© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Wydawca: Damian Strzeszewski

Redaktor merytoryczny: Krzysztofa Krowiranda

Producent: Anna Bączkowska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Projekt okładki i stron tytułowych oraz ilustracje na okładce: Marta Krzywicka

Ilustracje w książce: Africa Studio (s. 81), Alexilusmedical (s. 2), Alila Medical Media (s. 18), Apples Eyes Studio (s. 142), baibaz (s. 82), bigacis (s. 82), Bochkarev Photography (s. 10), corbac40 (s. 143), Jeannette Dietl (s. 119), Eskymaks (s. 70, 80), Foodlovers (s. 81)

Gregory Gerber (s. 41), Lukas Gojda (s. 79), hxbdzxy (s. 109), Dan Kosmayer (s. 12), kurhan (s. 123), Katrina Leigh (s. 126), life_in_a_pixel (s. 29), MaraZe (s. 81), Nagy-Bagoly Arpad (s. 148), Odua Images (s. 79), Andrey-Popov (s. 152), Anton Prado PHOTO (s. 142), sacura (s. 16), Agnieszka Sierakowska (s. 10), Tashatuvango (s. 26)

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

ISBN 978-83-200-5141-4

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680-44-88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Biuro Reklamy i Sprzedaży B2B

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

e-mail: reklama@pwn.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

SPIS TREŚCI

Przedmowa

1. Wstęp Andrzej Gawrecki

Na czym polega cukrzyca typu 2?

Dlaczego w cukrzycy typu 2 działanie insuliny nie jest prawidłowe?

Dlaczego warto kontrolować stężenie glukozy we krwi?

Rys historyczny

Jak leczono cukrzycę w starożytności?

Skala zachorowań, epidemiologia zjawiska

Aktualne metody leczenia cukrzycy typu 2

Jakie informacje dotyczące cukrzycy należy przekazać pacjentom?

2. Trawienie i bilans energetyczny Sylwia Karbowska

Pożywienie jako źródło energii niezbędnej do życia

Jakie składniki obecne w pożywieniu są niezbędne dla człowieka?

W jaki sposób jedzenie, które dostarczymy, jest przez nas wykorzystywane, czyli losy pokarmu od talerza do komórek naszego organizmu

Ile energii potrzebuje nasz organizm w ciągu doby?

Bilans energetyczny

3. Plan zdrowego odżywiania Sylwia Karbowska

Ustalenie prawidłowej masy ciała

Jaka powinna być twoja prawidłowa masa ciała?

Ustalenie zapotrzebowania kalorycznego w ciągu doby

Jak obliczyć zapotrzebowanie na kalorie w ciągu dnia?

Ustalenie deficytu kalorycznego

Ustalenie liczby posiłków w ciągu dnia

Źródła pokarmów zaspokajające zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze w ciągu dnia

Grupy produktów spożywczych dostarczających cennych składników odżywczych

Białka, tłuszcze – czy podnoszą wartości cukru?

Białka – do czego nam są potrzebne i jakie są ich źródła?

Po co są nam potrzebne białka?

Zapotrzebowanie na białko

Gdzie możemy znaleźć białka?

Tłuszcze – ich rola, zagrożenia i źródła w produktach spożywczych

Węglowodany – zasadniczy składnik pokarmowy wpływający bezpośrednio na wzrost glikiemii

Witaminy – niezbędne składniki pokarmowe

Witamina „na zdrowe oczy”, czyli witamina A

Witamina D – mocne kości

Witamina E – witamina młodości

Witamina K – na dobrą krzepliwość krwi

Witamina C – witamina odporności

Witaminy z grupy B

Składniki mineralne – po co są nam potrzebne i jakie są ich źródła w pożywieniu

Wapń – niezbędny do budowy kości

Magnez

Sód i potas

Żelazo

Jak prawidłowo przyrządzać posiłki – zdrowe techniki kulinarne

Jak dbać o prawidłowe wartości glikemii, jedząc poza domem?

