© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktor ds. publikacji medycznych: Kinga Kołodziejczak

Redaktor merytoryczny: Elżbieta Woińska

Korekta: Anna Marecka

Projekt okładki i stron tytułowych: Maria Sosnowska

Zdjęcie na okładce: Barbara Nowak-Pacholczak

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2011 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

ISBN 978-83-200-5867-3

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Spis treści

Wstęp

Założenia i rozwój koncepcji NDT-Bobath

Koncepcja NDT-Bobath współcześnie

Prawidłowy rozwój ruchowy w pierwszym roku życia

Nieprawidłowy rozwój ruchowy

Nieprawidłowości w obrębie głowy i szyi

Zaburzenia napięcia mięśni szyi

Asymetria w obrębie głowy i szyi

Usprawnianie i czynności pielęgnacyjne

Nieprawidłowości w obrębie obręczy barkowej

Usprawnianie

Nieprawidłowości w obrębie miednicy i bioder

Usprawnianie

Wskazówki dla rodziców – wybrane wspomagania

Układanie dziecka na plecach, boku, brzuchu

Pozycja siedząca

Kontrola głowy

Nauka obrotów

Wspomaganie do pełzania

Nauka czworakowania

Wstawanie

Przygotowanie do chodzenia

Podsumowanie

Mózgowe porażenie dziecięce

Słowniczek terminów medycznych i skrótów

Piśmiennictwo

Wstęp

Na przestrzeni minionych wieków podejście do dzieci rozwijających się odmiennie niż większość, mających wady wrodzone lub inne zaburzenia, zmieniało się wyraźnie. Pierwsze poważniejsze badania naukowe dotyczące problemów ruchowych u dzieci przeprowadzono w USA dopiero w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Właśnie wtedy grupa lekarzy różnych specjalności zaczęła opracowywać sposoby pomagania dzieciom, głównie z mózgowym porażeniem dziecięcym, dokładnie dokumentując swoją pracę. W tym samym czasie w Europie intensywnie rozwijała się wiedza neurologiczna – próbowano wyjaśniać przyczyny schorzeń i zaburzeń neurologicznych oraz skuteczniej leczyć. Na bazie tej wiedzy rozpoczęto opracowywanie sposobów i metod postępowania usprawniającego. Początkowo większość powstających metod przeznaczona była dla osób dorosłych, lecz wkrótce zwrócono również uwagę na potrzeby dzieci.

Dalsze obserwacje wykazały, że nieprawidłowości w rozwoju ruchowym stają się z upływem lat coraz bardziej widoczne, a utrwalone zmiany trudno poddają się leczeniu. Uznano konieczność jak najwcześniejszego wykrywania nieprawidłowych objawów i podejmowania działań usprawniających, które zlikwidują lub zmniejszą nieprawidłowości oraz nie dopuszczą do ich pogłębiania się i utrwalania.

Jedną z pierwszych metod opierających się na wiedzy neurofizjologicznej była metoda opracowana przez małżeństwo Bobathów. Jest ona szeroko stosowana w usprawnianiu dzieci z zaburzeniami ruchowymi różnego pochodzenia. Równie przydatna jest u dzieci opóźniających się w rozwoju, jak i u dzieci z poważnymi problemami, w tym również z mózgowym porażeniem dziecięcym (mpdz).

Założenia i rozwój koncepcji NDT-Bobath

Metoda NDT-Bobath[1]została zapoczątkowana w latach czterdziestych XX wieku w Londynie przez fizjoterapeutkę Bertę Bobath i jej męża Karola – neurologa. Była ona rozwijana i modyfikowana wraz ze zdobywaniem doświadczeń w obserwacji przebiegu prawidłowego i nieprawidłowego rozwoju ruchowego dzieci oraz wraz z osiągnięciami wiedzy medycznej.

Założenia metody Bobathów rozwinęły Elisabeth Koeng (lekarz pediatra) i Mary Quinton (fizjoterapeutka). Od tego czasu metodę tę nazywa się leczeniem neurorozwojowym (Neurodevelopmental Treatment, NDT). Jest ona najbardziej przydatna w  usprawnianiu niemowląt i dzieci najmłodszych.

Usprawnianie według tej metody ma na celu pomóc dziecku we wszechstronnym rozwoju tak, aby mogło ono uzyskać niezależność w życiu i na tyle wykorzystać swe możliwości, na ile pozwala istniejące uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (o.u.n.). Uzasadnieniem opracowanego postępowania jest stwierdzenie, że rozwój dziecka z nieprawidłowym funkcjonowaniem (dysfunkcją) o.u.n. przebiega inaczej niż rozwój prawidłowy.

Zaburzenia napięcia mięśni i opóźnienie w ustępowaniu odruchów bezwarunkowych (pierwotnych) lub ich przetrwanie poza okres fizjologicznego występowania powodują odmienne doświadczenia czuciowo-ruchowe. Nieprawidłowe odczuwanie ułożenia i ruchów ciała jako całości oraz poszczególnych jego części powoduje kształtowanie się nieprawidłowych ruchów (wzorców ruchowych). Są one typowe dla poszczególnych rodzajów zaburzeń.

Pierwsze nieprawidłowe objawy rozwoju ruchowego dzieci dotyczą zwykle opóźnienia lub braku unoszenia głowy, czyli osiągania jej kontroli. Następnie rozwijają się nieprawidłowe ruchy w dalszych (dystalnych) częściach ciała. Dziecko układa się nieprawidłowo, najczęściej asymetrycznie, nadmiernie prostując się lub zginając.

Główne zasady usprawniania według koncepcji NDT-Bobath obejmują:

wpływanie na napięcie mięśni (zmniejszanie napięcia wzmożonego i zwiększanie napięcia obniżonego), co jest możliwe dzięki zastosowaniu odpowiednich technik postępowania już od pierwszych miesięcy życia,

hamowanie nieprawidłowych odruchów,

wyzwalanie, wspomaganie przebiegu i prowadzenie ruchu przez fizjoterapeutę w formie jak najbardziej zbliżonej do prawidłowych ruchów z tak zwanych punktów kluczowych, czyli punktów kontroli ruchu, którymi są: głowa, obręcz barkowa i obręcz miedniczna,

wykorzystywanie i utrwalanie zdobytych umiejętności w codziennych czynnościach.

Przypisy

[1] NDT – Neurodevelopmental Treatment (leczenie neurorozwojowe według założeń Karola i Berty Bobath)