© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2017

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: dr hab. n. o zdr. Elżbieta Grochans, prof. nadzw. PUM

Wydawca: Anna Plewa

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Producent: Monika Walczak

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Projekt okładki, stron tytułowych i wnętrza: Kalina Możdżyńska | worksbyKalina.com

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2017 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-200-5423-1

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

www.nursing.com.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

Wykaz Autorów

Dr n. med., mgr piel. Katarzyna Augustyniuk Zakład Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. med., mgr piel. Anna Bednarek Katedra i Zakład Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr n. med., mgr piel. Katarzyna Cierzniakowska Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Leczenia Ran Przewlekłych, Wydział Nauk o Zdrowiu, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med., mgr piel. Iwona Bodys-Cupak Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. o zdr., mgr piel. Józefa Czarnecka Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauki o Zdrowiu, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. med., mgr piel. Marta Czekirda Zakład Podstaw Pielęgniarstwa i Dydaktyki Medycznej, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr hab. n. o zdr., dr n. med., mgr piel. Agnieszka Gniadek Zakład Zarządzania Pielęgniarstwem i Pielęgniarstwa Epidemiologicznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. med., mgr piel. Hanna Grabowska Pracownia Umiejętności Pielęgniarskich, Zakład Zarządzania w Pielęgniarstwie, Wydział Nauk o Zdrowiu, Gdański Uniwersytet Medyczny

Dr n. med., mgr piel. Beata Haor Zakład Pielęgniarstwa Neurologicznego i Neurochirurgicznego, Wydział Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu; Instytut Nauk o Zdrowiu, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa we Włocławku

Dr hab. n. o zdr., dr n. med., mgr piel. Anna Jurczak Zakład Pielęgniarstwa Specjalistycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. med., mgr piel. Alicja Kamińska Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. med., mgr piel. Beata Kropornicka Katedra Interny z Zakładem Pielęgniarstwa Internistycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Mgr piel. Joanna Łatka Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. med., mgr piel. Anna Majda Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr hab. n. med., mgr piel. Wioletta Mędrzycka-Dąbrowska Zakład Pielęgniarstwa Ogólnego, Katedra Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Gdański Uniwersytet Medyczny

Mgr piel. Anna Nawalana Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. o zdr., mgr piel. Grzegorz Nowicki Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr n. o zdr., mgr piel. Joanna Owsianowska Zakład Pielęgniarstwa Specjalistycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Mgr piel. Honorata Piasecka Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr n. med., mgr piel. Grażyna Puto Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr n. o zdr., mgr piel. Mariola Rybka Instytut Nauk o Zdrowiu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku; Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, Szpital Lipno Spółka z o.o, Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa przewlekle chorych i niepełnosprawnych (opieki długoterminowej)

Dr n. o zdr., mgr piel. Daria Schneider-Matyka Zakład Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. o zdr., mgr piel. Zofia Sienkiewicz Zakład Pielęgniarstwa Społecznego, Wydział Nauki o Zdrowiu, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. med., mgr piel. Marzanna Stanisławska Zakład Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. o zdr., mgr piel. Małgorzata Starczewska Zakład Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. o zdr., mgr piel. Teresa Stawińska Zakład Rehabilitacji i Fizjoterapii, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Prof. dr hab. n. med., mgr piel. Maria T. Szewczyk Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Leczenia Ran Przewlekłych, Wydział Nauk o Zdrowiu, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dr n. med., mgr piel. Małgorzata Szkup Zakład Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. med., mgr piel. Lucyna Ścisło Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr hab. n. o zdr., dr n. med., mgr piel. Barbara Ślusarska Zakład Medycyny Rodzinnej i Pielęgniarstwa Środowiskowego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr n. med., mgr piel. Alina Trojanowska Katedra i Zakład Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Dr n. med., mgr piel. Sylwia Wieder-Huszla Zakład Pielęgniarstwa Specjalistycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

