© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: dr n. med. Katarzyna Ostrowska

Wydawca: Marta Diana Rozwadowska

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Zespół

Producent: Anna Paziewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Kamil Bober (Project Beast Sp. z o.o.)

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwo Lekarskie: Michał Latusek

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2022r. (wyd. I)

Warszawa 2022

ISBN 978-83-200-6657-9

DOI: https://doi.org/10.53270/2022.001

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Bezpłatny fragment

Wprowadzenie

1. Anatomia

2. Stomatologia zachowawcza z endodoncją

3. Chirurgia stomatologiczna

4. Protetyka

5. Ortodoncja

6. Profilaktyka stomatologiczna

7. Sterylizacja i dezynfekcja

8. Ergonomia w stomatologii

9. Promocja zdrowia

10. Pierwsza pomoc

11. Dokumentacja medyczna

Odpowiedzi

Piśmiennictwo

WPROWADZENIE

Zdajemy sobie sprawę, iż wiele osób pominie ten ciekawy wstęp i z powodu braku czasu (bo już za klika tygodni egzamin) przejdzie od razu do zadań testowych. Dla wybranych, którzy jednak zaczęli od początku książki kreślimy te kilka słów.

Uczenie się nie jest działaniem samoistnym ani biernym. Nie polega na transferze treści z zewnątrz do wewnątrz, mimo że informacje, dzięki mediom i narzędziom elektronicznym są wszędzie dostępne. Uczenie się jest procesem determinowanym przez świat, w którym zachodzi. Odbywa się poprzez narząd, który je umożliwia – w trakcie uczenia się dochodzi do zmian w mózgu uczącego się. Jest ono świadome, planowe i zamierzone. Według profesora Wincentego Okonia to proces, „w trakcie którego na podstawie doświadczenia, poznania oraz ćwiczenia powstają nowe formy zachowania się i działania lub ulegają zmianom formy wcześniej nabyte”.

W książce zamieszczamy dla Ciebie Droga Higienistko i Drogi Higienisto zadania testowe, które pojawiały się na egzaminie zawodowym od 2014 do 2021 roku wraz z krótkimi opisami. Mają one na celu naprowadzić Cię na właściwe udzielanie odpowiedzi, pogłębić wiedzę i zachęcić do dalszego, samodzielnego rozwijania tematu. Na końcu publikacji znajdziesz odpowiedzi do zadań.

Chcemy również podziękować wszystkim tym, którzy pomogli nam bezpośrednio lub pośrednio w pisaniu tej książki: Koleżankom i Kolegom, Uczennicom i Uczniom, których spotkaliśmy na swej drodze zawodowej przez lata doświadczeń w Medycznej Szkole Policealnej Nr 3 im. Andrzeja Krocina w Warszawie. Mieliście duży wpływ na tę pracę. Dziękujemy również naszym Rodzinom i Najbliższym, którzy okazali się bardzo cierpliwi, kiedy przykuci do komputera staraliśmy się składać słowa do prawie sześciuset pytań.

lek. dent. Paweł Kosakowski

dr n. med. Emilia Klein-Dębek

1

ANATOMIA

Emilia Klein-Dębek

■ Zadanie 1.

Zabieg oczyszczenia i wygładzenia powierzchni korzeni z kamienia nazębnego określa się jako:

A) root planing.

B) radektomia.

C) frenulektomia.

D) gingiwektomia.

Root planing – jest końcowym elementem podstawowego zabiegu w niechirurgicznym leczeniu przyzębia, czyli skalingu. Skaling polega na usunięciu z powierzchni korzenia biofilmu, kamienia nazębnego, obumarłych komórek kostniwa, natomiast root planing na wygładzeniu powierzchni korzeni.

Radektomia – to zabieg chirurgiczny wykonywany na zębach wielokorzeniowych, w przypadku rozległych zmian okołowierzchołkowych przy jednym z korzeni lub w furkacji. Zabieg polega na odcięciu i usunięciu korzenia bez naruszenia korony zęba.

Frenulektomia – to chirurgiczne lub laserowe wycięcie nadmiernie rozbudowanego wędzidełka wargi górnej, w znieczuleniu miejscowym.

Gingiwektomia – to chirurgiczne lub laserowe wycięcie przerostów dziąsłowych w celu ułatwienia zabiegów higienicznych, w przypadku m.in. chorób przyzębia, a także w celu ułatwienia wyrzynania dolnych trzecich zębów trzonowych.

■ Zadanie 2.

Ubytek próchnicowy umiejscowiony na powierzchni okluzyjnej zębów trzonowych i przedtrzonowych należy do klasy według Blacka:

A) I.

B) II.

C) III.

D) V.

Klasyfikacja próchnicy według Blacka została opracowana ponad sto lat temu.

Utworzono pięć klas ubytków zależnie od tego, na którym zębie, i na której powierzchni się rozpoczynają:

• klasa I – ubytki w zagłębieniach anatomicznych (powierzchnie żujące zębów trzonowych i przedtrzonowych, na powierzchniach policzkowych zębów trzonowych dolnych, powierzchniach podniebiennych zębów trzonowych górnych, w otworach ślepych – powierzchnie podniebienne siekaczy bocznych),

• klasa II – ubytki na powierzchniach stycznych zębów trzonowych i przedtrzonowych,

• klasa III – ubytki na powierzchniach stycznych zębów siecznych i kłów z zachowaniem kąta siecznego,

• klasa IV – ubytki na powierzchniach stycznych zębów siecznych i kłów obejmujące kąt sieczny,

• klasa V – ubytki w okolicy 1/3 przyszyjkowej na powierzchniach językowych/podniebiennych i policzkowych/wargowych wszystkich zębów.

W latach późniejszych została dodana klasa VI, która obejmuje ubytki występujące nietypowo (np. na szczytach guzków lub brzegach siecznych).

■ Zadanie 3.

Przy prawidłowym zgryzie, w miarę jak usta otwierają się szerzej, główki stawowe w stawie skroniowo-żuchwowym przesuwają się:

A) do dołu i do tyłu.

B) do góry i do tyłu.

C) do dołu i do przodu.

D) do góry i do przodu.

W stawie skroniowo-żuchwowym zachodzą ruchy ślizgowe, zawiasowe i ślizgowo-zawiasowe; jest to jedyny staw pracujący po obu stronach jednocześnie. Zachodzą w nim ruchy opuszczania – unoszenia, wysuwania – cofania i ruchy boczne. Podczas otwierania ust (opuszczanie) głowy stawowe przesuwają się do dołu i do przodu. Podczas zamykania ust głowy stawowe przesuwają się w odwrotnym kierunku (do góry i do tyłu). Przy otwieraniu i zamykaniu ust ruch ślizgowy łączy się z ruchem zawiasowym.

■ Zadanie 4.

Zgodnie z klasyfikacją Spauldinga, strefa wysokiego ryzyka dotyczy sprzętu:

A) kontaktującego się ze zdrową skórą pacjenta.

B) niemającego bezpośredniego kontaktu z ranami pacjenta.

C) naruszającego ciągłość tkanek i mającego kontakt z ranami pacjenta.

D) dotykanego często, mającego kontakt z nieuszkodzonymi błonami śluzowymi pacjenta.

Klasyfikacja Spauldinga jest to klasyfikacja sprzętu medycznego w zależności od grupy ryzyka przeniesienia zakażenia przez narzędzia. Podział na strefy zagrożenia zakażeniem umożliwia przyjęcie wytycznych, jakie środki zapobiegające szerzeniu się zakażeń należy zastosować.

