© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2025
Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Recenzenci: prof. dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas,
prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz

Wydawca: Agnieszka Szlanta

Redaktor prowadzący: Aneta Lupa-Marcinowska

Redaktor: Anna Gidaszewska

Producent: Anna Bączkowska

Rysunek na okładce oraz rysunki we wnętrzu: Henryk Sawka

Rysunki na stronach działowych: Klara Szlanta

Projekt okładki i stron tytułowych: Hubert Grajczak

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN: 978-83-01-24620-4

DOI: https://doi.org/10.53271/2025.156

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
ul. G. Daimlera 2, tel. 22 695 43 21
02-460 Warszawa
www.pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:
tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88
e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Fragment

Autorzy

Przedmowa pierwsza

Przedmowa druga

WSTĘP

MYŚLI PLATYNOWE

MEDYCYNA

PACJENT

LEKARZ A PACJENT

LEKARZ WOBEC SIEBIE I INNYCH LEKARZY

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak

Specjalista chorób wewnętrznych i diabetologii. Kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego od 2015 r. Absolwent Akademii Medycznej w Łodzi (1994), odbył liczne staże szkoleniowo-naukowe, m.in. w Wielkiej Brytanii, Holandii i USA. Wieloletni członek Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) oraz Zarządu Głównego PTD, prezes PTD w latach 2011–2015. Były członek zarządu Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (European Association for the Study of Diabetes, EASD) i przewodniczący Komitetu Kształcenia Podyplomowego EASD, obecnie wiceprzewodniczący EASD Global Council oraz członek zarządu International Diabetes Federation (IDF) – Europe. Laureat wielu prestiżowych wyróżnień i nagród, w tym Medalu EASD im. Alberta Renolda za wybitne zasługi EASD. W 2013 roku zdobył tytuł Lidera Roku w Ochronie Zdrowia, był dwukrotnie nagradzony tytułem „Wizjoner Zdrowia” jako „Osobowość” (2019) i „Humanista w Medycynie” (2024). Autor ponad 180 prac oryginalnych, 200 poglądowych i 70 rozdziałów w monografiach, współredagował 7 monografii poświęconych cukrzycy. Wykładowca i organizator krajowych i międzynarodowych konferencji oraz kursów podyplomowych EASD w wielu krajach Europy, Azji i Afryki. Ekspert Europejskiej Agencji Leków (EMA) i członek rady konsultantów tygodnika „The Lancet”. W swojej praktyce klinicznej koncentruje się na wszelkich problemach klinicznych osób z cukrzycą, otyłością i ich powikłaniami, entuzjasta nowych technologii w diabetologii. Prywatnie znawca kina i współczesnej oraz antycznej poezji, miłośnik literatury i historii oraz amator wszelkich podróży.

prof. dr hab. n. med. Artur Mamcarz

Specjalista chorób wewnętrznych i kardiologii. Kierownik III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wieloletni Prodziekan II WL WUM, członek pierwszej Rady Uczelni WUM. Współzałożyciel i członek wielu towarzystw naukowych, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Holistycznej, konsultant ds. kardiologii Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej oraz ekspert medyczny Polskiego Komitetu Olimpijskiego w dziedzinie kardiologii. Autor licznych prac naukowych i monografii, m.in. z zakresu kardiologii sportowej, farmakologii klinicznej, kardioseksuologii i medycyny stylu życia. Ceniony i lubiany wykładowca akademicki, popularyzator wiedzy o medycynie i zdrowym stylu życia. Prywatnie amator dobrych smaków, muzyki, literatury i podróży.

