© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2023

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzenci: prof. dr hab. n. med. Jacek S. Dubiel

prof. dr hab. n. med. Tomasz Grodzicki

Wydawca: Inga Markiewicz

Redaktor prowadzący: Anna Klocek

Redaktor merytoryczny: Elżbieta Kossarzecka, Arkadiusz Gudowski

Korektor: Łucja Oś

Producent: Adam Krajewski

Projekt okładki i stron tytułowych: Magdalena Kocińska O!Studio

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2023r. (Wydanie I)

Warszawa 2023

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-23335-8

DOI: https://doi.org/10.53271/2023.110

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

Autorzy

prof. dr hab. n. med. Paweł Balsam

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

prof. dr hab. n. med. Agata Bielecka-Dąbrowa

Klinika Kardiologii i Wad Wrodzonych Dorosłych

Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

Zakład Kardiologii Prewencyjnej i Lipidologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr n. med. Anna Błach

Klinika Kardiologii i Chorób Strukturalnych Serca

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Zakład Medycyny Nuklearnej Voxel w Katowicach

Emil Brociek

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Anna Budaj-Fidecka

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Katarzyna Byczkowska

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

lek. Aleksandra Chabior

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Anna Cichocka-Radwan

Klinika Kardiologii i Wad Wrodzonych Dorosłych

Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

lek. Kinga Czepczor

I Katedra i Klinika Kardiologii

Wydział Nauk Medycznych w Katowicach

Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof. Leszka Gieca w Katowicach

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Piotr Dobrowolski

Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia

Samodzielna Poradnia Lipidowa

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

dr hab. n. med. Justyna Domienik-Karłowicz

Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo-Zatorowej

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Jarosław Drożdż

II Klinika Kardiologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

dr n. med. Dominika Filipiak-Strzecka

Zakład Szybkiej Diagnostyki Kardiologicznej

Wojewódzki Specjalistyczny Szpital im. dr. Władysława Biegańskiego w Łodzi

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

lek. Łukasz Gabryel

Klinika Kardiologii

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

dr n. med. Agata Galas

Klinika Kardiologii i Chorób Wewnętrznych

Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Zbigniew Gąsior

Katedra i Klinika Kardiologii

Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof. Leszka Gieca w Katowicach

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Marek Gierlotka

Klinika i Oddział Kardiologii

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu

Instytut Nauk Medycznych

Uniwersytet Opolski

lek. Piotr Góral

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

dr n. med. Katarzyna Holcman

Klinika Chorób Serca i Naczyń

Instytut Kardiologii

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Zakład Medycyny Nuklearnej

Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II

dr n. med. Anna Imiela

Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo-Zatorowej

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus w Warszawie

dr n. med. Tomasz Imiela

Klinika Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Szpital Grochowski im. dr. med. Rafała Masztaka Sp. z o.o. w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Andrzej Januszewicz

Klinika Nadciśnienia Tętniczego

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

dr hab. n. med. Magdalena Januszewicz

II Zakład Radiologii Klinicznej

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr hab. n. med. Ewa Jędrzejczyk-Patej

Oddział Kliniczny Kardiologii

Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

dr hab. n. med. Agnieszka Kapłon-Cieślicka

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

lek. Krzysztof Kasperowicz

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

lek. Jarosław Kępski

Zakład Kardioonkologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Grzegorz Kopeć

Ośrodek Chorób Krążenia Płucnego

Klinika Chorób Serca i Naczyń

Instytut Kardiologii

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II

dr hab. n. med. Przemysław Kosiński

Klinika Położnictwa, Perinatologii i Ginekologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Dziecięcy Szpital Kliniczny im. Józefa Polikarpa Brudzińskiego w Warszawie

lek. Bogna Kozłowska

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Paweł Krzesiński

Klinika Kardiologii i Chorób Wewnętrznych

Wojskowy Instytut Medyczny – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

lek. Bartosz Krzowski

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Karolina Kupczyńska

I Klinika Kardiologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

prof. dr hab. n. med. Marcin Kurzyna

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

prof. dr hab. n. med. Mariusz Kuśmierczyk

Klinika Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii

Uniwersyteckie Centrum Kliniczne

Warszawski Uniwersytet Medyczny

prof. dr hab. n. med. Małgorzata Lelonek

Zakład Kardiologii Nieinwazyjnej

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

prof. dr hab. n. med. Radosław Lenarczyk

Oddział Kliniczny Kardiologii

Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

prof. dr hab. n. med. Przemysław Leszek

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Piotr Lipiec

Zakład Szybkiej Diagnostyki Kardiologicznej

Wojewódzki Specjalistyczny Szpital im. dr. Władysława Biegańskiego w Łodzi

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr hab. n. med. Michał Mazurek

Oddział Kliniczny Kardiologii

Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

lek. Szymon Mielczarek

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Katarzyna Mizia-Stec

I Katedra i Klinika Kardiologii

Wydział Nauk Medycznych w Katowicach

Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof. Leszka Gieca w Katowicach

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

dr n. med. Robert Morawiec

II Klinika Kardiologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

dr n. med. Marcin M. Nowak

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

dr n. med. Dorota Ochijewicz

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

prof. dr hab. n. med. Grzegorz Opolski

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr hab. n. med. i n. o zdr. Krzysztof Ozierański

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

lek. Michał Pasierski

Klinika Kardiochirurgii i Transplantologii

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

Centrum Badań Naukowych Chorób Klatki Piersiowej

Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

prof. dr hab. n. med. Agnieszka Pawlak

Klinika Kardiologii

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

dr hab. n. med. i n. o zdr. Radosław Piątkowski

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

lek. Maciej Podolski

I Katedra i Klinika Kardiologii

Wydział Nauk Medycznych w Katowicach

Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof. Leszka Gieca w Katowicach

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz

Zakład Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

lek. Marta Pyziak-Stępień

Klinika Kardiologii i Wad Wrodzonych Dorosłych

Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

lek. Ewa Rajska

Klinika Kardiologii

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

dr hab. n. med. Paweł Rubiś, prof. UJ

Oddział Kliniczny Chorób Serca i Naczyń

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II

dr n. med. Bartosz Rymuza

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr hab. n. med. Jerzy Sacha

Oddział Kardiologii

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu

Uniwersytet Opolski

Wydział Wychowania Fizycznego i Fizjoterapii

Politechnika Opolska

lek. Alicja Skrobucha

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Sebastian Słomka

Zakład Szybkiej Diagnostyki Kardiologicznej

Wojewódzki Specjalistyczny Szpital im. dr. Władysława Biegańskiego w Łodzi

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

dr hab. n. med. Małgorzata Sobieszczańska-Małek

Klinika Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii

Uniwersyteckie Centrum Kliniczne

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr n. med. Justyna M. Sokolska

Instytut Chorób Serca

Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

dr n. med. Jakub Stępniewski

Ośrodek Chorób Krążenia Płucnego

Klinika Chorób Serca i Naczyń

Instytut Kardiologii

Centrum Innowacyjnej Edukacji Medycznej

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum

Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II

prof. dr hab. n. med. Piotr Suwalski

Klinika Kardiochirurgii i Transplantologii

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

dr n. med. Ewa Szczerba

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

Zakład Kardiologii

Instytut Matki i Dziecka w Warszawie

dr hab. n. med. Sebastian Szmit

Zakład Kardioonkologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Instytut Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie

Oddział Diagnostyki Onkologicznej i Kardioonkologii

Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie

Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Piotr Szymański

Centrum Kardiologii Klinicznej i Chorób Rzadkich Układu Sercowo-Naczyniowego

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

dr n. o zdr. Aleksandra Tomaszek

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

prof. dr hab. n. med. Adam Torbicki

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku, Ośrodek ERN-Lung

dr hab. n. med. i n. o zdr. Agata Tymińska

I Katedra i Klinika Kardiologii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

dr hab. n. med. i n. o zdr. Maria Wieteska-Miłek

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

lek. Anna Witowicz

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

prof. dr hab. n. med. Wojciech Wojakowski

Klinika Kardiologii i Chorób Strukturalnych Serca

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

lek. Katarzyna Wrona

Katedra i Klinika Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

Europejskie Centrum Zdrowia w Otwocku

dr n. med. Marta Załęska-Kocięcka

Oddział Mechanicznego Wspomagania Krążenia i Transplantacji Serca

Klinika Niewydolności Serca i Transplantologii

Narodowy Instytut Kardiologii im. Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

dr n. med. Mateusz Zawadka, DESAIC

II Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Warszawski Uniwersytet Medyczny

lek. Małgorzata Żurawska

Centrum Kardiologii Klinicznej i Chorób Rzadkich Układu Sercowo-Naczyniowego

Państwowy Instytut Medyczny MSWiA w Warszawie

Przedmowa

Praktyka kardiologiczna nie nadąża za wytycznymi, a wytyczne – za badaniami klinicznymi. Dlatego nie tylko zdającym co roku egzamin z kardiologii potrzebne jest aktualne podsumowanie stanu wiedzy kardiologicznej oparte na wytycznych, z uwzględnieniem codziennej praktyki i wiedzy wynikającej z najnowszych badań i obserwacji klinicznych. Kardiologiczne up to date to kompendium przygotowane w ekspresowym czasie i okresowo aktualizowane. Podjęliśmy to wyzwanie, zdając sobie sprawę, że sukces zależy od pozyskania do współautorstwa najlepszych ekspertów, którzy dysponują czasem, oraz doświadczonego wydawnictwa medycznego.

Mieliśmy szczęście. Na nasze zaproszenie odpowiedziało ponad 200 znakomitych specjalistów z zakresu kardiologii, interny i kardiochirurgii, którzy przygotowali ponad 200 rozdziałów, zebranych w trzech częściach obejmujących najważniejsze zagadnienia współczesnej kardiologii. W efekcie, dzięki zaangażowaniu wydawnictwa PWN i jego marki PZWL, mającej prawie 80-letnie doświadczenie na polskim rynku wydawnictw medycznych, udało się w niecały rok wydać niniejszą książkę. Ogromne podziękowania dla wszystkich współautorów i wydawcy. Dobrze się stało, że wśród autorów znaleźli się zarówno doświadczeni nauczyciele akademiccy zasiadający w komisjach egzaminacyjnych, jak i ci, którzy niedawno ten egzamin zdali i należą do obiecującego młodego pokolenia polskiej kardiologii.