Podział stref według Spauldinga:

• strefa A – wysokiego ryzyka:

■ sprzęt inwazyjny naruszający ciągłość tkanek mający kontakt z ranami i naturalnie jałowymi jamami ciała wraz z błonami śluzowymi;

• strefa B – średniego ryzyka:

■ sprzęt mający kontakt z nieuszkodzonymi błonami śluzowymi,

■ sprzęt przeznaczony dla pacjentów z chorobami zakaźnymi,

■ sprzęt zanieczyszczony materiałami organicznymi,

■ powierzchnie dotykowe (często dotykane przez personel i pacjentów);

• strefa C – niskiego ryzyka:

■ sprzęt kontaktujący się ze zdrową skórą pacjenta;

• strefa D – minimalnego ryzyka:

■ powierzchnie i wyposażenie znajdujące się w otoczeniu pacjentów nie mające bezpośredniego kontaktu z ranami, np. podłogi, ściany.

■ Zadanie 5.

Przedstawiona na poniższej rycinie zmiana widoczna na błonie śluzowej jamy ustnej to:

A) afta.

B) leukoplakia.

C) liszaj płaski.

D) opryszczka zwykła.

Afta – to bolesna, niewielka (poniżej 5 mm) okrągła lub owalna nadżerka błony śluzowej jamy ustnej, otoczona rąbkiem zapalnym. Pojawia się na wewnętrznej powierzchni wargi, dnie jamy ustnej, języku, tylnej ścianie gardła. Goi się w ciągu 7–10 dni bez pozostawienia blizny. Może występować w postaci mnogiej, często jako schorzenie nawracające. Wówczas wymagać może poszerzonej diagnostyki w kierunku chorób ogólnoustrojowych. Odmianą aft jest afta Suttona, czyli owalne lub okrągłe owrzodzenie o wymiarach około 1–2 cm. Zlokalizowane często na podniebieniu miękkim, łukach podniebienno-językowych i podniebienno-gardłowych. Goi się ponad 14 dni i pozostawia bliznę.

Leukoplakia (rogowacenie białe) – to zaburzenie objawiające się występowaniem białych, niebolesnych, nieusuwalnych plam, smug lub tarczek na powierzchni błony śluzowej. Postać jednorodna (homogenna) leukoplakii charakteryzuje się występowaniem plam o gładkiej powierzchni i wyraźnych zarysach, najczęściej na policzkach w linii zębów, na dnie jamy ustnej, dolnej i bocznej powierzchni języka, w okolicy kątów ust. Występuje głównie u palaczy tytoniu. Ryzyko zezłośliwienia leukoplakii homogennej wynosi około 5%. Leukoplakia niehomogenna ma strukturę niejednorodną. W obrębie zmiany pojawiają się grudki, pęknięcia, nadżerki lub owrzodzenia. Ryzyko przekształcenia się leukoplakii niehomogennej w nowotwór złośliwy wzrasta do około 25%. Odmianą leukoplakii jest tzw. leukoplakia włochata występująca na bocznej powierzchni języka, towarzysząca zakażeniu HIV. Podkreśla się istotny wpływ wirusów EBV, HPV, HIV, HSV, jako czynników ryzyka w powstawaniu i procesie złośliwej transformacji nowotworowej leukoplakii.

Liszaj płaski – to przewlekła choroba skóry i błon śluzowych przebiegająca z nieprawidłowym rogowaceniem, często bezobjawowa, o nie do końca określonej etiologii. U części pacjentów może dawać objawy pieczenia. Na błonie śluzowej najczęściej lokalizuje się obustronnie na policzkach, występuje w formie siateczki lub nagromadzenia grudek w formie drzewkowatej. Może również występować w postaci zanikowo-nadżerkowej. Ryzyko złośliwej transformacji nowotworowej wynosi około 1%.

Opryszczka zwykła – to zakaźna choroba wirusowa wywołana przez wirus opryszczki HSV. Charakteryzuje się grupowym występowaniem niewielkich pęcherzyków na skórze lub błonach śluzowych. Może dotyczyć błony śluzowej jamy ustnej (na granicy czerwieni wargowej lub całej jamy ustnej), a także okolic intymnych. Pęcherzyki są bolesne, wypełnione przezroczystym wysoce zakaźnym płynem; po pęknięciu w ich miejscu pojawiają się bolesne nadżerki pokrywające się włóknikowym nalotem (strupem). Wykwitom może towarzyszyć zaczerwienienie błony śluzowej i podwyższona temperatura ciała, osłabienie, czasem zwiększone wydzielanie śliny. Szczególnie niebezpieczne jest zakażenie wirusem opryszczki narządów płciowych u ciężarnych, ze względu na wysokie ryzyko okołoporodowego zakażenia noworodka. Nawracająca opryszczka może być objawem niedoboru odporności.

■ Zadanie 6.

Lewy, mleczny kieł szczęki należy zapisać w dokumentacji medycznej symbolem:

A) C+.

B) III+.

C) +III.

D) –C.

Lewy, mleczny kieł szczęki według systemu Haderupa z poprawką Allerhanda oznacza się symbolem +III.

III+ według systemu Haderupa z poprawką Allerhanda oznacza prawy mleczny kieł szczęki.

Dużych liter dla oznaczenia zębów mlecznych używa się w systemie Palmera bez znaków + i –.

■ Zadanie 7.

Z ilu tkanek składa się przyzębie?

A) 2.

B) 3.

C) 4.

D) 5.

Przyzębie (aparat zawieszeniowy zęba) tworzą – dziąsło, ozębna, cement korzeniowy, okostna, kość zębodołu.

Dziąsło – pokrywa szyjkę zęba oraz górną część wyrostka zębodołowego, tworzy brodawki dziąsłowe, łączy się z kością i okostną za pomocą włókien łącznotkankowych.

Ozębna – to tkanka łączna wypełniająca szczelinę między korzeniem zęba a kością zębodołu. Składa się z tkanki włóknistej zawierającej włókna kolagenowe tworzące splot utrzymujący ząb w zębodole oraz z tkanki wiotkiej zawierającej m.in. fibroblasty, cementoblasty, osteoblasty, a także liczne naczynia krwionośne i nerwy.

Cement korzeniowy – pokrywa zębinę korzeniową i łączy się ze szkliwem w okolicy szyjki zęba.

Okostna – to włóknista łącznotkankowa błona, silnie unaczyniona i unerwiona, pokrywająca kość. Pełni funkcję ochronną, odżywczą i regeneracyjną.

Kość zębodołu – składa się z cienkiej blaszki kości zbitej. Do niej przyczepiają się elementy ozębnej.

■ Zadanie 8.

Jaką nazwę noszą komórki zębinotwórcze?

A) Fibroblasty.

B) Osteoblasty.

C) Ameloblasty.

D) Odontoblasty.

Odontoblasty – to komórki wytwarzające zębinę. Występują na granicy miazgi i zębiny.

Fibroblasty – to komórki tkanki łącznej. Ich podstawową funkcją jest tworzenie włókien kolagenowych. Znajdują się w miazdze i w ozębnej.

Osteoblasty – to komórki kościotwórcze wpływające na proces mineralizacji kości. Występują w tkance kostnej – w miejscach wzrostu i przebudowy kostnej.

Ameloblasty – to komórki szkliwotwórcze, które tworzą narząd szkliwotwórczy. Wytwarzają preszkliwo, które w następstwie mineralizacji przekształca się w szkliwo właściwe.

■ Zadanie 9.

Spektrum działania substancji dezynfekcyjnej, oznakowanej na opakowaniu symbolem Tbc, obejmuje:

A) pierwotniaki.

B) prątki gruźlicy.

C) paciorkowce ropne.

D) laseczki zgorzeli gazowej.

Prątki gruźlicy (łac. Mycobacterium tuberculosis), Tbc.

Inne symbole oznaczające spektrum działania substancji dezynfekcyj-
nej to:

• V – wirusy (Virus),

• B – bakterie (Bacteria),

• F – grzyby (Fungi),

• S – przetrwalniki bakteryjne (Spory).