Autorzy

Anna Baranowska-Jaźwiecka

Agnieszka Barchnicka

Justyna Bartosik

Stanisław Bartuś

Jacek Belowski

Jan Bembenek

Waldemar Białek

Majkel Biegniewski

Jadwiga Biela-Mazur

Michał Bielan

Marek Bohdziewicz

Katarzyna Bojanowska

Jerzy Brazowski

Jakub Brzeziński

Krzysztof Chabros

Piotr Chilczuk

Maria Cholewa

Mirosława Ciarka-Golonka

Konrad Ciećko

Katarzyna Czajka

Anna Dankiewicz

Rafał Dąbrowski

Zbigniew Doniec

Artur Dziewierz

Rafał Dziurgot

Adam Daniel Durma

Karolina Facca

Małgorzata Farnik

Wiktoria Feret-Adrabińska

Daniel Figura

Magdalena Fijałkowska

Urszula Fischer

Magdalena Flaga-Łuczkiewicz

Kamila Fronc

Katarzyna Furmańska-Borowiak

Aleksandra Gąsecka-van der Pol

Marek Gierlotka

Tomasz Głażewski

Bartosz Gogolewski

Bartosz Golik

Marcin Grabowski

Agnieszka Grucka

Bogna Grygiel-Górniak

Piotr Hoffman

Sylwia Hoffmann-Votka

Igor Ilasz

Agnieszka Jagiełło-Gruszfeld

Aleksandra Jakubiak

Małgorzata Jamka-Kasprzyk

Katarzyna Jamruszkiewicz 

Tomasz Jarmoliński

Aleksandra Jezela-Stanek

Magdalena Jędrusik-Pawłowska

Artur Jurczyszyn

Agnieszka Kapłon-Cieślicka

Maciej Kasprzyk

Karolina Kaziród

Dominika Kiblicka-Kędzior

Zofia Klecz

Sonia Klimaszyk

Agnieszka Kłak-Skubis

Magdalena Kmiecik

Janina Kokoszka-Paszkot

Bartosz Kołodziejczyk

Zofia Konopielko

Witold Korycki

Wojciech Kosmowski

Dominika Krakowczyk

Agnieszka Krasuska-Matysek

Marian Ireneusz Krawczyński

Marek Krzystanek

Alicja Kucharska

Paweł Kucharski

Eugeniusz Józef Kucharz

Joanna Kufel-Grabowska

Alina Kuryłowicz

Zbigniew Kuzyszyn

Magdalena Lalik

Medard Lech

Aleksandra Lesiak

Katarzyna Lewicka

Barbara Lichodziejewska

Wojciech Lubiński

Paulina Luty-Mączka

Angelika Maksimiuk

Karol Malec

Michał Malinowski

Łukasz Małek

Jerzy Marcinkowski

Marek Maruszyński

Maria Maślińska

Mirosław Maziarz

Michał Mazuchowski

Artur Mierzecki

Tomasz Milewicz

Hubert Miłoś

Irmina Morawska

Sylwia Nietubyć-Rożek

Elżbieta Norwicz

Barbara Nosal

Ewa Oleszczyńska-Prost

Krzysztof Orczyk

Agnieszka Owczarczyk-Saczonek

Wojciech Pabjańczyk

Elżbieta Poniewierka

Maria Porzuczek

Agata Pukas

Artur Pupka

Anna Raciborska

Agata Rauszer

Wojciech Romanowski

Barbara Rozwenc

Ingrid Różyło-Kalinowska

Krzysztof Rydzewski

Dominika Salamon

Krzysztof Sanetra

Marek Semczuk

Joanna Seredyńska

Ryszard Siedlecki

Sylwia Silska

Gracjan Sitarek

Adam Skalski

Konrad Skolimowski

Violetta Skrzypulec-Plinta

Witold Sławiński

Jolanta Słowikowska-Hilczer

Andrzej Sobczak

Maja Sosnowska

Izabela Spałek-Dziwis

Rafał Stec

Rafał Stojko

Agnieszka Styczeń

Dorota Supernak-Bobko

Edyta Sutkowska

Ewelina Szczepanek-Parulska

Grzegorz Szelągowicz

Dorota Szydlarska

Elektra Szymańska-Garbacz

Monika Talarowska

Olga Trojnarska

Dariusz Tuleja