Dr n. med., mgr fizj. Gustaw Wójcik Katedra Rehabilitacji, Fizjoterapii i Balneoterapii, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie; Zakład Fizjoterapii, Katedra Kultury Fizycznej i Fizjoterapii, Państwowa Wyższa Szkoła im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Dr n. med., mgr piel. Joanna Zalewska-Puchała Pracownia Teorii i Podstaw Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

Dr hab. n. o zdr., dr n. med., mgr piel. Danuta Zarzycka Katedra i Zakład Pielęgniarstwa Pediatrycznego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Przewodnik: jak korzystać z check-list? – Barbara Ślusarska, Anna Majda, Danuta Zarzycka

1. Check-listy: Kontrola zakażeń. Postępowanie higieniczne – Agnieszka Gniadek

Higieniczne mycie rąk

Higieniczna dezynfekcja rąk

Dekontaminacja płynów zakaźnych — rozlana krew

Segregacja ostrych narzędzi

Pytania sprawdzające

2. Check-listy: Kontrola zakażeń. Techniki sterylne – Lucyna Ścisło

Zakładanie rękawic jednorazowych jałowych

Chirurgiczne mycie rąk

Pytania sprawdzające

3. Check-listy: Bezpieczne przemieszczanie pacjenta – Mariola Rybka, Beata Haor

Ręczne przemieszczanie pacjenta w łóżku

przemieszczanie pacjenta poza łóżko za pomocą sprzętu lekkiego

Przemieszczanie/przenoszenie pacjenta w łóżku i poza łóżkiem za pomocą sprzętu ciężkiego

Pytania sprawdzające

4. Check-listy: Pozycje ułożeniowe pacjenta – Honorata Piasecka, Grzegorz Nowicki

Ułożenie pacjenta w pozycji Fowlera (pozycji wysokiej)