Egzamin z kardiologii. Repetytorium nie tylko dla zdających obejmuje tematy, które stanowią zwykle podstawę egzaminu teoretycznego oraz praktycznego z kardiologii. Każdy z nich został przedstawiony przez uznanych ekspertów w sposób syntetyczny, z uwzględnieniem aktualnej wiedzy i praktyki klinicznej. W trzeciej części znajdują się opisy przypadków – pacjentów z najczęstszymi sytuacjami klinicznymi obserwowanymi w praktyce kardiologicznej. Jednocześnie, jak to podkreślono w tytule, książka ma służyć nie tylko zdającym egzamin z kardiologii. Każdy z nas, zajmujący się na co dzień pacjentami kardiologicznymi, potrzebuje dokonać co pewien czas uzupełnienia swojej wiedzy kardiologicznej z perspektywy najnowszych osiągnięć współczesnej kardiologii.

Krzysztof Ozierański

Grzegorz Opolski

Słowo wstępne Profesora Jacka S. Dubiela

Ostatnie dekady to dynamiczny postęp w zakresie diagnostyki i leczenia schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Kształcenie w dziedzinie kardiologii w Polsce rozwinęło się w tym okresie modelowo, a pomocne w tym procesie były nie tylko dostępność piśmiennictwa światowego i rodzimych opracowań podręcznikowych, lecz także okresowo publikowane w Kardiologii Polskiej wytyczne ESC.

Środowisko lekarskie, a zwłaszcza lekarze w trakcie specjalizacji, oczekiwali jednak opracowania obejmującego całościowo materiał uwzględniający aktualne problemy kardiologii – kompendium stanowiącego esencję wiedzy z tej dziedziny, pomocnego w przygotowaniu do egzaminu specjalizacyjnego. Pracy nad jego stworzeniem podjął się zespół pod redakcją naukową Krzysztofa Ozierańskiego i Grzegorza Opolskiego, przygotowując 3-częściową monografię Egzamin z kardiologii. Repetytorium nie tylko dla zdających. Autorzy poszczególnych tematów, reprezentujący szerokie grono specjalistów mających ogromne doświadczenie kliniczne i dydaktyczne, sprawili, że opracowanie to jest wybitne zarówno w treści, jak i w formie przekazu. Stało się ono wydarzeniem na rynku wydawniczym, szczególnie że jego wydania podjęło się wydawnictwo PWN i jego marka PZWL o sprawdzonej renomie.

Repetitio mater studiorum est – to stara maksyma nakazująca proces ciągłego kształcenia, w którym udział opracowań całościowych stanowi doskonały materiał szkoleniowy.

Egzamin z kardiologii. Repetytorium nie tylko dla zdających jest pozycją wybitną i wyjątkową na polskim rynku wydawnictw medycznych. Z tą lekturą powinni się zapoznać wszyscy kardiolodzy oraz lekarze specjalizujący się w innych dziedzinach.

Jacek S. Dubiel

Słowo wstępne Profesora Tomasza Grodzickiego

Za każdym razem, kiedy ukazuje się nowy podręcznik, zastanawiam się, czy faktycznie w XXI wieku potrzebujemy tego typu książek. Wszechotaczająca rzeczywistość internetowa, powszechna możliwość korzystania nie tylko z wyszukiwarek (np. Google) i baz danych (np. PubMed), lecz także z programów specjalistycznych, takich jak UpToDate lub Pathologyoutlines, oraz podręczników i wytycznych dostępnych on-line na stronach towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i European Society of Cardiology, sprawiają, że klasyczne podręczniki stają się niepotrzebne, chyba że…

Nie mamy dostępu do internetu lub należymy do pokolenia baby boom (urodzeni 1946‒1964) bądź X (1964‒1980) i ciągle lubimy zapach papieru, przewracanie stron i zaznaczanie lub podkreślanie ważnych fragmentów w książkach. Należy pamiętać, że pokolenie Y (milenialsi) oraz pokolenie Z zostały wychowane w erze komputerów i w znacznej części preferują elektroniczną formę przekazu.

Czy w związku z tym podręcznik Egzamin z kardiologii. Repetytorium nie tylko dla zdających ma rację bytu?

W kontekście przedstawionych powyżej wątpliwości można zakwestionować wydawanie tak obszernego vademecum na temat kardiologii. W mojej ocenie to, co decyduje o jego przydatności, to zestaw autorów – doświadczonych klinicystów, których znamy z pracy, kongresów lub spotkań w kuluarach zjazdów. W przeciwieństwie do autorów materiałów dostępnych on-line zarówno redaktorzy, jak i eksperci będący autorami poszczególnych rozdziałów tej książki nie są dla polskiego czytelnika anonimowymi badaczami. Ich doświadczenia w prowadzeniu chorych z problemami kardiologicznymi nie wynikają z pracy w ośrodkach amerykańskich lub brytyjskich, ale z pracy w naszej rzeczywistości, z pacjentem, który jest nam zdecydowanie bliższy pod względem zachowań kulturowych i warunków socjoekonomicznych.

Kolejnym argumentem przemawiającym za nowym podręcznikiem jest jego forma – nie tylko ograniczanie się do przedstawienia aktualnego stanu wiedzy i ostatnich rekomendacji, ale również omówienie przypadków. Poruszając się w gąszczu wytycznych, które zostały stworzone do leczenia poszczególnych chorób, gubimy z pola widzenia chorego, który bardzo często cierpi z powodu wielu schorzeń i należałoby zastosować kilka wytycznych, nie zawsze ze sobą spójnych.

Last but not least adresatem książki są między innymi osoby przygotowujące się do egzaminu specjalizacyjnego z kardiologii i myślę, że nie trzeba tej grupy lekarzy namawiać do sięgnięcia po podręcznik pisany w znacznej części przez specjalistów przygotowujących pytania do tego egzaminu!

Tomasz Grodzicki

Wykaz skrótów

60/60 (objaw 60/60) – czas akceleracji przepływu przez zastawkę płucną < 60 ms oraz skurczowego gradientu przez zastawkę trójdzielną < 60 mm Hg

6MWD – 6-minute walk distance, długość 6-minutowego marszu

6MWT – 6-minute walk test, 6-minutowy test marszowy

AA – amyloidosis A – postać wtórna amyloidozy

AAA – abdominal aortic aneurysm, tętniak aorty brzusznej

AAD – acute aortic dissection, ostre rozwarstwienie aorty

AAD – antiarrhythmic drug, lek antyarytmiczny

AAS – acute aortic syndrome, ostry zespół aortalny

ABG – arterial blood gas, gazometria krwi tętniczej

ABI – ancle-brachial index, wskaźnik kostkowo-ramienny

ABPM – ambulatory blood pressure monitoring, całodobowa rejestracja ciśnienia tętniczego

AC – attenuation corrected, korekta osłabienia

ACC – American College of Cardiology, Amerykańskie Kolegium Kardiologiczne

ACE-I – angiotensin-converting-enzyme inhibitor, inhibitor konwertazy angiotensyny

ACM – arrhythmogenic cardiomyopathy, kardiomiopatia arytmogenna

ACS – acute coronary syndromes, ostry zespół wieńcowy

ACSD – acute cardiac sympathetic disruption, ostre zakłócenie współczulnej regulacji serca

ACSD – average cigarettes smoked per day, ilość wypalanych dziennie papierosów

AcT – acceleration time, czas akceleracji

ACT – activated clotting time, aktywowany czas krzepnięcia

ACTH – adrenocorticotropic hormone, hormon adrenokortykotropowy

AD – aortic dissection, rozwarstwienie aorty

ADRR – active direct renin concentration, bezpośrednie stężenie reniny

AF – atrial fibrillation, migotanie przedsionków

AFI – amniotic fluid index, wskaźnik płynu owodniowego

AFL – atrial flutter, trzepotanie przedsionków

AFMR – atrial functional mitral regurgitation, przedsionkowa niedomykalność mitralna

AHA – American Heart Association, Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne

AHF – acute heart failure, ostra niewydolność serca

AKI – acute kidney injury, ostre uszkodzenie nerek

AL – amyloidosis light-chain, amyloidoza pierwotna (amyloidoza łańcuchów lekkich immunoglobuliny)

ALP – alkaline phosphatase, fosfataza alkaliczna

ALT – alanine transaminase, transaminaza alaninowa

ANCA – antineutrophil cytoplasmic antibodies, autoprzeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów

AngII – angiotensin II, angiotensyna II

ANP – atrial natriuretic peptide, przedsionkowy peptyd natriuretyczny

AR – aortic regurgitation, niedomykalność aortalna

AR – aortic root, pień aorty

ARAS – atherosclerotic renal artery stenosis, miażdżyca tętnic

ARB – angiotensin receptor blockers – sartany

ARC – Academic Research Consortium, Akademickie Konsorcjum Badawcze

ARDS – acute respiratory distress syndrome, zespół ostrej niewydolności oddechowej

ARNI – angiotensin receptor-neprilysin inhibitor, inhibitor receptora angiotensyny-neprylizyny (lek sładający się z sakubitrylu i walsartanu)

ARO – aktywność reninowa osocza

ARR – aldosterone-to-renin ratio, wskaźnik aldosteronowo-reninowy

ARVC – arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy, arytmogenna kardiomiopatia prawej komory

AS – aortic stenosis, stenoza aortalna

ASA – acidum acetylsalicylicum, kwas acetylosalicylowy

ASA – alcohol septal ablation, ablacja alkoholowa przegrody międzykomorowej

ASCVD – atherosclerotic cardiovascular disease, choroba sercowo-naczyniowa związana z miażdżycą

