© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor merytoryczny: Irena Lisiewska

Producent: Magdalena Preder

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

Ilustracja na okładce: TETYANA KULIKOVA/123RF

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2017 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-200-5324-1

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

SPIS TREŚCI

PRZEDMOWA

TERAPEUTA

Wybór zawodu

Kilka pożądanych cech terapeuty

Pomoc i współczucie

Ciepło i życzliwość

Ciekawość siebie i innych

Świadomość ograniczeń i możliwości

Cierpliwość i kompromisowość

Wytrwałość w niepewności

Terapeuta jako osoba prywatna

Dzieci terapeutów

Terapeuta i życie towarzyskie

Szkolenie

Superwizja

Terapia własna

Prowadzenie dziennika

Wpływ terapii na terapeutę

Wypalenie zawodowe i higiena psychiczna

Środki zaradcze

Troska o ciało

Plusy zawodu terapeuty

Minusy zawodu terapeuty

Kilka stereotypów

Terapeuta wystarczająco dobry

TERAPIA

Zalety psychoterapii

Ewolucja psychoterapii

Obawy przed terapią

Cel terapii

Nadzieja i oczekiwania

Ograniczenia terapii

Niespodzianki i błędy

Uczucia

Sojusz terapeutyczny

Testy psychologiczne a więź terapeutyczna

Przeniesienie i przeciwprzeniesienie

Komunikacja i mowa ciała

Płeć terapeuty

Leki i psychoterapia

Kryzys

Praca z koterapeutą

Terapia przy pomocy tłumacza

PACJENT

Pacjent dawniej i dzisiaj

Wybór pacjentów

O niektórych zachowaniach pacjenta

Pacjent i jego rodzina

Wizyty w domu

Wygląd zewnętrzny

Płeć pacjenta

Pacjent i terapeuta

Pacjent pomaga terapeucie

Pacjent i przyjaźń

Nieskromny terapeuta

PRAKTYKA

Miejsce pracy i bezpieczeństwo

Pierwsze spotkanie

Rozmowa diagnostyczna

Diagnoza

Słuchanie i milczenie

Zbieranie informacji

Seksualność, granice i prywatność

Odsłanianie się

Dotyk

Zakończenie terapii

Koniec terapii i przebaczenie

Pacjent po terapii

MYŚLI NA KAŻDĄ SESJĘ

O filozofii

O nauce

O teorii

O sensie życia

O czasie i przestrzeni

O tolerancji i neutralności

O cierpieniu

Bite dziecko

Dobro i zło

O starości

Plusy i minusy starości

O śmierci

Pozytywy śmierci

Śmierć wspomagana

O literaturze i sztuce

O normalności

O samotności

O miłości

Miłość i relacje

Małżeństwo i pożądanie

O szczęściu

O rozstaniach

ZAKOŃCZENIE

PIŚMIENNICTWO

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA

PRZEDMOWA

Niniejsza książka jest podsumowaniem moich doświadczeń i spostrzeżeń jako psychoterapeuty i psychoanalityka na przestrzeni czterech dekad. Niektóre refleksje nasunęły mi się po lekturze różnych informacji, inne po rozmach z pacjentami i terapeutami, kolejne stanowią własne przemyślenia. Nie jest to zatem systematyczne przedstawienie pracy psychoterapeuty, lecz wybór tematów i refleksji, którymi chciałbym się podzielić z czytelnikiem.

Część uwag dotyczy spraw praktycznych, inne poruszają zagadnienia teoretyczne, z którymi spotyka się każdy terapeuta w swojej pracy. Podejmując niektóre wątki, pragnąłem nie tylko zaciekawić czytelnika pewnymi zagadnieniami, ale także udzielić mu różnych rad i wskazówek. To prawda, że uczymy się na błędach, lecz są błędy, których niekiedy warto uniknąć.

Lata pracy klinicznej przekonały mnie, że terapeutów – podobnie jak innych ludzi – w sumie więcej łączy niż dzieli. Rozbieżności rzucają się w oczy przede wszystkim w teorii. W praktyce różnic bywa znacznie mniej.

W tekście posługuję się określeniem „pacjent”, które należy rozumieć jako osobę zwracającą się o pomoc, niezależnie od płci. Z uwagi na merkantylne skojarzenia słowa „klient”, starałem się go unikać. Termin „psychoterapeuta”, lub krócej „terapeuta”, określa osobę prowadzącą terapię, bez względu na to, czy ma dyplom psychologa, lekarza, czy jest pracownikiem opieki społecznej.

Pragnę podziękować Pani Annie Berg, bibliotekarce Stadsbiblioteket w Sztokholmie, za życzliwą pomoc w wypożyczaniu książek z bibliotek położonych w innych ośrodkach akademickich Szwecji.

Jacek Kubitsky

leg. psykolog, leg. psykoterapeut

psykoanalytiker, familjeterapeut

TERAPEUTA

Psychoterapeuta to osoba, która po odbyciu szkolenia i uzyskaniu odpowiedniego certyfikatu zajmuje się leczeniem zaburzeń psychicznych, korygowaniem zachowań i rozwiązywaniem konfliktów metodami psychologicznymi. Oznacza to, że psychoterapeuta traktuje problemy pacjentów przede wszystkim w kategoriach psychologicznych, a nie jako wynik zakłóceń neurobiologicznych, które najczęściej wymagają leczenia farmakologicznego.

Dawniej warunkiem uzyskania uprawnień psychoterapeuty było ukończenie studiów z zakresu psychologii lub medycyny i odbycie odpowiedniego szkolenia, które zwykle trwało 3–4 lata. Taka procedura obowiązywała w większości krajów, w tym w USA, gdzie obecnie żyje połowa wszystkich psychoterapeutów na świecie (Engel, 2008).

Od kilkunastu lat o certyfikat terapeuty mogą ubiegać się także inne grupy zawodowe – pielęgniarki i pielęgniarze psychiatryczni, fizjoterapeuci, dentyści, nauczyciele oraz osoby duchowne obojga płci. Zwiększyła się również ilość nurtów i orientacji teoretycznych. Jeszcze do niedawna mało kto wiedział, na czym polega terapia poznawcza oparta na uważności (Mindfulness-Based Cognitive Therapy – MBCT) lub terapia dialektyczno-behawioralna (Dialectical Behavior Therapy – DBT). Nikt nie przypuszczał, że niektóre praktyki stosowane w jodze i w religiach Wschodu, np. medytacja i praktyki uważności (mindfullness), trafią do gabinetów terapeutycznych. Temu rozwojowi towarzyszy spadek popularności kierunków psychodynamicznych, humanistycznych, np. terapii Rogersa skoncentrowanej na kliencie, NLP (Neuro-Linguistical Programming), a nawet terapii Gestalt. Postępujący regres psychoanalizy i rozwój terapii poznawczej był dla większości terapeutów zupełnym zaskoczeniem.

Stosunkowo nowym zjawiskiem jest specjalizacja psychoterapeutów. Obecnie coraz więcej terapeutów skupia się na leczeniu określonych zaburzeń: stanów lękowych, depresji, fobii, zaburzeń osobowości lub tzw. izolowanych objawów psychiatrycznych, np. samookaleczeń.

Wybór zawodu

W początkowym okresie, zanim psychoterapia stała się dyscypliną naukową, działalność tę raczej traktowano jako powołanie niż zawód. Z pism pierwszych terapeutów przebija podkreślanie wątku charytatywnego i gotowości do poświęceń.