4. Od czego zależą wartości cukru Agata Juruć

Indeks glikemiczny i jego wpływ na wartości glikemii

Co się dzieje w organizmie po zjedzeniu posiłku o wysokim IG?

Co jeszcze wpływa na wartość IG?

Czym jest ładunek glikemiczny?

Rola błonnika pokarmowego w utrzymaniu prawidłowych wartości cukru

Jakie korzyści wynikają ze spożywania błonnika?

Źródła błonnika pokarmowego

Kto nie powinien stosować diety wysokobłonnikowej?

Substancje słodzące

Stewia – naturalny słodzik dla diabetyków

Czy warto stosować słodzik zamiast cukru?

Napoje alkoholowe

Produkty zalecane i niewskazane

Jak prawidłowo czytać etykiety produktów spożywczych?

Wartość energetyczna

Wykaz składników

Termin spożycia

Dodatki do żywności

Syrop glukozowo-fruktozowy

Glutaminian sodu

Izomery „trans”

Właściwości superfoods w kuchni diabetyka

Młody jęczmień

Nasiona chia

Quinoa

Jagody goji

Amarantus

Spirulina

Fakty i mity na temat żywienia i diet w cukrzycy

Można jeść słodycze, ale przeznaczone dla diabetyków

Warto pić sok z grejpfruta, bo skutecznie obniża stężenie cukru

W trakcie słodzenia należy zastępować cukier biały cukrem brązowym lub miodem

Cynamon pomaga w walce z wysokim stężeniem cukru

Chory z cukrzycą powinien jeść mało i często

Nie wolno łączyć chleba z wędliną ani ziemniaków z mięsem, ponieważ to sprzyja tyciu

Warto łączyć szpinak z sokiem z cytryny lub kaszę gryczaną z natką pietruszki

5. Metody leczenia a zalecenia żywieniowe Andrzej Gawrecki

Doustne leki przeciwcukrzycowe

Leki zmniejszające insulinooporność, czyli uwrażliwiające organizm na działanie insuliny

Leki zwiększające wydzielanie insuliny

Leki zmniejszające wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego

Leki zwiększające sekrecję insuliny zależnie od posiłku

Leki powodujące cukromocz, czyli utratę cukru z moczem

Insulinoterapia w cukrzycy typu 2

Co sprawia, że leczenie insuliną różni się u poszczególnych pacjentów?

Metoda wielokrotnych wstrzyknięć insuliny a intensywna czynnościowa insulinoterapia

Metoda wielokrotnych wstrzyknięć insuliny a żywienie osoby z cukrzycą typu 2

Metoda intensywnej czynnościowej insulinoterapii a żywienie osoby z cukrzycą typu 2

Mieszanki insulinowe a żywienie osoby z cukrzycą typu 2

Czy dwie iniekcje mieszanki w czasie doby wystarczą?

Czy obojętne jest, ile czasu przed posiłkiem należy podać insulinę?

Czy przy cukrzycy typu 2 może być stosowana osobista pompa insulinowa?

6. Wysiłek fizyczny w cukrzycy typu 2 Andrzej Gawrecki

Rekomendacje dotyczące aktywności fizycznej dla osób z cukrzycą typu 2

Jak obliczyć tętno, które będzie oznaczało umiarkowany wysiłek fizyczny?

Zasady podejmowania aktywności fizycznej przez osobę z cukrzycą typu 2

Doustne leki stosowane w leczeniu cukrzycy

7. Żywienie w zależności od chorób współistniejących Anna Duda-Sobczak

Choroby nerek

Przewlekła choroba nerek

Kamica nerkowa

Dna moczanowa

Nadciśnienie tętnicze

Postępowanie niefarmakologiczne

Zalecane zmiany stylu życia

Warto spróbować – dieta DASH

Otyłość

Dlaczego otyłość jest groźna dla zdrowia?

Postępowanie w otyłości

Zaburzenia gospodarki lipidowej

Dlaczego zaburzenia gospodarki lipidowej są groźne?