ASD – atrial septal defect, ubytek w przegrodzie międzyprzedsionkowej

AST – aspartate transferase, aminotransferaza asparaginianowa

AT – atrial tachycardia, częstoskurcz przedsionkowy

ATN– acute tubular necrosis, martwica cewek nerkowych

ATS – American Thoracic Society, Amerykańskie Towarzystwo Klatki Piersiowej

ATTR – amyloidoza transtyretynowa

ATTRm – ATTR dziedziczna

ATTRwt – ATTR wild-type, ATTR typu dzikiego; amyloidoza starcza

AV – aortic valve, zastawka aortalna

AVA – aortic valve area, pole powierzchni zastawki aortalnej

AVI – aortic valve insufficiency, niedomykalność zastawki aortalnej

AVN – atrio-ventricular node, węzeł przedsionkowo-komorowy

AVNRT – atrioventricular nodal reentrant tachycardia, nawrotny częstoskurcz węzłowy przedsionkowo-komorowy

AVR – aortic valve replacement, wymiana zastawki aortalnej

AVRT – atrioventricular reentrant tachycardia, częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy

AVV – atrioventricular valve, zastawka przedsionkowo-komorowa

AW – antagonista wapnia

b.i.d. – bis in die, dwa razy dziennie

BARC – Bleeding Academic Research Consortium, Akademickie Konsorcjum Badawcze ds. Krwawienia

BAV – balloon aortic valvuloplasty, balonowa walwuloplastyka aortalna

BB – beta-adrenolityk

BiVAD – biventricular assist device, urządzenie wspomagające pracę obu komór

BLS – basic life support, podstawowe zabiegi resuscytacyjne

BMI – body mass index, wskaźnik masy ciała

BMS – bare metal stent, stent metalowy

BNP – B-type natriuretic peptide, peptyd natriuretyczny typu B

BP – blood pressure, tętnicze ciśnienie krwi

BPA – balloon pulmonary angioplasty, balonowa angioplastyka płucna

BSA – body surface area, powierzchnia ciała

BSH – basal septal hypertrophy, przerost segmentu podstawnego przegrody międzykomorowej

BTB – bridge to bridge, pomost do pomostu

BTC – bridge to candidacy, pomost do kandydowania

BTD – bridge to decision, pomost do decyzji

BTR – bridge to recovery, pomost do wyleczenia (remisji)

BTT – bridge to transplant, pomost do przeszczepienia

BVS – bioabsorbable vascular scaffold, stent bioresorbowalny

CA – cardiac amyloidosis, amyloidoza serca

CA-AKI – contrast associated, ostre uszkodzenie nerek towarzyszące podaniu środka kontrastowego

CABG – coronary artery bypass grafting, pomostowanie aortalno-wieńcowe

CAC – coronary artery calcium, wapń w tętnicach wieńcowych

CAD – coronary artery disease, choroba wieńcowa

cAMP – cyclic adenosine monophosphate, cykliczny adenozynomonofosforan

CAS – carotid artery stenting, angioplastyka tętnicy szyjnej

CBF – cerebral blood flow, mózgowy przepływ krwi

CCA – common carotid artery, tętnica szyjna wspólna

cCABG – conventional coronary artery bypass grafting, klasyczne pomostowanie tętnic wieńcowych

CCB – calcium channel blocker, antagonista wapnia

CCS – chronic coronary syndrome, przewlekły zespół wieńcowy

CCT – correlated color temperature, skorelowana temperatura barwowa

CCTA – coronary computed tomography angiography, angiografia naczyń wieńcowych metodą tomografii komputerowej

CCW – counter-clockwise, kierunek przeciwny do poruszania się wskazówek zegara

CD – cluster of differentiation, antygen różnicowania komórkowego

CDUS – colour doppler ultrasonography, badanie USG z kolorowym doplerem

CEA – carotid endarterectomy, endarterektomia tętnicy szyjnej

CEUS – contrast enhanced ultrasound, badanie USG z kontrastem

CFC – cardiofaciocutaneous, sercowo-twarzowo-skórny

CFR – coronary flow reserve, rezerwa przepływu wieńcowego

cGMP – cyclic guanosine monophosphate, cykliczny monofosforan guanozyny

CHA₂DS₂-VASc – skala służąca do oceny ryzyka wystąpienia powikłań zakrzepowo-zatorowych u pacjentów z migotaniem przedsionków

CHD – congenital heart defect, wrodzona wada serca

CI – cardiac index, wskaźnik sercowy

CI – confidence interval, przedział ufności

CIED – cardiovascular implantable electronic device, wszczepialne sercowo-naczyniowe urządzenia elektroniczne

CIN – contrast induced nephropathy, nefropatia indukowana kontrastem

CKD – chronic kidney disease, przewlekła choroba nerek

CKD-EPI – chronic kidney disease epidemiology collaboration, wzór do szacowania wartości przesączania kłębuszkowego nerek

CMA – coronary microcalcification activity, aktywność mikrozwapnień wieńcowych

CMD – coronary microvascular dysfunction, dysfunkcja mikrokrążenia wieńcowego

CMO – care management organization, pozaustrojowa oksygenacja membranowa

CMR – cardiac magnetic resonance, rezonans magnetyczny serca

CO – cardiac output, pojemność minutowa

CoA – coarctation of the aorta, koarktacja aorty

CPE – carbapenemase-producing Enterobacteriaceae, Enterobacteriaceae wytwarzające karbapenemazy

CPET – cardiopulmonary exercise test, sercowo-płucna próba wysiłkowa

CPP – cerebral perfusion pressure, ciśnienie perfuzji mózgowej

CPR – cardiopulmonary resuscitation, resuscytacja krążeniowo-oddechowa

CPVT – catecholaminergic polymorphic ventricular tachycardia, wielokształtny częstoskurcz komorowy zależny od katecholamin

CrCl – creatinine clearance, klirens kreatyniny

CRP – c-reactive protein, białko C-reaktywne

CRT – capillary refill time, czas nawrotu kapilarnego

CRT – cardiac resynchronization therapy, terapia resynchronizująca serce

CS – cardiogenic shock, wstrząs kardiogenny

CS – cryptogenic stroke, udar kryptogenny

CSP – conduction system pacing, układ przewodzący serca

CT – computed tomography, tomografia komputerowa

CTA – computed tomography angiography, angiografia metodą tomografii komputerowej

CTEPD – thrombo-embolic pulmonary disease, zakrzepowo-zatorowa choroba płuc

CTEPH – chronic thrombo-embolic pulmonary hypertension, przewlekłe zakrzepowo-zatorowe nadciśnienie płucne

cTFC – corrected TIMI frame count, poprawiona liczba ramek TIMI

CTI – cavotricuspid isthmus, cieśń trójdzielno-żylna

cTn – cardiac troponin, tropiny sercowe

CTO – chronic total occlusion, przewlekła okluzja (niedrożność) tętnicy wieńcowej

CTPA – computed tomography pulmonary angiogram, angiografia płucna metodą tomografii komputerowej

CTRCD – cancer therapy-related cardiac dysfunction, dysfunkcja serca związana z leczeniem onkologicznym

CV – cardiovascular, sercowo-naczyniowe

CVD – cardiovascular disease, choroba sercowo-naczyniowa

CVP – central venous pressure, ośrodkowe ciśnienie żylne

CVR – cerebrovascular reserve, rezerwa mózgowo-naczyniowa

CVR – cerebrovascular resistance, opór naczyniowy

CVRF – cardiovascular risk factor, czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego

CVT – cerebral venous thrombosis, zakrzepica żył mózgowych

CVVH – continuous veno-venous hemofiltration, ciągła żylno-żylna hemofiltracja

CVVHD – continuous veno-venous hemodialysis, ciągła żylno-żylna hemodializa

CVVHDF – continuous veno-venous hemofiltration, ciągła żylno-żylna hemodiafiltracja

CW – clockwise, kierunek zgodny z poruszaniem się wskazówek zegara

CW – continuous wave, fala ciągła

CYP – cytochrome, cytochrom

CZT – cadmium zinc telluride, CdZnTe to stop tellurku kadmu i tellurku cynku

DAPT – dual anti-platlet therapy, podwójna terapia przeciwpłytkowa

DASH – dietary approaches to stop hypertension, dietetyczna metoda zatrzymania nadciśnienia

DASI – Duke activity status index, indeks aktywności Duke’a; narzędzie oceny służące do oceny zdolności funkcjonalnej pacjentów z chorobami układu krążenia

DAT – dual antithrombotic therapy, podwójna terapia przeciwzakrzepowa

DBP – diastolic blood pressure, rozkurczowe ciśnienie tętnicze krwi

DCM – dilated cardiomyopathy, kardiomiopatia rozstrzeniowa

DEB – drug-eluting balloon, balon powlekany lekiem

DES – desmina

DES – drug-eluting stent, stent uwalniający lek

DFR – diastolic hyperemia-free ratio, wskaźnik rozkurczowego przepływu wieńcowego w czasie hiperemii

DILV – double-inlet left ventricle, dwunapływowa lewa komora

DPD – kwas 3,3-difosfono-1,2-propanodikarboksylowy

dPR – diastolic pressure ratio, stosunek ciśnienia rozkurczowego

DSA – digital subtraction angiography, cyfrowa angiografia subtrakcyjna

DT – destination therapy, terapia docelowa

DT – diuretyk tiazydowy/tiazydopodobny

DTT – diluted thrombin time, czas trombinowy w rozcieńczonym osoczu

DUS – duplex ultrasonography, ultrasonografia z podwójnym obrazowaniem

DVI – Doppler velocity index, stosunek całki prędkości w czasie w drodze odpływu lewej komory do całki prędkości w czasie przez zastawkę aortalną

DVT – deep vein thrombosis, zakrzepica żył głębokich

E/e′ – early mitral inflow divided by early diastolic mitral annular velocity, stosunek prędkości wczesnego napływu mitralnego do prędkość pierścienia mitralnego we wczesnej fazie rozkurczu

e’ – early diastolic mitral annular velocity, prędkość pierścienia mitralnego we wczesnej fazie rozkurczu

e’ lat – early diastolic lateral mitral annular velocity, prędkość wczesnorozkurczowa części bocznej pierścienia mitralnego

e’ sept – early diastolic septal mitral annular velocity, prędkość wczesnorozkurczowa części przegrodowej pierścienia mitralnego

EACAB – endoscopic atraumatic coronary artery bypass, endoskopowe atraumatyczne pomostowanie tętnic wieńcowych