Ułożenie pacjenta w pozycji płaskiej na plecach

Ułożenie pacjenta w pozycji leżącej na brzuchu

Ułożenie pacjenta w pozycji bocznej

Ułożenie pacjenta w pozycji Simsa

Ułożenie pacjenta w pozycji Trendelenburga

Ułożenie pacjenta w pozycji anty-Trendelenburga

Pytania sprawdzające

5. Check-listy: Aktywność pacjenta – Teresa Stawińska, Gustaw Wójcik

Ćwiczenia lecznicze bierne wykonywane przez pielęgniarkę

Pytania sprawdzające

6. Check-listy: Bezpieczeństwo i komfort pacjenta – Katarzyna Augustyniuk, Daria Schneider-Matyka, Joanna Owsianowska

Prześcielenie pustego łóżka

Prześcielenie łóżka pacjentowi leżącemu przez jedną pielęgniarkę

Prześcielenie łóżka pacjentowi leżącemu przez dwie pielęgniarki

Zmiana bielizny pościelowej pacjentowi leżącemu

Zmiana bielizny osobistej pacjentowi leżącemu – zmiana koszuli

Zmiana bielizny osobistej pacjentowi leżącemu — zmiana piżamy

Pytania sprawdzające

7. Check-listy: Higiena osobista pacjenta – Marta Czekirda

Toaleta jamy ustnej — pacjent przytomny

Mycie twarzy i szyi pacjenta

Oklepywanie klatki piersiowej pacjenta

Masaż pleców i pośladków u pacjenta

Mycie krocza i zewnętrznych narządów płciowych mężczyzny

Mycie krocza i zewnętrznych narządów płciowych kobiety

Zmiana pieluchomajtek

Założenie/wykonanie czepca przeciwwszawiczego

Pytania sprawdzające

8. Check-listy: Metody pielęgnowania dziecka – Anna Bednarek, Alina Trojanowska

Pomiar długości/wysokości, masy i obwodów ciała dziecka

Przewijanie dziecka

Karmienie niemowlęcia pokarmem z butelki

Kąpiel niemowlęcia

Pytania sprawdzające

9. Check-listy: Podawanie leków – Anna Majda, Joanna Zalewska-Puchała, Anna Nawalana

Podawanie leków doustnie

Podawanie leków doodbytniczo

Podawanie leków wziewnie — nebulizacja/inhalacja

Podawanie tlenu

Podawanie leków do worka spojówkowego

Podawanie leków do ucha

Podawanie leku do nosa

Podawanie leku dopochwowo

Podawanie leku na skórę

Wykonanie wstrzyknięcia podskórnego typowego z podaniem leku gotowego w postaci płynnej z ampułki/fiolki

Podawanie insuliny ludzkiej przy użyciu pena

Wykonanie wstrzyknięcia śródskórnego

Wykonanie wstrzyknięcia domięśniowego

Dożylne podanie jednorazowej dawki leku igłą i strzykawką

Podłączenie kroplowego wlewu dożylnego z płynu/roztworu infuzyjnego przy założonym na stałe wenflonie

Założenie krótkiego cewnika dożylnego typu wenflon

Zadania na krytyczne/refleksyjne myślenie

Pytania sprawdzające

10. Check-listy: Zabiegi przeciwzapalne – Joanna Zalewska-Puchała, Joanna Łatka

Zastosowanie worka z lodem

Zastosowanie okładu chłodzącego

Zastosowanie okładu rozgrzewającego

Zastosowanie termoforu

Zastosowanie baniek leczniczych bezogniowych

Pytania sprawdzające

11. Check-listy: Procedury diagnostyczne. Pobieranie materiałów do badań diagnostycznych – Joanna Zalewska-Puchała, Alicja Kamińska, Joanna Łatka

Pobranie krwi żylnej do badania metodą zamkniętą systemem Vacuette

Pobranie moczu do badania ogólnego u pacjenta ciężko chorego

Pobranie plwociny spontanicznie wykrztuszanej

Pobranie wymazu z gardła

Pobranie wymazu z odbytu w kierunku badania bakteriologicznego

Pobranie kału do badania bakteriologicznego

Pytania sprawdzające

12. Check-listy: Procedury diagnostyczne. Przygotowanie pacjenta do badań diagnostycznych – Alicja Kamińska, Joanna Zalewska-Puchała, Grażyna Puto

Przygotowanie pacjenta do badania RTG

Przygotowanie pacjenta do badania RM

Przygotowanie pacjenta do kolonoskopii

Przygotowanie pacjenta do badania USG jamy brzusznej

Pytania sprawdzające

13. Check-listy: Procedury diagnostyczne. EKG i spirometria – Małgorzata Starczewska, Beata Kropornicka

Wykonanie EKG

Przygotowanie pacjenta do spirometrii podstawowej na oddziale szpitalnym i wykonanie spirometrii w pracowni badań czynnościowych

Pytania sprawdzające

14. Check-listy: Procedury diagnostyczne. Asystowanie pielęgniarki przy badaniach diagnostycznych – Iwona Bodys-Cupak, Anna Majda

Asystowanie pielęgniarki w czasie nakłucia szpiku

Asystowanie pielęgniarki w czasie nakłucia lędźwiowego

Asystowanie pielęgniarki w czasie nakłucia opłucnej

Asystowanie pielęgniarki w czasie nakłucia otrzewnej

Pytania sprawdzające

15. Check-listy: Ćwiczenia oddechowe – Marta Czekirda

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie przepony

Ćwiczenia wzmacniające wydech za pomocą np. Magic Ball, aparatu Spiroflo, wody w butelce ze słomką

