Standard ten pragniemy zadedykować wszystkim pielęgniarkom i położnym, które od wielu lat prowadzą edukują pacjentów z cukrzycą.

To również dzięki ich współpracy było możliwe stworzenie tego standardu i przekazanie go do wdrażania pilotażowego.

Autorzy

Serdeczne podziękowania za trud włożony w przygotowanie obszernego materiału składamy wszystkim autorom niniejszego opracowania.

Natasza Tobiasz-Kałkun – przewodnicząca grupy roboczej ds. standardu

Alicja Szewczyk – Konsultant Krajowy w dziedzinie Pielęgniarstwa Diabetologicznego

Szczególne podziękowania kieruję do Alicji Szewczyk – Przewodniczącej Polskiej Federacji Edukacji w Diabetologii i Krajowego Konsultanta w dziedzinie Pielęgniarstwa Diabetologicznego za inicjatywę i zaproszenie do grupy roboczej.

Natasza Tobiasz-Kałkun – przewodnicząca grupy roboczej ds. standardu

© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Recenzent: dr hab. n. hum. Maria Kózka, prof. UJ

mgr Leokadia Jędrzejewska

Wydawca: Anna Plewa

Redaktor merytoryczny: Beata Cynkier

Producent: Monika Wichowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Kalina Możdżyńska/www.worksbykalina.com

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)

Warszawa 2018

ISBN 978-83-200-5559-7

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

www.nursing.com.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

AUTORZY: GRUPA ROBOCZA DS. STANDARDU POWOŁANA PRZEZ KONSULTANTA KRAJOWEGO W DZIEDZINIE PIELĘGNIARSTWA DIABETOLOGICZNEGO

Natasza Tobiasz-Kałkun, dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa, położna, przewodnicząca grupy roboczej ds. standardu pt. „Standardy i procedury pielęgniarskiej praktyki klinicznej na stanowisku edukatora do spraw diabetologii”

Katedra Dietetyki, Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Wydział Medyczny, Uniwersytet Rzeszowski; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Alicja Szewczyk, mgr pedagogiki specjalnej w zakresie pedagogiki terapeutycznej, licencjat pielęgniarstwa, specjalista pielęgniarstwa pediatrycznego, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego

Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Dorota Herbut, dr n. med., mgr pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, licencjat pielęgniarstwa, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego

Poradnia Diabetologiczna, Katedra i Klinika Endokrynologii, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 4 w Lublinie; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Małgorzata Marć, dr n. med., mgr pielęgniarstwa

Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Katedra Pielęgniarstwa, Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Wydział Medyczny, Uniwersytet Rzeszowski

Ewa Kostrzewa-Zabłocka, dr n. med., specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego i organizacji ochrony zdrowia, specjalista pielęgniarstwa zachowawczego

Poradnia Diabetologiczna, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Chełmie; Oddział Diabetologiczny, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie; Wydział Pielęgniarski, Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu

Renata Koczan, mgr pielęgniarstwa, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego

Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Anna Stefanowicz, dr n. med., mgr pielęgniarstwa, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego

Pracownia Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Zakład Pielęgniarstwa Ogólnego, Katedra Pielęgniarstwa, Oddział Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu z Oddziałem Pielęgniarstwa i Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej, Gdański Uniwersytet Medyczny; Oddział Diabetologii Dziecięcej, Klinika Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku – Szpital Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

Mirosława Młynarczuk, pielęgniarka, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego

Klinika Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii, Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego; Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

WPROWADZENIE

W 2006 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych uchwaliła rezolucję, uznając cukrzycę za pierwszą niezakaźną epidemię współczesnej cywilizacji. Na świecie choruje na tę chorobę prawie 400 milionów ludzi, w tym 3 miliony osób w Polsce. 80–90% wszystkich przypadków dotyczy pacjentów z cukrzycą typu 2, która rozwija się u osób w wieku średnim i starszym. Mniejszość, bo około 10% chorych, to pacjenci z typem 1 cukrzycy. Cukrzyca wiąże się z rozwojem przewlekłych powikłań, które wiodą do znacznego skrócenia oczekiwanego czasu przeżycia. Cukrzyca stanowi bardzo duże wyzwanie dla systemów ochrony zdrowia na świecie, generując ogromne koszty ekonomiczne. Według raportu „Cukrzyca – ukryta pandemia. Sytuacja w Polsce – Edycja 2014”, powstałego pod patronatem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, w Polsce szacowany koszt ekonomiczny cukrzycy wynosi około 7 miliardów złotych, z czego połowa to leczenie powikłań choroby.