EACTS – European Association for Cardio-Thoracic Surgery, Europejskie Towarzystwo Kardio-Torakochirurgiczne

EANM – European Association of Nuclear Medicine, Europejskie Stowarzyszenie Medycyny Nuklearnej

EBM – evidence-based medicine, medycyna oparta na dowodach

ECA – external carotid artery, tętnica szyjna zewnętrzna

ECC – extracorporeal circulation, krążenie pozaustrojowe

echo – echokardiografia

ECMO – extra corporeal membrane oxygenation, pozaustrojowa oksygenacja membranowa

ECPR – extracorporeal cardiopulmonary resuscitation, zewnątrzustrojowa resuscytacja sercowo-płucna

ECT – ecarin clotting time, ekarynowy czas krzepnięcia

ECV – electrical cardioversion, kardiowersja elektryczna 

ECV – extracellular volume, objętość przestrzeni pozakomórkowej miokardium

EDV – end-diastolic volume, objętość końcoworozkurczowa

EF – ejection fraction, frakcja wyrzutowa

eGFR – estimated glomerular filtration rate, szacunkowy wskaźnik przesączania kłębuszkowego

EHRA – European Heart Rhythm Association, Europejska Asocjacja Rytmu Serca

EKG – elektrokardiografia/elektrokardiogram

EMB – endomyocardial biopsy, biopsja endomiokardialna

eMVA – effective mitral valve area, efektywne pole otwarcia zastawki mitralnej

EPS – electrophysiology study, badanie elektrofizjologiczne

ERA – endothelin receptor antagonist, antagonista receptora endoteliny

ERC – European Resuscitation Council, Europejska Rada Resuscytacji

ERI – elective replacement indicator, wskaźnik planowej wymiany

EROA – effective regurgitant orifice area, efektywna powierzchnia niedomykalności

ERT – enzyme replacement therapy, enzymatyczna terapia zastępcza

ES – Eisenmenger syndrome, zespół Eisenmengera

ES – electrical storm, burza elektryczna

ESC – European Society of Cardiology, Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne

ESD – endoscopic submucosal dissection, endoskopowa dyssekcja podśluzówkowa

ESD – end-systolic diameter, wymiar końcoworozkurczowy

ESN – early systolic notching, wczesne wcięcie skurczowe

ESUS – embolic strokes of undetermined source, udar niedokrwienny o nieznanym pochodzeniu materiału zatorowego

ESV – end-systolic volume, objętość końcowoskurczowa

EVALI – e-cigarette or vaping-associated lung injury, uszkodzenie płuc związane z używaniem e-papierosów lub wapowania

FAC – fractional area change, ułamkowa zmiana powierzchni

FALD – Fontan-associated liver disease, choroba wątroby związana z krążeniem typu Fontana

FDA – Food and Drug Administration, Agencja Żywności i Leków

FDG – fluorodeoksyglukoza

FED – fibroelastic deficiency, niedobór włókien elastycznych

FENa – fractional excretion of sodium, frakcjonowane wydalanie sodu z moczem

FEV1 – forced expiratory volume in 1 second, natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa

FFR – fractional flow reserve, cząstkowa rezerwa przepływu

FITT – frequency, intensity, time-duration, type of exercise, częstotliwość, intensywność, czas, rodzaj; elementy wpływu aktywności fizycznej

FITT+T – timing in relations to meal-time, relacja czasowa pomiędzy spożyciem posiłku a rozpoczęciem treningu

FL – false lumen, kanał fałszywy

FLC – free light chains, łańcuchy lekkie immunoglobulin

FMD – fibromuscular dysplasia, dysplazja włóknisto-mięśniowa

FMF – Fetal Medicine Foundation, Fundacja Medycyny Płodu

FTND – Fagerström Test for Nicotine Dependence, kwestionariusz uzależnienia od nikotyny wg Fagerströma

FVC – forced vital capacity, nasilona pojemność życiowa

GAA – α-glukozydazy

GCA – giant cell arteritis, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic

GCS – Glasgow Coma Scale, skala Glasgow

GDF 15 – growth differentiation factor 15, czynnik różnicowania wzrostu 15

GDMT – guideline-directed medical therapy, terapia zgodna z wytycznymi

GERD – gastroesophageal reflux disease, choroba refluksowa przełyku

GGTP – γ-glutamylotranspeptydaza

GIP – glucose-dependent insulinotropic polypeptide, glukozozależny polipeptyd insulinotropowy

GLP-1 – glucagon-like peptide-1, glukagonopodobny peptyd 1

GLS – global longitudinal strain, globalne odkształcenie podłużne

GO – gałąź okalająca

GOPP – górny odcinek przewodu pokarmowego

GPZ – gałąź przednia zstępująca

GPZ – glipizide, glipizyd

GRACE – Global Registry of Acute Coronary Events, Globalny Rejestr Ostrych Zdarzeń Wieńcowych

GSPECT – gated-SPECT, bramkowane badanie SPECT

GUCH – grown up congenital heart, dorosły z wrodzoną wadą serca

HALT – hypoattenuated leaflet thickening, pogrubienie płatków przy zachowanej ich ruchomości

HB – His bundle, pęczek Hisa

HbA1c – glycated hemoglobin, hemoglobina glikowana

HBP – His bundle pacing, stymulacja pęczka Hisa

HBPM – home blood pressure monitoring, domowy pomiar ciśnienia tętniczego

HBV – hepatitis B virus, wirus zapalenia wątroby typu B

HCC – hepatocellular carcinoma, rak wątrobowokomórkowy

HCM – hypertrophic cardiomyopathy, kardiomiopatia przerostowa

HCV – hepatitis C virus, wirus zapalenia wątroby typu C

HD IVUS – high definitione IVUS, IVUS wysokiej rozdzielczości

HDL – high-density lipoprotein, cholesterol frakcji lipoprotein o wysokiej gęstości

HELLP – hemolysis, elevated liver enzymes, low platelet count, hemoliza, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych w surowicy i małopłytkowość

HF – fluorowodór

HF – heart failure, niewydolność serca

HFA – Heart Failure Association, Asocjacja Niewydolności Serca ESC

h‐FABP – heart-type fatty acid-binding protein, sercowe białko wiążące kwasy tłuszczowe

HFmrEF – heart failure with mildly reduced ejection fraction, niewydolność serca z łagodnie obniżoną frakcją wyrzutową

HFpEF – heart failure with preserved ejection fraction, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową

HFrEF – heart failure with reduced ejection fraction, niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową

HH – hereditary hemochromatosis, hemochromatoza dziedziczna

HIIT – high-intensity interval training, trening interwałowy o dużej intensywności

HIPA – heparin induced platelet activation assay, aktywacja płytek indukowanych heparyną

HIT – heparin-induced thrombocytopenia, małopłytkowość poheparynowa

HIV – human immunodeficiency virus, ludzki wirus niedoboru odporności

HLA – horizontal long axis, pozioma oś długa

HLA-ABC – human leukocyte antigen-ABC, antygen leukocytów ludzkich ABC

HLA-DR – human leukocyte antigen-DR, antygen leukocytów ludzkich DR

HLHS – hypoplastic left heart syndrome, zespół niedorozwoju lewego serca

HMDP – methylene diphosphonic acid, kwas metylenodifosfoniowy

HMOD – hypertension-mediated organ damage, powikłanie narządowe związane z nadciśnieniem tętniczym

HNDC – hypokinetic non-dilated cardiomyopathy, hipokinetyczna kardiomiopatia nierozstrzeniowa

HNDCM – hypokinetic non-dilated cardiomyopathy, hipokinetyczna kardiomiopatia nierozstrzeniowa

HOCM – hypertrophic obstructive cardiomyopathy, kardiomiopatia przerostowa z zawężaniem drogi odpływu

HR – heart rate, częstość pracy serca

HRR – heart rate reserve, różnica między tętnem spoczynkowym i maksymalnym osiągniętym w czasie testu wysiłkowego

hs cTnT – high-sensitivity cardiac troponin T, troponina T mierzona metodą wysokoczułą

HSCT – haematopoietic stem cell transplantation, przeszczepienie komórek krwiotwórczych

HSI – heaviness of smoking index, indeks ciężkości palenia

HTx – heart transplatation, przeszczepienie serca

i.v. – intravenous, dożylnie

I/H/D-TNP – idiopathic/hereditary/drug-induced pulmonary arterial hypertension, idiopatyczne/dziedziczne/związane z lekami tętnicze nadciśnienie płucne

IABP – intra-aortic balloon pump, balon do kontrapulsacji wewnątrzaortalnej

IAP – incremental atrial pacing, stymulacja przedsionków o zmniejszającym się sprzężeniu

IART– intraatrial re-entrant tachycardia, nawrotny częstoskurcz wewnątrzprzedsionkowy

IAS – interatrial septum, przegroda międzyprzedsionkowa

ICA – internal carotid artery, tętnica szyjna wewnętrzna

ICD – implantable cardioverter-defibrillator, wszczepialny kardiowerter-defibrylator

ICH – intracerebral hemorrhage, krwawienie wewnątrzczaszkowe

ICI – immune checkpoint inhibitors, inhibitory immunologicznych punktów kontrolnych

ICOS – International Cardio-Oncology Society, Międzynarodowe Towarzystwo Kardioonkologiczne

ICP – intracranial pressure, ciśnienia wewnątrzczaszkowego

iFR – instantaneous wave-free ratio, przezzwężeniowy gradient ciśnień w fazie rozkurczowej cyklu pracy serca

IH – intracranial hypertension, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe

ILD – interstitial lung disease, śródmiąższowa choroba płuc

ILR – implantable loop recorder, pętlowy rejestrator arytmii

IMA – internal mammary artery, tętnica piersiowa wewnętrzna

IMH – intramural hematoma, krwiak śródścienny

IMiD – immunomodulatory drugs, leki immunomodulujące

IMR – index of microcirculatory resistance, wskaźnik oporu mikrokrążenia

IMT – inspiratory muscle training, oporowany trening mięśni oddechowych

IMT – intima–media thickness, kompleks śróbłonek–błona środkowa

INOCA – ischemia with no obstructive coronary arteries, niedokrwienie bez obecności zwężeń nasierdziowych tętnic wieńcowych