Ćwiczenia wspomagające ewakuację zalegającej wydzieliny z drzewa oskrzelowego

Drenaż ułożeniowy — segmenty szczytowe obu płatów dolnych płuc

Drenaż ułożeniowy — segment tylny górnego płata płuca lewego

Pytania sprawdzające

16. Check-listy: Odżywianie – Sylwia Wieder-Huszla, Marzanna Stanisławska, Małgorzata Szkup

Karmienie pacjenta przez założony zgłębnik żołądkowy

Karmienie pacjenta z koniecznością założenia zgłębnika żołądkowego

Karmienie pacjenta przez gastrostomię

Karmienie pacjenta przez mikrojejunostomię

Pytania sprawdzające

17. Check-listy: Wydalanie – Anna Jurczak, Marzanna Stanisławska, Sylwia Wieder-Huszla, Małgorzata Szkup

Podanie pacjentowi basenu

Podanie pacjentowi kaczki

Założenie suchej rurki doodbytniczej

Wykonanie lewatywy

Wykonanie wlewki doodbytniczej przeczyszczającej

Wykonanie kroplowego przyspieszonego wlewu doodbytniczego przeczyszczającego

Oczyszczanie przewodu pokarmowego preparatem Fortrans

Cewnikowanie pęcherza moczowego na stałe u kobiety

Pytania sprawdzające

18. Check-listy: Postępowanie z ranami – Katarzyna Cierzniakowska, Maria T. Szewczyk

Zmiana opatrunku na ranie czystej. Zmiana opatrunku na ranie skażonej bez drenu

Zmiana opatrunku na ranie skażonej z drenem

Zaopatrzenie przetoki jelitowej

Pytania sprawdzające

19. Check-listy: Zabiegi płukania – Hanna Grabowska, Wioletta Mędrzycka-Dąbrowska

Płukanie oka

Płukanie ucha

Płukanie jamy ustnej i gardła

Płukanie żołądka

Irygacja przetoki jelitowej

Płukanie rany

Pytania sprawdzające

20. Check-listy: Pomiar i ocena parametrów funkcji organizmu – Zofia Sienkiewicz, Józefa Czarnecka

Pomiar i ocena temperatury ciała termometrem elektronicznym

Pomiar i ocena oddechu

Pomiar i ocena ciśnienia tętniczego krwi

Pomiar i obliczanie parametrów antropometrycznych

Pomiar i ocena diurezy godzinowej i dobowej

Pomiar i ocena saturacji krwi

Pytania sprawdzające

21. Pytania sprawdzające

WPROWADZENIE

Złożony obszar oczekiwanych efektów kształcenia w ramach przedmiotu Podstawy pielęgniarstwa stawia określone wymagania w praktyce kształcenia zawodowego studentów pielęgniarstwa i położnictwa. Opracowanie katalogu check-list umiejętności pielęgniarskich, stanowiącego pomoc zarówno dla studenta, jak i nauczyciela w osiąganiu zakładanych efektów kształcenia, jest sprawą niezwykle ważną w drodze do rozwijania sprawności i kształtowania kompetencji zawodowych przyszłej pielęgniarki.

Szeroki zakres wiedzy, niezbędny w pracy przyszłej pielęgniarki zarówno w aspekcie poznawczym, analityczno-syntetycznym, jak i pod względem przygotowania do precyzyjnych działań realizowanych w praktyce ogólnopielęgniarskiej, determinują niełatwe warunki weryfikacji i pomiaru osiąganych przez studentów umiejętności zawodowych.