Tomasz Urbanik

Emilia Walczak

Marcin Wełnicki

Ewa Wender-Ożegowska

Ewa Wielosz

Krzysztof Wilczyński

Krzysztof Winiarz

Agnieszka Wintrowicz

Andrzej Wittczak

Joanna Wojtyła

Rafał Zadykowicz

Weronika Zakrzewska

Andrzej Żamojda

Przemysław Życiński

Ewa Życzkowska

Radosław Żywalewski

Przedmowa pierwsza

Książka „Lekarz idealny”, która powstała pod redakcją prof. Leszka Czupryniaka i prof. Artura Mamcarza, jest pozycją absolutnie unikatową i w mojej opinii „must have” na półce każdego lekarza.

Zbiór „złotych myśli” o medycynie, etyce, pracy lekarza, komunikacji międzyludzkiej, pacjentach i kolegach lekarzach jest ciekawą podróżą przez ocean przemyśleń, przekonań i ubranych w sentencje doświadczeń zawodowych naszych koleżanek i kolegów, którzy zostali zaproszeni do projektu i zechcieli podzielić się swoimi przemyśleniami na temat naszej lekarskiej wędrówki przez życie.

Książka zawiera rozmaite sentencje, dłuższe i krótsze, wiele z nich to prawdziwe „perełki” filozoficzne, które zapadają w umysł i w serce. Czytając, myślisz: „no tak, to sama prawda” albo wybuchasz śmiechem, mówiąc „jakie to życiowe”.

Gorąco zachęcam do lektury, najlepiej ją sobie porcjować, jak dobry sernik, po kawałeczku – i delektować się mądrością oraz dowcipem wyrażonymi w krótkich zdaniach.

Lekturę wzbogacają znakomite satyryczne rysunki Henryka Sawki, co czyni tę ucztę jeszcze przyjemniejszą.

dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, prof. UWM

Przedmowa druga

„Lekarz idealny” to nie kolejny podręcznik do odhaczania zaleceń, lecz żywy głos środowiska. To setki krótkich porad i złotych myśli nadesłanych przez lekarzy różnych specjalności; starannie wyselekcjonowanych, zredagowanych i zebranych w poręczny tomik.

Czyta się to jak rozmowę w szpitalnym korytarzu: raz serio o etyce i odpowiedzialności, raz bardzo praktycznie o codziennych decyzjach przy łóżku chorego, a czasem – z uśmiechem – o absurdach systemu i o tym, jak zachować człowieczeństwo i nie zwariować pomimo wszechobecnej gonitwy i presji czasu.

Każdą stronę można otworzyć „na chybił trafił” i w minutę znaleźć myśl, która porządkuje chaos dyżuru, podpowiada lepsze sformułowanie w rozmowie z pacjentem albo przypomina, że pierwszym narzędziem lekarza jest uważność. Całość dopełniają niepowtarzalne rysunki Henryka Sawki – celne, ironiczne, niosące oddech i pointę tam, gdzie słowa już nie wystarczają.

Siłą tej książki jest różnorodność: nie każda rada spodoba się każdemu i… bardzo dobrze. To zaproszenie do refleksji, do dyskusji z zespołem, do własnych dopisków na marginesie. Dla studentów i rezydentów będzie to kieszonkowy przewodnik po postawach lekarzy we współczesnym świecie. Dla doświadczonych medyków – lustro, w którym widać to, co warto pielęgnować i co warto zmienić.