INR – international normalized ratio, międzynarodowy współczynnik znormalizowany

INTERMACS – Interagency Registry for Mechanical Assisted Circulatory Support, Międzyagencjalny Rejestr Wspomagania Krążenia Mechanicznego

ISA – intrinsic sympathomimetic activity, wewnętrzna aktywność sympatykomimetyczna

ISHLT – International Society of Heart and Lung Transplantation, Międzynarodowe Towarzystwo Transplantacji Serca i Płuc

IST – inappropriate sinus tachycardia, nieadekwatna tachykardia zatokowa

IVC – inferior vena cava, żyła główna dolna

IVL – intravascular lithotripsy, litotrypsja wewnątrznaczyniowa

IVP – incremental ventricluar pacing, stymulacja komór o zmniejszającym się sprzężeniu

IVRT – isovolumic relaxation time, czas rozkurczu izowolumetrycznego

IVS – interventricular septum, przegroda międzykomorowa

IVUS – intravascular ultrasound, ultrasonografia wewnątrznaczyniowa

iwFR – instantaneous wave-free ratio, chwilowy gradient ciśnienia przez zwężenie w fazie rozkurczu

IZW – infekcyjne zapalenie wsierdzia

j.W. – jednostka Wooda

JET – junctional ectopic tachycardia, ogniskowy częstoskurcz węzłowy

KD – Kawasaki disease, choroba Kawasakiego

KDIGO – Kidney Disease: Improving Global Outcomes, klasyfikacja choroby nerek

KROK – Krajowy Rejestr Operacji Kardiochirurgicznych

LA – left atrium, lewy przedsionek

LAA – left atrial appendage, uszko lewego przedsionka

LAD – left anterior descending, gałąź przednia zstępująca

LAP – left atrial pressure, ciśnienie w lewym przedsionku

LAVI – left atrial volume index, wskaźnik objętości lewego przedsionka

LAX – long axis, oś długa

LBB – left bundle branch, lewa odnoga pęczka Hisa

LBBB – left bundle branch block, blok lewej odnogi pęczka Hisa

LBFP – left bundle fascicular pacing, stymulacja wiązek lewej odnogi pęczka Hisa

LCP – leadless cardiac pacemaker, bezelektrodowy stymulator serca

LCSD – left cardiac sympathetic denervation, lewostronna współczulna denerwacja serca

LDL – low-density lipoprotein cholesterol, cholesterol frakcji lipoprotein o niskiej gęstości

LEAD – lower extremity artery disease, miażdżyca tętnic kończyn dolnych

LEOPARD – lentiginosis (plamy soczewicowate na skórze), ECG (nieprawidłowy obraz EKG), ocular hypertelorism (hiperteloryzm oczny), pulmonary stenosis (zwężenie pnia płucnego), abnormal genitalia (nieprawidłowości narządów płciowych zewnętrznych), retardation of growth (zahamowanie wzrostu), deafness (czuciowo-nerwowa utrata słuchu) [zespół wad wrodzonych]

LGE – late gadolinium enhancement, późne wzmocnienie kontrastowe

LHD – left heart disease, choroba lewego serca

LICA – left internal carotid artery, lewa tętnica szyjna wewnętrzna

LIIT – low-intensity interval training, trening interwałowy o małej intensywności

LITA – left internal thoracic artery, lewa tętnica piersiowa wewnętrzna

LM – left main, pień lewej tętnicy wieńcowej

LMWH – low molecular weight heparin, heparyna drobnocząsteczkowa

LQTS – long QT syndrome, zespół długiego QT

LS – longitudinal strain, odkształcenie podłużne

LTx – lung transplantation, przeszczepienie płuc

LUS – lung ultrasound, ultrasonograficzna ocena miąższu płucnego

LV – left ventricle, lewa komora

LVAD – left ventricular assist device, urządzenie wspomagające pracę lewej komory

LVEDd – left ventricle end-diastolic diameter, grubość późnorozkurczowa lewej komory

LVEDP – left ventricular end-diastolic pressure, ciśnienie końcoworozkurczowe w lewej komorze

LVEDV – left ventricular end-diastolic volume, objętość końcoworozkurczowa lewej komory

LVEF – left ventricle ejection fraction, frakcja wyrzutowa lewej komory

LVEI – left ventricle eccentricity index, wskaźnik ekscentryczności lewej komory

LVESD – left ventricle end-systolic dimension – wymiar końcowoskurczowy lewej komory

LVESV – left ventricular end-systolic volume, objętość końcowoskurczowa lewej komory

LVH – left ventricular hypertrophy, przerost mięśnia lewej komory

LVMI – left ventricular mass index, indeksowany wskaźnik masy lewej komory

LVNC – left-ventricular non-compaction cardiomyopathy, kardiomiopatia z niescalenia mięśnia lewej komory

LVOT – left ventricular outflow tract, droga odpływu lewej komory

LVOTO – left ventricular outflow track obstruction, zwężenie drogi odpływu lewej komory

LVRR – left ventricular reverse remodeling, odwrotny remodeling lewej komory

LVSP – left ventricular septal pacing, stymulacja przegrodowa lewej komory

MAC – mitral annular calcification, zwapnienie pierścienia mitralnego

MACCE – major adverse cardiac and cerebrovascular events, poważne niekorzystne zdarzenia sercowe i naczyniowo-mózgowe

MAOI – monoamine oxidase inhibitor, inhibitor monoaminooksydazy

MAP – mean arterial pressure, średnie ciśnienie tętnicze

MAPSE – mitral annulus peak systolic excursion, amplituda ruchu pierścienia mitralnego

MAT – multifocal atrial tachycardia, wieloogniskowy częstoskurcz przedsionkowy

MBF – myocardial blood flow, przepływ krwi w mięśniu sercowym

MBG – myocardial blush grade, stopień zmatowienie mięśnia sercowego

Mbq – (mega) bekerel, jednostka miary aktywności promieniotwórczej

MCS – mechanical circulatory suport, mechaniczne wspomaganie krążenia

MDT – multidisciplinary team/CTEPH team, zespół multidyscyplinarny

MELAS – mitochondrial myopathy (miopatia mitochondrialna), encephalopathy (encefalopatia), lactic acidosis (kwasica mleczanowa), stroke-like episodes (incydenty udaropodobne) [choroba genetyczna]

MERF – myoclonic epilepsy with ragged red fibers, padaczka miokloniczna z obecnością włókien „poszarpanych” („szmatowatych”)

MET – metabolic equivalent, ekwiwalent metaboliczny

MHD – mental health disorder, zaburzenie zdrowia psychicznego

MI – myocardial infarction, zawał serca

MIDCAB – minimally invasive direct coronary artery bypass, małoinwazyjne bezpośrednie pomostowanie tętnic wieńcowych

MINOCA – myocardial infarction with normal coronary arteries, zawał serca z prawidłowym obrazem tętnic wieńcowych

MIP – maximal intensive pojection, projekcja o maksymalnej intensywności

MLA – minimal lumen area, minimalna powierzchnia światła naczynia

mPAP – mean pulmonary arterial preassure, wzrost średniego ciśnienia w tętnicy płucnej

MPI – myocardial perfusion imaging, obrazowanie perfuzji mięśnia sercowego

MR – mineralocorticoid receptor, receptor mineralokortykosteroidowy

MR – mitral regurgitation, niedomykalność zastawki mitralnej

MRA – mineralocorticoid receptor antagonist, antagonista receptora mineralokortykoidowego

MRAT – macro-reentrant atrial tachycardia, częstoskurcz przedsionkowy w mechanizmie macro-reentry

MRI – magnetic resonance imaging, obrazowanie rezonansem magnetycznym

MRR – microvascular resistance reserve, rezerwa oporu mikrokrążenia

MRSA – methicillin-resistant Staphylococcus aureus, metycylinooporny gronkowiec złocisty

MSA – minimal stent area, minimalne pole światła stentu

MV – mitral valve, zastawka mitralna

MVA – mitral valve area, pole otwarcia zastawki mitralnej

MVD – multivessel coronary disease, wielonaczyniowa choroba wieńcowa

MVO – microvascular obstruction, niedrożność naczyń mikrokrążenia

NAC – N-acetylcysteine, acetylocysteina

NAC – non-attenuation corrected, niekorygowane osłabienie

nAChR α₄β₂ – nicotinic acetylcholine receptor type α₄β₂, nikotynowy cholinergiczny receptor typu α₄β₂

nAChRs – nicotinic acetylcholine receptors, nikotynowy receptor cholinergiczny

NCS – non-cardiac surgery, operacja niekardiochirurgiczna

NCS – not clinically significant, nieistotne klinicznie

NGAL – neutrophil gelatinase-associated lipocalin, lipokalina związana z żelatynazą neutrofilów

NHLBI – National Heart, Lung, and Blood Institute, Narodowy Instytut Chorób Serca, Płuc i Krwi

NIHSS – National Institutes of Health Stroke Scale, skala udarowa narodowych instytutów zdrowia

NIV – non-invasive ventilation, nieinwazyjna wentylacja płuc

NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne

NNN – nadciśnienie naczyniowo-nerkowe

NNT – number need to treat, liczba potrzebna do leczenia; miara używana w medycynie opartej na dowodach, która określa liczbę pacjentów, którzy muszą być leczeni, aby zapobiec jednemu niekorzystnemu zdarzeniu

NOAC – non-vitamin K antagonist oral anticoagulant, doustny lek przeciwkrzepliwy niebędący antagonistą witaminy K

NODAT – new onset diabetes after transplantation, cukrzyca o nowym początku po przeszczepieniu

NRS – numerical rating scale, skala numeryczna

NSTE-ACS – non-ST-segment elevation acute coronary syndrome, ostry zespół wieńcowy bez uniesienia odcinka ST

NSTEMI – non-ST-segment elevation myocardial infarction, zawał mięśnia sercowego bez uniesienia odcinka ST

nsVT – non-sustained ventricular tachycardia, nieutrwalony częstoskurcz komorowy

NT – nadciśnienie tętnicze

NTG – nitrogliceryna

NT-proBNP – N-terminal pro b-type natriuretic peptide, N-końcowy propeptyd natriuretyczny typu B

