stereotypy poprzez wykazywanie różnych potrzeb i możliwości w zakresie potencjału każdego seniora.

W procesie starzenia obserwuje się często zmniejszenie aktywności zewnętrznej człowieka, co wcale nie musi eliminować jego aktywności wewnętrznej. Rozwój osoby dorosłej może przebiegać zarówno na drodze szerokich przemian osobowości, jak i wąsko profilowanej działalności. Dotyczy on obszaru psychofizycznego, intelektualnego, społecznego i duchowego, współwystępuje z rozwojem historii człowieka, która z wiekiem staje się coraz bardziej złożona. Ukierunkowuje się na poszukiwanie sensu własnego życia i otaczającego świata, syntezę własnych doświadczeń i dokonywanie podsumowań życiowych. Refleksja nad własnym życiem jest naturalną potrzebą każdej osoby, jest jej dojrzewaniem w społeczeństwie i stanowi podstawę do dalszego rozwoju (ryc. 1.1).

Uczymy się skutecznie przez całe życie. Procesy poznawcze w wyniku doświadczeń życiowych są na ogół bogatsze i pełniejsze, a uczenie jest związane przede wszystkim z jego użytecznością. Autorozwój jest możliwy dzięki odpowiednim do wieku formom kształcenia się, rozwijania własnych zainteresowań i umiejętności. Edukacja ułatwia poszczególnym osobom własny rozwój, skutecznie przeciwdziała wykluczeniu i marginalizacji w grupach społecznych, przygotowuje do aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym, kulturalnym oraz do reagowania na zmiany związane z postępem technologicznym.

Obserwowane zmiany demograficzne, które charakteryzują się między innymi starzeniem społeczeństwa polskiego, niosą ze sobą wiele problemów natury medycznej, psychologicznej, społecznej, ekonomicznej czy kulturowej. Nowoczesne podejście do procesów starzenia wymaga wielu zmian związanych z jakością usług i charakterem opieki wobec osób starszych. Istnieje potrzeba wypracowania rozwiązań systemowych dla poprawy jakości i poziomu życia seniorów oraz tworzenia warunków dla wszelkiego rodzaju aktywności.

Celem polityki senioralnej realizowanej w Polsce według „Założeń Długofalowej Polityki Senioralnej w Polsce” jest wspieranie i zapewnienie możliwości aktywnego starzenia się w zdrowiu oraz prowadzenia w dalszym ciągu samodzielnego, niezależnego i satysfakcjonującego życia, nawet przy pewnych ograniczeniach funkcjonalnych. Aktywne starzenie się definiowane jest jako proces umożliwiający zarówno jednostkom, jak i grupom społecznym zagospodarowanie ich potencjału z perspektywy całego życia, zachowania zarówno dobrostanu psychicznego i fizycznego, jak i aktywności zawodowej, społecznej oraz niezależności i samodzielności.

Rycina 1.1. Refleksja nad własnym życiem – podstawą dalszego rozwoju.

Źródło: Fotolia.