© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktor ds. publikacji popularnonaukowych: Agata Góra

Redaktor merytoryczny: Agnieszka Jeż-Nurzyńska

Korekta: Zespól

Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Aderek

Autorzy dziękują pani Renacie Gajowiak za pomoc w przygotowaniu tekstów do druku.

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r., (wyd. I – 2 dodruk)

Warszawa 2021

ISBN 978-83-200-6624-1

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

REDAKCJA NAUKOWA SERII:

prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz

prof. dr hab. med. Jan Dzieniszewski

AUTORZY:

dr n. med. Wioleta Respondek

mgr nż. Ewa Rychlik

mgr nż. Katarzyna Wolnicka

Spis treści

Wstęp

Układ pokarmowy – Mirosław Jarosz

Jak funkcjonuje układ pokarmowy człowieka?

Skąd się biorą gazy w przewodzie pokarmowym?

Kiedy powstaje nadmiar gazów i związany z nimi przykry zapach?

Podstawowe informacje o stomii – Mirosław Jarosz

Co to jest stomia?

Jak jest zbudowana i jak funkcjonuje stomia?

Wskazania do wykonania stomii i jej rodzaje

Następstwa stomii dla funkcjonowania przewodu pokarmowego

Zalecenia dotyczące trybu życia i odżywiania – Mirosław Jarosz, Wioleta Respondek

Jak żyć ze stomią?

Co należy rozumieć przez zdrowy styl życia?

Jakie są najważniejsze ograniczenia w codziennym życiu osób ze stomią?

Jakie są podstawowe zalecenia dietetyczne?

Bezpośrednio po operacji

Po okresie pełnej rekonwalescencji

Czego szczególnie należy unikać?

Jakie produkty są szczególnie zalecane?

Wydalanie treści jelitowej – Mirosław Jarosz

Czy możliwe jest kontrolowanie wydalania treści jelitowej?

Czy możliwe jest wpływanie na częstotliwość wydalania stolca? Czy sposób odżywiania odgrywa tu jakąś rolę?

Irygacja

Gimnastyka mięśni brzucha

Wskazówki dietetyczne

Postępowanie i zalecenia dietetyczne w przypadku biegunki, zaparć stolca oraz nadmiernego odchodzenia gazów – Mirosław Jarosz, Katarzyna Wolnicka, Ewa Rychlik, Wioleta Respondek

Po czym rozpoznajemy biegunkę?

Jak postępować w przypadku biegunki?

Po czym rozpoznajemy zaparcie stolca? Jak postępować w przypadku zaparć stolca?

Jak postępować, by zapobiec zablokowaniu stomii?

Jak radzić sobie z głośnym odchodzeniem gazów i ich nieprzyjemnym zapachem?

W jaki sposób zmniejszyć ilość błonnika w diecie, jeśli istnieje taka konieczność (występują biegunka lub nadmierne odchodzenie gazów)?

Wykaz produktów mogących nasilać lub łagodzić poszczególne dolegliwości u osób ze stomią

Prawidłowa masa ciała i jej kontrola – Mirosław Jarosz, Wioleta Respondek

Jak kontrolować masę ciała?

Jak wybierać produkty, by realizować zalecenia dietetyczne i kontrolować masę ciała?

Zawartość najważniejszych składników pokarmowych w wybranych produktach i potrawach

Przykładowe jadłospisy – Ewa Rychlik, Katarzyna Wolnicka

Jadłospis dekadowy dla osób ze stomią – 1800 kcal/dobę

Jadłospis dekadowy dla osób ze stomią – 2200 kcal/dobę

Wybrane pozycje piśmiennictwa

Wstęp

Poradnik żywieniowy dla chorych ze stomią został napisany z myślą o osobach, u których z powodu ciężkiej choroby wykonano operację brzuszną, podczas której wytworzono sztuczne połączenie światła jelita grubego lub światła jelita krętego (cienkiego) ze skórą brzucha (tzw. kolostomia i ileostomia).

Stomia, czyli odbyt brzuszny, to konieczność wynikająca z leczenia chirurgicznego, które często ratuje życie i całkowicie usuwa lub znacznie zmniejsza cierpienia chorego. Pacjenci z trudem jednak akceptują sztuczny odbyt; po operacji przeżywają duży wstrząs psychiczny, związany z przekonaniem, że stomia jest kalectwem uniemożliwiającym normalne życie. Ta błędna opinia obniża jakość życia pacjenta.

Poradnik żywieniowy dla chorego ze stomią ma spełniać funkcję doradczą: udzielić odpowiedzi na wiele pytań dotyczących diety, podpowiedzieć, jak należy się odżywiać, żeby zapobiegać pojawiającym się czasami dolegliwościom, takim jak: biegunki, zaparcia, wzdęcia i bóle brzucha, nadmierne odchodzenie gazów i ich przykry zapach, głośne kruczenia i przelewania lub jak je łagodzić. Dzięki poradnikowi pacjenci dowiedzą się, jak powinno wyglądać żywienie i tryb życia sprzyjające zdrowiu i dobremu samopoczuciu oraz zapobiegające rozwojowi chorób cywilizacyjnych (nowotwory, choroby układu krążenia, otyłość).

W przeważającej większości przypadków chorzy z wyłonioną stomią nie wymagają specjalnej diety i bardzo dużych ograniczeń w jadłospisie. Pewne modyfikacje żywieniowe mogą być pomocne dla osób, u których występują różnorodne objawy kliniczne. Zalecenia dietetyczne zostały szczegółowo omówione, lecz należy podkreślić, że nie są to specjalne wskazówki – są one prawie takie same jak dla osób z różnymi zaburzeniami w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego.

W poradniku zamieszczono tabele dotyczące zalecanych diet; przedstawiono w nich zawartości określonych składników (tłuszczu, błonnika, cholesterolu, białka, węglowodanów) w poszczególnych produktach spożywczych. Tabele te są pomocne w realizacji zaleceń żywieniowych, w profilaktyce i zwalczaniu przykrych objawów oraz prowadzeniu zdrowego trybu życia i utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Reasumując, dieta u większości chorych ze stomią może być podobna do tej stosowanej przed operacją. Obowiązują oczywiście zalecenia żywieniowe związane z innymi współistniejącymi schorzeniami. Można jeść to, na co się ma ochotę, lecz z umiarem i modyfikując dietę indywidualnie, odpowiednio do sytuacji klinicznej. Każdy chory ze stomią nauczy się po pewnym czasie, jakie produkty powodują u niego dolegliwości, a jakie są dobrze tolerowane. Stosowanie się do ogólnych zaleceń żywieniowych i utrzymywanie prawidłowej masy ciała zmniejsza ryzyko zachorowania na wiele innych chorób i przedłuża życie.

W poradniku, aby ułatwić odbiór informacji, wyodrębniono rozdziały, a niektóre problemy (najczęściej poruszane przez pacjentów) przedstawiono w formie pytań i odpowiedzi. Omówiono różnorodne zagadnienia dotyczące: fizjologii przewodu pokarmowego, konsekwencji częściowego lub całkowitego usunięcia jelita, trybu życia i odżywiania.

Poradnik jest przydatny także dla lekarzy (chirurgów, gastroenterologów i internistów) oraz dietetyków, którzy konsultują lub leczą pacjentów ze stomią. Mogą z niego także skorzystać, zwłaszcza z praktycznych wskazówek żywieniowych, rodziny opiekujące się pacjentami ze stomią.