Jeśli szukasz lektury, która nie moralizuje, a pomaga leczyć mądrzej i komunikować się prościej i lepiej, sięgnij po „Lekarza idealnego” i trzymaj go pod ręką – w gabinecie, na dyżurze, w torbie.

prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz

WSTĘP

Droga Czytelniczko,

Drogi Czytelniku,

Książka, którą masz przed sobą jest wydawnictwem szczególnym. Do jego przygotowania zainspirowało nas dzieło amerykańskiego lekarza Cliftona K. Meadora, który zebrał różne rady i sentencje – od czasów Hipokratesa do tych usłyszanych od kolegów po fachu i studentów – w książeczkę wydaną w Polsce w 1995 r. pod tytułem „Lekarz doskonały. 425 zasad postępowania” (red. dr Teresa Korta, SanMedica). W publikacji tej znajdują się rady bardzo poważne – np. „Fałszywa gorączka nie przyspiesza pracy serca” – jak i te trochę mniej poważne, ale niemniej istotne, jak np. „Uważaj na szpitalne pacjentki w srebrnych kapciach. Jeszcze bardziej uważaj na te w złotych kapciach”. Pozycja ta była dla jednego z nas (LC) bardzo cenna w procesie rozwoju jako lekarza. Niestety, obecnie jest już ona praktycznie niedostępna. Postanowiliśmy zatem przygotować jej rodzimą wersję. Ukazuje się ona 30 lat po amerykańskim pierwowzorze i na pewno pomoże stać się wielu naszym kolegom, nie tylko tym najmłodszym, jeszcze bardziej profesjonalnymi lekarzami, a może nawet idealnymi?

Na stronach redakcyjnych wymieniamy imiona i nazwiska wszystkich osób, które przyczyniły się do powstania „Lekarza idealnego”. Z tego powodu nasza książka ma aż 159 autorów. To lekarze (od stażystów po profesorów), dietetyczka i psycholog, którzy odpowiedzieli na nasze zaproszenie umieszczone na stronie internetowej wydawnictwa PWN PZWL wiosną bieżącego roku i nadesłali swoje rady, sentencje, złote myśli i refleksje na temat medycyny, pacjentów, lekarzy, natury naszego zawodu i wyzwań, jakie przed nami pojawiają się każdego dnia. Naszą rolą jako redaktorów było ułożenie z nadesłanych przemyśleń i zdań druku zwartego, który pozwoliłby pomóc nam wszystkim być zarówno lepszymi lekarzami, jak i lepszymi ludźmi. Myśli, które powtarzały się najczęściej opatrzyliśmy tytułem „Myśli platynowe”, pozostałe ułożyliśmy w cztery grupy: myśli o medycynie, o pacjentach i o nas samych w relacji z pacjentami oraz z naszymi kolegami. Skończywszy pracę, zwróciliśmy się do dwojga doświadczonych lekarzy: prof. Agnieszki Mastalerz-Migas, lekarza rodzinnego i prof. Krzysztofa Narkiewicza, internisty i hipertensjologa, o opinie i recenzje. Ich wrażenia z lektury znalazły się na poprzednich stronach – Agnieszko, Krzysztofie – bardzo dziękujemy za Wasze życzliwe oceny. Dziękujemy także bardzo pani redaktor Agnieszce Szlancie za namówienie nas do stworzenia tego zbioru – bez jej zachęty i pomysłowości nie zrealizowalibyśmy tego zadania.

Mamy nadzieję, że każda z Czytelniczek i każdy z Czytelników po przeczytaniu całości podzieli zdanie obydwojga Recenzentów i będzie miał 469 powodów – tyle jest wszystkich sentencji – by sięgać po „Lekarza idealnego” raz po raz, po sam kres aktywności zawodowej. I będzie to postępowanie zgodne z radą nr 469, ostatnią i być może najważniejszą: „Ucz się przez całe życie”.

MYŚLI PLATYNOWE

1.

Porzuć myśl o byciu lekarzem idealnym!

2.

Traktuj każdego pacjenta tak, jak sam chciałbyś być traktowany, diagnozuj go i lecz tak, jak sam chciałbyś być diagnozowany i leczony.

3.

Bądź takim lekarzem, jakiego sam chciałbyś spotkać.

4.

Nie każdego da się wyleczyć, ale każdemu można pomóc.

5.

Nigdy nie odbieraj nadziei.

6.

O ile to tylko możliwe, życzenia pacjenta powinny być zawsze spełniane.

7.

Najważniejsze słowo – komunikacja.