© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2024

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Recenzent: dr n. med. Małgorzata Lis

Wydawca: Marta Diana Rozwadowska

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Zespół

Producent: Monika Dąbrowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Kamil Bober

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2024 r. (Wydanie I)

Warszawa 2024

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN: 978-83-01-23996-1

DOI: https://doi.org/10.53271/2024.095

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
ul. G. Daimlera 2
02-460 Warszawa
pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:
tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88
e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

Fragment

1. Pojęcie stymulacji tkankowej

2. Podstawy anatomiczne

Grubość warstw skóry

Unaczynienie twarzoczaszki – tętnice

Unaczynienie twarzoczaszki – żyły

Unerwienie twarzoczaszki

Tkanka podskórna

Więzadła

SMAS

Linie Langera

3. Wielopoziomowy mechanizm starzenia się twarzy

Procesy degeneracyjne twarzoczaszki

Proces starzenia mięśni twarzy

Zmiany w układzie powięziowym i więzadłowym

Starzenie na poziomie tkanki podskórnej

Zmiany degeneracyjne układu krążenia

Starzenie się skóry

4. Metody diagnostyki problemu

Analiza multispektralna

Ultrasonografia

Instrumentalna diagnostyka skóry

Analiza palpacyjna

Skale diagnostyczne

5. Przygotowanie pacjenta do zabiegu

6. Technika pracy uzależniona od poziomu tkankowego

Technika mezoterapii

Technika BAP

Technika 6-, 7-punktowa

Technika TENSE

Technika DAS

Technika przepływu śródmiąższowego IFT + RIFT

Technika Collagen 94

Stymulacja więzadeł

Stymulacja przedziałów tłuszczowych

7. Narzędzia stosowane do pracy i zasada ich wyboru

Igła

Pen do mikronakłuwania (system stemplowy)

Kaniula

Urządzenie wieloigłowe

8. Rodzaje stymulacji tkankowej

Proliferacja fibroblastów

Odbudowa i regeneracja poprzez dostarczenie budulca

Antyoksydacja i przyspieszenie metabolizmu komórek

Stymulacja podziałów komórkowych

9. Przegląd składników stymulujących

Peptydy

Fragmentaryczny kwas hialuronowy

Bursztynian sodu

Kolagen

PCL, PLLA, PDLLA

Polinukleotydy

Hydroksyapatyt wapnia

Aminokwasy

Osocze bogatopłytkowe

Fibryna bogatopłytkowa

Nici

Egzosomy

10. Stymulatory tkankowe – okolica oka

11. Stymulatory tkankowe – owłosiona skóra głowy

12. Stymulatory tkankowe – skóra ciała

13. Powikłania i działania niepożądane

14. Stymulatory tkankowe w terapiach holistycznych

Terapie łączone i ich kolejność

Techniki łączone w konkretnych problemach skórnych

Łączenie produktów dla uzyskania lepszego efektu zabiegowego

15. Dokumentacja zabiegowa

Dokumentacja fotograficzna

Zgoda zabiegowa

16. Analiza produktów pod kątem wykorzystania substancji, wskazań i możliwości zabiegowych

Sisthaema

Phormae

Amber Saffron

Amber Rose PDRN

Amber Hydro

Rh kolagen (fillagen)