Rozwój terapii cukrzycy i dążenie do uzyskania optymalnych wskaźników wyrównania tej choroby doprowadziły do wypracowania nowej strategii terapii. Opiera się ona na aktywnym uczestnictwie chorych w procesie leczenia i zakłada konieczność tworzenia programów edukacyjnych dla pacjentów oraz ich rodzin. Uznanie cukrzycy za chorobę cywilizacyjną w 1991 roku i podpisanie Deklaracji z St. Vincent silnie zaakcentowało rolę edukacji chorych. Celem edukacji terapeutycznej jest dostarczenie choremu i jego rodzinie wiedzy o cukrzycy i nauczanie pożądanych zachowań zdrowotnych.

U podstaw całej diabetologicznej opieki leży wielodyscyplinarna praca zespołu profesjonalistów, w którym obok lekarzy kluczową rolę grają pielęgniarki i położne. Wraz ze wzrostem zachorowań na cukrzycę wzrasta liczba pielęgniarek i położnych zaangażowanych w sprawowanie opieki diabetologicznej, zwiększa się również różnorodność zadań, ról i funkcji w ramach tej specjalności. Nauczenie pacjenta umiejętności samokontroli i samoopieki jest istotną częścią opieki diabetologicznej. Powinna być ona sprawowana wspólnie przez odpowiednio przygotowany personel ochrony zdrowia, pracujący w oparciu o ujednolicone wytyczne, których podstawową zasadą jest skoncentrowanie się na pacjencie. Pielęgniarki i położne pracujące na wszystkich poziomach opieki diabetologicznej mogą znacznie przyczynić się do organizowania i realizacji opieki w swojej społeczności.

Zaproponowany standard koncentruje się w szczególności na zapewnieniu pacjentom i ich rodzinom stosownej wiedzy, umiejętności i postawy umożliwiającej im samokontrolę i samoopiekę w cukrzycy oraz zapewnienie jakości życia z chorobą. Pielęgniarka i położna na stanowisku edukatora ds. diabetologii realizuje zadania edukacyjne na podstawie założeń indywidualnego planu edukacji, przestrzegając obowiązujących zasad postępowania pielęgniarskiego i kierując się aktualną wiedzą medyczną oraz zasadami planowej edukacji terapeutycznej w cukrzycy.

Standard praktyki klinicznej na stanowisku edukatora ds. diabetologii jest wynikiem pracy grupy roboczej powołanej przez konsultanta krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa diabetologicznego, składającej się z pielęgniarek z wieloletnim doświadczeniem w diabetologii. Grupa robocza określiła zakres interwencji edukatora ds. diabetologii niezbędnych do realizacji zadań edukacyjnych w terapii cukrzycy. Standard stanowi ich precyzyjny opis zgodny z zasadami nowoczesnego zarządzania klinicznego.

Zarządzanie kliniczne ma zasadnicze znaczenie w świadczeniu dobrej opieki klinicznej, ponieważ zakłada ciągłe doskonalenie jakości opieki i zapewnienie wysokich standardów świadczeń publicznej ochrony zdrowia. Aby to osiągnąć, edukatorzy ds. diabetologii powinni mieć wsparcie i dostęp do doradztwa ze strony członków diabetologicznego zespołu interdyscyplinarnego, co warunkuje spójność wiedzy, umiejętności i kompetencji przekazywanych pacjentom.

Celem standardu jest zapewnienie dostępu do aktualnej wiedzy pielęgniarskiej/położniczej, poprawienie procesu podejmowanych interwencji pielęgniarskich/położniczych, poprawienie jakości świadczonych usług pielęgniarskich/położniczych, zabezpieczenie przed prawnymi skutkami niepowodzeń procesu pielęgnowania w przypadku postępowania zgodnego z wytycznymi, optymalizacja kosztów i jakości pielęgniarskich świadczeń zdrowotnych w obszarze diabetologii.