NTZ – nikotynowa terapia zastępcza

NYHA – New York Heart Association, Nowojorskie Towarzystwo Kardiologiczne

NZK – nagłe zatrzymanie krążenia

OAC – oral anticoagulant/oral anticoagulation therapy, doustny lek przeciwkrzepliwy/doustne leczenie przeciwkrzepliwe

O-AVRT – ortodromic atrio-ventricular reentry tachykardia, częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy ortodromowy

OB – odczyn Biernackiego

OBS – obturacyjny bezdech senny

OCT – – optical coherence tomography, koherentna tomografia optyczna

OD – optical density, gęstość optyczna

OGTT – oral glucose tolerance test, test doustnego obciążenia glukozą

OH – orthostatic hypotension, hipotensja ortostatyczna

OMT – optimal medical treatment, optymalna farmakoterapia

OP – older people, starsi ludzie

OPCAB – off-pump coronary artery bypass, pomostowanie tętnic wieńcowych bez użycia krążenia pozaustrojowego

OR – odds ratio, iloraz szans

OTW – ostry test wazoreaktywności

OUN – ośrodkowy układ nerwowy

PA – primary aldosteronism, pierwotny aldosteronizm

PA – pulmonary artery, tętnica płucna

PACAB – port access coronary artery bypass, chirurgia naczyń wieńcowych poprzez ograniczony dostęp

PAD – peripheral artery disease, choroba tętnic obwodowych

PAH – pulmonary arterial hypertension, tętnicze nadciśnienie płucne

PAN – polyarteritis nodosa, guzkowe zapalenie tętnic

PAPi – pulmonary artery pulsatility index, wskaźnik pulsacji tętnicy płucnej

PARIS – Patterns of Non-adherence to Antiplatelet Regimen in Stented Patients, badanie i rejestr dotyczący wzorce nieprzestrzegania schematu przeciwpłytkowego u pacjentów ze stentami

PAU – penetrating aortic ulcer, penetrujące owrzodzenie aorty

PAWP – pulmonary artery wedge pressure, ciśnienie zaklinowania w kapilarach płucnych

PB – plastic bronchitis, plastyczne zapalenie oskrzeli

PCA – prostacyclin analogue, analog prostacykliny

PCC – prothrombin complex concentrate, koncentrat czynników zespołu protrombiny

PCH – pulmonary capillary haemangiomatosis, hemangiomatoza kapilarna płucna

PCI – percutaneous coronary intervention, przezskórna angioplastyka wieńcowa

PCWP – pulmonary capillary wedge pressure, ciśnienie zaklinowania w kapilarach płucnych

PDA – patent ductus arteriosus, przetrwały przewód tętniczy

PDE5 – phosphodiesterase type 5, podtyp 5 fosfodiesterazy

PDE5i – inhibitor fosfodiesterazy 5

PDGF – platelet-derived growth factor, czynnik wzrostu pochodzący z płytek krwi

PE – pulmonary embolism, zatorowość płucna

PEA – pulmonary endarterectomy, endarterektomia tętnicy płucnej

PEA – pulseless electrical activity, czynność elektryczna bez tętna

PERT – pulmonary embolism response team, zespół terapii zatorowości płucnej

PESI – pulmonary embolism severity index, wskaźnik ciężkości zatorowości płucnej

PET – positron emission tomography, pozytonowa tomografia emisyjna

PF4 – platelet factor 4, czynnik płytkowy 4

PFA – pulsed field ablation, ablacja pulsacyjnym polem elektrycznym

PFO – patent foramen ovale, przetrwały otwór owalny

PH – pulmonary hypertension, nadciśnienie płucne

PH-LHD – pulmonary hypertension due to left heart disease, nadciśnienie płucne spowodowane chorobą lewego serca

PHT – pressure half time, czas spadku gradientu aortalno-komorowego do połowy

PI – pulsatility index, wskaźnik pulsacji przepływu krwi

PICM – pacing induced cardiomyopathy, kardiomiopatia indukowana stymulacją

PISA – proximal isovelocity surface area, promień proksymalnej strefy konwergencji

PJRT – permanent junctional reciprocating tachycardia, ustawiczny nawrotny częstoskurcz z łącza przedsionkowo-komorowego

PLAX – parasternal long axis, przymostkowa oś długa

PLE – protein-losing enteropathy, enteropatia z utratą białka

PLT – płytki krwi

PM – pacemaker, stymulator serca

PMC – percutaneous mitral commissurotomy, przezskórna komisurotomia mitralna

Pmean – średni gradient ciśnień

PMR – papillary muscle rupture, pęknięcie mięśnia brodawkowatego

PMR – primary mitral regurgitation, niedomykalność mitralna pierwotna

PNES – psychogenic non-epileptic seizures, psychogenne drgawki niepadaczkowe

POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc

POCUS – point-of-care ultrasonography, ultrasonografia w punkcie opieki

POT – proximal optimization technique, doprężenie stentu w odcinku proksymalnym

POTS – postural orthostatic tachycardia syndrome, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej

PPGL – pheochromocytoma and paraganglioma, wspólne określenie dla guzów wydzielających katecholaminy: guz chromochłonny i przyzwojaki (pheochromocytoma i paraganglioma)

PPS – psychogenic pseudo-syncope, psychogenne omdlenie rzekome

PPV – pulse pressure variation, wahania ciśnienia tętna

PRA – panel reactive antibody, panel przeciwciał

PRA – prostacyclin receptor agonist, agonista receptora prostacykliny

PRIND – prolonged RIND, przedłużony RIND

PSA – prostate specific antigen, swoisty antygen sterczowy,

PSAX – parasternal short axis view, przymostkowa oś krótka

PT – pulmonary trunk, pień płucny

PTFE – polimer politetrafluoroetylenowy

PTK – Polskie Towarzystwo Kardiologiczne

PTLO – Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości

PTT – partial thromboplastin time, czas częściowej tromboplastyny

PTW – prawa tętnica wieńcowa

PV – pulmonary veins, żyły płucne

PVC – premature ventricular complex, przedwczesny zespół komorowy

PVD – pulmonary vascular disease, płucna choroba naczyniowa

PVI – pulmonary vein isolation, zabieg izolacji żył płucnych

PVOD – pulmonary veno-occlusive disease, choroba zarostowa żył płucnych

PVR – pulmonary vascular resistance, opór naczyniowy w krążeniu płucnym

PVT – polymorphic ventricular tachycardia, polimorficzny VT

PYP – pyrophosphate, pirofosforan

q.d. – quaque die, raz dziennie

QFR – quantitative flow ratio, ilościowy stosunek przepływu

QoL – quality of life, poprawa jakości życia

Qp – pulmonary flow, przepływ płucny

QRS – zespół QRS – fragment zapisu elektrokardiograficznego

Qs – systemic flow, przepływ systemowy

RA – right atrium, prawy przedsionek

RAA – renin-angiotensin-aldosterone, renina–angiotensyna–aldosteron

RAAS – renin-angiotensin-aldosterone system, układ renina–angiotensyna–aldosteron

RAP – right atrial pressure, ciśnienie w prawym przedsionku

RAPA – right atrial-pulmonary artery, połączenie prawy przedsionek‒tętnica płucna

RBB – right bundle branch, prawa odnoga pęczka Hisa

RBBB – right bundle branch block, blok prawej odnogi pęczka Hisa

RCA – right coronary artery, prawa tętnica wieńcowa

RCT – randomized controlled trial, kontrolowane badania z randomizacją

RF – regurgitant fraction, frakcja niedomykalności

RHC – right heart catheterisation, cewnikowanie prawego serca

RICA – right internal carotid artery, prawa tętnica szyjna wewnętrzna

RIMP – right ventricle index of myocardial performance, wskaźnik sprawności RV

RIND – reversible ischaemic neurologic deficyt, odwracalny niedokrwienny ubytek neurologiczny

RITA – right internal thoracic artery, prawa tętnica piersiowa wewnętrzna

ROCK – Rho-associated protein kinase, kinaza związana z białkiem Rho

RoPE – risk of paradoxical embolism [score], skala oceny prawdopodobieństwa zatoru skrzyżowanego

ROS – reactive oxygen species, reaktywne formy tlenu

ROSC – recurrence of spontanous circulation, stabilny powrót spontaniczego krążenia

RPA – right pulmonary artery, prawa tętnica płucna

RPP – rate pressure product, produkt podwójny – iloczyn częstości rytmu serca i ciśnienia tętniczegoRST – resistance/strength training, trening oporowy/rozciągający

RT – radiotherapy, radioterapia

RV – right ventricle, prawa komora

RVAD – right ventricular assist device, mechaniczne wspomaganie prawej komory

RVAP – right ventricle apical pacing, stymulacja koniuszka prawej komory serca

RVEF – right ventricular ejection fraction, frakcja wyrzutowa prawej komory

RVESVI – right ventricular end-systolic volume index, wskaźnik objętości końcowoskurczowej prawej komory

RVHT – renovascular hypertension, nadciśnienie tętnicze naczyniowo-nerkowe

RVIT – right ventricular inflow tract, droga napływu prawej komory

RVol – regurgitant volume, objętość fali zwrotnej

RVOT – right ventricular outflow tract, droga odpływu prawej komory

RVOTO – right ventricular outflow tract obstruction, zwężenie drogi odpływu prawej komory

RVSP – right ventricular systolic pressure, skurczowe ciśnienie w prawej komorze

RWT – relative wall thickness, względna grubość ściany lewej komory

s.c. – subcutaneous, podskórnie

SA – short axis, krótka oś

SAECG – signal-averaged-electrocardiogram, uśredniony sygnał EKG

SAH – subarachnoid hemorrhage, krwotok podpajęczynówkowy

SAM – systolic anterior motion, skurczowy ruch do przodu

SAVR – surgical aortic valvae replacement, chirurgiczna wymiana zastawki aortalnej

SBE – standard base excess, nadmiar zasad

SBP – systolic blood pressure, ciśnienie tętnicze skurczowe

SCAD – spontaneous coronary artery dissection, spontaniczne rozwarstwienie tętnicy wieńcowej

