© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2022

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: dr hab. n. o zdr. Mariola Głowacka, prof. Uczelni

Wydawca: Anna Plewa

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Agnieszka Gruszka

Producent: Monika Dąbrowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Kalina Możdżyńska/www.worksbykalina.com

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2022r. (Wydanie I)

Warszawa 2022

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-22771-5

DOI: https://doi.org/10.53271/2022.084

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

www.nursing.com.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Fragment

Autorzy

Wykaz skrótów

Od autorów 

1. Zagrożenia związane z pandemią COVID-19 i ich wpływ na funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej – Oksana Wojas, Edyta Krzych-Fałta 

2. Konsekwencje zdrowotne przechorowania COVID-19 problemem współczesnej medycyny i pielęgniarstwa 

2.1. Konsekwencje zdrowotne ze strony układu oddechowego – Małgorzata Fedak, Magdalena Musioł

2.1.1. Objawy kliniczne COVID-19

2.1.2. Powikłania ze strony układu oddechowego w przebiegu COVID-19

2.1.3. Rutynowa diagnostyka układu oddechowego w przebiegu COVID-19

2.2. Powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego – Iwona Kluczek, Mirella Sulewska

2.2.1. Zapalenie mięśnia sercowego

2.2.2. Zaburzenia automatyzmu i przewodzenia, zaburzenia rytmu serca

2.2.3. Niewydolność serca

2.2.4. Ostre zespoły wieńcowe

2.2.5. Powikłania zakrzepowo-zatorowe

2.2.6. Zakrzepica

3. Profilaktyka pierwszorzędowa i drugorzędowa w dobie pandemii COVID-19 – Dominik Olejniczak

4. Edukacja pacjenta i jego rodziny

4.1. Edukacja pacjenta i jego rodziny w zakresie profilaktyki po przechorowaniu COVID-19 – Ewelina Suleja

4.2. Udział pielęgniarki w edukacji dotyczącej badań diagnostycznych i czynnościowych przeprowadzanych u ozdrowieńców – Iwona Kluczek

4.3. Udział pielęgniarki w prowadzeniu rehabilitacji oddechowej pacjentów po przechorowaniu COVID-19 – Paulina Wiesiołek

4.3.1. Ćwiczenia oddechowe rozluźniające

4.3.2. Ćwiczenia wydłużonego wydechu

4.3.3. Ćwiczenia oddychania przeponowego

4.3.4. Ćwiczenia zwiększające ruch oddechowy dolnożebrowy

4.3.5. Technika oddechowa – oddech przez „zasznurowane usta”

4.3.6. Edukacja ozdrowieńców w zakresie doboru właściwych technik relaksacyjnych zmniejszających napięcie emocjonalne

4.3.7. Mindfulness – based stress reduction

4.3.8. Trening autogenny Schultza

4.3.9. Trening relaksacyjny Jacobsona

5. Telemedycyna i telepielęgniarstwo w dobie pandemii COVID-19 – Katarzyna Majka

5.1. Telemedycyna na świecie

5.2. Telemedycyna w Polsce

5.3. Bariery rozwoju nowych technologii

5.4. Telepielęgniarstwo na świecie

5.5. Telepielęgniarstwo w Polsce

6. Bezpieczeństwo i higiena pracy w podstawowej opiece zdrowotnej 

6.1. Podstawy bezpieczeństwa i higieny pracy – Beata Guzak

6.1.1. Istota bezpieczeństwa i higieny pracy

6.1.2. Prawa i obowiązki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

6.1.3. Bezpieczeństwo i higiena pracy pracowników ochrony zdrowia

6.1.4. Ryzyko zawodowe w ochronie zdrowia

6.1.5. Zagrożenia zawodowe na stanowisku pielęgniarki – wprowadzenie

6.1.6. Zagrożenia zawodowe na stanowisku pielęgniarki POZ – opis zawodu

6.2. Kultura bezpieczeństwa pracy – Józefa Czarnecka

6.3. Podstawy bezpieczeństwa w realizacji zadań zawodowych – Beata Guzak

6.3.1. Zasady tworzenia procedur higienicznych

6.3.2. Zagrożenia biologiczne – wytyczne do opracowania procedur

6.3.3. Zagrożenia układu mięśniowo-szkieletowego – wytyczne do procedur

7. Świadczenia gwarantowane realizowane w podstawowej opiece zdrowotnej – Mariola Pietrzak, Beata Ostrzycka, Barbara Knoff, Marzenna Romańska