Standard praktyki klinicznej na stanowisku edukatora ds. diabetologii wymienia konkretne kompetencje profesjonalisty odpowiedzialnego za edukację pacjenta diabetologicznego, które gwarantują odpowiedni poziom jego wiedzy i umiejętności, a także kształtują otwartą, kreatywną postawę.

Standard umożliwi edukatorom ds. diabetologii optymalny udział w realizacji zadań systemu ochrony zdrowia w stosunku do osób chorych na cukrzycę przez zmiany sposobu organizacji i udzielania świadczeń zdrowotnych.

Alicja Szewczyk

Redaktor, konsultant Krajowy w dziedzinie Pielęgniarstwa Diabetologicznego

* * *

Podstawą do stworzenia niniejszego standardu jest podjęcie próby doskonalenia jakości edukacji diabetologicznej prowadzonej przez pielęgniarkę i położną na stanowisku edukatora ds. diabetologii.

Edukacja diabetologiczna jest elementem całościowego postępowania terapeutycznego w cukrzycy. Wiele badań dowodzi, że interwencje edukacyjno-behawioralne korzystnie wpływają na wyrównanie metaboliczne w cukrzycy, zmniejszenie występowania późnych powikłań cukrzycy oraz poprawę jakości życia osób z cukrzycą. Według Murphy i wsp. edukacja chorych na cukrzycę to „proces dostarczania danej osobie wiedzy i kształtowania umiejętności potrzebnych do samodzielnego leczenia cukrzycy, postępowania w ostrych zaburzeniach metabolicznych i kryzysach oraz wprowadzania zmian stylu życia, w celu skutecznego radzenia sobie z chorobą” [Murphy H.R. 2006].

Głównym zadaniem prowadzących edukację jest przygotowanie pacjenta do samokierowania (self-management) lub samokierowania wspomaganego (guide-self management). Ogromną rolę przypisuje się wzmocnieniu zdolności samostanowienia (empowerment) i kształtowania tzw. umiejętności życiowych (life-skils) do radzenia sobie w życiu w sytuacji choroby [Tatoń J. i wsp. 2013]. W procesie samokierowania wyróżnia się: samoopiekę[1] (self-care), samokontrolę[2] (self-monitoring); kluczową rolę odgrywa samokontrola glikemii[3]. Lorig i wsp. określili zakres programów wymagających samokierowania w chorobie, który obejmuje przygotowanie pacjenta do: zarządzania leczeniem i objawami, pełnienia ról, budowania relacji ze środowiskiem lokalnym i osobami kluczowymi w systemie opieki zdrowotnej. Edukacja rodziny i najbliższego otoczenia jest nieodłącznym elementem powodzenia tego procesu [Lorig K.R. i wsp. 2003].

Opierając się na tych założeniach, na potrzeby niniejszego standardu sformułowano główny cel edukacji diabetologicznej o następującym brzmieniu: celem edukacji diabetologicznej jest kształtowanie kompetencji pacjenta do samozarządzania cukrzycą, we współpracy z zespołem interdyscyplinarnym, rodziną i najbliższym otoczeniem, zorientowanych na osiągnięcie indywidualnych celów leczenia oraz zadowalającej jakości życia. Przygotowanie pacjenta do wspomaganego zarządzania cukrzycą to nie tylko przekazanie wiedzy i informacji o chorobie, dlatego słowo kompetencje ma tu kluczowe znaczenie i należy je rozumieć jako specyficzne umiejętności i postawę oraz wiedzę niezbędne do radzenia sobie w życiu z cukrzycą. Pod pojęciem celów leczenia cukrzycy, zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD 2017), należy rozumieć „uzyskanie docelowych wartości: glikemii, masy ciała, lipogramu, ciśnienia tętniczego krwi”, a także adekwatnego rozwoju oraz dobrostanu matki i płodu. W określeniu indywidualnych celów leczenia cukrzycy uwzględnia się jakość życia pacjenta. Jakość życia, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO), to „postrzeganie przez jednostkę jej pozycji w życiu w kontekście kultury i systemów wartości, w jakich żyje, oraz w relacji do jej celów, oczekiwań, standardów i zainteresowań” [WHOQOL Group 1994].