Pierwotniaki (Protozoa) – to mikroorganizmy, które mogą być chorobotwórcze, najczęściej bytują w formie pasożytniczej. Wywołują, takie choroby jak: lamblioza, toksoplazmoza, rzęsistkowica, malaria, czerwonka amebowa. Są wykorzystywane jako wskaźnik czystości wód.

Paciorkowce ropne (Streptococcus pyogenes) – to bakterie nieprzetrwalnikujące.

Laseczki zgorzeli gazowej (Clostridium perfringens) – to bakterie wytwarzające przetrwalniki (spory).

■ Zadanie 10.

W systemie oznaczania zębów według Haderupa sektor jamy ustnej II obejmuje m.in. zęby:

A) +1 i +2.

B) 4+ i 5+.

C) –5 i –6.

D) 7– i 8–.

System Haderupa – + (plus) dla zębów górnych i – (minus) dla zębów dolnych, które pełnią funkcję linii poziomej z systemu Zsigmondy’ego. Znak ten umieszcza się po mezjalnej stronie zęba. Dla zębów mlecznych dodaje się znak 0 (np. 05+ lub –02).

Podział jamy ustnej na sektory (ćwiartki lub kwadranty) wykorzystuje system Viohla, do każdego sektora dodaje się na początku cyfrę arabską od 1 do 4 w uzębieniu stałym i od 5 do 8 w uzębieniu mlecznym):

• sektor 1 – górny prawy (prawy szczęki),

• sektor 2 – górny lewy (lewy szczęki),

• sektor 3 – dolny lewy (lewy żuchwy),

• sektor 4 – dolny prawy (prawy żuchwy).

Zęby mleczne:

• sektor 5 – górny prawy (prawy szczęki),

• sektor 6 – górny lewy (lewy szczęki),

• sektor 7 – dolny lewy (lewy żuchwy),

• sektor 8 – górny prawy (prawy żuchwy).

■ Zadanie 11.

W systemie amerykańskim symbol „B” oznacza ząb górny prawy:

A) siekacz boczny stały.

B) trzonowy drugi stały.

C) siekacz boczny mleczny.

D) trzonowy pierwszy mleczny.

Według systemu amerykańskiego (uniwersalnego) zęby numeruje się po kolei, od ostatniego górnego prawego trzonowca (nr 1) do przodu:

• dalej do ostatniego górnego lewego trzonowca (nr 16),

• dalej od ostatniego dolnego lewego trzonowca (nr 17) do przodu,

• dalej do ostatniego dolnego prawego trzonowca (nr 32).

W zębach mlecznych stosuje się litery alfabetu łacińskiego (A–T) i numeruje zęby w analogicznej kolejności. Od ostatniego górnego prawego trzonowca (A) do przodu do ostatniego górnego lewego trzonowca (J), następnie od ostatniego dolnego lewego trzonowca (K) do ostatniego dolnego prawego trzonowca (T).

Litera Q – oznacza dolny drugi prawy siekacz mleczny.

■ Zadanie 12.

Na brzegu siecznym świeżo wyrzniętych zębów stałych występują trzy guzki zwane:

A) mamelonami.

B) trifurkacjami.

C) fibroblastami.

D) desmodontami.

Mamelony – to trzy wypustki na krawędzi siecznej zębów siecznych tworzące charakterystyczne ząbkowania. Z czasem ulegają fizjologicznemu starciu.

Trifurkacje – to miejsce rozwidlenia korzeni zębów wielokorzeniowych (zębów trzonowych górnych, trzykorzeniowych).

Fibroblasty – to komórki tkanki łącznej. Ich podstawową funkcją jest tworzenie włókien kolagenowych. Znajdują się w miazdze i w ozębnej.

Desmodonty – to włókna tkanki łącznej tworzące więzadło przyzębia; tkanka łącząca cement korzeniowy z kością wyrostka zębodołowego.

■ Zadanie 13.

Na którym zębie trzonowym stałym występuje guzek dodatkowy (Carabellego) przedstawiony na poniższej rycinie?

A) Dolnym drugim.

B) Górnym trzecim.

C) Dolnym pierwszym.

D) Górnym pierwszym.

Guzek Carabellego jest piątym, niestałym guzkiem tego zęba zwanym guzkiem nieprawidłowym. Znajduje się na powierzchni mezjalnego guzka podniebiennego. Powierzchnia tego guzka nie dochodzi do płaszczyzny zgryzowej. Dobrze rozwinięty guzek Carabellego występuje w 10–15% przypadków.

■ Zadanie 14.

Do której klasy, zgodnie z klasyfikacją według Blacka, należy opracowany ubytek próchnicowy przedstawiony na poniższej rycinie?

A) I.

B) II.

C) III.

D) IV.

Więcej informacji na ten temat znajduje się w opisie zadania nr 2.

■ Zadanie 15.

Który zapis znakowania zębów według systemu Viohla jest prawidłowy dla „zęba lewego górnego drugiego siekacza mlecznego”?

A) 22.

B) 42.

C) 62.

D) 82.

62 – ząb lewy górny drugi siekacz mleczny.

22 – ząb lewy górny boczny siekacz stały.

42 – ząb prawy dolny boczny siekacz stały.

82 – ząb prawy dolny drugi siekacz mleczny.

■ Zadanie 16.

Zabieg podcięcia zbyt krótkiego wędzidełka języka zmniejszającego jego ruchomość, wykonywany w znieczuleniu miejscowym, to:

A) fraktomia.

B) fibrotomia.

C) frenulotomia.

D) frenulektomia.

Frenulotomia – to chirurgiczne lub laserowe przecięcie nieprawidłowego wędzidełka wargi lub języka.

Fibrotomia (fiberotomia) – to zabieg polegający na kilkukrotnym podcięciu okrężnych więzadeł ozębnej w trakcie ekstruzji ortodontycznej.

Frenulektomia – to chirurgiczne lub laserowe wycięcie nadmiernie rozbudowanego wędzidełka wargi górnej w znieczuleniu miejscowym.

Fraktomia – brak informacji o tego rodzaju zabiegu.

■ Zadanie 17.

Zmianę wynikającą z poszerzenia naczyń krwionośnych, występującą często u osób starszych, określa się jako język:

A) włochaty.

B) malinowy.

C) kawiorowy.

D) geograficzny.

Język kawiorowy – to żylakowatość języka powstająca w następstwie poszerzenia naczyń krwionośnych na brzusznej powierzchni języka. Zmiany nie są bolesne i nie wymagają leczenia.

Język włochaty – charakteryzuje się przerostem brodawek nitkowatych. Może być spowodowany terapią przeciwnowotworową, kuracją antybiotykową. Może występować u palaczy tytoniu, osób z obniżoną higieną jamy ustnej, czy też z zakażeniem grzybem z rodzaju Candida albicans, a także w przebiegu cukrzycy. Początkowo zmiana pojawia się w okolicy otworu ślepego na powierzchni grzbietowej, a następnie rozprzestrzenia się na boki.

Język malinowy (lub truskawkowy) – to objaw chorobowy charakteryzujący się zapaleniem brodawek języka i jeden z najbardziej charakterystycznych objawów szkarlatyny (płonicy); język przybiera intensywnie czerwony kolor. Język malinowy może pojawić się również w przebiegu odry, choroby Kawasakiego lub wstrząsu toksycznego.

Język geograficzny – to łagodne, wędrujące zapalenie języka (rumień wędrujący). Zmiana występuje głównie na grzbietowej i bocznej powierzchni języka. Są to mnogie zmiany z zanikiem brodawek nitkowatych, o barwie od różowej po czerwoną, o charakterystycznych wyniosłych białawych obrzeżach.

■ Zadanie 18.

Która jednostka chorobowa może być przyczyną powstawania kwasowej erozji zębów?

A) Bulimia.