7.1. Świadczenia gwarantowane realizowane w warunkach ambulatoryjnych podstawowej opieki zdrowotnej

7.1.1. Wizyta/porada realizowana w warunkach ambulatoryjnych

7.1.2. Realizacja świadczeń pielęgniarskich w gabinecie pielęgniarki POZ

7.1.3. Teleporady w gabinecie pielęgniarki POZ

7.2. Świadczenia gwarantowane realizowane w warunkach domowych świadczeniobiorcy

7.2.1. Edukacja pacjentów w zakresie opieki domowej nad pacjentem zakażonym wirusem SARS-CoV-2

7.2.2. Zadania pielęgniarki POZ realizowane wobec pacjenta w miejscu zamieszkania

8. Wprowadzenie do procedur pielęgniarskich

8.1. Procedury pielęgniarskie ze szczególnym uwzględnieniem zasad sanitarnych i ochrony osobistej – Grażyna Kaca, Grażyna Dykowska

8.2. Wywiad epidemiologiczny – podstawa działań pielęgniarki w dobie pandemii COVID-19 – Józefa Czarnecka

9. Wybrane procedury w zawodowej praktyce pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej w dobie pandemii COVID-19

9.1. Założenia procedur pielęgniarskich – Paulina Wiesiołek, Marzena Jaciubek, Karolina Prasek

9.2. Procedura postępowania poekspozycyjnego – transmisja zakażenia drogą układu krwionośnego – Marzena Jaciubek

9.3. Procedura pomiarów podstawowych parametrów życiowych i pomiarów antropometrycznych – Marzena Jaciubek, Karolina Prasek

9.4. Procedura pobierania krwi żylnej – Marzena Jaciubek

9.5. Procedura wykonywania iniekcji domięśniowych i podskórnych – Anna Zera

9.5.1. Iniekcja domięśniowa (i.m.)

9.5.2. Iniekcja podskórna (s.c.)

9.5.3. Podskórne podanie leku w ampułkostrzykawce

9.5.4. Podskórne podanie insuliny penem

9.6. Procedura pomiaru poziomu glikemii we krwi włośniczkowej – Marzena Jaciubek, Paulina Wiesiołek

9.7. Procedura wykonywania opatrunków – leczenie odleżyn – Anna Zera

9.8. Procedura pobierania wymazów z nosa, z gardła – Anna Zera

9.9. Procedura przeprowadzenia badania elektrokardiograficznego – Anna Zera

9.10. Procedura przeprowadzenia badania spirometrycznego – Karolina Prasek

9.11. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne w podstawowej opiece zdrowotnej w dobie pandemii – Marzena Jaciubek

9.12. Procedura postępowania we wstrząsie anafilaktycznym – Marzena Jaciubek, Karolina Prasek

9.13. Procedury realizowania świadczeń gwarantowanych wobec pacjenta leczonego psychiatrycznie w podstawowej opiece zdrowotnej – Mira Lisiecka-Biełanowicz, Małgorzata Mieszczak

10. Szczepienia ochronne

10.1. Szczepienia obowiązkowe i zalecane – Marzena Jaciubek, Paulina Wiesiołek

10.2. Szczepienia przeciwko COVID-19 – Marzena Jaciubek, Karolina Prasek

ANEKSY

Streszczenia Stanowiska Konsultanta Krajowego w dziedzinie Medycyny Rodzinnej z dnia 28.03.2022 dotyczące postępowania z pacjentami podejrzanymi o zakażenie i zakażonymi SARS-CoV-2 w Podstawowej Opiece Zdrowotnej

Stanowisko Konsultanta Krajowego ds. pielęgniarstwa rodzinnego w sprawie postępowania przez pielęgniarki w dobie pandemii SARS-CoV-2

Streszczenie Zaleceń postępowania w zakażeniach SARS-CoV-2 Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych z 23 lutego 2022 r.

