© Copyright by Mirosław Jarosz i Jan Dzieniszewski, Warszawa 2003

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktor ds. publikacji popularnonaukowych: Agata Góra

Redaktor merytoryczny: Ewa Jaworska

Korekta: Zespół

Strony tytułowe zaprojektowała: Katarzyna Aderek

Dawkowanie leków

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy , zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

ISBN 978-83-200-5875-8

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

REDAKCJA NAUKOWA SERII:

prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz

prof. dr hab. med. Jan Dzieniszewski

WSPÓŁAUTORZY

mrg inż. Ewa Rychlik

mrg inż. Katarzyna Wolnicka

Spis treści

Od autorów

Gazy jelitowe w przewodzie pokarmowym – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Objawy kliniczne związane z nadmiernym gromadzeniem się gazów w przewodzie pokarmowym

Odbijanie

Wzdęcie brzucha

Nadmierne wydalanie gazów

Powiększenie obwodu brzucha

Wybrane zagadnienia z fizjologii przewodu pokarmowego – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Budowa i funkcja przewodu pokarmowego

Skąd się biorą gazy w przewodzie pokarmowym?

Zalecenia żywieniowe – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Wskazówki dotyczące sposobu żucia pokarmów i spożywania posiłków

Podstawowe zalecenia dietetyczne

Produkty żywnościowe i pokarmy, których należy szczególnie unikać

Produkty żywnościowe i pokarmy szczególnie polecane

Praktyczne wskazówki umożliwiające zmniejszanie ilości włókien roślinnych w diecie

Zalecenia żywieniowe w przypadku nietolerancji laktozy

Produkty spożywcze i napoje zalecane lub takie, których spożycie powinno się ograniczyć – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Zawartość najważniejszych składników pokarmowych w wybranych produktach i potrawach – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Włókna roślinne (błonnik)

Tłuszcze

Węglowodany

Białka

Cholesterol

Przykładowe jadłospisy – Ewa Rychlik, Katarzyna Wolnicka

Leczenie farmakologiczne – Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Podstawowe zasady leczenia farmakologicznego

Najczęściej stosowane leki

Piśmiennictwo

Od autorów

Wiele osób przeżywa cierpienia z powodu nadmiaru gazów w przewodzie pokarmowym, czemu towarzyszą takie objawy, jak: odbijanie, wzdęcie brzucha, czy też głośne odchodzenie gazów i ich nieprzyjemny zapach. Dla wielu ludzi objawy te są wstydliwe do tego stopnia, że nie są oni w stanie powiedzieć o nich swojemu lekarzowi.

Przyczyny nadmiernego gromadzenia się gazów w przewodzie pokarmowym są bardzo złożone i zależą od wielu czynników. Czasami może to być jeden z objawów choroby przewodu pokarmowego. W większości jednak przypadków jest to przede wszystkim wynik stylu życia, cechującego się stałym pośpiechem, napięciem psychicznym oraz nadmiernym, nieprawidłowym jedzeniem. Do szczególnie niekorzystnych czynników należą: spożywanie posiłków w pośpiechu oraz nieprawidłowa dieta.

Tym właśnie zagadnieniom poświęcony jest głównie nasz poradnik. Pokazuje on, jak zmodyfikować sposób żywienia, jakich produktów spożywczych i potraw unikać, a jakie należy spożywać, aby złagodzić przykre objawy związane z nadmiarem gazów lub nawet całkowicie im zapobiec.

W poradniku podane są także metody leczenia farmakologicznego, które powinno się stosować po konsultacji lekarskiej.

Tak więc poradnik może pomóc w uzyskaniu odpowiedzi na wiele pytań dotyczących stosowania diety oraz najczęstszych metod leczenia farmakologicznego, za pomocą których można złagodzić objawy nadmiaru gazów.

W celu ułatwienia korzystania ze wskazówek dietetycznych podano tabele z zestawieniem listy produktów i potraw zalecanych i tych, których należy unikać, jak również tabele wyszczególniające produkty i potrawy z dużą i małą zawartością poszczególnych składników pokarmowych (błonnika, tłuszczów, białek, węglowodanów, cholesterolu). Dzięki temu osoby cierpiące z powodu nadmiaru gazów w przewodzie pokarmowym mogą przyswoić sobie wiedzę obejmującą znajomość produktów nasilających, a także łagodzących te dokuczliwe objawy.