Zestaw list kontrolnych (tzw. check-list) jest nowatorską propozycją pozwalającą na zobiektywizowanie oceny poprawności wykonania umiejętności pielęgniarskich na etapie przygotowania do zawodu. Opracowanie katalogu list kontrolnych obejmujących kryteria oceny podstawowych umiejętności pielęgniarskich zawiera materiał ćwiczeniowy, będący uzupełnieniem zakresu treści podręcznika „Podstawy pielęgniarstwa. Tom 2”. Katalog list kontrolnych stanowi swoistą pomoc dla nauczycieli zainteresowanych rozwijaniem predyspozycji psychomotorycznych u studentów w procesie przygotowywania do zadań zawodowych, stwarza możliwość odkrywania mocnych oraz słabych stron procesu dydaktycznego. Każda lista kontrolna zawiera kryteria oceny poprawności wykonania umiejętności, którymi są elementy czynności istotne dla jej optymalnego przeprowadzenia, oraz przyporządkowane jej punkty. Wśród tych czynności wskazano tzw. punkty krytyczne, czyli takie czynności, które student musi bezwzględnie zrealizować z zachowaniem obowiązujących norm, gdyż przy błędnym ich wykonaniu zagrożone może być życie lub zdrowie pacjenta. Natomiast w procesie oceniania niepoprawne wykonanie umiejętności zagrażających życiu lub zdrowiu pacjenta jest jednoznaczne z jej niezaliczeniem. Dlatego można stwierdzić, że przedłożone opracowanie check-list jest niezbędnym narzędziem kształtowania kompetencji służących bezpiecznej praktyce pielęgniarskiej.

Propozycja zestawu list kontrolnych do oceny prawidłowości wykonania czynności pielęgnacyjnych, diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych i edukacyjnych umożliwi studentom samodzielne ich kształtowanie i kontrolowanie, zgodne z kolejnymi krokami algorytmu lub procedury. Katalog pozwoli badać poprawność techniki wykonania poszczególnych czynności w ramach ćwiczeń w laboratorium umiejętności pielęgniarskich z użyciem tzw. symulacji niskiej wierności w ramach przedmiotu Podstawy pielęgniarstwa czy w ramach pielęgniarstw specjalistycznych, z użyciem tzw. symulacji wysokiej wierności, jeszcze na etapie kształcenia przedklinicznego/przedszpitalnego.

Opracowanie zindeksowanych list kontrolnych dla umiejętności pielęgniarskich stanowi także niezwykle cenną pomoc w ramach przygotowywania się studenta do egzaminu klinicznego typu OSCE (Objective Structured Clinical Examination). Przygotowany zestaw narzędzi do pomiaru umiejętności z zakresu Podstaw pielęgniarstwa ma charakter zbioru, który jest podstawą do weryfikacji, krytycznego myślenia i refleksji nad praktyką edukacji zawodowej.

Ważnym uzupełnieniem materiałów ćwiczeniowych jest zestaw pytań sprawdzających, obejmujących treściowo zakres wiedzy z obszarów skatalogowanych umiejętności pielęgniarskich. Zestaw pytań zawiera klucz odpowiedzi do pytań. Może on posłużyć do oceny kształtującej (formatywnej), dokonywanej na bieżąco, służącej identyfikowaniu i usuwaniu niedostatków w wiadomościach i umiejętnościach studenta, pobudzającej jego rozwój, uzdolnienia, zainteresowania, wdrażającej do samokontroli i samooceny. Zestaw pytań jest użyteczny również w ocenie końcowej (sumatywnej) przeprowadzanej na zakończenie etapu kształcenia, np. modułu opieki pielęgniarskiej podstawowej oraz ocenie formalnej dokonywanej na zakończenie całego cyklu kształcenia, którego celem jest potwierdzenie kompetencji zawodowych studenta oraz określanie efektywności i rzetelności kształcenia.

Redaktorzy opracowania wyrażają nadzieję, że katalog list kontrolnych spotka się z życzliwym odbiorem u studentów, którzy korzystając z przygotowanych narzędzi, z łatwością osiągną sprawność w obszarze podstawowych umiejętności pielęgniarskich.

Lublin, Kraków, czerwiec 2017

Barbara Ślusarska

Danuta Zarzycka

Anna Majda

PRZEWODNIK: JAK KORZYSTAĆ Z CHECK-LIST?
Barbara Ślusarska, Anna Majda, Danuta Zarzycka

Materiał przedstawiony w niniejszym katalogu ma służyć do praktycznego sprawdzenia poprawności techniki wykonania poszczególnych czynności w ramach ćwiczeń w laboratorium umiejętności pielęgniarskich. Obejmuje zestaw list kontrolnych do oceny prawidłowości wykonania procedur pielęgnacyjnych, diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych i edukacyjnych.