B) Szkorbut.

C) Epilepsja.

D) Miażdżyca.

Bulimia – to zaburzenie odżywiania polegające na napadowym, nadmiernym objadaniu się, a następnie zachowaniach kompensacyjnych, m.in. prowokowaniu wymiotów. Może to powodować demineralizację szkliwa i zwiększone ryzyko rozwoju próchnicy.

Szkorbut – to choroba wielonarządowa, ogólnoustrojowa, wywołana niedoborem lub brakiem witaminy C niezbędnej do produkcji kolagenu, która musi być dostarczana z zewnątrz, ponieważ organizm człowieka jej nie wytwarza. Do objawów szkorbutu należą krwawienie i obrzęk dziąseł, rozchwianie zębów, upośledzenie gojenia się ran, anemia, wybroczyny podskórne spowodowane upośledzeniem krzepnięcia, suchość spojówek, bóle mięśniowo-stawowe, patologiczne złamania kości. Obecnie szkorbut spotyka się w krajach uzależnionych od dostaw świeżej żywności (ubogie kraje afrykańskie), i sporadycznie u osób stosujących diety eliminacyjne lub u osób z zaburzeniami psychicznymi (bulimia, anoreksja).

Epilepsja (padaczka) – to choroba centralnego układu nerwowego z nagłymi, napadowymi wstrząsami (drgawkami) mogącymi przebiegać z krótkotrwałą utratą świadomości. Leki stosowane w padaczce (hydantoina, fenytoina) mogą powodować przerostowe (hydantoinowe) zapalenie dziąseł.

Miażdżyca – to przewlekły proces zapalny uszkadzający błonę wewnętrzną naczyń tętniczych, głównie średnich i dużych, prowadzący do odkładania się w ich ścianach złogów określanych blaszką miażdżycową, powodujących zwężenie światła naczynia. Objawy kliniczne miażdżycy to: choroba niedokrwienna serca, zawał serca, udar niedokrwienny mózgu, miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych. W ostatnich latach zwraca się uwagę na istotny związek aktywnego zapalenia przyzębia z przebiegiem miażdżycy.

■ Zadanie 19.

Zmianą patologiczną twardych tkanek zęba powstałą w skutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie do długiej osi zęba jest ubytek:

A) erozyjny.

B) atrycyjny.

C) abrazyjny.

D) abfrakcyjny.

Ubytek abfrakcyjny – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje na skutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie w stosunku do długiej osi zęba. Zmiany umiejscowione są na pojedynczych lub niesąsiadujących ze sobą zębach, na granicy szkliwno-cementowej, gdzie dochodzi do mikropęknięć szkliwa i zębiny.

Ubytek erozyjny – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, powstający w wyniku przewlekłego i powolnie postępującego uszkodzenia twardych tkanek zęba w wyniku procesu chemicznego bez udziału bakterii.

Wśród przyczyn powstawania ubytków erozyjnych wymienia się:

• czynniki endogenne, takie jak refluks żołądkowo-przełykowy, przewlekłe wymioty będące objawem schorzeń: przewodu pokarmowego, centralnego układu nerwowego, psychosomatycznych (bulimia),

• czynniki egzogenne, takie jak kwaśne, słodzone i gazowane napoje, owoce cytrusowe, herbaty owocowe i ziołowe, zakwaszane produkty do higieny jamy ustnej.

Ubytki powstałe w następstwie erozji dietetycznych lokalizują się na powierzchniach wargowych i policzkowych zębów szczęki oraz na powierzchniach żujących zębów górnych i dolnych.

Ubytek abrazyjny – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje wskutek ścierania zębów przez materiały ścierne (twarde szczoteczki, niewłaściwą technikę szczotkowania, pasty do zębów) lub twarde przedmioty.

Ubytek atrycyjny – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, powstający wskutek stopniowego starcia twardych tkanek zębów, w wyniku ich wzajemnego kontaktu.

Wyróżniamy:

• postać fizjologiczną atrycji, która dotyczy zębów mlecznych i postępującej z wiekiem utraty twardych tkanek zębów w wyniku żucia,

• atrycję patologiczną, która występuje w następstwie wzmożonej pracy układu stomatognatycznego (w przebiegu zgrzytania i zaciskania zębów), w wyniku niewłaściwej funkcji lub pozycji zębów; może dotyczyć pojedynczych zębów lub obejmować grupy zębowe.

■ Zadanie 20.

Proces utraty twardych tkanek zęba z powodu zewnętrznych czynników mechanicznych, innych niż wynikające z kontaktu zęba z zębem to:

A) atrycja.

B) abrazja.

C) abfrakcja.

D) absorpcja.

Abrazja – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje wskutek ścierania zębów przez materiały ścierne (twarde szczoteczki, niewłaściwą technikę szczotkowania, pasty do zębów) lub twarde przedmioty.

Abfrakcja – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje wskutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie w stosunku do długiej osi zęba. Zmiany są umiejscowione na pojedynczych lub niesąsiadujących ze sobą zębach, na granicy szkliwno-cementowej, gdzie dochodzi do mikropęknięć szkliwa i zębiny.

Adsorpcja – to proces pochłaniania substancji lub zanieczyszczeń na powierzchni bądź na granicy faz fizycznych (np. stałej i ciekłej) powodujący lokalne zmiany stężenia.

Atrycja – to stopniowe starcie twardych tkanek zębów w wyniku ich wzajemnego kontaktu. Więcej informacji na ten temat znajduje się w opisie zadania nr 19.

■ Zadanie 21.

Biologiczną metodą kontroli procesu sterylizacji przeprowadzaną okresowo, informującą o fakcie zabicia drobnoustrojów jest test:

A) SPS.

B) Helix.

C) Sporal A.

D) Bowie-Dicka.

Biologiczną metodą kontroli procesu sterylizacji parą wodną w nadciśnieniu, przeprowadzaną okresowo, informującą o fakcie zabicia drobnoustrojów jest test Sporal A. Test wykonuje się w oparciu o wskaźniki biologiczne – umieszczone na nośniku (krążek lub pasek bibuły) przetrwalniki wyselekcjonowanych szczepów bakterii Geobacillus stearothermophilus ATCC 7953, wysoce opornych na dany czynnik sterylizujący.

Test SPS (Steam Indicator Strip) – to chemiczny wskaźnik liniowy do kontroli procesu sterylizacji parą wodną. Pozwala określić, czy w danym procesie sterylizacji zostały osiągnięte niższe granice kluczowych parametrów procesu sterylizacji w całym cyklu.

Test Helix – to test chemiczny penetracji pary wodnej w autoklawie klasy B i w urządzeniach do sterylizacji gazowej EO lub plazmowej. Wykazuje skuteczność sterylizacji narzędzi wgłębionych i porowatych, do których para wodna może przenikać z trudnością.

Test Bowie-Dicka – to test penetracji pary wodnej i zdolności usuwania powietrza, służącego do codziennej weryfikacji sprawności autoklawów. Test przeprowadza się w celu oceny szczelności i zdolności penetracji parą wodną sterylizowanych narzędzi i materiałów.

■ Zadanie 22.

Według klasyfikacji Spauldinga narzędzia i sprzęt medyczny kontaktujące się z nieuszkodzonymi błonami śluzowymi należą do kategorii:

A) niskiego ryzyka.

B) średniego ryzyka.

C) wysokiego ryzyka.

D) minimalnego ryzyka.

Więcej informacji na ten temat znajduje się w opisie zadania nr 4.

■ Zadanie 23.

Zmniejszone wydzielanie śliny objawiające się wysychaniem błony śluzowej jamy ustnej z uczuciem jej suchości, występujące m.in. w przebiegu chorób gorączkowych, w niektórych chorobach ślinianek, i w następstwie zaniku gruczołów ślinowych po napromienianiu, nosi nazwę:

A) perystomii.