Piśmiennictwo

Przypisy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Autorzy

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Józefa Czarnecka

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Grażyna Dykowska

Zakład Ekonomiki Zdrowia i Prawa Medycznego

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr pielęgniarstwa Małgorzata Fedak

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. medycznych Beata Guzak

Zakład Pielęgniarstwa, Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr n. medycznych, dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Marzena Jaciubek

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr pielęgniarstwa, mgr pedagogiki Grażyna Kaca

Wydział Pielęgniarstwa, Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, filia w Warszawie; Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa-Mokotów

Mgr dydaktyki medycznej w zakresie pielęgniarstwa Iwona Kluczek

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr pielęgniarstwa Barbara Knoff

Zakład Rozwoju Pielęgniarstwa, Nauk Społecznych i Medycznych, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr hab. n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Edyta Krzych-Fałta

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. ekonomicznych Mira Lisiecka-Biełanowicz

Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. medycznych, dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Katarzyna Majka

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny, blok operacyjny Kliniki Traumatologii i Ortopedii, Wojskowy Instytut Medyczny

Mgr pielęgniarstwa Małgorzata Mieszczak

Beskidzkie Centrum Zdrowia Psychicznego w Międzybrodziu Bialskim

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Magdalena Musioł

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr hab. n. medycznych, dr n. o zdrowiu Dominik Olejniczak

Zakład Zdrowia Publicznego, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr pielęgniarstwa Beata Ostrzycka

Szkoła Zdrowia Publicznego, Collegium Medicum, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie; Samodzielny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Dywitach

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Mariola Pietrzak

Zakład Rozwoju Pielęgniarstwa, Nauk Społecznych i Medycznych, Wydział Nauk o Zdrowiu, Warszawski Uniwersytet  Medyczny

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Karolina Prasek

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Medicover sp. z o.o.

Mgr pedagogiki, lic. pielęgniarstwa Marzenna Romańska

Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa-Praga Północ

Mgr pielęgniarstwa, mgr psychologii Ewelina Suleja

Kliniczny Oddział Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej z częścią urazową, Oddział Chirurgii Naczyniowej, Szpital Wolski im. dr Anny Gostyńskiej w Warszawie; Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. o zdrowiu, mgr pielęgniarstwa Mirella Sulewska

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Mgr pielęgniarstwa Paulina Wiesiołek

Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie

Dr n. medycznych Oksana Wojas

Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych, Alergologii i Immunologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dr n. o zdrowiu, mgr promocji zdrowia Anna Zera

Zakład Podstaw Pielęgniarstwa, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Wykaz skrótów

6MWT (6 minute walk test) – test 6-minutowego chodu

AAACN (American Association of Ambulatory Care Nursing) – Amerykańskie Stowarzyszenie Pielęgniarstwa Ambulatoryjnego

ACC/AHA (American College of Cardiology/American Heart Association) – Amerykańskie Kolegium Kardiologii/Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne

ACEI (angiotensin-converting enzyme inhibitors) – inhibitory konwertazy angiotensyny

ACP (acid phosphatase) – fosfataza kwaśna

ACSNI (Advisary Committee on the Safety of Nuclear Installations) – Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa Instalacji Jądrowych

AED (automated external defibrillator) – automatyczny defibrylator zewnętrzny

ALP (alkaline phosphatase) – fosfataza alkaliczna

ALT (alanine aminotransferase) – aminotransferaza alaninowa

AOTMiT – Agencja Ochrony Technologii Medycznych i Taryfikacji

aPTT (activated partial thromboplastin time) – czas kaolinowo-kefalinowy (czas częściowej tromboplastyny po aktywacji)

ARDS (acute respiratory distress syndrome) – zespół ostrej niewydolności oddechowej

ASO – miano antystreptolizyny O

AST (asparate aminotransferase) – aminotransferaza asparaginianowa

BCG (Bacillus Calmette-Guérin) – szczepionka przeciw gruźlicy

BHB (bee-humming breathing) – sposób oddychania charakterystyczny dla treningu jogi