Kiedy spełnione będą kryteria dobrego wyrównania gospodarki lipidowej u osób z cukrzycą?

Dlaczego nienasycone kwasy tłuszczowe są tak ważne dla zdrowia?

Choroby przewodu pokarmowego

Choroba refluksowa

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Uchyłki jelita grubego

Nieswoiste zapalenia jelit

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Choroba Leśniowskiego-Crohna

Operacje bariatryczne

Kiedy rozważać leczenie bariatryczne?

Przeciwwskazania do zabiegu bariatrycznego:

Jakie są wyniki leczenia?

Postępowanie po zabiegu

8. Psychologiczne aspekty jedzenia i motywacja do odchudzania Agata Juruć

Psychologiczne czynniki związane z jedzeniem

Jedzenie a stres

Kiedy zgłosić się do specjalisty – zaburzenia jedzenia występujące w cukrzycy typu 2

Moja motywacja do odchudzania i plan działania

Jadłospisy Sylwia Karbowska, Agata Juruć

Jadłospis 1300 kcal

Jadłospis 1700 kcal

Piśmiennictwo

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

PRZEDMOWA

Autorzy poradnika współtworzą od wielu lat interdyscyplinarny zespół Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. W codziennej praktyce spotykamy pacjentów z cukrzycą typu 1, typu 2, cukrzycą monogenową, cukrzycą ciążową oraz zaburzeniami gospodarki węglowodanowej wtórnymi do wielu chorób. Cukrzyca jest szczególną chorobą, w której efekty leczenia zależą w znacznym stopniu od pacjenta, a lekarz może być jedynie przewodnikiem. Niezbędne elementy leczenia stanowią pozyskiwanie przez pacjenta wiedzy o chorobie i ciągłe zaangażowanie w proces leczenia. Bywa to bardzo trudne, o czym przekonaliśmy się podczas licznych rozmów z pacjentami prowadzonymi w Klinice Diabetologii oraz podczas zajęć edukacyjnych.

Nawyki zdrowotne, w tym zachowania żywieniowe, niewątpliwie są w nas kształtowane od najmłodszych lat i mają swoje odległe konsekwencje w życiu dorosłym. Nieprawidłowe nawyki żywieniowe mogą prowadzić do rozwoju wielu chorób, a w przypadku osób chorujących na cukrzycę – do zwiększonego ryzyka wystąpienia przewlekłych powikłań choroby. Dlatego też istotna jest zmiana sposobu żywienia i ukierunkowanie pacjenta na zdrowe tory. Doskonale rozumiemy Czytelnika i wiemy, że stosowanie się do wszelkich zaleceń diabetologów, dietetyków i innych specjalistów nie jest łatwe, zwłaszcza że powinno obowiązywać przez całe życie.

Poradnik przez nas przygotowany ma na celu zrozumienie problemu i wypracowanie rozwiązań, które nie będą koncentrowały się jedynie na aspektach związanych z konkretnymi produktami spożywczymi, ale będą obejmowały „filozofię” zdrowego żywienia. Dlatego też w poradniku poruszamy ważne kwestie związane z ogólną wiedzą o cukrzycy, aktywnością fizyczną, stosowanymi lekami, bilansem energetycznym, psychologicznym aspektami odżywiania się i ich wpływem na nasz organizm.

Nasze doświadczenie w codziennej praktyce pozwoliło nam zobaczyć, że w formułowaniu zaleceń należy pamiętać również o innych jednostkach chorobowych, często współistniejących z cukrzycą. Dlatego też, wychodząc naprzeciw potrzebom Czytelnika, uwzględniliśmy także zalecenia żywieniowe łączące cukrzycę np. z chorobami przewodu pokarmowego, dysfunkcjami nerek, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami gospodarki lipidowej czy otyłością.

Celem niniejszego poradnika jest pomoc w trwałej i skutecznej zmianie nawyków żywieniowych i dostosowanie ich do pędzącego trybu życia. Mamy nadzieję, że będzie on działał na Państwa również w sposób motywujący!

Autorzy