PRP

Elisir Col

Elisir Lux

Elisir Bio

Elisir Lift

JuveLook

Lenisna

Cell Vitaran

Guna Tissue

Nithya

17. Przykładowe rezultaty zabiegów

Poprawa kondycji okolicy oczodołu

Redukcja hiperpigmentacji skórnych

Redukcja rumienia

Redukcja widocznych zmarszczek

Poprawa owalu twarzy

Efekty bezpośrednio po zabiegu

Piśmiennictwo

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

1
Pojęcie stymulacji tkankowej

Stymulatory tkankowe od kilku lat stanowią grupę produktów iniekcyjnych, cieszących się niesłabnącą popularnością. Dużym problemem jest jednak niespójność nomenklaturowa w odniesieniu do samego terminu biostymulacji. Aby właściwie wykorzystywać potencjał stymulatorów tkankowych, niezbędnym jest zrozumienie mechanizmu ich działania biologicznego, a także świadomość, jakie składowe preparatów mają potencjał wywoływania określonych reakcji tkankowych. Co do zasady biostymulator to produkt zdolny do bezpośredniego oddziaływania na metabolizm komórkowy w celu inicjacji procesów anabolicznych, które odpowiedzialne są za określone rezultaty terapeutyczne. Należy odróżnić pośrednie działanie stymulujące – jak w przypadku klasycznej mezoterapii – od działania samych stymulatorów tkankowych. W przypadku mezoterapii do skóry właściwej dostarczane są substancje odpowiedzialne za rewitalizację macierzy zewnątrzkomórkowej (extracellular matrix, ECM), aby zoptymalizować środowisko komórkowe, natomiast stymulatory tkankowe stanowią bezpośredni bodziec uruchamiający konkretne procesy biochemiczne.

2
Podstawy anatomiczne

Zarówno bezpieczeństwo pracy, jak i zrozumienie procesów degeneracyjnych wymagają znajomości szczegółowej anatomii. W tym celu przybliżono charakterystykę najbardziej kluczowych elementów (ryc. 2.1).

Grubość warstw skóry

Wbrew powszechnym informacjom najnowsze badania naukowe oraz pomiary ultrasonograficzne skóry wykazują, że grubość naskórka wraz ze skórą właściwą w obszarze twarzy wynosi u kobiet około 1,25–1,65 mm, a u mężczyzn 1,5–1,9 mm (tab. 2.1). Warto zaznaczyć, że wartości te mogą różnić się w zależności od lokalizacji i stanowić zmienne indywidualne, ale w większości przypadków mieszczą się w podanych granicach w obszarze twarzy. Najmniejszą grubość wykazuje skóra w okolicy oka, która wynosi 0,5–0,6 mm.

W celu maksymalizacji bezpieczeństwa i efektywności terapii warto zadbać o indywidualizację zabiegów poprzez dokładne określenie głębokości wkłucia na podstawie badania ultrasonograficznego skóry przed zabiegiem.

Rycina 2.1. Grubość warstw skóry – graft pełnej grubości

Źródło: [wg 52]

Tabela 2.1. Grubość skóry w zależności od obszaru i płci. Wartość p < 0,05 wskazuje na istotność statystyczną wyników dla odpowiednich porównań

Miejsce

Mężczyźni (mm, średnia ± SD)

Kobiety (mm, średnia ± SD)