W poradniku, w początkowych rozdziałach, podano także najistotniejsze informacje dotyczące fizjologii przewodu pokarmowego i mechanizmów prowadzących do gromadzenia się nadmiaru gazów w jelitach. Jesteśmy przekonani, że pozwoli to lepiej zrozumieć przyczyny występowania objawów klinicznych związanych z gazami jelitowymi.

Publikacja ta powstała z myślą o pacjentach. Mamy jednak nadzieję, że będzie ona również przydatna w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Będziemy wdzięczni za wszelkie Państwa uwagi dotyczące formy poradnika i zawartych w nim informacji.

Gazy jelitowe w przewodzie pokarmowym Mirosław Jarosz, Jan Dzieniszewski

Objawy kliniczne związane z nadmiernym gromadzeniem się gazów w przewodzie pokarmowym

Występowanie pewnej ilości gazów w przewodzie pokarmowym jest zjawiskiem fizjologicznym. Dopiero jednak ich nadmiar, spowodowany różnymi przyczynami, może prowadzić do powstania nieprzyjemnych i dokuczliwych objawów klinicznych, takich jak: odbijanie (bekanie), wzdęcie brzucha, wiatry oraz powiększenie obwodu brzucha.

Na przewlekłe lub okresowe przykre dolegliwości związane z nadmiarem gazów jelitowych uskarża się bardzo dużo osób, prawdopodobnie około kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu procent (20– 45%) populacji. Objawy te należą do najczęściej zgłaszanych przez pacjentów dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Dokładne badania epidemiologiczne w tym zakresie nie są jednak możliwe z powodu ograniczeń metodycznych. Dolegliwości związane z obecnością nadmiaru gazów jelitowych mogą bowiem być jednym z wielu objawów – czasami objawem wiodącym – chorób czynnościowych przewodu pokarmowego, których rozpowszechnienie w populacji jest także bardzo duże.

Odbijanie jest jednym z istotnych objawów choroby refluksowej przełyku (czyli cofania się zawartości żołądka do przełyku), wzdęcie brzucha zaś jest jednym z ważnych kryteriów klinicznych rozpoznawania zespołu jelita nadpobudliwego. Dlatego też osoby cierpiące na różne dolegliwości związane z nadmiarem gazów w przewodzie pokarmowym, zwłaszcza gdy towarzyszą im dodatkowo inne objawy, takie jak: ból, nudności, zgaga i biegunka, powinny koniecznie skonsultować się z lekarzem. W razie współistnienia takich objawów, jak: chudnięcie, niedokrwistość, krew w stolcu, stany podgorączkowe lub gorączka, oraz gdy dolegliwości (ból, wzdęcie, biegunka) występują w nocy, konieczne jest pilne przeprowadzenie licznych badań (morfologia krwi, zawartość hemoglobiny, OB, test na krew utajoną w stolcu oraz – w zależności od sytuacji klinicznej – USG jamy brzusznej, gastroskopia, badania endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli fibrosigmoidoskopia lub kolonoskopia).

Odbijanie (eructatio), określane potocznie jako bekanie, jest to nieświadome lub świadome wydalanie przez jamę ustną połkniętego powietrza, znajdującego się w żołądku lub przełyku.

Odbijanie

Do odbijania dochodzi w momencie chwilowego, przejściowego zmniejszenia napięcia mięśnia zwanego dolnym zwieraczem przełyku. Zjawisko to często zachodzi po obfitym posiłku. W tym samym czasie napięcie ścian żołądka jest bardzo duże, dlatego też powietrze znajdujące się w okolicach dna

żołądka łatwo zostaje wypchnięte do przełyku i jamy ustnej. U niewielkiej liczby osób nadmierne połykanie powietrza (aerofagia) może prowadzić do wzdęć brzucha i nadmiernego odchodzenia gazów.

Przyczyny fizjologiczne

Podstawową przyczyną fizjologiczną odbijania jest wzmożone połykanie powietrza (aerofagia).

→ Najczęściej jest to nasilona aerofagia występująca u osób, które jedzą w pośpiechu lub spożywają 1–2 razy dziennie bardzo obfite posiłki.

→ U części osób, zwłaszcza znerwicowanych, przyczyna aerofagii nie jest związana z jedzeniem. Osoby te połykają powietrze najczęściej w trakcie szybkiego, przerywanego mówienia.

Uwaga: Skład odbijanego gazu jest prawie identyczny ze składem powietrza (głównie jest to tlen i azot). Odbijanie występuje głównie po szybkim spożyciu obfitego posiłku oraz po wypiciu większej ilości napojów gazowanych (woda gazowana, coca-cola i inne).