BHP – bezpieczeństwo i higiena pracy

BLS (basic life support) – podstawowe zabiegi resuscytacyjne

CBOS – Centrum Badania Opinii Społecznej

ChNS – choroba niedokrwienna serca

CHPL – charakterystyka produktu leczniczego

CHW – choroba wieńcowa

CIS (International Occupational Safety and Health Centre) – Międzynarodowe Centrum Informacji o Bezpieczeństwie i Higienie Pracy

CK (creatine kinase) – kinaza keratynowa

CK-MB (creatine kinase myocardial bound) – frakcja sercowa kinazy kreatynowej

COVID-19 (coronavirus disease 2019) – choroba koronawirusowa 2019

CPET (cardiopulmonary exercise test) – spiroergonomiczny test wysiłkowy

CRP (C-reactive protein) – białko C-reaktywne

CTC (community treatment center) – ośrodek leczenia środowiskowego

DLCO (diffusing capacity of the lung for carbon monoxide) – badane zdolności dyfuzji gazów w płucach

DNA (deoxyribonucleic acid) – kwas deoksyrybonukleinowy

DPS – dom pomocy społecznej

DTP (diphtheria, pertussis, tetanus) – szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi

EBH (evidence based health) – zdrowie oparte na faktach/dowodach naukowych

EBM (evidence based medicine) – medycyna oparta na faktach/dowodach naukowych

EBNP (evidence based nursing practice) – pielęgniarstwo oparte na dowodach

ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control) – Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób

ECMO (extra corporeal membrane oxygenation) – pozaustrojowa oksygenacja membranowa

EDM – elektroniczna dokumentacja medyczna

EEG – elektroencefalografia

EKG – elektrokardiografia

EMA (European Medicines Agency) – Europejska Agencja Leków

EPSU (European Federation of Public Service Unions) – Europejska Federacja Związków Zawodowych Służb Publicznych

ERC (European Resuscitation Council) – Europejska Rada Resuscytacji

ERV (expiratory reserve volume) – wydechowa objętość zapasowa

EWMA (European Wound Management Association) – Europejskie Towarzystwo Leczenia Ran

FFP (filtering face piece) – klasa filtracji półmasek antysmogowych, przeciwpyłowych oraz chirurgicznych

FRC (functional residual capacity) – czynnościowa pojemność zalegająca

FVC (forced vital capacity) – natężona pojemność życiowa

FVC₁ (forced expiratory volume in one second) – natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa

GGTP (gamma-glutamyltranspeptidase) – gamma-glutamylotranspeptydaza

HDL (high-density lipoprotein) – lipoproteina o wysokiej gęstości (cholesterol HDL)

HEPA (high efficiency particulate air) – wysokowydajny filtr cząstek stałych

Hib (Haemophilus influenzae type b) – szczepienie przeciwko pałeczce hemofilnej typu b

HIV (human immunodeficiency virus) – ludzki wirus niedoboru odporności

HME (heat and moisture exchanger) – wymiennik ciepła i wilgoci

HOSPEEM (European Hospital and Healthcare Employers’ Association) – Europejski Związek Pracodawców Szpitali i Ochrony Zdrowia

i.c. (iniectio subcutanea) – śródskórnie

i.m. (iniectio intramuscularis) – domięśniowo

IC (inspiratory capacity) – pojemność wdechowa

IEC (International Electrotechnical Commission) – Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna

IG – indeks glikemiczny

INR (international normalized ratio) – międzynarodowy współczynnik znormalizowany

IIOSH (Israel Institute for Occupational Safety and Hygiene) – Izraelski Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

ILO (International Labour Organization) – Międzynarodowa Organizacja Pracy

INSAG (International Nuclear Safety Group) – Międzynarodowa Grupa Doradcza ds. Bezpieczeństwa Jądrowego

IOM (Institute of Medicine) – Instytut Medycyny

KTG – kardiotokografia

LBBB (left bundle branch block) – blok lewej odnogi pęczka Hisa

LDH (lactate dehydrogenase) – dehydrogenaza mleczanowa

LDL (low-density lipoprotein) – lipoproteina o małej gęstości (cholesterol LDL)

MEF (maximal expiratory flow) – maksymalny przepływ wydechowy

MERS (Middle East Respiratory Syndrome) – bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej

MMR (measles, mumps, rubella) – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce

MRI (magnetic resonance imaging) – obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego

mRNA (messenger RNA) – informacyjny RNA

MW (maximal voluntary ventilation) – maksymalna wentylacja dowolna

NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia

NHS (National Health Service) – Narodowa Służba Zdrowia w Wielkiej Brytanii

NLHEP (National Lung & Health Education Program) – Narodowy Program Edukacyjny Płuca i Zdrowie

NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne

NPUAP (National Pressure Ulcer Advisory Panel) – Krajowy Panel Doradczy ds. Odleżyn

NPZ – Nowe Zdrowie Publiczne

NSTEMI (non-ST-elevation myocardial infarction) – zawał serca bez uniesienia odcinka ST

NYHA (New York Heart Association) – Nowojorskie Towarzystwo Kardiologiczne

NZK – nagłe zatrzymanie krążenia

OB – odczyn Biernackiego

OTC (over-the-counter) – leki dostępne bez recepty

OTTG (oral glucose tolerance test) – doustny test tolerancji glukozy

OZW – ostre zespoły wieńcowe

PCR (polymerase chain reaction) – reakcja łańcuchowej polimerazy

p.o. – doustnie

PEF (peak expiratory flow) – szczytowy przepływ wydechowy

PN-EN – Polska Norma wprowadzająca normę europejską 

pro nasi – donosowo

PRC (Polish Resuscitation Council) – Polska Rada Resuscytacji

PrEP – profilaktyka przedekspozycyjna

PTLR – Polskie Towarzystwo Leczenia Ran

RBBB (right bundle branch block) – blok prawej odnogi pęczka Hisa

RER (respiratory exchange ratio) – wskaźnik metaboliczny

RF (rheumatoid factor) – czynnik reumatoidalny

RNA (ribonucleic acid) – kwas rybonukleinowy

RTG – badanie radiologiczne

RZS – reumatoidalne zapalenie stawów

S (spike) – białko szczytowe

s.c. (iniectio subcutanea) – podskórnie

SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) – zespół ostrej niewydolności oddechowej wywołanej przez koronawirusa

ŚOI – środki ochrony indywidualnej

STEMI (ST-elevation myocardial infarction) – zawał serca z uniesieniem odcinka ST

TEE (transesophageal echocardiogram) – echokardiografia przezprzełykowa

TK – tomografia komputerowa

TNP (topical negative pressure) – leczenie podciśnieniem

TSH (thyroid stimulating hormone) – hormon tyreotropowy (tyreotropina)

TTE (transthoracic echocardiogram) – echokardiografia przezklatkowa

TV (tidal volume) – objętość oddechowa

UA (unstable angina) – niestabilna choroba wieńcowa

UNICEF – (United Nations International Children’s [Emergency] Fund) – Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci

USG – ultrasonografia

VC (vital capacity) – pojemność życiowa

VDRL (venereal diseases research laboratory) – badanie w kierunku kiły

VF (ventricular fibrallation) – migotanie komór

VO₂ – pułap tlenowy

WHA (World Health Assembly) – Światowe Zgromadzenie Zdrowia

WHO (World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia

WZW A – wirusowe zapalenie wątroby typu A 

WZW B – wirusowe zapalenie wątroby typu B

WZW C – wirusowe zapalenie wątroby typu C

ZMS – zapalenie mięśnia sercowego

ZOL – zakład opiekuńczo-leczniczy

ZUS – Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Od autorów

Podręcznik pt. „Procedery pielęgniarskie w Podstawowej Opiece Zdrowotnej w dobie pandemii Sars-CoV-2” przeznaczony jest dla studentów pielęgniarstwa oraz dla pielęgniarek pracujących w podmiotach leczniczych, a także wszystkich osób zainteresowanych tą tematyką. Książka powstała dzięki zaangażowaniu specjalistów z zakresu pielęgniarstwa, medycyny i zdrowia publicznego.

Autorzy tej publikacji za cel przyjęli przedstawienie podstawowych założeń organizacji pracy i postępowania z pacjentem podejrzewanym i/lub zakażonym SARS-CoV-2 w podmiocie leczniczym, aby skutecznie zapobiegać zakażeniom SARS-CoV-2 wśród pacjentów i personelu podstawowej opieki zdrowotnej.