Edukacja diabetologiczna jest zaliczana do edukacji terapeutycznej, co oznacza, że dotyczy osób chorych na cukrzycę, powinna jednak objąć również osoby z ryzykiem zachorowania na cukrzycę i w tym znaczeniu jest w niniejszym standardzie rozpatrywana. Ogromne znaczenie ma również edukacja osób zdrowych. Dla podkreślenia różnorodnej grupy odbiorców edukacji diabetologicznej w standardzie użyto określenia „podmiot edukacji”[4], które stosowano zamiennie z określeniem „odbiorca edukacji, podopieczny i klient”. Wyszczególniono stopnie i obszary edukacji diabetologicznej (załącznik 3).

Przygotowanie pacjenta do samoopieki, samokontroli i przygotowanie jego rodziny do świadczenia opieki nieprofesjonalnej jest jednym z zadań zawodowych pielęgniarki i położnej. Kompetencje, jakie uzyskują w procesie kształcenia zawodowego teoretycznego i praktycznego, uprawniają je do edukacji zdrowotnej oraz edukacji osób z wieloma chorobami przewlekłymi, w tym osób z cukrzycą. Dodatkowo w ramach kursów dokształcających, kwalifikacyjnych, specjalistycznych oraz szkoleń specjalizacyjnych (specjalizacji) pielęgniarka i położna ma możliwość doskonalenia zawodowego w wąskiej i wymagającej dziedzinie, jaką jest opieka i edukacja diabetologiczna. Od 2011 roku funkcjonuje stanowisko edukator ds. diabetologii, na którym mogą pracować pielęgniarki i położne legitymujące się kwalifikacjami zawodowymi i/lub doświadczeniem zawodowym szczegółowo opisanym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 lipca 2011 roku w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami [Dz.U. 2011, nr 151, poz. 896].

Nie ma powszechnej zgody co do optymalnego poziomu jakości edukacji diabetologicznej. W dużej mierze zależy ona od zasobów ludzkich i finansowych, standardów instytucjonalnych. Na podstawie wytycznych polskich i światowych towarzystw naukowych można jednak przytoczyć uniwersalne zasady organizacji skutecznej edukacji diabetologicznej, która powinna być prowadzona w oparciu o sprawdzone, podlegające ciągłej ewaluacji programy edukacyjne; cele szczegółowe edukacji, jej zakres, formy i metody powinny być określane indywidualnie; edukacja w cukrzycy powinna być prowadzona przez doświadczony zespół interdyscyplinarny składający się z lekarza (diabetologa, endokrynologa), pielęgniarki (położnej) edukatora ds. diabetologii, dietetyka, psychologa, pracownika socjalnego; działania edukacyjne powinny podlegać procedurze zapewnienia jakości [PTD 2017; ADA 2017].

Chociaż znany jest fakt, że jakość opieki prowadzonej przez pielęgniarki i położne ma zasadnicze znaczenie dla wyników leczenia pacjentów i ich bezpieczeństwa, podejmowanie adekwatnych działań projakościowych jest ciągle niepokojąco niskie. Pomimo profesjonalnego przygotowania nadal nie udaje się efektywnie wykorzystać potencjału i zaangażowania tej grupy zawodowej w poprawę jakości opieki diabetologicznej. Jak wskazują wyniki badań Polskiej Federacji Edukacji w Diabetologii, opublikowane w raporcie pt. „Edukacja diabetologiczna – brakujące ogniwo do osiągnięcia sukcesu”[5], organizacja i funkcjonowanie edukacji diabetologicznej różni się w obrębie naszego kraju. W wielu placówkach edukacja diabetologiczna nie jest prowadzona w ogóle lub nie jest prowadzona na odpowiednim poziomie, tzn. nie uwzględnia nawet minimalnych uniwersalnych zasad skutecznej edukacji diabetologicznej. Jakość opieki pielęgniarskiej – według definicji A. Piątek – to „stopień, w jakim opieka ta przyczynia się do osiągnięcia pożądanych efektów w stanie zdrowia osób (grup), zwiększa zdolność do samoopieki lub samopielęgnacji oraz wykazuje zgodność z aktualną profesjonalną wiedzą i przyjętymi standardami” [Piątek A. 1999]. Jednym z narzędzi umożliwiających proces doskonalenia opieki jest tworzenie i wdrażanie standardów. Zgodnie z definicją Międzynarodowej Rady Pielęgniarek (International Council of Nurses – ICN) standard to pożądany i osiągany poziom wykonania, według którego jest oceniana rzeczywista praktyka [Regulacje ICN]. Według A. Piątek standardy stanowią punkt odniesienia w planowaniu, wprowadzaniu zmian i ocenie jakości usług.