SCCT – Society of Cardiovascular Computed Tomography, Towarzystwo Tomografii Komputerowej Układu Krążenia

SCD – sudden cardiac death, nagły zgon sercowy

SCORE – systematic coronary risk evaluation, systematyczna ocena ryzyka choroby wieńcowej

SCUF – slow continuous ultrafiltration, ciągła powolna ultrafiltracja

SDS – summed diffrence score, skala odwracalnego niedokrwienia

sGCs – soluble guanylate cyclase stimulator, rozpuszczalny stymulator cyklazy guanylowej

SGLT2-I – sodium-glucose co-transporter 2 inhibitor, inhibitor kotransportera sodowo-glukozowego typu 2; flozyna

SHD – structural heart disease, choroba strukturalna serca

SICM – sepsis-induced cardiomyopathy, kardiomiopatia w przebiegu wstrząsu septycznego

SIRS – systemic inflammatory response syndrome, zespół ogólnorozwojowej odpowiedzi zapalnej

SLE – systemic lupus erythrematosus, toczeń rumieniowaty układowy

SM – stenoza mitralna

SMC – smooth muscle cell, komórka mięśni gładkich

SMI (USG) – superb microvascular imaging ultrasound, USG w opcji obrazowania mikronaczyniowego

SMR – secondary mitral regurgitation, wtórna niedomykalność mitralna

SMVT – sodium-dependent multivitamin transporter, transporter multiwitamin zależny od sodu

sMVT – sustained monomorphic ventricular tachycardia, utrwalony monomorficzny częstoskurcz komorowy

SNRT – sinus node recovery time, czas do powrotu rytmu zatokowego

sPAP – systolic pulmonary arterial pressure, ciśnienie skurczowe w tętnicy płucnej

SPECT – single-photon emission computed tomography, tomografia emisyjna pojedynczych fotonów

sPESI – simplified pulmonary embolism severity index, uproszczony wskaźnik ciężkości zatorowości płucnej

SQTS – short QT syndrome, zespół krótkiego QT

SRA – serotonin-release assay, uwalnianie serotoniny z płytek

SRS – summed rest score, badanie spoczynkowe

SRT – septal reduction therapy, terapia redukująca przegrodę

SSS – summed stress score, badanie obciążeniowe

STE – speckle tracking echocardiograph, śledzenie markerów akustycznych

STEMI – ST-segment elevation myocardial infarction, zawał mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST

STJ – sino-tubular junction, połączenie opuszkowo-tubularne

SV – stroke volume, objętość wyrzutowa

Sv, mSv – Sivert, milisivert, jednostka miary dawki promieniowania jonizującego

SVC – superior vena cava, żyła główna górna

SVI – stroke volume index, wskaźnik objętości wyrzutowej

SvO₂ – mixed venous oxygen saturation, utlenowanie krwi żylnej

SVR – systemic vascular resistance, opór naczyniowy systemowy

SVT – supraventricular tachycardia, częstoskurcz nadkomorowy

sVT – sustained ventricular tachycardia, utrwalony częstoskurcz komorowy

SVV – stroke volume variation, wariacja objętości wyrzutowej

SYNTAX – synergy between percutaneous coronary intervention with TAXUS and cardiac surgery, synergia między przezskórną interwencją wieńcową z TAXUS a chirurgią serca

TAA – thoracic aortic aneurysm, tętniak aorty piersiowej

TAAA – thoraco-abdominal aortic aneurysm, tętniak piersiowo-brzuszny

TAK – Takayasu’s arteritis, choroba Takayasu

TAPSE – tricuspid annular plane systolic excursion, amplituda ruchu skurczowego pierścienia zastawki trójdzielnej

TAT – triple antithrombotic therapy, potrójna terapia przeciwzakrzepowa

TAVI – transcatheter aortic valve implantation, zabieg przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej

TCFA – thin-cap fibroatheroma, płytka włóknisto-lipidowa z cienką czapeczką łącznotkankową

TCPC – total cavopulmonary connection, całkowite połączenie żylno-płucne

TDI – tissue doppler imaging, tkankowa echokardiografia doplerowska

TECAB – totally endoscopic coronary artery bypass, całkowicie endoskopowe pomostowanie tętnic wieńcowych – roboty kardiochirurgiczne

TEE – transesophageal echocardiography, echokardiografia przezprzełykowa

TEER – transcatheter edge-to-edge repair, metoda brzeg do brzegu

TEVAR – thoracic endovascular aortic repair, wewnątrznaczyniowy zabieg naprawczy aorty piersiowej

TGA – transposition of the great arteries, przełożenie wielkich tętnic

TIA – transient ischemic attack, przemijające niedokrwienie mózgu

TIBC – total iron-binding capacity, całkowita zdolność wiązania żelaza

TIMI – thrombolysis in myocardial infarction, tromboliza w zawale mięśnia sercowego

TL – true lumen, kanał prawdziwy

TLOC – transient loss of consciousness, przemijająca utrata przytomności

TLR – target lesion revascularization, powtórna rewaskularyzacja tej samej zmiany

TMPG – TIMI myocardial perfusion grade, stopień perfuzji mięśnia sercowego według TIMI

ToF – tetralogy of Fallot, tetralogia Fallota

TOF – time of flight, angiografia czasu przepływu

TR – tricuspid regurgitation, niedomykalność trójdzielna

TRPG – tricuspid regurgitation peak gradient, gradient szczytowy niedomykalności trójdzielnej

TRV – tricuspid regurgitation velocity, prędkość fali zwrotnej niedomykalności trójdzielnej

TSH – thyroid-stimulating hormone, hormon tyreotropowy

TTE – transthoracic echocardiogram, echokardiografia przezklatkowa

TTFC – time to first cigarette, czas do zapalenia pierwszego papierosa

TTM – target temperature management, kontrola temperatury docelowej

TTR – transports thyroxine and retinol, białko transportowe dla tyroksyny i retinolu; transtyretyna

TTS – takotsubo syndrome, zespół takotsubo (synonimy: kardiomiopatia wywołana stresem, zespół złamanego serca, zespół balotującego koniuszka)

TUDCA – kwas taurourodeoksycholowy

TV – tricuspid valve, zastawka trójdzielna

TVI – tissue velocity integral, całka prędkości w czasie

UA – unstable angina, niestabilna dławica piersiowa

UFH – unfractionated heparin, heparyna niefrakcjonowana

ULN – upper limit of normal, lokalna norma laboratoryjna

UNOS – United Network for Organ Sharing, Zjednoczona Sieć na rzecz Dzielenia się Organami

URL – upper reference limit, wartość referencyjna

USG – ultrasonografia

VA – venoarterial, żylno-tętniczy

VA-ECMO – venoarterial extracorporeal membrane oxygenation, żylno-tętnicza przezbłonowa oksygenacja pozaustrojowa

VAT – ventilatory threshold, próg wentylacyjny (inaczej zwany pierwszym progiem beztlenowym)

VATS – video assisted thoracoscopic surgery, wideoasystowana torakoskopia chirurgiczna

VBG – venous blood gas, gazometria krwi żylnej

VCI – vena cava inferior, żyła główna dolna

VE/VCO₂ – ventilatory equivalents for carbon dioxide, równoważniki wentylacyjne dwutlenku węgla

VF – ventricular fibrillation, migotanie komór

VFMR – ventricular functional mitral regurgitation, funkcjonalna komorowa niedomykalność mitralna

VH – virtual histology, histologia wirtualna

VHD – valvular heart disease, wada zastawkowa serca

VKA – vitamin K antagonists, lek z grupy antagonistów witaminy K

VLA – vertical long axis, pionowa długa oś

Vmax – maximum velocity of flow through a valve, maksymalna prędkość przepływu przez zastawkę

VO₂ – oxygen uptake, wychwyt tlenu

VO2peak – peak oxygen uptake in an ergospirometric exercise test, szczytowe zużycie tlenu w ergospirometrycznym teście wysiłkowym

VRE – vancomycin-resistant Enterococcus, Enterococcus oporny na wankomycynę

VSD – ventricular septal defect, ubytek w przegrodzie międzykomorowej

VSR – ventricular septal rupture, pęknięcie przegrody międzykomorowej

VT – ventricular tachycardia, częstoskurcz komorowy

VTE – venous thromboembolism, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

VTI – velocity time integral, całka prędkości po czasie [droga, którą pokonała krew w danym czasie, przemieszczając się z jednego miejsca w drugie]

WBC – white blood cells, białe krwinki

WCT – wide complex tachycardia, częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS

WHO – World Health Organization, Światowa Organizacja Zdrowia

WMSI – wall motion score index, wskaźnik kurczliwości lewej komory

WPW – Wolff-Parkinson-White syndrome, zespół Wolffa-Parkinsona-White’a

ZMS – zapalenie mięśnia sercowego

ZO – zapalenie osierdzia

ZTN – zwężenie tętnicy nerkowej

ZZO – zaciskające zapalenie osierdzia

1

Niewydolność serca i kardiomiopatie

1.1.

Niewydolność serca z obniżoną i łagodnie obniżoną frakcją wyrzutową lewej komory – diagnostyka, obraz kliniczny, stratyfikacja ryzyka

Agata Galas, Paweł Krzesiński

Wstęp

Niewydolność serca (HF) jest zespołem klinicznym związanym z obecnością nieprawidłowości w budowie lub czynności serca, które są przyczyną podwyższonego ciśnienia wewnątrzsercowego i/lub niewystarczającego rzutu serca. Konsekwencją powyższych nieprawidłowości są typowe objawy, które mogą pojawiać się w czasie aktywności fizycznej, jak również występować w spoczynku, co najczęściej jest związane z istotnym zaawansowaniem choroby. Dominującymi objawami klinicznymi HF są duszność, obrzęki i upośledzona tolerancja wysiłku.

W praktyce klinicznej istnieje wiele klasyfikacji HF, uwarunkowanych wartością LVEF, szybkością narastania objawów czy występowaniem dominujących objawów klinicznych (ryc. 1.1). Pod względem szybkości narastania objawów HF dzielimy na przewlekłą i ostrą. Przewlekła HF (CHF) dotyczy chorych, u których wcześniej rozpoznawano HF lub jeśli objawy narastały stopniowo, w przeciwieństwie do ostrej HF (AHF), kiedy to nasilenie objawów jest gwałtowne.