B) kandydozy.

C) kserostomii.

D) paradontozy.

Kserostomia – to suchość w jamie ustnej spowodowana upośledzeniem pracy gruczołów ślinowych. Wyróżnia się kserostomię rzekomą i prawdziwą. Kserostomia rzekoma jest subiektywnym uczuciem suchości bez uchwytnych objawów klinicznych, z zachowaną prawidłową funkcją wydzielniczą ślinianek. Występuje, np. w przebiegu psychoz, nerwic, miażdżycy naczyń krwionośnych czy stomatodynii. Kserostomia prawdziwa jest zespołem objawów obserwowanych w następstwie zaburzenia czynności gruczołów ślinowych i spadku produkcji śliny poniżej 0,1 ml/min. Może występować w przypadku kamicy ślinianek lub w schorzeniach przebiegających ze zmianami zanikowymi w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Pacjenci uskarżają się na brak nawilżania ust, co upośledza wiele funkcji i może prowadzić do infekcji w wyniku zmniejszonej odporności. Suchość jamy ustnej może być także związana ze zmienionym składem śliny.

Kandydoza (grzybica, drożdżyca) – to oportunistyczna infekcja błon śluzowych języka, policzków i przedsionka jamy ustnej, wywołana przez drożdżaki z rodzaju Candida, zasiedlające m.in. ekosystem jamy ustnej. O rozwoju kandydozy jamy ustnej decyduje odporność organizmu, wiek, sposób odżywiania i warunki socjalne. Czynnikami zwiększającymi ryzyko infekcji są pierwotne i wtórne niedobory immunologiczne (choroby nowotworowe, cukrzyca, endokrynopatie), a także wieloletnie użytkowanie protez ruchomych, kserostomia, antybiotykoterapia, chemioterapia. Osoby w podeszłym wieku mają większe predyspozycje do zakażeń grzybiczych. Kandydoza może objawiać się w postaci rumienia i zaniku błony śluzowej lub białawych nalotów pozostawiających po ich zdjęciu krwawiący nabłonek. Może występować w postaci m.in. zapalenia kątów ust.

Parodontoza – to dawna nazwa periodontopatii, zapalenie przyzębia. Jest to przewlekła, zakaźna, ogólnoustrojowa choroba infekcyjna wywołana przez bakterie namnażające się w jamie ustnej, najczęściej w wyniku niewłaściwej higieny jamy ustnej. Infekcja rozwija się w tkankach przyzębia powodując krwawienie z dziąseł, tworzenie i pogłębianie kieszonek przyzębnych, uszkodzenie kości zębodołu, a w następstwie – rozchwianie i utratę zębów. Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zapalenia przyzębia są przede wszystkim zaniedbania higieniczne, a poza tym m.in. nieleczona próchnica na powierzchniach przydziąsłowych, palenie tytoniu, cukrzyca, nieprawidłowe uzupełnienia protetyczne lub nawisające wypełnienia, a także wady zgryzu.

■ Zadanie 24.

Kolec nosowy przedni na poniższej rycinie oznaczono cyfrą:

A) 1.

B) 2.

C) 3.

D) 4.

Na rycinie kości szczęki oznaczono kolejnymi numerami:

• 1 – wyrostek czołowy (Processus frontalis),

• 2 – grzebień łzowy przedni (Crista lacrimalis anterior),

• 3 – otwór podoczodołowy (Foramen infraorbitale),

• 4 – kolec nosowy przedni (Spina nasalis anterior).

■ Zadanie 25.

Najczęściej spotykanym stanem przedrakowym w jamie ustnej, powstającym w wyniku rogowacenia nabłonka błony śluzowej jamy ustnej, występującym w postaci białej plamy lub tarczki i dotyczącym głównie pacjentów w wieku 50–70 lat jest:

A) afta.

B) kandydoza.

C) leukoplakia.

D) erytroplakia.

Leukoplakia (rogowacenie białe) – to zaburzenie objawiające się występowaniem białych, niebolesnych, nieusuwalnych plam, smug lub tarczek na powierzchni błony śluzowej. Postać jednorodna (homogenna) leukoplakii charakteryzuje się występowaniem plam o gładkiej powierzchni i wyraźnych zarysach, najczęściej na policzkach w linii zębów, na dnie jamy ustnej, dolnej i bocznej powierzchni języka, w okolicy kątów ust. Występuje głównie u palaczy tytoniu. Ryzyko zezłośliwienia leukoplakii homogennej wynosi około 5%. Leukoplakia niehomogenna ma strukturę niejednorodną. W obrębie zmiany pojawiają się grudki, pęknięcia, nadżerki lub owrzodzenia. Ryzyko przekształcenia się leukoplakii niehomogennej w nowotwór złośliwy wzrasta do około 25%. Odmianą leukoplakii, jest tzw. leukoplakia włochata występująca na bocznej powierzchni języka, towarzysząca zakażeniu HIV. Podkreśla się istotny wpływ wirusów EBV, HPV, HIV, HSV, jako czynników ryzyka w powstawaniu i procesie złośliwej transformacji nowotworowej leukoplakii.

Afta – to bolesna, niewielka (poniżej 5 mm) okrągła lub owalna nadżerka błony śluzowej jamy ustnej, otoczona rąbkiem zapalnym. Pojawia się na wewnętrznej powierzchni wargi, dnie jamy ustnej, języku, tylnej ścia-
nie gardła. Goi się w ciągu 7–10 dni bez pozostawienia blizny. Może występować w postaci mnogiej, często jako schorzenie nawracające. Wówczas może wymagać poszerzonej diagnostyki w kierunku chorób ogólnoustrojowych. Odmianą aft jest afta Suttona, czyli owalne lub okrągłe owrzodzenie o wymiarach około 1–2 cm. Zlokalizowane często na podniebieniu miękkim, łukach podniebienno-językowych i podniebienno-
-gardłowych. Goi się ponad 14 dni i pozostawia bliznę.

Kandydoza (grzybica, drożdżyca) – to oportunistyczna infekcja błon śluzowych języka, policzków i przedsionka jamy ustnej, wywołana przez drożdżaki z rodzaju Candida, zasiedlające m.in. ekosystem jamy ustnej. O rozwoju kandydozy jamy ustnej decyduje odporność organizmu, wiek, sposób odżywiania i warunki socjalne. Czynnikami zwiększającymi ryzyko infekcji są pierwotne i wtórne niedobory immunologiczne (choroby nowotworowe, cukrzyca, endokrynopatie), a także wieloletnie użytkowanie protez ruchomych, kserostomia, antybiotykoterapia, chemioterapia. Osoby w podeszłym wieku mają większe predyspozycje do zakażeń grzybiczych. Kandydoza może objawiać się w postaci rumienia i zaniku błony śluzowej lub białawych nalotów pozostawiających po ich zdjęciu krwawiący nabłonek. Może występować w postaci m.in. zapalenia kątów ust.

Erytroplakia – to wyniosła lub wklęsła czerwona plama o gładkiej lub pobruzdowanej powierzchni, najczęściej bezobjawowa, pokryta ścieńczałym zanikowym nabłonkiem. Zlokalizowana najczęściej na dnie jamy ustnej, na dolnej powierzchni języka lub na podniebieniu miękkim, ale może występować w całej jamie ustnej. Obarczona wysokim ryzykiem złośliwej transformacji nowotworowej.

■ Zadanie 26.

Szkorbut jest chorobą wielonarządową, powstającą w wyniku niedoboru w pożywieniu witaminy:

A) C.

B) K.

C) E.

D) PP.