Prezentowane „Standardy i procedury pielęgniarskiej praktyki klinicznej na stanowisku edukatora do spraw diabetologii” stanowią pracę twórczą grupy pielęgniarek i położnych zaangażowanych w pracę z pacjentem. Został napisany w układzie typowym i zgodnym z wymogami dla standardów praktyki pielęgniarskiej. Składa się z zestawu 11 standardów (rozdziałów). W pierwszym standardzie opisano podstawowe założenia teoretyczne, istotne w pracy edukatora ds. diabetologii. W słowniku stanowiącym załącznik do tej części wyjaśniono podstawowe pojęcia. Kolejne 5 standardów stanowią ogniwa procesu pielęgnowania: gromadzenie i ocena danych, diagnozowanie, planowanie, realizowanie i ewaluacja edukacji diabetologicznej. W edukacji diabetologicznej, tak jak w procesie pielęgnowania, poszczególne etapy procesu nabierają szczególnego znaczenia, ponieważ zwiększają szansę na świadczenie edukacji w sposób:

• zindywidualizowany, co w praktyce oznacza dopasowania sposobu edukacji do indywidualnych potrzeb podmiotu edukacji, w oparciu o rozpoznanie pielęgniarskie i udział pacjenta oraz rodziny w decyzjach dotyczących edukacji i leczenia,

• uporządkowany, systematyczny z możliwością monitorowania i ewaluacji edukacji,

• bezpieczny, bardziej niezawodny i opłacalny.

W odniesieniu do etapów (ogniw) procesu pielęgnowania autorzy standardu korzystali z założeń Międzynarodowej Rady Pielęgniarek [ICN 2005]. Niektóre definicje, diagnozy, zadania wsparto słownictwem zawartym w Międzynarodowej Klasyfikacji Praktyki Pielęgniarskiej (ICNP®). Podstawą do wybrania tej klasyfikacji był fakt zaawansowanych prac nad polskojęzyczną wersją klasyfikacji. Ponadto klasyfikacja ta z powodzeniem jest stosowana przez pielęgniarki edukujące w niektórych placówkach w Polsce. Należy zaznaczyć, że pomimo prezentowanego stanowiska wprowadzenie standardu nie wyklucza stosowania innych uznanych klasyfikacji interwencji pielęgniarskich.

Kolejne standardy dotyczą norm wydajności zawodowej i uwzględniają: jakość edukacji diabetologicznej, etykę na stanowisku edukatora ds. diabetologii, badania naukowe, współpracę w zespole interdyscyplinarnym. W każdym z 11 standardów zawarto typowe dla standardu praktyki kryteria struktury, procesu i wyniku. Według A. Piątek kryteria to zdania twierdzące, informujące, jak osiągnąć standard w praktyce [Piątek A. 1999]. Kryteria umożliwiają szczegółową ocenę jakości edukacji diabetologicznej prowadzonej przez pielęgniarkę i położną na stanowisku edukatora ds. diabetologii.

Sformułowane w niniejszym standardzie kryteria obejmują:

• kryteria struktury, które określają warunki organizacyjne i techniczne, przepisy prawa oraz zasoby ludzkie i rzeczowe konieczne dla prawidłowego przebiegu procesu edukacji,

• kryteria procesu, które odnoszą się do wszelkich działań (zadań, interwencji) podejmowanych przez edukatora ds. diabetologii w celu osiągnięcia wyniku,

• kryteria wyniku, które charakteryzują pożądany stan i rezultaty działań.