Wartość p

CF

Grubość skóry: 1,478 ± 0,105

Grubość skóry: 1,320 ± 0,066

0,400*

Grubość naskórka: 0,333 ± 0,021

Grubość naskórka: 0,334 ± 0,019

0,690

Grubość skóry właściwej: 1,146 ± 0,100

Grubość skóry właściwej: 0,986 ± 0,062

0,049*

G

Grubość skóry: 1,522 ± 0,074

Grubość skóry: 1,321 ± 0,043

0,013*

Grubość naskórka: 0,344 ± 0,016

Grubość naskórka: 0,351 ± 0,027

0,288

Grubość skóry właściwej: 1,178 ± 0,068

Grubość skóry właściwej: 0,970 ± 0,030

0,010*

LF

Grubość skóry: 1,619 ± 0,215

Grubość skóry: 1,226 ± 0,036

0,003*

Grubość naskórka: 0,351 ± 0,016

Grubość naskórka: 0,326 ± 0,008

0,092

Grubość skóry właściwej: 1,267 ± 0,209

Grubość skóry właściwej: 0,900 ± 0,036

0,004*

T

Grubość skóry: 1,508 ± 0,089

Grubość skóry: 1,358 ± 0,070

0,022*

Grubość naskórka: 0,321 ± 0,017

Grubość naskórka: 0,347 ± 0,019

0,540

Grubość skóry właściwej: 1,188 ± 0,087

Grubość skóry właściwej: 1,011 ± 0,065

0,008*

M

Grubość skóry: 1,558 ± 0,116

Grubość skóry: 1,469 ± 0,069

0,132

Grubość naskórka: 0,330 ± 0,013

Grubość naskórka: 0,327 ± 0,010

0,529

Grubość skóry właściwej: 1,227 ± 0,119

Grubość skóry właściwej: 1,142 ± 0,067

0,189

NF

Grubość skóry: 1,847 ± 0,156

Grubość skóry: 1,535 ± 0,065

0,024*

Grubość naskórka: 0,338 ± 0,017

Grubość naskórka: 0,322 ± 0,009

0,325

Grubość skóry właściwej: 1,509 ± 0,153

Grubość skóry właściwej: 1,213 ± 0,062

0,033*

MC

Grubość skóry: 1,877 ± 0,133

Grubość skóry: 1,580 ± 0,056

c,018 *

Grubość naskórka: 0,361 ± 0,020

Grubość naskórka: 0,339 ± 0,009

0,382

Grubość skóry właściwej: 1,516 ± 0,132

Grubość skóry właściwej: 1,241 ± 0,057

0,035*

C

Grubość skóry: 1,767 ± 0,154

Grubość skóry: 1,650 ± 0,086

0,526

Grubość naskórka: 0,373 ± 0,019

Grubość naskórka: 0,409 ± 0,027

0,614

Grubość skóry właściwej: 1,394 ± 0,149

Grubość skóry właściwej: 1,241 ± 0,068

0,411

* p < 0,05
CF – czoło środkowe; G – gładzina; LF – czoło boczne; T – skroniowe; M – malar; NF – fałd nosowo-wargowy; MC – kącik ust; C – podbródek
Źródło: [wg 54]

Unaczynienie twarzoczaszki – tętnice

Rycina 2.2. Tętnice twarzoczaszki

Za zaopatrzenie w krew głowy i szyi odpowiadają przede wszystkim odgałęzienia tętnic szyjnych – wewnętrznej i zewnętrznej. Tętnica szyjna zewnętrzna zaopatruje struktury w twarzoczaszce, takie jak: jama ustna, nosowa i twarz, podczas gdy tętnica szyjna wewnętrzna zaopatruje mózg i kości czaszki.

Tętnice zaopatrujące gałkę oczną i oczodół

Tętnica oczna

Pierwszą tętnicą wewnątrzczaszkową jest tętnica oczna, która zaopatruje gałkę oczną i oczodół. Jej układ rozgałęzień jest unikalny i zmienia się zarówno między osobami, jak i gałkami ocznymi u tej samej osoby. Tętnica oczna ma 13 odgałęzień i dzieli się na trzy części – wewnątrzczaszkową, wewnątrzkanałową (w kanale łzowym) i wewnątrzoczodołową.

Tętnica środkowa siatkówki

Pierwszą gałęzią drugiego odcinka wewnątrzoczodołowego jest tętnica środkowa siatkówki, która zaopatruje siatkówkę. Jej średnica waha się od 0,1 mm do 0,6 mm, a długość może wynosić od 7 mm do 20 mm. Tętnica ta jest szczególnie podatna na okluzje w miejscu, gdzie przebija oponę twardą i pajęczynówkę, dlatego tak ważne jest odpowiednie podanie hialuronidazy w przypadku jej niedrożności (problem występuje raczej przy zastosowaniu wypełniaczy tkankowych, ale jest to kluczowa informacja również przy podawaniu gęstych stymulatorów tkankowych).

Tętnice zaopatrujące skórę twarzy

Tętnica twarzowa

Tętnica twarzowa zaopatruje skórę twarzy. Tętnica ta po przekroczeniu kąta żuchwy przechodzi w obszar policzkowy twarzy, gdzie się rozdziela.