Zespół autorski jest świadomy, że podjął się trudnego zadania ze względu na zmiany sytuacji epidemicznej w Polsce i na świecie. Jednocześnie mamy nadzieję na zyskanie akceptacji środowiska zawodowego.

1. Zagrożenia związane z pandemią COVID-19 i ich wpływ na funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej

Oksana Wojas, Edyta Krzych-Fałta

Oblicze całego świata zmieniło się nieodwracalnie wraz z ogłoszeniem przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) 11 marca 2020 roku stanu pandemii nowej choroby zakaźnej COVID-19, wywołanej wirusem SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki zachorowań odnotowano w listopadzie 2019 roku w mieście Wuhan (prowincji Hubei) w Chinach, w Europie zaś pierwsze zachorowania obserwowano już z początkiem 2020 roku. Do dziś odnotowano łącznie 504 mln (w tym w Polsce 5,98 mln) przypadków zakażenia na całym świecie, a liczbę zgonów oszacowano na poziomie 6,2 mln przypadków. Znaczna dynamika rozpowszechniania się choroby oraz ciężkość jej przebiegu, niejednokrotnie skutkująca zagrożeniem życia, spowodowały ogromną destabilizację zdrowia publicznego praktycznie we wszystkich krajach świata. Pandemia COVID-19 nadal stanowi ogromne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego oraz stała się powodem kryzysu gospodarczego i ekonomicznego.

Przebieg kliniczny COVID-19 jest niezwykle zróżnicowany i uzależniony od kilku czynników, do których należą: cechy czynnika etiologicznego (wariant wirusa SARS-CoV-2, jego wirulencji i wskaźnika śmiertelności), zaszczepienie przeciwko COVID-19 oraz cechy osobnicze jednostki (choroby przewlekłe, ogólny stan zdrowia). Przebieg choroby może być bezobjawowy, lekki, średnio ciężki lub ciężki. Pierwsze objawy infekcji pojawiają się zazwyczaj po 3–5 dniach od momentu zakażenia. Granice czasowe, w jakich istnieje możliwość rozwoju zakażenia, wynoszą 2–14 dni od kontaktu z osobą zakażoną. Początek infekcji najczęściej jest typowy do chorób wirusowych górnych dróg oddechowych i charakteryzuje się wystąpieniem gorączki, bólami mięśniowymi, ogólnym rozbiciem i osłabieniem. Następnie mogą się pojawić ból gardła, katar oraz w niektórych przypadkach rozwijają się objawy zapalenia płuc z nasilonym kaszlem i dusznością oraz pogorszeniem stanu ogólnego. Obraz kliniczny choroby jest w dużym stopniu uzależniony od wariantu wirusa powodującego zakażenie. Niewątpliwie wielu ekspertów zwraca uwagę na ogólnoustrojowy charakter infekcji z zajęciem wielu układów i narządów i rozwojem powikłań po jej przebyciu.