Szkorbut – to choroba wielonarządowa, ogólnoustrojowa, wywołana niedoborem lub brakiem witaminy C niezbędnej do produkcji kolagenu, która musi być dostarczana z zewnątrz, ponieważ organizm człowieka jej nie wytwarza. Do objawów szkorbutu należą krwawienie i obrzęk dziąseł, rozchwianie zębów, upośledzenie gojenia się ran, anemia, wybroczyny pod skórą spowodowane upośledzeniem krzepnięcia, suchość spojówek, bóle mięśniowo-stawowe, patologiczne złamania kości. Obecnie szkorbut spotyka się w krajach uzależnionych od dostaw świeżej żywności (ubogie kraje afrykańskie) i sporadycznie u osób stosujących diety eliminacyjne lub u osób z zaburzeniami psychicznymi (bulimia, anoreksja).

Niedobór witaminy K – powoduje samoistne krwawienia lub krwotoki (np. z nosa) w następstwie wydłużonego czasu krzepnięcia krwi, wybroczyny i siniaki podskórne, obfite miesiączki, podatność na zakażenia.

Niedobór witaminy E – powoduje wystąpienie zespołu objawów ogólnych, takich jak: ogólne osłabienie i rozdrażnienie, zmniejszona odporność, kruchość naczyń krwionośnych i upośledzenie gojenia. Witamina E jest silnym antyoksydantem, który oddziałuje na poziomie komórkowym, jako ochrona przed stresem oksydacyjnym. Ma działanie regeneracyjne i antystarzeniowe, wspomaga procesy gojenia.

Niedobór witaminy PP – powoduje zapalenie języka, suchość i stany zapalne skóry, zaburzenia przewodu pokarmowego (biegunki), zapalenie nerwów, zaburzenia układu nerwowego, zaburzenia psychiczne (agresję, niepokój, depresję).

■ Zadanie 27.

Suchość w jamie ustnej spowodowana upośledzeniem pracy gruczołów ślinowych nazywana jest:

A) aftozą.

B) kandydozą.

C) kserostomią.

D) hipersaliwacją.

Aftoza – to ostra choroba zakaźna, przebiegająca z występowaniem wielu aft na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej wywołana przez wirus opryszczki lub wirusy pokrewne. Zwykle towarzyszą jej objawy ogólne pod postacią podwyższonej temperatury ciała i bólów mięśniowo-stawowych.

Kandydoza (grzybica, drożdżyca) – to oportunistyczna infekcja błon śluzowych języka, policzków i przedsionka jamy ustnej, wywołana przez drożdżaki z rodzaju Candida, zasiedlające m.in. ekosystem jamy ustnej. O rozwoju kandydozy jamy ustnej decyduje odporność organizmu, wiek, sposób odżywiania i warunki socjalne. Czynnikami zwiększającymi ryzyko infekcji są pierwotne i wtórne niedobory immunologiczne (choroby nowotworowe, cukrzyca, endokrynopatie), a także wieloletnie użytkowanie protez ruchomych, kserostomia, antybiotykoterapia, chemioterapia. Osoby w podeszłym wieku mają większe predyspozycje do zakażeń grzybiczych. Kandydoza może objawiać się w postaci rumienia i zaniku błony śluzowej lub białawych nalotów pozostawiających po ich zdjęciu krwawiący nabłonek. Może występować w postaci m.in. zapalenia kątów ust.

Kserostomia – to suchość w jamie ustnej spowodowana upośledzeniem pracy gruczołów ślinowych. Wyróżnia się kserostomię rzekomą i prawdziwą. Kserostomia rzekoma jest subiektywnym uczuciem suchości bez uchwytnych objawów klinicznych z zachowaną prawidłową funkcją wydzielniczą ślinianek. Występuje, np. w przebiegu psychoz, nerwic, miażdżycy naczyń krwionośnych czy stomatodynii. Kserostomia prawdziwa jest zespołem objawów obserwowanych w następstwie zaburzenia czynności gruczołów ślinowych i spadku produkcji śliny poniżej 0,1 ml/min. Może występować w przypadku kamicy ślinianek lub w schorzeniach przebiegających ze zmianami zanikowymi w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Pacjenci uskarżają się na brak nawilżania ust, co upośledza wiele funkcji i może prowadzić do infekcji w wyniku zmniejszonej odporności. Suchość jamy ustnej może być także związana ze zmienionym składem śliny.

Hipersaliwacja (ślinotok) – to objaw związany z nadmiernym wydzielaniem śliny. Może towarzyszyć różnym chorobom (np. aftozom, refluksowi), zatruciom i schorzeniom neurologicznym.

■ Zadanie 28.

Proces polegający na stopniowej utracie twardych tkanek zębów w wyniku ich wzajemnego kontaktu, postępujący wraz z wiekiem określa się jako:

A) afazja.

B) atrycja.

C) abrazja.

D) abfrakcja.

Proces polegający na stopniowej utracie twardych tkanek zębów w wyniku ich wzajemnego kontaktu, postępujący wraz z wiekiem to atrycja.

Afazja – to trudność lub całkowita niemożność tworzenia i rozumienia wypowiedzi wskutek uszkodzenia centralnego układu nerwowego (uszkodzenie, tzw. czuciowego lub ruchowego ośrodka mowy).

Abrazja – tzw. abrazja powietrzna z zastosowaniem środka ściernego na bazie tlenku glinu to technika opracowywania ubytków, jako alternatywa w stosunku do nawiercania za pomocą wierteł.

Abfrakcja – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje wskutek zginania korony zęba pod wpływem obciążeń zgryzowych działających ekscentrycznie w stosunku do długiej osi zęba. Zmiany są umiejscowione na pojedynczych lub nie sąsiadujących ze sobą zębach, na granicy szkliwno-cementowej, gdzie dochodzi do mikropęknięć szkliwa i zębiny.

■ Zadanie 29.

Który system znakowania zębów wykorzystuje oznaczanie zębów za pomocą dwóch cyfr arabskich?

A) Viohla.

B) Palmera.

C) Haderupa.

D) Zsigmondy’ego.

System Viohla (inaczej międzynarodowy, FDI, dwuwskaźnikowy) – zęby są oznaczone dwucyfrowym kodem cyfr arabskich:

• pierwsza cyfra kodu wskazuje ćwiartkę, druga ząb w tej ćwiartce,

• cyfry od 1 do 4 używane są dla ćwiartek w uzębieniu stałym,

• cyfry od 5 do 8 w uzębieniu mlecznym, zgodnie z ruchem wskazówek zegara – od górnej prawej strony.

System Palmera – zęby stałe oznaczone, jak w systemie Zsigmondy’ego z linią poziomą i pionową; zęby mleczne oznaczone literami A–E, jak w systemie Zsigmondy’ego.

System Zsigmondy’ego – wykorzystuje podziały uzębienia na łuk górny i dolny (linia pozioma) oraz każdego łuku na stronę prawą i lewą (linia pionowa pośrodkowa). Cyfry arabskie oznaczają zęby stałe, cyfry rzymskie – zęby mleczne.

System Haderupa – + (plus) dla zębów górnych i – (minus) dla zębów dolnych pełnią funkcję linii poziomej z systemu Zsigmondy’ego. Znak ten umieszcza się po mezjalnej stronie zęba. Dla zębów mlecznych dodaje się znak 0 (np. 05+ lub –02).

■ Zadanie 30.

Przyczyną erozji twardych tkanek zęba jest:

A) fizjologiczne starcie.

B) chemiczne współdziałanie pożywienia z zębami.

C) proces mechaniczny włączający kontakt ząb–ząb.

D) mechaniczne współdziałanie pożywienia z zębami.

Chemiczne współdziałanie pożywiania z zębami jest przyczyną erozji twardych tkanek zęba w przypadku erozji.

Fizjologiczne stopniowe starcie twardych tkanek zębów, dotyczące zębów mlecznych, ma miejsce w przypadku atrycji fizjologicznej.

Proces mechaniczny włączający kontakt ząb–ząb, prowadzący do utraty twardych tkanek zęba to atrycja.