Algorytm rozpoznawania CHF

Niezbędnym elementem do rozpoznania CHF jest występowanie objawów podmiotowych i/lub przedmiotowych, przy czym same objawy są zbyt mało swoiste, aby wyłącznie na ich podstawie rozpoznać HF (ryc. 1.2 i 1.3). Najbardziej charakterystyczne symptomy HF to: duszność, duszność typu orthopnoë (ryc. 1.2 i 1.4), napadowa duszność nocna, upośledzenie tolerancji wysiłku, obrzęki wokół stawów skokowych, zwiększone ciśnienie w żyłach szyjnych, objaw wątrobowo-szyjny i przesunięcie w bok uderzenia koniuszkowego. Dlatego też pierwszymi krokami w algorytmie diagnostycznym HF są: szczegółowa ocena podmiotowa (w tym występowanie chorób współistniejących, czynników ryzyka oraz wywiad rodzinny), przedmiotowa oraz wykonanie badania EKG. Stwierdzenie nieprawidłowości w EKG zwiększa prawdopodobieństwo rozpoznania HF.

A

AHF – ostra niewydolność serca; CHF – przewlekła niewydolność serca; HF – niewydolność serca; HFimEF – niewydolność serca z poprawioną frakcją wyrzutową lewej komory; HFrEF – niewydolność serca ze zredukowaną frakcją wyrzutową lewej komory; HFmrEF – niewydolność serca z łagodnie upośledzoną frakcją wyrzutową lewej komory; HFpEF – niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową lewej komory; LVEF – frakcja wyrzutowa lewej komory

B

HF – niewydolność serca; ARVC – arytmogenna kardiomiopatia prawej komory; DCM – kardiomiopatia rozstrzeniowa; HCM – kardiomiopatia przerostowa; RCM – kardiomiopatia restrykcyjna

Rycina 1.1. A i B – Klasyfikacje niewydolności serca.

Rycina 1.2. Objawy niewydolności serca (HF).

Kolejnym etapem jest oznaczenie stężenia peptydów natriuretycznych (BNP lub NTproBNP), a w przypadku stwierdzenia ich nieprawidłowej wartości (BNP ≥ 35 pg/ml, NT-proBNP ≥ 125 pg/ml, MR-proANP ≥ 40 pmol/l) wykonanie badania echokardiograficznego. Należy pamiętać, że podwyższone stężenie peptydów natriuretycznych nie jest patognomoniczne dla HF. Może być związane z ciężkim stanem chorego w przebiegu chorób układu krążenia, a także schorzeń pozasercowych. Zarówno prawidłowy wynik EKG, jak i peptydów natriuretycznych czyni rozpoznanie HF mało prawdopodobne, chociaż u chorych z otyłością lub prawokomorową HF stężenie BNP/NT-proBNP może być nieadekwatnie niskie (ryc. 1.5). Jeśli niedostępne jest oznaczenie stężenia BNP/NT-proBNP, to badaniem rozstrzygającym staje się echokardiografia, która poza potwierdzeniem rozpoznania pozwala na określenie rodzaju HF w zależności od LVEF oraz często ułatwia ustalenie etiologii HF. Badaniami, które należy wykonać u chorych z podejrzeniem CHF, jest również zdjęcie RTG klatki piersiowej oraz badania laboratoryjne, takie jak: morfologia krwi obwodowej z rozmazem, oznaczenie mocznika, kreatyniny, sodu, potasu, TSH (hormon tyreotropowy), glukozy na czczo, HbA1c (hemoglobina glikowana),

BNP – mózgowy peptyd natriuretyczny; NT-proBNP – N-końcowy fragment propeptydu natriuretycznego typu B; MR-proANP – środkowy fragment propeptydu natriuretycznego

Rycina 1.3. Algorytm rozpoznawania przewlekłej niewydolności serca.

Rycina 1.4. Rodzaje duszności w niewydolności serca.

wykonanie lipidogramu, oznaczenie ferrytyny, żelaza (Fe), TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza), AST (aminotransferaza asparginowa), ALT (aminotransferaza alaninowa), bilirubiny.

Algorytm rozpoznawania AHF

AHF jest zdefiniowana jako stan szybkiego lub stopniowego narastania objawów choroby, które wymagają pilnej hospitalizacji (lub wizyty na oddziale pomocy doraźnej) oraz intensywnego leczenia, najczęściej dożylnego. AHF jest jedną z głównych przyczyn hospitalizacji w populacji pacjentów > 65. roku życia, wiąże się z dużą śmiertelnością oraz istotnym ryzykiem ponownego leczenia szpitalnego. AHF może być pierwszym objawem HF (HF de novo) lub wynikać z dekompensacji CHF. Diagnostyka AHF powinna rozpocząć się w momencie pierwszego kontaktu z systemem opieki medycznej. Równocześnie z procesem diagnostycznym (ryc. 1.6) i określeniem czynnika wywołującego dekompensację układu krążenia należy wdrożyć leczenie. Kluczowe znaczenie ma określenie postaci klinicznej (fenotypu) AHF, a następnie na tej podstawie wybór odpowiedniego algorytmu terapeutycznego.

HF – niewydolność serca; ICD – wszczepialny kardiowerter-defibrylator

Rycina 1.5. Sytuacje kliniczne związane ze zwiększonym lub nieadekwatnie niskim stężeniem peptydów natriuretycznych.

AHF – ostra niewydolność serca; BNP – mózgowy peptyd natriuretyczny; EKG – eletrokardiogram; MR-proANP – środkowy fragment propeptydu natriuretycznego; NT-proBNP – N-końcowy fragment propeptydu natriuretycznego typu B, PCT – prokalcytonina; CT – tomografia komputerowa; TSH – hormon tyreotropowy; CTA – angiografia metodą tomografii komputerowej

Rycina 1.6. Algorytm rozpoznawania ostrej niewydolności serca.

Rycina 1.7. Klasyfikacja Forrestera – klasyfikacja ostrej niewydolności serca (zmodyfikowany).

Poza badaniem podmiotowym i przedmiotowym należy wykonać EKG, pulsoksymetrię, badanie rentgenowskie klatki piersiowej, badanie ultrasonograficzne płuc (LUS) oraz echokardiograficzne, a także badania laboratoryjne (ryc. 1.6). Ocenę stężenia peptydów natriuretycznych należy wykonać, jeśli rozpoznanie AHF jest niepewne, pamiętając o sytuacjach klinicznych, kiedy ich wartości są nieadekwatnie niskie (ryc. 1.5). Obraz kliniczny AHF może mieć postać: wstrząsu kardiogennego, ostrego obrzęku płuc, prawokomorowej HF i najczęściej występującej ostrej dekompensacji HF (ADHF). Różnicowanie fenotypu AHF opiera się głównie na obecności i lokalizacji zastoju oraz obecności objawów hipoperfuzji (klasyfikacja Forrestera, ryc. 1.7). Każda z postaci AHF wymaga leczenia ukierunkowanego na dominujący problem kliniczny.

Klasyfikacja CHF

Klasyczny podział HF (ryc. 1.1 i 1.8) opiera się na stopniu upośledzenia funkcji skurczowej lewej komory (LV) na podstawie wartości LVEF, nieprawidłowości strukturalnych i/lub obecności cech dysfunkcji rozkurczowej (definiowanych jako powiększenie lewego przedsionka, przerost lewej komory, echokardiograficzne cechy upośledzonego jej napełniania). Klasyfikacja ta jest zakorzeniona w wynikach badań klinicznych wykonanych u chorych z HFrEF, czyli LVEF ≤ 40%, w których

a Dla rozpoznania HFmrEF obecność innych niż LVEF 41–49% zmian strukturalnych zwiększa prawdopodobieństwo choroby.

b Dla rozpoznania HFpEF im większa liczba nieprawidłowości strukturalnych, tym większe prawdopodobieństwo choroby.

AHF – ostra niewydolność serca; BNP – mózgowy peptyd natriuretyczny; CHF – przewlekła niewydolność serca; HF – niewydolność serca; HFimEF – niewydolność serca z poprawioną frakcją wyrzutową lewej komory; HFrEF – niewydolność serca ze zredukowaną frakcją wyrzutową lewej komory; HFmrEF – niewydolność serca z łagodnie upośledzoną frakcją wyrzutową lewej komory; HFpEF – niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową lewej komory; LV – lewa komora; LVEF – frakcja wyrzutowa lewej komory; MR-proANP – środkowy fragment propeptydu natriuretycznego; NT-proBNP – N-końcowy fragment propeptydu natriuretycznego typu B

Rycina 1.8. Klasyfikacja i kryteria diagnostyczne niewydolności serca oparte na LVEF.

udowodniono skuteczność takich leków jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I), antagoniści receptora dla angiotensyny (ARB), inhibiotory receptora angiotensyny i neprilizyny (ARNI, beta-adrenolityki, antagoniści receptora mineralokortykoidowego (MRA) (ryc. 1.8). HFpEF obejmuje chorych z LVEF ≥ 50% i potwierdzoną dysfunkcją rozkurczową LV. Do rozpoznania HFmrEF, poza występowaniem objawów, konieczne jest stwierdzenie wartości LVEF 41–49%. Charakterystyka kliniczna chorych z HFmrEF jest bardziej zbliżona do HFrEF niż do HFpEF i częściej są to mężczyźni z etiologią niedokrwienną HF. Najnowszą kategorią HF jest HF z poprawioną frakcją wyrzutową lewej komory (HFimEF), kiedy to na skutek zastosowanego leczenia lub wyeliminowania czynnika, który doprowadził do wystąpienia objawów HF, obserwowany jest wzrost LVEF > 40%. Należy podkreślić, że stwierdzenie upośledzenia funkcji skurczowej LV, bez towarzyszących objawów HF, nie upoważnia do rozpoznania HFrEF, ale może być podstawą do rozpoznania bezobjawowej dysfunkcji skurczowej LV.