Do standardu dołączono 6 autorskich Indywidualnych Kart Edukacji (załączniki 9–14). W kartach przedstawiono ogólny zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do opanowania przez podmiot edukacji. Zakres ten należy dobierać indywidualnie, na co pozwala budowa karty.

W standardzie umieszczono również propozycję „Kategoryzacji pacjentów według zdolności do samokontroli i samoopieki oraz zapotrzebowania na edukację diabetologiczną” (załącznik 8). Proponowana kategoryzacja zakłada grupowanie pacjentów według zdolności do samokontroli i samoopieki w cukrzycy i może ułatwić decyzję o wstępnej kwalifikacji do edukacji opiekunów, członków rodziny, przedstawicieli środowiska lokalnego.

Niezmiernie ważnym elementem prezentowanego standardu są „Mierniki i instrumenty oceny jakości edukacji diabetologicznej prowadzonej przez pielęgniarkę i położną na stanowisku edukatora ds. diabetologii” (załącznik 15), które umożliwią ocenę rezultatów wdrażania standardu. W opracowaniu wymienionych mierników jakości edukacji diabetologicznej przyjęto stosowane w praktyce mierniki jakości opieki z uwzględnieniem specyfiki procesu programowej edukacji diabetologicznej oraz specyfiki procesu pielęgnowania.

Wbrew powszechnej opinii standardy, rekomendacje, procedury nie ograniczają pracy pielęgniarki/położnej, a tym bardziej nie zwalniają jej z myślenia i samodzielnego podejmowania decyzji. Standardy stanowią podstawę decyzji, ale nie dostarczają gotowych rozwiązań w każdej sytuacji. Rolę standardów w praktyce pielęgniarskiej najlepiej określa cytat: „Pielęgniarka i położna to zawód samodzielny. Wykorzystując umiejętności, wiedzę i profesjonalny osąd, w oparciu o przepisy prawa, standardy praktyki, zasady i procedury instytucjonalne, to one ostatecznie decydują, co jest właściwe dla praktyki pielęgniarskiej” [Styles M. 2008].

Kierując się dobrze rozumianą ideą ustalania i wprowadzania standardów do pracy pielęgniarki i położnej, nie należy niniejszego standardu traktować jako wymogu stanowiącego idealne rozwiązanie, ale jako narzędzie stanowiące punkt wyjścia do procesu tworzenia najlepszych rozwiązań.

Natasza Tobiasz-Kałkun

Redaktor, przewodnicząca grupy roboczej ds. standardu

WYKAZ SKRÓTÓW

CGM

ciągłe monitorowanie glikemii (continuous glucose monitoring)

DZT

diabetologiczny zespół terapeutyczny

E. ds. D.

edukator ds. diabetologii (pielęgniarka, położna)

FGM

monitorowanie glikemii metodą skanowania (flash glucose monitoring)

ICN

Międzynarodowa Rada Pielęgniarek (International Council of Nurses)

ICNP

Międzynarodowa Klasyfikacja Praktyki Pielęgniarskiej (International Classification for Nursing Practice – ICNP®)

IZO

interdyscyplinarny zespół opieki

NFZ

Narodowy Fundusz Zdrowia

OPI

osobista pompa insulinowa

PFED

Polska Federacja Edukacji w Diabetologii

POZ

podstawowa opieka zdrowotna

PTD

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne

RPED

Ramowy Program Edukacji Diabetologicznej

WBT

wymienniki białkowo-tłuszczowe

WW

wymienniki węglowodanowe

WWI

wielokrotne wstrzyknięcia insuliny

PRZYPISY

[1] Pojęcie wyjaśniono w słowniku (załącznik 1).

[2] Pojęcie wyjaśniono w słowniku (załącznik 1).

[3] Pojęcia wyjaśniono w słowniku (załącznik 1).

[4] Szczegółowa definicja w słowniku (załącznik 1).

[5] Treść raportu dostępna na stronie PFED.