Mechaniczne współdziałanie pożywienia z zębami prowadzące do utraty twardych tkanek zęba to demastykacja.

■ Zadanie 31.

Która kość należy do nieparzystych?

A) Klinowa.

B) Skroniowa.

C) Szczękowa.

D) Podniebienna.

Kość klinowa – jest kością nieparzystą, stanowi część mózgoczaszki.

Kość skroniowa – jest kością parzystą, stanowi część mózgoczaszki.

Kość szczękowa – jest kością parzystą, wchodzi w skład twarzoczaszki.

Kość podniebienna – jest kością parzystą, wchodzi w skład twarzoczaszki.

■ Zadanie 32.

Która część korony zęba jest pokryta najcieńszą warstwą szkliwa?

A) Szyjka zęba.

B) Brzeg sieczny.

C) Szczyty guzków.

D) Listewki brzeżne.

Szyjkę zęba (anatomiczną) stanowi granica pomiędzy szkliwem pokrywającym zębinę koronową zęba a cementem pokrywającym zębinę korzeniową. Grubość szkliwa zmniejsza się w kierunku szyjki, i w tym miejscu szkliwo jest najcieńsze. Na guzkach żujących kłów i powierzchniach żujących trzonowców warstwa szkliwa ma największą grubość.

■ Zadanie 33.

Który test jest przeznaczony do codziennej kontroli sterylizatorów parowych przed rozpoczęciem ich rutynowej pracy w celu weryfikacji mechanicznej sprawności i szczelności urządzenia oraz zdolności penetracji pary wodnej w sterylizowane wsady?

A) Attest.

B) Bowie-Dicka.

C) Taśma sterylizacyjna.

D) Wieloparametrowy test paskowy.

Attest – to wskaźnik biologiczny do kontroli sterylizacji parą wodną, wynik uzyskuje się po 48 godzinach. Wskaźniki zawierają spory bakteryjne (Geobacillus stearothermophilus dawniej zwany Bacillus stearothermophilus) i pożywkę bakteryjną.

Test Bowie-Dicka – to test penetracji pary wodnej i zdolności usuwania powietrza, służącego do codziennej weryfikacji sprawności autoklawów. Test przeprowadza się w celu oceny szczelności i zdolności penetracji parą wodną sterylizowanych narzędzi i materiałów.

Taśma sterylizacyjna do kontroli sterylizacji – służy do bezpiecznego zamykania pakietów sterylizacyjnych. Wskaźniki kontrolne na taśmach wskazują fakt poddania materiału procesowi sterylizacji, natomiast nie wykazują dokładnie warunków, w jakich sterylizacja została przeprowadzona.

Wieloparametrowy test paskowy (Twindicator) – to wskaźnik kontroli procesu sterylizacji parą wodną w temperaturach 121 i 134ºC w autoklawach. Zmiana zabarwienia paska (atrament wskaźnikowy) wskazuje na ekspozycję w cyklu o określonych wartościach parametrów krytycznych, czyli pary nasyconej, temperatury i czasu ekspozycji.

■ Zadanie 34.

Przedstawioną na poniższej rycinie nieprawidłowość zębową określa się jako ząb:

A) zlany.

B) zrośnięty.

C) bliźniaczy.

D) nadliczbowy.

Ząb bliźniaczy – to zaburzenie, w którym występuje częściowy podział jednego zawiązka. Zęby te mogą mieć wgłobienie w koronie ze wspólną komorą i korzeniem lub też podwójną komorę i korzeń.

Ząb zlany – to połączenie (zlanie) szkliwa i zębiny dwóch zawiązków. Mogą występować dwie korony (zlanie częściowe) lub zlanie całkowite, gdy mamy do czynienia z jedną dużą komorą i szerokim kanałem korzeniowym.

Ząb zrośnięty – to zaburzenie rozwojowe, charakteryzujące się brakiem przegrody oddzielającej zawiązki. Dochodzi i wówczas do połączenia ko-
rzeni poprzez cement korzeniowy, ale zachowane są odrębne kanały korzeniowe, komory i korony.

Ząb nadliczbowy – powstaje z dodatkowego zawiązka (objaw hiperdoncji). Ma mniejszy rozmiar i nieprawidłową budowę, czasami jest zniekształcony. W odróżnieniu od zęba dodatkowego, który również powstaje z dodatkowego zawiązka, ale zwykle ma budowę prawidłową. Najczęściej występującym zębem nadliczbowym jest mesiodens zlokalizowany pomiędzy górnymi siekaczami przyśrodkowymi.

■ Zadanie 35.

Który typ wędzidełka wargi górnej przedstawia poniższa rycina?

A) Dziąsłowy.

B) Śluzówkowy.

C) Brodawkowy.

D) Zredukowany.

Przyczep brodawkowy – wędzidełko łączy się z brodawką międzyzębową.

Przyczep penetrujący brodawkę – wędzidełko łączy się z brodawką przysieczną (znajdującą się za siekaczami). W obu powyższych przypadkach nieprawidłowy przyczep wędzidełka może powodować diastemę lub recesje dziąseł.

Przyczep dziąsłowy – pomiędzy sklepieniem przedsionka a błoną śluzową wyrostka zębodołowego.

Przyczep śluzówkowy – pomiędzy sklepieniem przedsionka a błoną śluzową ruchomą.

■ Zadanie 36.

Najbardziej zaawansowany etap zaników przyzębia przedstawiono na poniższej rycinie oznaczoną literą:

A

B

C

D

A)  Rycina A.

B) Rycina B.

C) Rycina C.

D) Rycina D.

Terminem zanik przyzębia określa się utratę tkanek podporowych zęba. Im bardziej jest zaawansowany, tym więcej tkanek zostało utraconych z powodu stanu zapalnego. Efektem zaniku przyzębia jest zmniejszona stabilność zęba i mniejsza zdolność do przyjmowania obciążeń zgryzowych.

■ Zadanie 37.

Na podniebiennej powierzchni guzka podniebiennego, bliższego pierwszego górnego trzonowca może występować guzek:

A) Bohna.

B) Epsteina.

C) Riga-Fede.

D) Carabellego.

Guzek Carabellego – to struktura szkliwna na powierzchni podniebiennej guzka podniebiennego bliższego pierwszego górnego zęba trzonowego stałego.

Guzki Bohna – to pochodzące ze struktur gruczołów ślinowych szarawobiałe, wypełnione keratyną guzki o średnicy około 2–3 mm, zlokalizowane na granicy podniebienia miękkiego i twardego lub od policzkowej strony wału dziąsłowego. Nie wymagają leczenia, ustępują samoistnie do 5. miesiąca życia.

Perły Epsteina – to wypełnione keratyną drobne torbiele występujące fizjologicznie w okolicy szwu podniebiennego u noworodków i niemowląt. Znikają samoistnie do 5. miesiąca życia. Nie wymagają leczenia. Należy różnicować je z pleśniawkami.

Choroba Riga-Fede – to owrzodzenie na brzusznej powierzchni języka dziecka powstałe w następstwie skaleczeń języka o obecne w jamie ustnej zęby wrodzone lub noworodkowe.

■ Zadanie 38.

Zmiana wyglądająca jak siniak, umiejscowiona w tkankach miękkich dziąsła pokrywających koronę wyrzynającego się zęba, jest torbielą:

A) erupcyjną.

B) resztkową.

C) korzeniową.

D) krwotoczną.

Torbiel erupcyjna – to wygórowanie na dziąśle o fioletowo-czerwonym zabarwieniu, występujące podczas procesu wyrzynającego się zęba.

Torbiel resztkowa – to rodzaj torbieli korzeniowej, która powstaje w następstwie niedoszczętnego usunięcia torbieli lub ziarniny. Może rozwinąć się wskutek pozostawienia nierozpoznanej torbieli zęba przyczynowego lub fragmentu korzenia zęba.