Niezbędnymi warunkami do uzyskania najlepszego wyniku w trakcie kształtowania umiejętności pielęgniarskich jest zrozumienie zasad wykonania i krytyczne myślenie na etapie działania, szczególnie w zakresie: praktyki przestrzegania higieny rąk, praktyki identyfikacji podmiotu opieki, praktyki primum non nocere, oraz praktyki zachowania społecznego pozytywnego wizerunku zawodowego pielęgniarki/położnej.

PRAKTYKA PRZESTRZEGANIA HIGIENY RĄK

W celu przestrzegania higieny rąk zgodnie z wytycznymi WHO (2010) i w oparciu o metodę „Pięciu kroków higieny rąk” opisanymi w tomie 2 „Podstaw pielęgniarstwa” personel ochrony zdrowia, w tym studenci pielęgniarstwa/położnictwa, powinni stosować praktykę higieny rąk przed przygotowaniem zestawu do danej procedury oraz w miejscu i w momencie wykonywania procedury pielęgnacyjnej, diagnostycznej, leczniczej, rehabilitacyjnej i edukacyjnej. Rekomendacje WHO wskazują, że podczas higieny rąk dominującą czynnością powinna być dezynfekcja, a nie mycie rąk, z czym Redaktorzy i Autorzy w pełni się zgadzają. Jednak ze względu na to, że przedstawiony zestaw check-list umiejętności pielęgniarskich nie dotyczy wykorzystania ich w konkretnie opisanych zadaniach zawodowych i w określonym kontekście sytuacyjnym (np. czego dotyka osoba wykonująca zabieg w strefie pacjenta, strefie pracownika, czy na jej dłoniach są widoczne zabrudzenia), zaproponowano, aby jako czynność w strukturze umiejętności wpisywać higieniczne umycie i/lub zdezynfekowanie rąk. Pozostawiając studentom/pracownikom prawo wyboru, w zależności od zmieniających się w ich praktyce zawodowej konkretnych sytuacji i wskazań tylko do mycia, tylko do dezynfekcji, czy też mycia i dezynfekcji rąk. Kolejną kwestią jest stosowanie w praktyce rękawic jednorazowych niejałowych (celowo użyto słowo rękawice nie rękawiczki, gdyż pod taką nazwą – rękawice medyczne są dystrybuowane, jako wyrób medyczny i środek ochrony indywidualnej/osobistej w placówkach ochrony zdrowia), które zdecydowano się przypomnieć powyżej w postaci piramidy (ryc. 1). W proponowanych check-listach, także ze względu na ich charakter (nie dotyczą konkretnego zadania zawodowego), postanowiono jako czynność w umiejętnościach wpisywać założenie rękawic jednorazowych niejałowych zgodnie z wytycznymi WHO, pozostawiając decyzję o ich użyciu lub wykonaniu czynności bez rękawic osobie wykonującej zabieg, w zależności od konkretnego kontekstu sytuacyjnego.

Rycina 1. Piramida stosowania rękawic jednorazowych niejałowychw praktyce według WHO
Źródło: Przetłumaczone za zgodą wydawcy: Hand Hygiene Why How and When Brochure. Genewa, WHO, 2010.
http://www.who.Int/gpsc?Smay?Hand_Hygiene_Why_How_and_When_Brochure.pdf. accessed 16 September 2013
(za: Mączyńska A. (red.) Higiena rąk w placówkach medycznych. Przewodnik krok po kroku. Wdrożenie strategii Światowej Organizacji Zdrowia. α-medicapress, Bielsko-Biała 2015, s. 24)