Wdrażane działania prewencyjne, w tym ograniczenie ruchu granicznego, publicznego, czasowe zamknięcie szkół, usług gospodarczych, wprowadzony reżim sanitarno-epidemiologiczny, niewątpliwie przyczyniły się do minimalizacji ryzyka transmisji zakażenia. Jednak szeroko rozumiane ograniczenia przyczyniły się do powstawania nowych zagrożeń klinicznych i społecznych. Przymusowa kwarantanna i izolacja społeczna, które w różnym stopniu ograniczyły interakcje społeczne, mobilność i codzienną aktywność społeczeństwa, były istotnym elementem mającym wpływ na sferę psychiczną ludzi. W swojej pracy Brooks i wsp. przedstawili wpływ kwarantanny na społeczeństwo, opisując występowanie niepokoju, lęku, drażliwości, obniżenia nastroju, zaburzeń emocjonalnych, gniewu, bezsenności, a nawet objawów stresu pourazowego. U osób poddanych kwarantannie pojawiły się również obawa przed infekcją, smutek, zmartwienie, bezradność, frustracja. Jako odległe konsekwencje pobytu na kwarantannie lub w izolacji wskazano na tendencję do nadużywania alkoholu i innych używek. Kwarantanna miała także poważny, negatywny wpływ na społeczeństwo, polegający na unikaniu bezpośrednich kontaktów międzyludzkich. W badaniach przeprowadzonych wśród 1160 respondentów w Arabii Saudyjskiej wykazano, że co czwarta osoba doświadczyła umiarkowanych lub poważnych skutków psychologicznych pandemii COVID-19. Autorzy podkreślają potrzebę monitorowania kondycji psychicznej społeczeństwa w celu jak najwcześniejszego rozpoznania ewentualnych zaburzeń i podjęcia odpowiednich interwencji psychoterapeutycznych. Qiu i wsp. opisali występowanie zaburzeń psychicznych związanych z pandemią COVID-19 na podstawie badania ankietowego w grupie 52 370 osób. Autorzy oceniali objawy psychopatologiczne i zmiany w funkcjonowaniu psychospołecznym ludzi w okresie pandemii poprzez porównanie otrzymanych wyników z okresem przed pandemią. Okazało się, że osobami szczególnie narażonymi na wystąpienie stresu związanego z kwarantanną i zaistniałą sytuacją społeczną należeli młodzież, osoby starsze oraz migranci. Z badania przeprowadzonego podczas kwarantanny wśród 600 osób pochodzących z Chin wynika, że ryzyko wystąpienia lęku u kobiet było trzykrotnie większe w porównaniu z mężczyznami, a u osób powyżej 40. roku życia ryzyko to było mniejsze niż u osób młodszych.

Tabela 1.1. Środki ochrony osobistej zależne od drogi transmisji zakażenia

Droga transmisji zakażenia

Środki ochrony osobistej

Odległość kontaktowa > 2 m

Rękawiczki, fartuch plastikowy bez rękawów (fartuch polietylenowy), maska chirurgiczna odporna na przesiąkanie typ IIR, zgodna z normą europejską 14683 – maska ta nie jest alternatywą dla półmaski filtrującej o klasie FFP3

Odległość kropelkowa < 2 m

Rękawiczki (zmieniane do każdego pacjenta), fartuch plastikowy (zmieniany do każdego pacjenta), maska chirurgiczna odporna na przesiąkanie typ IIR, zgodna z normą europejską 14683 – maska ta nie jest alternatywą dla półmaski filtrującej o klasie FFP3, przyłbica lub gogle

Przez aerozol (miejsca aktywne i procedury generujące aerozol)

Fartuch plastikowy (zmieniany do każdego

pacjenta), a pod nim wodoodporny fartuch z długimi rękawami (fartuch chirurgiczny lub kombinezon), gogle, maska filtrująca FFP3, przyłbice. Jednocześnie zwraca się uwagę na czas użytkowania (zgodnie z zaleceniami producenta), który nie powinien być dłuższy niż 4–6 godzin, a w sytuacji braku masek FFP3 dopuszczalne jest stosowanie masek o właściwościach filtrujących FFP2. Należy również dbać o redukcję ekspozycji personelu na aerozol poprzez stosowanie gotowych rozwiązań w postaci barier, oczyszczaczy i wymienników powietrza

Źródło: https://www.aotm.gov.pl/media/2020/07/2020.04.25_zalecenia-covid19_v1.11.pdf (dostęp 17.04.2022); 6. http://ww.ptchp.org/images/s_fizjopatologii_oddychania/Badanie_spirometryczne_w_czasie_pandemii_COVID19_wywoanej_wirusem__SARS-CoV-2.pdf (dostęp 17.04.2022)

PODSUMOWANIE

Niewątpliwie pandemia COVID-19 wpłynęła znacząco na zmniejszenie planowych usług opieki zdrowotnej i doprowadziła do zmian w sposobie korzystania z usług medycznych. Badania przeprowadzone w Portugalii na grupie 19 745 dzieci obrazują wpływ COVID-19 na zdrowie, samopoczucie i dostęp do opieki medycznej tej populacji. Ponad połowa, to jest 54,2%, wcześniej zaplanowanych konsultacji ambulatoryjnych została przełożona na dalsze terminy, a 21,6% zaplanowanych szczepień nie zrealizowano. Z powodu lęku przed zakażeniem wielu chorych nie zgłaszało się także na badania kontrolne i diagnostyczne.