Torbiel korzeniowa (zapalna) – to patologiczna jama w tkance kostnej wyścielona nabłonkiem i wypełniona treścią półpłynną lub płynną, rozwijająca się wskutek obecności czynnika zakaźnego w kanale korzeniowym, w następstwie obecności martwiczej miazgi oraz bakterii w tkankach okołowierzchołkowych. Torbiel zapalna może osiągać duże rozmiary rozsuwając korzenie zębów. Jej zawartość wskutek wtórnego zakażenia może zropieć. Torbiel wymaga doszczętnego wyłuszczenia ze względu na to, że nabłonek wyściełający ścianę torbieli może ulec transformacji nowotworowej.

Torbiel krwotoczna (inaczej torbiel samotna kości) – należy do pseudotorbieli, gdyż nie zawiera torebki łącznotkankowej i wyściółki nabłonkowej. W większości przypadków pojawia się w bocznych odcinkach żuchwy, w obrębie kości gąbczastej. Wśród przyczyn wymienia się aseptyczną martwicę kości gąbczastej w następstwie niedokrwienia.

■ Zadanie 39.

Zmianą patologiczną twardych tkanek zęba spowodowaną przez nawykowe otwieranie spinek do włosów za pomocą zębów jest:

A) atrycja.

B) abrazja.

C) resorpcja.

D) demastykacja.

Abrazja – to ubytek niepróchnicowego pochodzenia, który powstaje wskutek ścierania zębów przez materiały ścierne (twarde szczoteczki, niewłaściwa technika szczotkowania, pasty do zębów) lub twarde przedmioty.

Atrycja – to stopniowe starcie twardych tkanek zębów w wyniku ich wzajemnego kontaktu. Postać fizjologiczna dotyczy zębów mlecznych i postępującej z wiekiem utraty twardych tkanek zębów w wyniku żucia. Patologiczna występuje w następstwie wzmożonej pracy układu stomatognatycznego (w przebiegu zgrzytania i zaciskania zębów), w wyniku niewłaściwej funkcji lub pozycji zębów; może dotyczyć pojedynczych zębów lub obejmować grupy zębowe.

Resorpcja – to proces prowadzący do utraty twardych tkanek zęba: zębiny, cementu, struktury kostnej wyrostka zębodołowego. Może być zewnętrzna lub wewnętrzna. W warunkach fizjologicznych resorpcja dotyczy korzeni zębów mlecznych i powolnej utraty kości wyrostka zębodołowego postępującej z wiekiem u osób starszych. Resorpcja patologiczna może również pojawić się w uzębieniu mlecznym. W przypadku zębów stałych jest zawsze procesem patologicznym. Wśród przyczyn resorpcji zewnętrznych wymienia się zapalenie tkanek okołowierzchołkowych, uraz, leczenie ortodontyczne, choroby przyzębia, ucisk przez zęby sąsiednie lub guzy (torbiele).

Demastykacja – to proces fizjologicznego starcia zębów przeciwstawnych wskutek żucia i spożywania twardych pokarmów. Starcie dotyczy brzegów siecznych i powierzchni żujących, łączy w sobie cechy atrycji i abrazji.

■ Zadanie 40.

Którą diastemę przedstawia poniższa rycina?

A) Zbieżną.

B) Rozbieżną.

C) Równoległą.

D) Przyśrodkową.

Diastemą określa się przerwę pomiędzy dwiema jedynkami (przerwy pomiędzy pozostałymi zębami nazywane są tremami).

Wyróżniamy jej trzy rodzaje:

• diastemę równoległą – jedynki ustawione są równolegle,

• diastemę zbieżną – korony zębów skierowane są do siebie, korzenie są rozsunięte,

• diastemę rozbieżną – korony zębów są rozsunięte, korzenie są skierowane do siebie.

■ Zadanie 41.

Po badaniu jamy ustnej pacjenta w jego karcie choroby zapisano rozpoznanie „12 caries secundaria”, które oznacza:

A) lewy górny siekacz boczny, zapalenie miazgi.

B) prawy górny siekacz boczny, próchnica wtórna.

C) lewy górny siekacz przyśrodkowy, kamień nazębny.

D) prawy górny siekacz przyśrodkowy, próchnica głęboka.

Prawy górny siekacz boczny, próchnica wtórna.

Lewy górny siekacz boczny, zapalenie miazgi: „ząb 22 pulpitis”.

Lewy górny siekacz przyśrodkowy, kamień nazębny: „ząb 21 calculus dentalis”.

Prawy górny siekacz przyśrodkowy, próchnica głęboka: „ząb 11 caries profunda”.

■ Zadanie 42.

Na brzegu siecznym świeżo wyrzniętych zębów stałych występują trzy guzki zwane:

A) anolami.

B) cellonami.

C) omglonami.

D) mamelonami.

Mamelony – to trzy wypustki na krawędzi siecznej zębów siecznych tworzące charakterystyczne ząbkowania. Z czasem ulegają fizjologicznemu starciu.

■ Zadanie 43.

Miejsce rozdzielenia się zęba wielokorzeniowego na trzy pojedyncze korzenie to?

A) Bifurkacja.

B) Difurkacja.

C) Trifurkacja.

D) Dufurkacja.

Trifurkacja – to miejsce rozwidlenia korzeni zęba trzykorzeniowego.

Bifurkacja – to miejsce rozdzielenia korzeni zęba dwukorzeniowego.

Furkacja – to anatomiczna przestrzeń międzykorzeniowa zlokalizowana u podstawy rozwidlenia korzeni w zębach wielokorzeniowych.

■ Zadanie 44.

Obecność w jamie ustnej pacjenta patologicznych kieszonek przyzębnych, rozchwianych zębów i obnażonych korzeni może świadczyć o zapaleniu:

A) rozrostowym dziąseł.

B) przewlekłym przyzębia.

C) grzybiczym jamy ustnej.

D) tkanek okołowierzchołkowych.

Przewlekłe zapalenie przyzębia – to jedna z chorób przyzębia. Jest to miejscowa infekcja tkanek otaczających ząb: dziąsła, ozębnej, cementu korzeniowego, kości zębodołu. Stanowi przewlekłą chorobę infekcyjną, zakaźną, ogólnoustrojową, wywołaną przez bakterie namnażające się w jamie ustnej, najczęściej w wyniku jej niewłaściwej higieny. Infekcja rozwija się w tkankach przyzębia powodując krwawienie z dziąseł, tworzenie i pogłębianie się kieszonek przyzębnych, utratę przyczepu łącznotkankowego i odsłonięcie szyjek zębowych, uszkodzenie kości zębodołu, a w następstwie rozchwianie i utratę zębów. Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi zapalenia przyzębia są przede wszystkim zaniedbania higieniczne, a poza tym, m.in. nieleczona próchnica na powierzchniach przydziąsłowych, palenie tytoniu, cukrzyca, nieprawidłowe uzupełnienia protetyczne lub nawisające wypełnienia, a także wady zgryzu.

Rozrostowe zapalenie dziąseł – obejmuje zmianę kształtu i konsystencji dziąseł, które mogą częściowo przykrywać korony zębów tworząc, tzw. rzekome kieszonki dziąsłowe. Rozrost (powiększenie w wymiarze pionowym i poziomym) dotyczy najczęściej brodawek dziąsłowych. Cechą charakterystyczną jest krwawienie podczas spożywania posiłków. Wśród przyczyn rozrostowego zapalenia dziąseł wymienia się złą higienę, nieleczone ubytki próchnicowe, nieprawidłowe punkty styczne, zmiany hormonalne (pokwitanie, ciąża), stłoczenia i rotacje zębów, stałe aparaty ortodontyczne, stosowanie niektórych leków (np. fenytoiny).