Segment policzkowy

Tętnica twarzowa po przekroczeniu kąta żuchwy przechodzi w obszar policzkowy, gdzie jest otoczona przez mięśnie. W tym rejonie rozdziela się na tętnice wargową dolną i/lub wargowo-bródkową poziomą, a jej dokładne położenie zależy od grubości tkanki tłuszczowej. Tętnicę twarzową można zidentyfikować w okolicy kąta ust, średnio 1,5 cm od jego kąta. Warto zaznaczyć, że położenie tętnic wargowych nie jest jednolite – mogą one występować w przestrzeniach podśluzówkowej, podskórnej lub międzymięśniowej.

Tętnica kątowa

Tętnica kątowa stanowi odgałęzienie tętnicy twarzowej i jest ważna z punktu widzenia zabiegowego. Zaopatruje okolicę nosa, a także powieki górne i dolne. Tętnica kątowa rozpoczyna swój bieg od przyśrodkowego kąta oczodołu, gdzie zespala się z gałęzią grzbietową tętnicy ocznej, tworząc zespolenie pomiędzy gałęziami tętnicy szyjnej zewnętrznej i wewnętrznej.

Unaczynienie nosa

Najświeższe badania wskazują na trzy główne wzorce unaczynienia nosa, które zależne są od głównego źródła tętniczego:

• wzorzec twarzowy,

• wzorzec grzbietowo-nosowy,

• wzorzec podoczodołowy.

Nos, oprócz wymienionych naczyń, zaopatrywany jest także przez tętnice wargowe i rdzeniowe. Pod względem głębokości położenia tętnic w okolicy nosa najczęściej mamy do czynienia z naczyniami podskórnymi w płaszczyźnie nadokostnowej.

Tętnica nosowa grzbietowa, będąca odgałęzieniem tętnicy ocznej, biegnie głęboko do mięśnia okrężnego oka i łączy się z przeciwległym odcinkiem mięśnia podłużnego. Ma ona bezpośrednie połączenie z tętnicą kątową, tętnicami powiekowymi i tętnicą nadbloczkową, która z kolei jest pośrednio połączona z tętnicą nadoczodołową.

Tętnica nadbloczkowa

Tętnica nadbloczkowa, podobnie jak tętnica nosowa grzbietowa, jest końcowym odgałęzieniem tętnicy ocznej. Wychodzi z otworu nadbloczkowego w dolnej, przyśrodkowej części oczodołu kostnego, styka się z kością, przebija mięsień marszczący brwi, przechodzi przez tkankę tłuszczową podczołową, dociera do przyśrodkowej przegrody czołowej, przebija mięsień czołowy i leżącą pod nim powięź, lokalizując się w płaszczyźnie podskórnej.

Unaczynienie gładzizny

W obszarze gładzizny występują liczne połączenia między tętnicami nadoczodołowymi, nadbloczkowymi i nosowymi grzbietowymi. Ze względu na ich płytkie położenie praca igłą w tym rejonie obarczona jest znacznym ryzykiem, szczególnie w kontekście iniekcji podskórnych, co może prowadzić do uszkodzeń narządu wzroku (jak wspomniano powyżej zagrożenie stanowią przede wszystkim wypełniacze tkankowe, ale obszar ten wymaga wysokiej ostrożności podczas pracy stymulatorami tkankowymi).

Tętnica nadoczodołowa

Tętnica nadoczodołowa wychodzi z otworu nadoczodołowego lub 1–3 mm przyśrodkowo od linii źrenicy, lokalizując się bocznie względem układu nadbloczkowego. Może przebijać mięsień marszczący brwi lub przebiegać bez kontaktu z nim. Tętnicy nadoczodołowej towarzyszą nerw nadoczodołowy i powierzchowna żyła. Połączenie to pozwala na trójwymiarowe podziały czoła.

Tętnica skroniowa

Tętnica skroniowa powierzchowna to najbardziej wysunięta do czaszki gałąź tętnicy szyjnej zewnętrznej, która wychodzi do powięzi skroniowej powierzchownej 1 cm od przodu i 1 cm od góry wierzchołka skrawka ucha. W swoim przebiegu zmienia płaszczyznę i po przekroczeniu grzebienia skroniowego lokalizuje się podskórnie. Na czole łączy się z gałęziami tętnicy nadoczodołowej.